Posted on

Gelekt telefoongesprek: Oekraïne verbergt misdaden voor Europees Hof voor de Rechten van de Mens

Oekraïne verbergt misdaden voor het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). Dit blijkt uit een telefoongesprek dat eerder deze maand naar Novini is gelekt. In het gesprek spreekt een Oekraïense vertegenwoordiger bij het EHRM met een politieofficier uit Pokrovskij (Oekraïne, Donetsk Oblast). Ze bespreken hoe het beste kan worden omgegaan met een aangifte van een inwoner van Donetsk tegen de Oekraïense luchtmacht voor het bombarderen van haar huis in 2014.

Indien video niet verschijnt, klik op deze link

Gebombardeerd

Het telefoongesprek is naar Novini gelekt samen met een document (PDF) waarin een inwoonster van Donetsk, Antonina Maslova een klacht indient tegen de Oekraïense staat voor het bombarderen van haar huis in augustus 2014. Uit het document blijkt dat Maslova heeft gewezen op het overtreden van haar rechten door Oekraïne. Gebaseerd op de uitkomsten van een inspectie door het Onderzoeksdepartement van het Ministerie van Justitie van Oekraïne op 15 Augustus 2014, vraagt Maslova om een schadevergoeding.

In het bijbehorende telefoongesprek spreekt een officier van de politie (waarvan Novini de identiteit niet heeft kunnen achterhalen) met Margarita Sokorenko, vervangend hoofd van de Oekraïense vertegenwoordiging van strafzaken van het secretariaat van de staatscommissaris van het EHRM. De politiefunctionaris spreekt uit dat de politie alleen doet alsof ze de aangifte van Maslova hebben geregistreerd en wil vragen hoe de politie in de toekomst om moet gaan met dergelijke zaken. De officier vraagt zich af of het in de toekomst misschien beter is om dergelijke zaken toch te registreren maar wijst op de consequenties voor de leiding (van Oekraïne) en dat hij zulke dingen niet zal opschrijven. De agent zoekt naar een contactpersoon die kan helpen om te voorkomen dat dit soort zaken bij het EHRM terecht komen.

Donbass

Sokorenko stelt voor dat er wordt gesproken met de afgevaardigde van Oekraïne bij het EHRM te spreken en dat hij altijd bereid is over dergelijke zaken te spreken. Sokorenko legt ook uit dat soortgelijke zaken in het verleden veelal als onontvankelijk zijn verklaard en er wordt geprobeerd zulke zaken af te houden.

De politieofficier vertelt verder de mensen die in nog Donbass wonen (inclusief burgers) te beschouwen als separatisten en terroristen. Hij beschouwd hun klachten ook als het onterecht belasten van Oekraïne met die zaken en stelt ook dat Oekraïne niet verantwoordelijk is voor de situatie. Sokorenko antwoord: “Wij willen in geen enkel geval zeggen dat de verantwoordelijkheid ligt bij de kant van Oekraïne, dat wil zeggen dat wij… laten zien dat dat niet waar is.” Ook is ze ervan overtuigd dat haar afdeling en de politie een gemeenschappelijke taal zullen vinden over dit dossier.

Gesprek in het kort

Uit het gesprek spreekt een sterke weerzin om burgers te helpen die in niet door de Oekraïense overheid gecontroleerde gebieden wonen (DNR, LNR) te helpen als zij slachtoffer zijn geworden van de oorlog. Met name als zij of hun bezittingen doelwit zijn geworden van het Oekraïense leger. Er wordt gepoogd om de gevoelige zaken weg te houden van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens omdat dit onvoordelig is voor Oekraïne. Ook is de vertegenwoordigster bij het EHRM en haar Oekraïense leiding bereid te adviseren hoe om moet worden gegaan met dit delicate vraagstuk.

Het volledige gesprek is hier te beluisteren. Het gesprek is door Novini van ondertiteling voorzien. Om privacyredenen heeft Novini besloten het telefoonnummer te verwijderen. De stem van de politieofficier die  afkomstig zou zijn uit Pokrovskij is niet door Novini bevestigd. Wel komt de stem van Sokorenko overeen met andere opnames van haar.

Technische analyse opname

De geluidsopname van het gesprek is door middel van spectrumanalyse gecontroleerd. Een aantal dingen die hier in het oog springen zijn:

  • Een geluidloze pauze elke 8,2 seconden,
  • Een verschil in het ruisniveau tussen wanneer de man spreekt in vergelijking met wanneer de vrouw spreekt,
  • Het gesprek is afgekapt op een frequentie van 5kHz. Doorgaans is het gebruikelijk dat, in ieder geval bij mobiele telefoongesprekken, de frequentie is begrenst tot 4kHz,
  • Er een scherpe cutoff-frequentie is bij 5kHz, er zijn geen pieken te zien hoewel dit gebruikelijk is.

Mogelijke verklaringen zijn dat de geluidloze pauze het resultaat is van langzame opname-hardware. Voor de scherpe begrenzing is geen duidelijke verklaring, maar dit kan te maken hebben met het post-processen van de software die het gesprek bijvoorbeeld onder de video heeft gezet. Het lagere geluidsniveau als de vrouw spreekt lijkt vreemd, maar dit suggereert niet meer dan dat er twee kanalen waren waaruit het gesprek voortkomt (zoals te verwachten is bij een telefoongesprek). Hoewel Novini niet over de expertise beschikt om onomstotelijk vast te stellen waardoor deze bijzonderheden zijn ontstaan, zijn er geen evidente aanwijzingen gevonden dat het gesprek is bewerkt.

Reacties

Novini heeft zowel het EHRM en Margarita Sokorenko om een reactie gevraagd. Beiden hebben niet gereageerd op de vragen van Novini.

Posted on

Geen blokkade van Oekraïense havens

Uit data van de site MarineTraffic.com blijkt dat schepen met een Oekraïense haven als bestemming niet worden geblokkeerd in de straat van Kertsj. Wel worden lange controles uitgevoerd op zowel Russische als Oekraïense schepen.

Eerder deze week verklaarde de Oekraïense president Petro Porosjenko dat Rusland de straat van Kertsj had gesloten voor schepen met een Oekraïense haven als bestemming.

Monitoren

De afgelopen dagen heeft Novini een aantal schepen gemonitord die voor de Straat van Kertsj lagen te wachten op doorgang. Op zondag werd van minstens één schip, de Yunus Emre, bekend dat zij de Zee van Azov is ingevaren. Het schip ligt nu in de haven van Marioepol. Op maandag zijn ook de C.Epsilon en de Elaziz door gevaren naar de haven van Marioepol.

Tevens zijn er minstens twee schepen de Zee van Azov uit gevaren. Het gaat hier om de Sider Luck, die uit Marioepol kwam. En de Adastar, die uit de haven van Berdjansk kwam. Beide schepen zijn waargenomen zuidelijk van de Kertsj-brug. Het zelfde geldt voor de Merry M en vermoedelijk ook voor de Behcet-C. Een aantal schepen ligt al lange tijd te wachten op doorgang door de Straat van Kertsj. Het gaat hier bijvoorbeeld om de Island Bay. Dit schip ligt tenminste sinds vrijdag te wachten.

Oekraïense minister

Eerder deze week verklaarde de Oekraïense minister van Transport, Volodymyr Omelyan:

“… Rusland heeft Oekraïense havens geblokkeerd in de Zee van Azov. Ruslands handelingen zijn het bewijs van een opzettelijke escalatie van de situatie in de Zee van Azov en de destabilisatie van de regio. Het doel is duidelijk: Om de werking van Oekraïense havens in de wateren van de Zee van Azov te blokkeren, en langzaam Oekraïne uit haar territoriale wateren te dwingen, die zijn gewaarborgd door internationaal recht.”

Dit bericht werd ook overgenomen door sommige journalisten.

Uitgebreide inspecties

Zo’n twee maanden na het vastleggen van het Russische vissersschip Nord door Oekraïne eind maart, is Rusland begonnen met uitgebreide inspecties van schepen die naar de Zee van Azov varen. Het gaat hier om controles die vaak enkele dagen duren. Door de duur van de inspecties was het niet sneller mogelijk te controleren of het om een blokkade van Oekraïense havens gaat, zoals Omelyan beweerde, of de al langer durende uitgebreide inspecties. Het laatste blijkt dus het geval te zijn.

Posted on

Gevolgen confrontatie over straat van Kertsj

Naar aanleiding van het incident nabij de Straat van Kertsj hebben zowel Oekraïne als Rusland een reeks  maatregelen genomen. Zo heeft Rusland een raketsysteem geplaatst op de Krim. Oekraïne heeft van haar kant Russische mannen van 16 tot 60 jaar de toegang tot haar grondgebied ontzegd. Inmiddels is ook meer informatie naar buitengekomen die een ander licht werpt op het incident in de Zee van Azov.

Volgend op het incident van afgelopen zondag kondigde Oekraïne een staat van beleg af. De duur van de staat beleg werd echter door het parlement beperkt van 60 dagen naar 30 dagen. Bij een duur van de oorspronkelijke 60 dagen zouden namelijk de verkiezingen van eind maart moeten worden verplaatst.Het huidige besluit om voor 30 dagen de staat van beleg in te voeren, betekent echter wel dat in tien regio’s de lokale verkiezingen uitgesteld worden. De staat van beleg is namelijk niet geldig in heel Oekraïne maar is beperkt tot de provincies die grenzen aan Rusland, de Zee van Azov, de Zwarte Zee en aan Transnistrië (een gebied dat zich begin jaren ’90 onafhankelijk verklaarde van Moldavië en waar een contingent Russische troepen is gestationeerd).

Onder de staat van beleg hebben machtsorganen zoals politie en leger meer bevoegdheden en kunnen bijvoorbeeld controleposten worden opgesteld. Verder worden verkiezingen opgeschort en is het mogelijk persorganen te ‘reguleren’ en demonstraties en stakingen te verbieden. Transnistrië en de van Oekraïne afgescheiden Volksrepublieken Donetsk en Loegansk hebben als antwoord op het invoeren van de staat van beleg hun burgers opgeroepen voorzichtig te zijn met bezoeken aan Oekraïne.

Raketsystemen

Als antwoord op o.a. het Oekraïense uitroepen van de staat van beleg heeft Rusland een vierde luchtdoelraketsysteem gestationeerd op de Krim. Het gaat om een S400-systeem. Eerder, in september werd het derde S400-systeem gestationeerd op de Krim. Eveneens verscheen er een video van een BAL kustverdedigingsraketsysteem dat werd gestationeerd op de Krim. Elk BAL-lanceervoertuig is in staat acht Kh-35 raketten af te vuren, ieder uitgerust met 145 kg aan explosieven.

Het stationeren van dergelijke wapensystemen en het ook publiekelijk presenteren van de aanwezigheid van dergelijke systemen benadrukt hun A2AD-functie. Deze boodschap is zowel bedoeld voor Oekraïne als voor eventuele NAVO-landen. Vooral voor Oekraïne betekent de aanwezigheid van de S400-luchtdoelraketten een sterke beperking op haar militaire handelen daar zij, door haar beperkte marine, erg afhankelijk is van haar luchtmacht.

Russische mannen niet welkom

Naast het uitroepen van de Staat van Beleg heeft Oekraïne ook afgekondigd dat zij geen Russische mannen in de gevechtsleeftijd meer toelaat via haar grenzen. Alle Russische mannen in de leeftijd van 16 tot en met 60 jaar worden daarom geweigerd aan de grens.

Dit is een ingrijpende beslissing aangezien er veel families zijn in Oekraïne met familie in Rusland. Ook heeft Oekraïne ondanks alles nog altijd sterke zakenrelaties met Rusland die hierdoor onder druk komen te staan.

De reden die vanuit Oekraïne wordt gegeven voor het inreisverbod is dat zij wil voorkomen dat Rusland paramilitaire cellen op kan zetten op Oekraïens grondgebied.

Verbod op reizen naar de Krim

Daarnaast heeft het land ook de toegang tot de Krim ontzegd aan alle niet-Oekraïners. Er bestaat natuurlijk voor niet-Oekraïners de optie om de Krim via Rusland te bereiken. Maar omdat Oekraïne de Krim als haar grondgebied beschouwt, ziet het land een dergelijke reis als het illegaal oversteken van haar landsgrenzen. Op een reis naar de Krim (overigens ook naar Donbass) via Rusland staat een gevangenisstraf in Oekraïne. Het reisverbod naar de Krim geldt ook buitenlandse journalisten.

Bosporus

President Porosjenko heeft volgend op het incident Turkije opgeroepen om de Bosporus, de doorgang van de Middellandse naar de Zwarte Zee te blokkeren. Het lijkt op dit moment onwaarschijnlijk dat Turkije aan deze oproep gehoor zal geven, aangezien Rusland samen met Turkije in het kader van Turkish Stream bezig is met de aanleg van een nieuwe pijpleiding en het verder ook een S-400-systeem aan Turkije levert.

Blokkade straat van Kertsj

Er zijn op dit moment berichten dat de Straat van Kertsj is afgesloten voor schepen die een Oekraïense haven als eindbestemming hebben. Dit werd ook gesteld door president Porosjenko. Het is duidelijk te zien op sites als Marine Traffic dat aan beide zijden van de Krim-brug grote hoeveelheden schepen liggen. Door vaak lange controles die worden uitgevoerd op schepen door Rusland in de Zee van Azov is het vooralsnog onduidelijk of schepen ook daadwerkelijk vastgehouden worden. In ieder geval is wel duidelijk dat er niet alleen schepen in de wacht staan die als eindbestemming een Oekraïense haven hebben.

Incident straat van Kertsj

Inmiddels is meer informatie naar buitengekomen over het incident dat zich heeft voortgedaan tussen Oekraïense en Russische schepen nabij de straat van Kertsj.

Hoewel het al langer duidelijk was dat één van de Oekraïense patrouillevaartuigen is beschoten door een Russisch schip, zijn inmiddels foto’s vrij gekomen over de schade. Hoogst waarschijnlijk is het Oekraïense schip geraakt door een HE 30mm kanon. Minsten drie leden van de bemanning zouden hierbij verwondingen hebben opgelopen.

Inmiddels zijn twee belangrijke documenten naar buitengekomen. Een betreft een bevel aan de Oekraïense schepen om ongezien naar de Zee van Azov te varen. De andere betreft een opgenomen radiogesprek tussen de Russische en Oekraïense schepen, hieronder besproken. Eveneens zijn een aantal verklaringen afgelegd door Oekraïense matrozen aan de Russische geheime dienst FSB waarin zij stellen dat ze de Russische grens zijn overgestoken. Oekraïne spreekt de verklaringen tegen en stelt dat de ze onder extreme druk tot stand zijn gekomen.

Geluidsopnamen

Een populaire Oekraïense blogger en onderzoeksjournalist, Anatolij Sharij, bracht de opname naar buiten van de schepen vlak voordat de Russische marine het vuur opende op Oekraïense schepen. De Russische Douane roept op de opname de Oekraïense schepen meerdere keren op zich buiten de territoriale wateren van Rusland te begeven en daar te wachten terwijl er op een hoger niveau tussen Oekraïne en Rusland wordt besloten wat er moet gebeuren. De douane meldt daarbij dat hun doorgang niet is aangevraagd bij Kertsj. Dit is belangrijk omdat het hier om een doorgang door een zeestraat, hetgeen vermoedelijk wordt bemoeilijkt door stromingen, tegenverkeer en een relatief nauwe doorgang. De Russen wijzen er ook op dat eerder ook Oekraïense schepen mochten passeren, zij het onder een escorte.

Na enige tijd veranderen de Russen hun houding en verbieden de Oekraïense schepen de territoriale wateren van Rusland te verlaten. De Oekraïense schepen stellen dat de straat van Kertsj Russisch én Oekraïens is. Op een gegeven moment geeft het Oekraïense schip aan te vertrekken terug naar Odessa. De Russen blijven echter eisen dat de schepen stoppen. Het Oekraïense schip wijst erop dat zij geen wapengeweld gebruikt en blijft stellen dat de straat van Kertsj en Zee van Azov Russisch én Oekraïens zijn. De Russische schepen herhalen nu hun eis dat het moet stoppen. Het Oekraïense schip begint nu te herhalen dat het geen geweld gebruikt, wijst op het gedeelde bezit van de straat van Kertsj van Oekraïne en Rusland en dat het terug gaat naar de Zwarte Zee en begint dit ook alle andere schepen in de buurt dit te melden. Overigens tot de frustratie van andere schepen in de buurt.

Tijdens het Kertsj-incident bleek zich overigens ook een voor de Russische marine gênant incident te hebben voorgedaan. Zo is zeer waarschijnlijk het Russische douaneschip Don tegen haar zusterschip aangevaren nadat de Don de Oekraïense sleepboot ramde. Dit wordt duidelijk doordat in de film het andere Russische douaneschip, niet zichtbaar, zich aan bakboordzijde bevindt van de Don. Ook zijn foto’s te vinden van na het incident met daarop een duidelijk zichtbare beschadiging op de het zusterschip van de Don, ongeveer op de hoogte van de boeg van de Don.

Eveneens geeft een geluidsopname van de generale staf van het Oekraïense leger inzicht in hetgeen er is gebeurd. Er moet wel rekening mee worden gehouden dat hier bepaalde aspecten uit zijn gesneden die onvoordelig zijn voor Oekraïne.

Incident Straat van Kerst en Zeerecht

Direct na het incident hebben beide partijen elkaar beschuldigd van het over treden van het VN-zeerechtsverdrag. Zo stelt artikel 17 van het verdrag dat onschuldig verkeer door de straat niet opgeschort mag worden. Ook hebben onder het verdrag van de Zee van Azov zowel Oekraïne als Rusland vrije doorgang naar de Zee van Azov via de straat van Kertsj.

De Oekraïense schepen hadden echter hun kanonnen niet afgedekt, en het feit dat één foto zeer waarschijnlijk is gemaakt door het vizier van het boordkanon, doet vermoeden dat haar vuurgeleidingscomputer aanstond. Dit alles heeft weinig weg van de onschuldige passage als genoemd in het VN-zeerechtsverdrag.

Genoemd moet worden dat eerder in september een aantal Oekraïense schepen uit de Zee van Azov is vertrokken via de Straat van Kertsj. Destijds werd dit in de Oekraïense media met veel poeha gepresenteerd als het door die Oekraïense schepen doorbreken van een Russische marine-blokkade. De schepen werden destijds echter geëscorteerd door een Russisch douaneschip terwijl ze door de straat van Kertsj voeren.

Achtergrond

De spanningen tussen Rusland en Oekraïne in de Zee van Azov spelen al sinds maart toen een Russische vissersboot (Nord) werd vastgezet door Oekraïne omdat het een haven in de Krim had aangedaan. Rusland reageerde daarop door tijd- (en daarmee geld) rovende inspecties in te stellen voor vrachtschepen met Oekraïense havens als bestemming. Kortgeleden werd bekend dat inmiddels al 15 schepen zijn vastgehouden door de Oekraïense douane voor bezoeken aan de Krim. In ieder geval liggen sommige van die schepen tot op de dag van vandaag nog in Oekraïne. Afgelopen zondag escaleerde de situatie in de regio doordat Rusland drie Oekraïense schepen vastzette voor het illegaal oversteken van de Russische grens.

Posted on

Confrontatie in Zee van Azov heeft voorgeschiedenis

Opnieuw heeft zich een serieus incident voorgedaan vlakbij de Zee van Azov. Ditmaal heeft Rusland beslag gelegd op een aantal schepen van Oekraïne. De reden hiervoor zou zijn dat de schepen, die zich binnen de territoriale wateren van Rusland bevonden op het moment van het incident, weigerden bevelen van de Russische douane op te volgen. Bij het incident zou door Russische schepen geschoten zijn op de Oekraïense.

Op zondag gaf de Russische marine een aantal foto’s vrij van manoeuvres uitgevoerd door Russische en Oekraïense marineschepen. Op de foto is duidelijk te zien dat één van de Oekraïense schepen op ramkoers lag naar een (bijna) stilliggend Russisch douaneschip. Pas op het laatste moment brak het Oekraïense schip haar koers af.

Rammen

Ook de Oekraïense marine publiceerde een foto van het rammen van een Oekraïense sleepboot door een Russisch schip van de kustwacht. Gemeld moet worden dat de foto waarschijnlijk is genomen vanaf het beeldscherm van een wapensysteem. Kort daarop publiceerde de Russische marine een video gemaakt vanaf de brug van het Russische douaneschip. Op de video is duidelijk te zien dat het Russische schip opzettelijk de Oekraïense sleepboot ramt. Direct na het incident werden twee SU25-grondaanvalsvliegtuigen en een KA52-gevechtshelikoper ingezet in het gebied rond de brug over de Straat van Kertsj.

Tijdens de confrontatie tussen de Russische en Oekraïense schepen zouden de Russische schepen hebben gevuurd op de Oekraïense. Hierbij zouden 3 tot 6 mensen gewond zijn geraakt. De drie Oekraïense marineschepen, inclusief de sleepboot werden vervolgens in beslag genomen door de Russische marine. De schepen liggen op het moment van schrijven in de haven van Kertsj en hun bemanning is gearresteerd.

Verklaring Rusland

De Russische FSB op de Krim verklaarde dat de Oekraïense schepen illegaal de grens over waren gestoken. De schepen zouden volgens de FSB gevaarlijke manoeuvres hebben uitgevoerd, ook zouden ze niet zijn opgenomen in een rooster voor doorgang van de straat. Doorvaart verloopt volgens persbureau TASS via een schema.

In een recente verklaring van de Russische minister van buitenlandse zaken, Sergej Lavrov, (overigens gemaakt de dag vóór het incident), stelde hij:

“Laat me jullie eraan herinneren dat de straat van Kertsj (waar het incident plaats zou vinden), geen straat is die wordt gereguleerd door de internationale wet. Het is een straat die Russisch is, en niet toevallig waren we daar genoodzaakt onze grenscontrole en militaire krachten te versterken in de regio, nadat Oekraïense overheidsfunctionarissen eenzijdig beloofden de brug op te blazen.”

Afsluiten Straat van Kertsj voor scheepvaart

Na het incident sloot Rusland de doorgang naar de Zee van Azov af. Rusland deed dit door een vrachtschip onder de brug te plaatsen waardoor doorvaart onmogelijk werd. Veel vrachtschepen (de meesten met Russische havens als eindbestemming) waren daardoor gedwongen te wachten tot hen doorvaart werd verleend. Inmiddels is de doorgang naar de Zee van Azov weer vrijgegeven. Op maandagmorgen om 10.00 uur was de doorvaart naar de Zee van Azov onder de Kertsj-brug door weer geopend.

Staat van beleg

Als antwoord op de beslaglegging op de Oekraïense schepen hebben de Oekraïense veiligheidsraad en de president en vanochtend aan het parlement voorgesteld een staat van beleg af te kondigen over geheel Oekraïne. De staat van beleg geldt vooralsnog voor een duur van 60 dagen.

Onder de staat van beleg zijn demonstraties en stakingen verboden. Ook worden verkiezingen uitgesteld onder de staat van beleg. Daarmee zou de staat van beleg zo’n twee maanden voor de presidentiële verkiezingen van 31 maart 2019 ten einde komen. Ook kunnen onder de staat van beleg media worden gesloten indien ze een grondwettelijke bedreiging vormen voor Oekraïne.

Verder meldde de generale staf van Oekraïne op Facebook dat de Nationale Veiligheidsraad het bevel had gegeven alle Oekraïense troepen in de hoogste staat van paraatheid te brengen.

Internationale reacties

Ook de VS, Canada en de NAVO veroordeelden het Russische handelen. De VN Veiligheidsraad komt vandaag bijeen over het incident. Een NAVO-woordvoerder verklaarde:

“De NAVO steunt Oekraïnes soevereiniteit en territoriale integriteit volledig, inclusief haar vrijheid van navigatie in haar territoriale wateren. We roepen Rusland op om ongehinderd toegang te geven tot Oekraïense havens in de Zee van Azov in overeenstemming met het internationale recht.”

Voorzitter van de Europese Commissie Donald Tusk liet zich in vergelijkbare termen uit:

“Ik veroordeel het Russische gebruik van geweld in de Zee van Azov. Russische autoriteiten moeten de Oekraïense matrozen en schepen teruggeven en zich onthouden van verdere provocaties. Ik heb de situaties besproken met president Porosjenko en zal zijn vertegenwoordiger later vandaag ontmoeten. Europa is verenigd in haar steun voor Oekraïne.”

Voorgeschiedenis

De situatie in de Zee van Azov is al lange tijd gespannen. In maart legde Oekraïne beslag op een Russisch schip omdat het de Krim had aangedaan. Rusland begon als antwoord met het uitgebreid inspecteren van vrachtschepen in de Zee van Azov. Recentelijk maakte de Oekraïense douane bekend dat inmiddels 15 schepen zijn vastgezet in Oekraïense havens voor het bezoeken van de Krim.

Posted on

Russische generaal: “Plaatsing raketten in Europa dwingt tot preventieve aanvalsdoctrine”

In een interview heeft generaal b.d. Viktor Yesin van de Russische Strategische Rakettroepen verklaard dat Rusland geen effectieve reactie heeft op eventuele plaatsing van Amerikaanse nucleaire raketten in Europa. Een dergelijke situatie wordt mogelijk door het opzeggen van het INF-verdrag door de VS. Bijgevolg zou Rusland in dat geval gedwongen zijn af te stappen van haar represaille-aanvalsdoctrine en daarvoor in de plaats een preventieve-aanvalsdoctrine moeten aannemen.

“Als de Amerikanen beginnen met het plaatsen van hun raketten in Europa hebben we geen keuze behalve het afstappen van een represaille-aanval-doctrine en over te gaan naar een preventieve-aanval-doctrine”, verklaarde Yesin.

Russische rakettroepen oefenen in het zuiden van Rusland, maart 2018 (foto: mil.ru).

De woorden van de gepensioneerde generaal zijn een reactie op de recente beslissing van de Amerikaanse president Trump om het INF-verdrag op te zeggen, het verdrag over het verbod van middellangeafstandsraketten. Door het voornemen van Trump om eenzijdig het INF-verdrag op te zeggen is de mogelijkheid opnieuw geopend dat korte en middellangeafstandsraketten bewapend met kernkoppen geplaatst kunnen worden in Europa. Het probleem met dergelijke raketten is dat als ze worden afgevuurd de tijd om te reageren maar zeer kort is.

Wederzijds gegarandeerde vernietiging

De belangrijkste factor die landen ervan weerhoudt kernwapens in te zetten wordt daarmee ernstig beperkt, namelijk dat indien één van de partijen kernwapens gebruikt, beide partijen gegarandeerd worden vernietigd (het zogeheten MAD-principe – ‘Mutual Assured Destruction’). Door de korte vliegafstand van dergelijke middellangeafstandsraketten is er maar zeer korte tijd om een beslissing te nemen voor een tegenreactie. Eveneens is er zelfs te weinig tijd om antwoordende middellangeafstandsraketten in staat van paraatheid te brengen. Het gevolg is dat lanceerinstallaties als vernietigd zijn tegen de tijd dat ze in staat van paraatheid zijn gebracht.

http://www.novini.nl/de-ondermijning-van-het-inf-verdrag-en-de-nucleaire-pariteit/

Door deze situatie wordt een represaille-aanval onmogelijk en is ook de ruggengraat van de nucleaire afschrikking (het MAD-principe) niet meer functioneel. Bijgevolg blijft er alleen de mogelijkheid over om een preventieve aanval uit te voeren indien er een ernstig dreigende situatie ontstaat. Dat wil zeggen dat als deze partij zich ernstig bedreigd voelt op grond van een concreet vermoeden dat haar tegenstander op het punt staat een nucleaire aanval te lanceren, deze partij dan kan besluiten preventief zelf een dergelijk aanval uit te voeren.

Generaal buiten dienst Yesin geeft dus aan dat, als dergelijke raketten worden geplaatst in Europa, Rusland zal afstappen van haar huidige represaille-aanval-doctrine en daarvoor in de plaats een preventieve-aanval-doctrine zal ontwikkelen. Dergelijke woorden zijn des te verontrustender aangezien de Russische president Vladimir Poetin al meerdere malen heeft aangegeven dat het op land geplaatste AEGIS-systeem in Roemenië in staat is om middellangeafstandsraketten af te vuren.

‘Dode Hand’

Generaal b.d. Yesin heeft in hetzelfde interview eveneens verklaard dat het dode hand-systeem ‘Perimetr’ operationeel en gemoderniseerd is: “Het Perimeter-systeem is functioneel en is zelfs verbeterd.”

Indien een nucleaire aanval alle Russische commandoposten heeft uitgeschakeld, geeft dit systeem automatisch opdracht aan alle overgebleven lanceerinstallaties (inclusief onderzeeërs) om over te gaan tot lancering.

Hoewel dit uit de Koude Oorlog stammende systeem alleen wordt geactiveerd in het geval dat een kernoorlog op het punt staat om uit te breken, blijkt het, volgens Yesin, nog steeds te bestaan en is het zelfs gemoderniseerd. In het geval dat de wereld zich op de rand van een kernoorlog begeeft kan dit systeem dus worden geactiveerd.

Posted on

Oekraïne zet 15 schepen vast vanwege bezoeken Krim

In de Oekraïense havens van Marioepol en Berdjansk bevinden zich 15 schepen die zijn vastgezet vanwege het bezoeken van havens in de door Rusland gecontroleerde Krim. In de Russische senaat gaan stemmen op om harde tegenmaatregelen te nemen.

Het persbureau ‘Oekraïense Nationale Nieuws’ (УНН) meldt dit op basis van berichten van de Oekraïense Douane: “In totaal worden er 15 schepen vastgehouden in de havens van Berdjansk en Marioepol. Een deel van hen is gearresteerd, van een ander deel loopt de rechtszaak nog.” Volgens de Oekraïense Douane hebben ongeveer 940 schepen ‘bezette havens’ in de Krim bezocht.

Vanuit het Russische parlement is inmiddels al fel gereageerd. Frants Klintsevitsj, Lid van Defensiecommissie van de Federatieraad (senaat) schreef op facebook:

“Wij worden in een positie gedrukt om harde maatregelen te nemen. Ja, wij zijn letterlijk binnen minuten in staat om de Zee van Azov af te sluiten voor ieder willekeurig Oekraïens schip. En ik sluit niet uit dat iets dergelijks kan gebeuren.”

De situatie in de Zee van Azov is al langer gespannen. Sinds het aanhouden van een Russische vissersboot door Oekraïne voor het bezoeken van een haven op de Krim, worden over en weer maatregelen genomen.

Lees ook:

Posted on

Tegenslagen treffen Russische marine

Het recente zinken van een droogdok waarin het Russische vliegdekschip Admiraal Koeznetsov was gestationeerd, is slechts een van de vele problemen waar de Russische marine mee te kampen heeft. Ook de constructie van nieuwe schepen verloopt stroef. Het valt nog maar te bezien of deze problemen binnen afzienbare tijd kunnen worden opgelost.

De Russische marine heeft te maken met een aantal grote problemen. Sommige daarvan vormen de erfenis van de economisch slechte jaren ’90. De enorme investeringen die nodig zijn om een vloot op te bouwen en te onderhouden zijn in deze moeilijke periode uitgesteld. Als gevolg daarvan is de Russische vloot grotendeels verouderd; schepen dienen te worden vervangen of gemoderniseerd. Daar komt nog bij dat een deel van de technologische kennis en het industriële potentieel verwaterd zijn. Hierdoor komt het herstel van de Russische marine maar moeizaam op gang. In de afgelopen maanden werd de Russische marine opnieuw getroffen door een reeks tegenslagen. De problemen met betrekking tot de bouw van Russische marineschepen bespreek ik in dit artikel.

Zinkend droogdok

Op 29 oktober 2018 trok het Russische vliegdekschip Admiraal Koeznetsov de aandacht van de wereldpers toen het droogdok waarin zij zich bevond zonk. De Koeznetsov was in dit droogdok geplaatst voor moderniseringswerkzaamheden. Het droogdok was op het moment van zinken afhankelijk van elektriciteit die vanaf de wal werd geleverd. Toen die om onduidelijke redenen uitviel, lieten ook de pompen die de ballast van het droogdok regelden het afweten. Dieselgeneratoren op het dok bleken niet voorzien van brandstof, waardoor er geen noodstroomvoorziening aanwezig was.[1]

Aanvankelijk werd gemeld dat de moderniseringswerkzaamheden geen vertraging zouden oplopen, maar het is maar de vraag of dat zo is. De val van een kraan van het droogdok op het dek van de Koeznetsov heeft een gat van enkele vierkante meters achtergelaten. Plaatsvervangend premier Borisov meldde dat het incident geen gevolgen zou hebben voor de reparatiewerkzaamheden aan de Koeznetsov en hoopt dat het schip in 2021 weer in dienst kan worden genomen.[2] Maar de verwachtingen zijn dat, als het droogdok al te redden valt, dit al snel een half jaar kan duren. Dat betekent dat ook de reparatie en modernisatie van andere schepen vertraging zullen oplopen.

De Koeznetsov wordt overigens al langer geplaagd door problemen. Een van haar bemanningsleden kwam om toen er brand uitbrak in de machinekamer. Ook verloor het schip drie van haar straaljagers tijdens de uitzending naar Syrië.

Vertraging

In augustus 2018 werd bekend dat de modernisatie van de slagkruiser Admiraal Nachimov langer zou duren dan verwacht, namelijk tot 2022. Maar dit kan nog verder oplopen door financieringsproblemen. De Nachimov ligt al sinds 1999 in een droogdok. Nadat in 2014 de opdracht werd gegeven om haar te moderniseren, zou zij oorspronkelijk in 2018 weer in dienst worden genomen. Inmiddels is dit dus al 2022 geworden. Dit betekent dat ook de modernisatie van het zusterschip van de Nachimov, de Pjotr Velikij, wordt uitgesteld.[3] Herstel- en moderniseringswerkzaamheden op de Slava-klasse kruisers, waarvan de laatste in 2016 opnieuw in dienst trad, bleken succesvoller te zijn.

Opstartproblemen door Oekraïne

De bouw van zes Grigorovitsj-klasse fregatten (Project 11356, tonnage: 4000 ton) had al eerder veel vertraging opgelopen doordat de motoren voor de schepen niet geleverd werden. De turbinemotoren zouden van een Oekraïens bedrijf afkomstig zijn, maar door de gebeurtenissen in Oost-Oekraïne en op de Krim zag Oekraïne hiervan af. Hierdoor konden drie van de zes fregatten niet worden afgebouwd. Er was een tijd sprake van om de drie overige Grigorovitsj-fregatten, ironisch genoeg wél voorzien van Oekraïense motoren, te verkopen aan India, maar door de ontwikkeling van Russische turbinemotoren worden de fregatten momenteel toch afgebouwd voor de Russische vloot zelf. De verwachting is dat de overige schepen van de Project 11356-reeks voor 2021 in dienst zullen worden genomen.[4]

Ondanks de ‘opstartproblemen’ met de Oekraïense motoren is Project 11356 uiteindelijk toch een succesverhaal voor de moderne Russische scheepsbouw. De fregatten namen deel aan de operatie in Syrië en raakten beroemd door de salvo’s Kalibr-M-raketten die ze afvuurden op doelwitten aldaar. De schepen zijn eveneens ingezet in A2AD-operaties tegen NAVO-schepen toen er een raketaanval dreigde aan de vooravond van het Idlib-offensief, en al eerder in april, toen Amerikaanse en Franse schepen een vergeldingsaanval uitvoerden voor de vermeende chemische aanvallen in Syrië. Het gevolg is dat India geïnteresseerd is geraakt in het schip en er in totaal vier wil aanschaffen.[5]

Het ontbreken van turbinemotoren teisterde eveneens de constructie van een andere type fregat, de Gorshkov-klasse (Project 22350, tonnage: 5400 ton). Mede door het ontbreken van de motor heeft de bouw van het Gorshkov-klasse fregat geduurd van 2006 tot 2018. Pas enkele maanden geleden is het eerste schip van de Project 22350-serie in dienst genomen: de Admiraal Gorshkov. De verwachting is dat het volgende schip van de Gorshkov-klasse in 2020 gereed is voor dienst.

Succesvolle korvetten

Een onderdeel van de Russische scheepsbouw dat relatief voorspoedig loopt, is de bouw van de kleinere korvetten. Die bleken erg effectief in de oorlog in Syrië, toen een aantal Boejan-M-korvetten Kalibr-M kruisraketten afvuurden op doelwitten in Syrië vanuit de Kaspische Zee. Het was een unicum dat schepen met een dergelijke kleine waterverplaatsing voor zulke grondaanvallen werden gebruikt. Daarom heeft Rusland een reeks van deze korvetten gebouwd, allen capabel om kruisraketten af te vuren. Het gaat hier om de bovengenoemde Boejan-M-klasse, de Steregoesjsjiy-klasse (een multipurpose-fregat met anti-onderzeeër-capaciteit) en de Karakoert-klasse. Daarnaast is de ontwikkeling en bouw van het Bykov anti-piraterij-korvet relatief succesvol tot stand gekomen.

Toch blijkt ook de afbouw van Karakoert-klasse korvetten problemen te ondervinden, wederom met betrekking tot de levering van motoren. De problemen liggen ditmaal niet bij Oekraïne, maar bij de binnenlandse productie van de dieselmotoren. Het gebruik van Chinese motoren bleek niet mogelijk te zijn, omdat dat een aanpassing van de al bestaande schepen zou betekenen. De scheepswerf heeft hierdoor de levering van twee korvetten al met een jaar moeten uitstellen.[6]

De weg naar herstel

Al met al kampt de Russische marine met grote problemen. Moderniseringswerkzaamheden lopen vertraging op, net als de bouw van nieuwe schepen. Desondanks lijkt een aantal problemen te worden verholpen, meer specifiek die veroorzaakt door het gebrek aan turbinemotoren. Het valt nog te bezien hoe goed de Russische marine in staat zal zijn de bouw van grote schepen in goede banen te leiden. De bouw van de Lider-klasse torpedobootjagers, het Sjtoerm-vliegdekschip en de helikopterschepen zullen een nieuwe uitdaging vormen voor de Russische scheepsbouwsector. Maar ondanks de problemen kent de Russische scheepsbouw ook een aantal successen, namelijk de Grigorovitsj-klasse fregatten en de vele verschillende korvetten die zijn ontwikkeld. Het zal echter nog wel een tijdje duren voor de Russische marine zich volledig heeft hersteld.


[1] http://navyrecognition.com/index.php/news/naval-exhibitions/2018/euronaval-2018/6650-first-locally-built-11356-frigate-to-be-handed-over-to-indian-navy-in-2023.html

[2] http://tass.com/defense/1028625

[3] https://russiandefpolicy.blog/2018/10/30/admiral-nakhimov-slipping/

[4] https://sputniknews.com/russia/201707011055145630-russian-navy-frigates/

[5] http://navyrecognition.com/index.php/news/naval-exhibitions/2018/euronaval-2018/6650-first-locally-built-11356-frigate-to-be-handed-over-to-indian-navy-in-2023.html

[6] http://www.navyrecognition.com/index.php/news/defence-news/2018/october-2018-navy-naval-defense-news/6556-russian-navy-rejects-switch-to-chinese-engine-for-project-22800-corvettes.html

Posted on

Oekraïne zet Duits schip met staalplaten uit LNR vast

Een Duits schip is vastgezet in de haven van Marioepol. Het schip zou staalplaten afkomstig uit de Volksrepubliek Loegansk vervoeren. Volgens de Oekraïense procureur-generaal, Loetsenko, gaat het om een antwoord op de sancties die Rusland recent heeft ingevoerd tegen een aantal hooggeplaatste Oekraïense politici en functionarissen. De situatie voegt verder toe aan de oplopende spanningen in de Zee van Azov.

Het schip Comet (titelafbeelding), ingeschreven bij een Duitse rederij, zou in de haven van het Russische Temrjoek 3.000 ton aan staalplaten hebben ingeladen. De staalplaten waren volgens Loetsenko afkomstig van de pasgeleden opnieuw opgestarte staalcombinatie in Altsjevsk, in de Volksrepubliek Loegansk. Toen de COMET vervolgens de haven van Marioepol (Oekraïne) aandeed op 28 oktober om andere vracht in te slaan, werd het schip vastgezet.

Staalfabriek in Altsjevsk, LNR

De Oekraïense procureur-generaal melde op twitter dat partijen in kwestie zullen worden vervolgd. Het gaat hier niet alleen over het overtreden van sancties naar het gebied in het oosten van Oekraïne, maar ook voor ‘het financieren van terrorisme’. Oekraïne heeft een economische blokkade opgelegd aan de afgesplitste gebieden in het oosten van Oekraïne: de DNR en LNR. Volgens de Oekraïense wet is het daarom illegaal om producten te importeren uit (en overigens ook te exporteren naar) de LNR.

Opmerkelijk is dat Loetsenko op zijn Facebook-profiel meldt dat het handelen van Oekraïne inzake de Comet een antwoord is op de sancties die Rusland Oekraïne kortgeleden oplegde. De situatie met de Comet zal verder bijdragen aan de al gespannen sfeer in de Zee van Azov, waar Rusland en Oekraïne elkaar steeds meer tegen het lijf lopen.

Posted on

Europese landen veroordelen situatie Zee van Azov en verkiezingen in Donbass

Het Europees Parlement heeft een resolutie aangenomen waarin het de EU oproept om Rusland strengere sancties op te leggen indien de situatie in de Zee van Azov verslechtert. Daar bovenop hebben een aantal Europese landen Rusland opgeroepen om de verkiezingen van 11 november in Donbass tegen te houden.

In de resolutie van het Europees Parlement wordt het handelen van Rusland in de Zee van Azov veroordeeld. Het Europees Parlement stelt dat de inspecties die Rusland in de Zee van Azov uitvoert in strijd zijn met VN-Zeerechtverdrag.

“Hoewel de situatie in de Zee van Azov werd aangekaart in het bilateraal verdrag van 2003 tussen Oekraïne en Rusland, die deze gebieden als interne wateren van de twee staten oormerkt en beide partijen de mogelijkheid geeft om verdachte schepen te inspecteren, garanderen de overeenkomst van 2003 en het VN-Zeerechtverdrag vrijheid van navigatie.”

Het EP wijst er verder op dat de brug in Kertsj tussen de Krim en (de rest van) Rusland illegaal gebouwd zou zijn en dat door de brug 20% van de schepen niet meer door zou kunnen varen. Eveneens stelt het dat de brug ecologische schade teweegbrengt. De resolutie waarschuwt verder voor het risico dat Rusland gasvelden in de Zee van Azov in kan nemen. De resolutie veroordeelt verder ook het ongerelateerde bloedbad op een school in Kertsj.

Situatie in Zee van Azov

In maart van dit jaar heeft Oekraïne een vissersboot, de Nord, vastgezet. De vissersboot had haar thuishaven in de door Rusland gecontroleerde Krim. Ondanks dat Oekraïne geen controle meer uitoefent over de Krim, beschouwt Kiev het schiereiland nog altijd als haar eigen grondgebied en wil zodoende nog altijd bepalen wie er wel en wie niet mag komen. Het reizen naar de Krim (net als naar Donbass overigens) via Russisch territorium geldt volgens de Oekraïense wet als ‘illegaal de Oekraïense grens oversteken’. Dit heeft al tot veel bijzondere situaties geleid, waaronder dat een Russische zangeres die in de Krim heeft opgetreden de toegang tot Oekraïne werd geweigerd om daar deel te nemen aan het Eurovisiesongfestival in Oekraïne in 2017. Een dergelijk verbod om de Krim of de Donbass via Russisch territorium binnen te reizen is daarmee ook een verkapte sanctie tegen deze gebieden.

Hoewel de Krim de facto Russisch is en ook uit een referendum en meerdere onafhankelijke peilingen is gebleken dit feit ook door de bevolking wordt ondersteund, geldt de Krim voor verreweg de meeste landen nog altijd als onderdeel van Oekraïne. De situatie die door het vastzetten van de Nord is ontstaan, namelijk het aantasten van economische belangen op grondgebied dat Rusland als haar eigen beschouwt, kan dus niet via internationale organen worden aangekaart omdat zij de Krim als Oekraïens beschouwen. Bijgevolg werd er geantwoord door een groot deel van de schepen die naar Oekraïense havens varen te inspecteren. De inspecties leverden de desbetreffende rederijen tijdverlies en daarmee kosten op. De inspecties gelden als legaal, aangezien Oekraïne en Rusland een verdrag hebben gesloten dat zij de Zee van Azov als een gedeelde binnenlandse zee zien. Het gevolg is dus dat de Russische inspecties een de facto sanctie is voor het vasthouden van de Nord door Oekraïne.

http://www.novini.nl/met-marinebasis-en-navo-oefening-wil-oekraine-rusland-onder-druk-zetten-in-zee-van-azov/

De situatie leidt tot spanningen in de Zee van Azov tussen Oekraïne en Rusland. Beide landen hebben al meerdere marineschepen naar de zee verplaatst. Aangezien Oekraïne zelf geen marine van betekenis heeft, heeft de steun van het EP en ook een aantal oefeningen die NAVO-landen met de bescheiden Oekraïense marine hebben gedraaid een aanzienlijke betekenis. Daarnaast wordt er door de VS momenteel overwogen om Oekraïne Oliver Hazard Perry-klasse fregatten te leveren. Hier moet echter nog over besloten worden.

http://www.novini.nl/nederlands-fregat-houdt-oefening-met-oekraiense-marine/

Verkiezingen Donbass

Na de aanslag op het hoofd van de Volksrepubliek Donetsk (DNR), Zachartsjenko, werden snel daarna verkiezingen georganiseerd voor een opvolger voor Zachartsjenko. Deze verkiezingen staan momenteel gepland voor 11 november. Tegelijk met de verkiezingen in de DNR worden ook de in Volksrepubliek Loegansk (LNR) soortgelijke verkiezingen gehouden.

In de aanloop naar een zitting van de VN-veiligheidsraad heeft een aantal Europese landen, waaronder ook Nederland, de verkiezingen in een verklaring veroordeeld. In de verklaring van de landen wordt Rusland opgeroepen haar invloed aan te wenden op de DNR en LNR om deze verkiezingen tegen te houden.

“Als deze illegitieme ‘verkiezingen’ doorgang vinden, dan is het een overtreding van het Minsk-akkoord en de wet van Oekraïne. Alle soortgelijke illegale verkiezingen zijn niet-compatibel met de soevereiniteit en de territoriale integriteit van Oekraïne.”

De Nederlandse vertegenwoordiger voor de VN, Karel van Oosterom, verklaarde namens Nederland:

“Mijn eerste aandachtspunt betreft het aankondigen van lokale verkiezingen in gebieden die niet door de overheid worden gecontroleerd in het oosten van Oekraïne. We veroordelen deze illegitieme zogenaamde verkiezingen. Als ze worden gehouden, zullen deze nep-verkiezingen afspraken overtreden die onder het Minsk-akkoord zijn gemaakt en de Oekraïense wet overtreden. In overeenkomst met de Minsk-akkoorden, kunnen lokale verkiezingen in bepaalde delen van de regio’s Donetsk en Loegansk alleen plaats vinden in overeenstemming met de Oekraïense wet.”

Minsk-akkoord

Het vervangend hoofd van de DNR, Dennis Poesjilin, heeft inmiddels gereageerd op de stellingname van de landen. Hij wijst erop dat er in het Minsk-akkoord enkel over wordt gesproken dat beide partijen (Oekraïne en de DNR+LNR), zijn overeengekomen lokale verkiezingen te houden in de Donbass. Over een verbod wordt niet gerept in de akkoorden.

Rusland had voorgesteld om de vertegenwoordigers van de DNR en LNR aanwezig te laten zijn bij het debat over de verkiezingen. Het Russische voorstel werd echter van de hand gewezen. Dit overigens tot ergernis van zowel Rusland als de DNR:

Financiële en militaire steun

Rusland werd verder opgeroepen haar steun voor de DNR en LNR stop te zetten. De Nederlandse vertegenwoordiger voor de VN Karel van Oosterom verklaarde: “Rusland moet haar rol vervullen door haar financiële en militaire steun aan de separatisten te stoppen en haar militaire krachten en militair materieel terug te trekken uit het territorium van Oekraïne.”

Een dergelijke oproep is opmerkelijk; het noemen van de plaatsing van Russisch militair materieel suggereert dat Rusland het territorium veroverd zou hebben. Volgens het Verdrag van Den Haag  is de oorlogvoerende partij die een gebied bezet heeft echter verantwoordelijk voor de zorg voor de bevolking. Gezien de economische blokkade die Oekraïne het gebied heeft opgelegd zou een dergelijke oproep om de financiering van de DNR en LNR een humanitaire ramp betekenen. Een dergelijke oproep zou verder een oproep zijn het bovengenoemde verdrag te overtreden, wanneer men Rusland als oorlogvoerende partij beschouwt.

http://www.novini.nl/de-omvang-van-de-russische-aanwezigheid-in-donbass/

Posted on

De ondermijning van het INF-verdrag en de nucleaire pariteit

Met de recente aankondiging dat de Verenigde Staten uit het INF-verdrag willen stappen, lijkt een einde te komen aan de beperking op het ontwikkelen en inzetten van middellangeafstandsraketten. Het besluit van Trump om uit het verdrag te stappen volgt op een vermeende overtreding van het verdrag door Rusland. De opzegging van het INF-verdrag slaat weer één van de pijlers weg onder de non-proliferatie in een steeds instabieler wordende wereld. Een overzicht van een aantal gebeurtenissen die hebben geleid tot het begin en het nakende einde van het INF-verdrag.

Brussel, 2 oktober, de Amerikaanse ambassadrice voor de NAVO Kay Bailey Hutchison doet een uitspraak waarvan u waarschijnlijk niets weet, maar die kort daarna tot scherpe reacties uit Moskou leidt. Tegenover de pers verklaart Hutchison dat als Rusland besluit een gloednieuwe raket in gebruik neemt, de VS zal “gaan zoeken naar mogelijkheden om raketten uit te schakelen die andere landen kunnen raken.” Hutchison zei verder: “De tegenmaatregelen (van de VS) zouden zijn om de raketten uit te schakelen die ontwikkeld worden door Rusland.”

De uitspraken van Hutchison werden kort daarna al flink op de hak genomen door de woordvoerster van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken Maria Zacharova: “Mensen die zulke uitspraken doen zijn niet bekend met de mate van hun verantwoordelijkheden en het gevaar van agressieve retoriek.”

Hutchison lichtte haar uitspraak later nader toe: “Ik sprak niet over een preventieve aanval op Rusland. Mijn punt is: Rusland moet zich weer houden aan het INF-verdrag. Anders moeten wij hun capaciteiten evenaren om de belangen van de VS en de NAVO te beschermen.” De situatie is een schoolvoorbeeld van hoe een verkeerd gekozen uitspraak wereldwijd de spanningen op scherp kan zetten.

Nieuwe Russische raket

De reden van de spanningen bij de VS is de Russische 9M729-raket. Volgens zowel de Amerikaanse minister van Defensie, James Mattis, als secretaris-generaal van de NAVO Jens Stoltenberg, zou de 9M729-raket het INF-verdrag overtreden omdat deze een groter bereik zou hebben dan 500 km. “Volgens de VS is Rusland begonnen met het inzetten van die raket. Ze hebben die informatie met ons gedeeld”, aldus Stoltenberg. De Amerikaanse minister van Defensie Mattis was rond die tijd in Europa om te praten over de vraag wat er met het INF-verdrag moest gebeuren als Rusland zich niet aan het verdrag zou houden. “Ik kan niet voorspellen waar het naartoe zal gaan”, vertelde Mattis de pers, “dat is een beslissing voor de president.”

De reactie kwam amper een maand later, toen president Trump verklaarde het verdrag te willen opzeggen omdat Rusland zich niet aan het verdrag zou houden. Trump verklaarde: “Wij zijn degenen die zich aan het akkoord hebben gehouden. Maar Rusland heeft, helaas, het verdrag niet geëerbiedigd. Dus we gaan het verdrag beëindigen en we trekken ons terug.”

Totstandkoming INF-verdrag

Het Intermediate Nuclear Forces Treaty, oftewel INF-verdrag kwam tot stand aan het einde van de Koude Oorlog en werd opgesteld door de regeringen van Reagan en Gorbatsjov. Het verdrag legt een verbod op het ontwikkelen en gebruiken van middellangeafstandsraketten met een bereik van 500 tot 5500 kilometer die vanaf het land worden afgevuurd op. Het verdrag is ondertekend door de VS en de USSR, andere landen hebben het verdrag dus niet ondertekend en zijn in principe vrij om dergelijke wapens te ontwikkelen en gebruiken.

Gorbatsjov en Reagan ondertekenen het INF-verdrag in 1987.

Een van de belangrijkste redenen voor het verdrag was dat het niet duidelijk was of een dergelijke raket een conventioneel wapen bij zich droeg of een nucleaire. Als een dergelijk wapen werd gebruikt was het voor de andere partij met andere woorden niet duidelijk met wat voor soort wapen ze werden aangevallen. In de gespannen sfeer van de Koude Oorlog waren politici bekend met het feit dat een klein misverstand kon leiden tot een eventuele fatale beslissing en daarmee een nucleaire oorlog. Het gebruik van een middellangeafstandsraket met een conventionele kop zou dus kunnen leiden tot een vergeldingsaanval met een nucleair wapen, met een eventuele nucleaire oorlog tot gevolg.

Het is ook belangrijk te benadrukken dat het INF-verdrag alleen geldt voor raketten die vanaf land worden afgevuurd. De reeds ontwikkelde Amerikaanse Tomahawk-raketten die vanaf zee worden afgevuurd vielen dus buiten het verdrag. Ook heeft de USSR besloten om haar Oka-raketten uit dienst te doen. Ondanks dat deze raketten een bereik hadden van 450 kilometer, en daarmee dus buiten het verdrag vallen, werden ze toch buiten dienst gesteld.

ABM-verdrag

Het proces dat zou leiden tot het opzeggen van het INF-verdrag werd in gang gezet met het opzeggen van een ander verdrag. In december 2001 zegde toenmalig president Bush het Anti-Balistic Missile (ABM) -verdrag op. De reden die hiervoor gegeven werd, was dat er in die tijd in de VS angst bestond voor een nucleaire aanval van een ‘schurkenstaat’ en/of terroristische groeperingen. Specifiek werd er gesproken over Noord-Korea en Iran. Hoewel Iran in die tijd Iran niet beschikte over een ballistische raket met voldoende bereik, noch was aangetoond dat Iran een nucleair programma had voor niet-vreedzame doeleinden, werd gesteld dat de dreiging bestond dat Iran mogelijk Europa of zelfs de VS zou aanvallen.

De VS verklaarde bijgevolg dat het Antiballistische raketten wou stationeren in Europa zodat zij in staat zou zijn ballistische raketten uit Iran te kunnen onderscheppen en vernietigen. Deze ABM-installaties zouden moeten worden geplaatst in Polen en Tsjechië. Dit was echter tegen het zere been van Rusland. Het zou immers veel logischer zijn geweest om deze ABM-installaties verder naar het zuiden te plaatsen en niet tussen Rusland en Europa. In Rusland werd het ABM-systeem – ook wel raketschild genoemd – waargenomen als tegen Russische ballistische raketten gericht. Ruslands tegenvoorstel voor de VS was om een Russisch radarstation te gebruiken in het veel dichter bij Iran gelegen Azerbeidzjan.  De VS wees het Russische voorstel echter van de hand en het ABM-systeem werd uiteindelijk gebouwd in Polen en Roemenië. Hier werd een AEGIS-systeem gebouwd dat doorgaans alleen geïnstalleerd wordt op schepen.

De weerzin van Rusland over het opzeggen van het ABM-verdrag door de VS werd niet begrepen in Europa en andere delen van de wereld. Het ging hier om een antiballistisch raketsysteem, met andere woorden een systeem dat moest beschermen tegen een nucleaire aanval. En wie is nou tegen een bescherming tegen nucleaire wapens?

Mutually Assured Destruction (MAD)

De reden voor de Russische weerwil is dat een raketschild het MAD-principe ondermijnt. Dat principe houdt In dat kernmachten op voorhand weten dat als ze een kernoorlog beginnen ze zelf ook volledig verwoest zullen worden. Hoe luguber dit ook mag klinken, dit principe lag aan de grondslag van de relatief vreedzame periode waarin wij de afgelopen decennia hebben geleefd. Het idee dat beide nucleaire machten elkaar volledig zouden vernietigen, het zogenaamde Mutually Assured Destruction (MAD, wederzijds gegarandeerde vernietiging), maakt een potentiële oorlog voor beide partijen onaantrekkelijk. Een nucleair conflict zou immers enkel verliezers kennen. Het idee is dus dat zolang er een zeker evenwicht bestaat tussen beide partijen met kernwapens, beide partijen niet geneigd zijn elkaar aan te vallen. Dit evenwicht wordt nucleaire pariteit genoemd.

Door de ban op ABM-systemen op te heffen, is het niet meer zeker dat beide partijen de ander kunnen vernietigen. Met andere woorden, één partij heeft in principe de mogelijkheid om een oorlog te beginnen zonder daarbij zelf te worden vernietigd. Een van de partijen heeft in zo’n situatie een groot strategisch voordeel ten opzichte van de andere partij. De nucleaire pariteit wordt zo verbroken.

De partij zonder een raketschild zal bij een dreiging, wetende dat zij zich in het nadeel bevindt, voorzorgsmaatregelen moeten nemen. Haar strategische wapens zijn immers minder effectief. Bij een vermeende dreiging zal zij dus eerder geneigd zijn om het initiatief te nemen door bijvoorbeeld preventief aan te vallen. Het gebrek in nucleaire pariteit leidt dus tot situaties waarin de partij die zich in het nadeel bevindt eerder geneigd is om haar nucleaire wapens in te zetten.

Dit was voor Rusland overigens begin jaren 2000 meer het geval dan nu. Dit komt omdat haar conventionele strijdkrachten zich toen in een zeer slechte toestand bevonden en de Russische Federatie voornamelijk afhankelijk was van haar nucleaire wapens ter verdediging. Met een beter georganiseerd leger, is Rusland nu ook minder afhankelijk van zijn nucleaire wapens voor zijn verdediging.

Naast dat het wegvallen van nucleaire pariteit leidt tot een situatie waarin landen eerder geneigd zijn hun nucleaire wapens in te zetten, leidt het ook tot een nieuwe wapenwedloop. Het land dat zich in het nadeel bevindt moet haar militaire potentieel verbeteren om de pariteit te herstellen. Deze verbeteringen in wapensystemen van land A leiden weer tot verbeteringen in wapensystemen in land B. Het gevolg is een peperdure wapenwedloop. Het zijn precies de enorme kosten van een dergelijke wapenwedloop die de Sovjet-Unie en de VS destijds deden besluiten om dergelijke ABM-systemen in de ban te doen.

De 9M729 Een overtreding van het INF-verdrag?

Het Amerikaanse antiraketschild heeft in Rusland precies tot de reactie geleid die door Poetin was voorspeld. Misschien wel het meest herkenbare element hiervan kwam in maart dit jaar toen Poetin een zestal gloednieuwe wapens presenteerde die allen het Amerikaanse ABM-systeem op hun eigen wijze wisten te omzeilen. Een wapen dat niet in de presentatie van Poetin zat is de 9M729.

Zoals hierboven al genoemd zijn de VS en ook NAVO Secretaris-Generaal Stoltenberg ervan overtuigd dat de 9M729-raket een bereik heeft dat voorbijgaat aan de 500 kilometergrens opgelegd door het INF-verdrag. Rusland spreekt dit tegen. De informatie van zowel de VS als van de Russische Federatie is, vanwege haar militaire aard, moeilijk te controleren.

Dat Rusland de knowhow in huis heeft om dergelijke raketten te produceren is bekend sinds 2015. De wereld werd wakker geschud toen vier relatief kleine Russische schepen vanuit de Kaspische Zee ISIS-doelwitten bombardeerden in Syrië. Westerse bronnen vermoeden dat de 9M729-raket een gemodificeerde versie van de Ch-101 of van de 3M-54 Kalibr-raket is aangepast voor lanceerinstallaties op land. Indien dat laatste waar is, is de Amerikaanse claim dat de raket verder kan vliegen dan 500 kilometer zeer waarschijnlijk waar.

De 9M729-raket zou afgevuurd worden vanaf een aangepaste versie van de mobiele Russische raketinstallatie Iskandr-M. Omdat het platform dat de 9M729-raket afvuurt veel zou lijken op dat van de Iskandr-M is het moeilijk vast te stellen wat voor soort wapen ergens is gestationeerd. De raketten zouden tijdens hun vlucht in staat zijn te manoeuveren. Hierdoor wordt het erg moeilijk om dergelijke raketten neer te schieten omdat op voorhand niet duidelijk is wat hun doel is en dus ook niet wat hun baan is. Het neutraliseren van potentiële inkomende raketten wordt verder bemoeilijkt doordat een typische brigade van de Iskandr-M lanceerinstallaties bestaat uit 12 van dergelijke voertuigen, elk met twee raketten. Het gelijktijdig afvuren van zoveel raketten verzadigd een anti-raketsysteem waardoor het nog moeilijker is te beschermen voor een dergelijke raketaanval.

Overtredingen INF door VS?

Rusland wijst van zijn kant al enige tijd op een overtreding van het INF-verdrag door de VS, namelijk op de ABM-installaties die zijn geïnstalleerd in Roemenië en Polen. Het systeem wat hiervoor is gebruikt is het AEGIS-systeem, een anti-luchtdoelraketsysteem dat veelal wordt gebruikt op Amerikaanse marineschepen. De lanceerinstallaties die voor het ABM-systeem worden gebruikt zouden volgens de VS een zuiver kinetische werking hebben, d.w.z. ze halen raketten neer door er tegenaan te botsen. Volgens Rusland zijn deze ABM-systemen echter makkelijk om te bouwen, zodat de lanceerinstallatie ook kruisraketten kunnen lanceren. Onlangs verklaarde Poetin hierover nog:

“En de VS hebben (het INF-verdrag) al overtreden door ABM-raketsystemen te plaatsen in Roemenië en daarvoor AEGIS-systemen te gebruiken en die op land neer te zetten. Wat hebben ze gedaan? Deze AEGIS-systemen kunnen worden gebruikt om aanvalsraketten te lanceren, niet alleen voor ABM-raketten. Daarvoor hoeven ze alleen een computerprogramma aan te passen. Dat is alles. Het is een werk van enkele uren. We zullen zelfs niet weten wat er gebeurd. (…) En aanvalsdrones zijn ook overtredingen (van het INF-verdrag – SB). Ze verschillen niet van raketten van korte en middellange afstand. (Beiden verboden door het INF – SB)”

Net als de claims die de VS over de Russische raketten maakt, zijn ook deze beweringen moeilijk te controleren.

Europa en het INF-verdrag

Hoewel de VS vrij makkelijk afstand lijken te hebben genomen van het INF-verdrag lijkt het opzeggen van het verdrag bij Europa op meer weerstand te botsen. De reacties zijn veelal afkeurend. Immers, anders dan voor de VS, zijn het de raketten van middellange afstand die juist een bedreiging vormen voor de Europese staten. De grote angst is dat de 9M729 raketten worden gestationeerd in het Russische Kaliningrad waarvandaan de raketten, indien ze daadwerkelijk het voorspelde bereik hebben, veel Europese landen kunnen bereiken.

De VS worden door het opzeggen van het INF-verdrag veel minder benadeeld dan Europese landen. Afgezien van het dunbevolkte Alaska, grenzen de VS vooral aan vriendelijke staten, waardoor het zeer onwaarschijnlijk is dat Russische middellangeafstandsraketten in de nabijheid van de VS worden gestationeerd. Hoogstens een (onwaarschijnlijke) stationering van dergelijke raketten op Cuba zou eventueel een mogelijkheid zijn. Waardoor overigens een herhaling van de Cubacrisis op zou kunnen treden, toen het stationeren van Amerikaanse raketten in Turkije ertoe leidde dat de USSR soort gelijke raketten op Cuba plaatste.

Het risico ligt dus voornamelijk bij Europa. Dit werd Europese landen ook duidelijk gemaakt door Poetin. Op een recente persconferentie verklaarde de Russische president het volgende:

“Wat Europa betreft, als de VS zich uit het INF-verdrag terugtrekken, dan is de belangrijkste vraag wat ze zullen gaan doen met deze opnieuw verschenen raketten. Als ze worden geleverd aan Europa dan, natuurlijk, zullen we op een overeenkomstige manier reageren. En de Europese landen die daarmee akkoord gaan, als het zover komt, moeten begrijpen dat ze hun territorium onder het risico plaatsen van een mogelijke vergeldingsaanval (op een aanval met Amerikaanse raketten).”

Met het nakende einde van het INF-verdrag wordt weer een stap gezet naar de verdere afbraak van nucleaire non-proliferatie, nadat eerder al het ABM-verdrag was gesneuveld. Als volgende lijkt het New START-verdrag aan de beurt te zijn, aangezien zowel Trump als zijn Nationale Veiligheidsadviseur, John Bolton, zich al kritisch over dat verdrag hebben uitgelaten. In ieder geval benadrukt het opzeggen van het INF-verdrag de slechte (diplomatieke) relatie tussen Rusland en de VS. Het wegvallen van het INF-verdrag betekent eveneens dat de optie weer open is dat het afvuren van een conventionele raket kan worden geïnterpreteerd als een nucleaire aanval. In de schaarse momenten die dan overblijven voor het beslissingsproces voor het bepalen van een tegenreactie kan dit zomaar leiden tot de fout die de mensheid heel duur kan komen te staan.