Posted on

MH17 – Een ander scenario voor de BUK-beelden

In de dagen na de MH17-ramp doken een aantal fotos en videos op van een BUK-installatie in het oosten van Oekraïne. De beelden dienen als bewijs dat een BUK op de tragische dag onderweg was naar een lanceerplaats vanwaar het MH17 zou neerschieten. Het kritisch bekijken van een aantal details van deze beelden roept echter vragen op. Tezamen met onderzoek ter plaatse ontstaat het beeld dat een heel ander scenario mogelijk is en misschien zelfs waarschijnlijker.

In dit artikel zal een groot deel van het bewijsmateriaal onder de loep worden genomen dat naar buiten is gekomen over de aanwezigheid van de vermeende Russische BUK-installatie. Het gaat hier om audio-opnames, foto’s en video’s. Specifiek wordt er gekeken naar een aantal bijzonderheden die verband houden met dit bewijsmateriaal. Het gaat hier om zaken die moeilijk te verklaren vallen indien wordt aangenomen dat het materiaal is opgenomen op 17 juli 2014, de dag waarop vlucht MH17 werd neergeschoten. Aan de hand van deze bijzonderheden in het bewijsmateriaal schuiven we de hypothese naar voren dat een deel van het bewijsmateriaal eerder is gemaakt.

Het is goed om te benadrukken dat dit artikel niet gaat over wie of wat MH17 heeft neergeschoten. Zelfs in het geval het bewijsmateriaal inderdaad op een eerdere dag is gemaakt, dan zegt dan nog steeds niets over wie wel of niet vlucht MH17 heeft neergeschoten. Dit artikel trekt ook niet in twijfel dat er een trailer met daarop een BUK-TELAR-installatie heeft gereden tussen Donetsk en Snezjnoe op 17 juli 2014. Wij melden dat meerdere journalisten, waaronder ook Novini, met mensen hebben gesproken die een dergelijke BUK-installatie hebben zien rijden op de 17e.

Verder pretendeert dit artikel niet het Alfa en Omega te zijn over het audio-, video- en fotomateriaal dat van de BUK zou zijn gemaakt noch over de conclusies die hieruit worden getrokken. We spreken hier bewust van een hypothese, omdat vooralsnog niet valt uit te sluiten dat de bijzonderheden op een andere manier te verklaren zijn. Hoe het ook gegaan mag zijn, om een sluitend verhaal te krijgen kunnen de bijzonderheden in het bewijsmateriaal niet worden genegeerd.

Inleiding

Het zijn de dagen na de 17 juli; MH17 is net neergeschoten, de wrakstukken van het toestel liggen in de velden rondom Petropavlovka en Rossypnoe. Het toestel is neergekomen op een slagveld, midden in een nog woedende burgeroorlog. Het is een vreemde wereld, massa’s journalisten doen verslag van de ramp, terwijl veel inwoners van het gebied gebukt gaan onder een oorlog. Tezelfdertijd vindt een leger aan journalisten, bloggers en twitteraars langzaam hun weg naar een reeks tweets, foto’s en video’s die stuk voor stuk wereldberoemd zullen worden. Op de foto’s en video’s is te zien hoe een BUK-TELAR wordt getransporteerd op een vrachtwagen vanuit Donetsk naar Snezjnoe. De link wordt al snel gelegd tussen deze BUK en de MH17 die eveneens die dag werd neergeschoten. Daar blijft het niet bij. De Oekraïense geheime dienst (SBOe) publiceert niet lang na de ramp een reeks telefoongesprekken die  van soldaten zouden zijn die een rol zouden hebben gehad bij het neerschieten van vlucht MH17. Wereldwijd pakken media een telefoongesprek op, eveneens gelekt door de SBOe, van een rebellencommandant die toegeeft het toestel te hebben neergeschoten. De BUK op de foto’s wordt in de tijd volgende op de ramp door Bellingcat (BC) geïdentificeerd als behorende tot de 53. Luchtdoelraketbrigade in Koersk. Het Joint Investigation Team (JIT) zou deze conclusie laten overnemen.

Rusland en een wederom twijfel wekkende presentatie

Tot op de dag van vandaag ontkent Rusland dat het de BUK heeft geleverd aan de pro-Russische rebellen in het Donbass gebied. Sindsdien heeft Rusland al vaak gewezen op een andere uitleg van de feiten, met weinig succes. Veelal heeft het informatie verstrekt die deels twijfelachtig was. Zo gaf het een satellietfoto vrij van wat Oekraïense BUKs zouden moeten zijn geweest. Er is echter een probleem met deze foto’s: zowel social media-onderzoek van Bellingcat als onderzoek van Novini ter plaatse suggereert sterk dat het gebied onder controle was de pro-Russische rebellen. Hoewel niet uitgesloten kan worden dat de voertuigen door de (zwak verdedigde) frontlinie zijn gereden, stond de BUK wel zo’n kilometer noordelijk van posities die vanwege hun ligging op de heuvel eigenlijk alleen de pro-Russische rebellen een tactisch voordeel geven.

Het gevolg van dit soort blunders van de kant van de Russische Federatie, is dat haar persconferenties slechts weinig serieus worden genomen door westerse media. Dit was niet veel anders voor de meest recente presentatie van het Russische ministerie van Defensie over MH17. In het kort presenteerde het ministerie het volgende: 1. Het liet archiefdata zien dat raketdelen die eerder waren gepresenteerd door het JIT naar Oekraïne waren getransporteerd voor het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. 2. Het ministerie van defensie presenteerde een onderschept gesprek van een Oekraïense officier die uit woede zei dat ze nog een Boeing neer zouden schieten. 3. Het ministerie wees erop dat de foto’s van de BUK bewerkt waren omdat lijnen die parallel zouden moeten zijn niet op hetzelfde punt uitkwamen in het oneindige. 4. Er werd gewezen op bijzonderheden van een foto van de BUK die in Snezjnoe is gemaakt.

Zowel het telefoongesprek als de archiefdata zijn moeilijk te controleren. Het argument over de parallelle lijnen is echter simpelweg incorrect: De voorgestelde methode mag weliswaar juist zijn. Maar, als de lijnen in eerste instantie niet parallel waren, is het niet meer dan logisch dat de lijnen ook niet uitkwamen in hetzelfde punt in het oneindige. Met andere woorden de kijkers van de presentatie werd een rad voor ogen gedraaid met onjuiste informatie.

Snezjnoe – Een Moonwalkende BUK

Nog een fout wordt gemaakt door het Russische ministerie van defensie door erop te wijzen dat de BUK achteruit zou rijden. Het ministerie gebruikt namelijk dezelfde foute locatie als het JIT in haar presentatie van 2016.  Burgeronderzoeker Max van der Werff wees al op de fout van het JIT in zijn artikel 1000 dagen. Bijgevolg klopt de conclusie dat de BUK achteruit zou rijden niet.

Route die de BUK-TELAR aflegde volgens het JIT in rood. Groene ster geeft aan waar de eerdergenoemde foto is gemaakt. Groene pijl waar de BUK-TELAR is gefilmd in Snezjnoe. De rode ster geeft de locatie aan waar, volgens het JIT, de BUK-TELAR is ontladen van de Volvo-trailer (kaart: Max van der Werff.) https://youtu.be/Sf6gJ8NDhYA?t=279            

Snezjnoe – Zon en schaduwen

Wat echter vreemd is, is het moment waarop de bovenstaande foto is genomen ten opzichte van een video die wat verder op zou zijn genomen. De tijd waarop de foto is genomen kan namelijk worden achterhaald aan de stand van de zon die met schaduwen kan worden bepaald. Volgens dergelijke schaduwanalyse die is uitgevoerd door burgeronderzoeker Misha Kobs, zou de foto zijn gemaakt om 13:45 uur.

Een tweede beeld van de BUK in Snezjnoe is wat verder op weg richting de lanceerlocatie gemaakt. Kobs dateerde deze video als zijnde gemaakt ergens tussen 12:30 en 13:00 uur. Bijgevolg wees een andere burgeronderzoeker, Hector Reban, erop dat deze video eerder moet zijn gemaakt dan de eerdergenoemde foto (13:45 uur). De foto die dus intuïtief eerder zou moeten zijn gemaakt dan de video, blijkt uit de stand van de zon op de foto en de video dus later te zijn genomen. Eveneens is het interessant te noemen dat een tweet van 12:53 uur beschrijft dat erop dat moment een BUK de stad Snezjnoe binnenrijdt. Slecht zeven minuten later is de vrachtwagen gestopt, de BUK afgeladen en al een eind op weg richting de rampplek.

Makejevka – Een onbelangrijke video

Een auto wordt plots aan de kant gezet. De video waar het geheel op is vastgelegd lijkt in eerste instantie niet te verraden wat de motieven van de bestuurder zijn geweest om zijn auto ineens in de berm tot stilstand te brengen. Dan klinkt er van buiten: “NIET FILMEN!” terwijl een legerjeep voorbij de auto rijdt. Onze cameraman is inmiddels op de achterbank gekropen en verstopt waarschijnlijk zijn camera. Dan pas wordt duidelijk wat er aan de hand is: drie Gvozdika’s, een type mobiele houwitser, rijden langs de stilstaande auto voorbij. Vlak daarna volgen twee tanks. Ze laten duidelijk sporen achter op het wegdek. “Heb je het gefilmd?”, vraagt vervolgens een vrouwelijke stem. “Ja, is het antwoord.”

Het lijkt een schijnbaar onbelangrijke video te zijn, gemaakt twee dagen voor de ramp, op de 15e. Alleen de stemmen van twee burgers die, net als zoveel van hun medebewoners, zich verbazen en onder de indruk zijn van zwaar oorlogstuig terwijl de wereld om hen heen snel verandert.

Twee dagen later (17 juli) zou naar verluidt weer een video worden opgenomen op deze weg. Weer begint de video weinig zeggend. Een auto die op een kruising links afslaat. En al rijdende langs deze weg, passeert de filmende auto een colonne voertuigen. Een van de voertuigen is een vrachtwagen. En op de vrachtwagen staat de BUK die wereldberoemd zou worden.

Er is echter iets bijzonders aan de hand met de weg. Burgeronderzoeker Max van der Werff merkte op dat de sporen die de tanktracks achterlieten plotseling waren verdwenen in de BUK-video die twee dagen later was opgenomen.

De Makejevka-video en een bijzonder gesprek

Het Oekraïense leger en de pro-Russische rebellen zijn op het moment van de MH17-ramp verwikkeld in een gevecht op leven en dood. Een grote hoeveelheid troepen van het Oekraïense leger dreigt te worden ingesloten tussen de Russische grens en door rebellen gecontroleerd gebied. De enige corridor die open is voor het Oekraïense leger ligt vlak ten zuiden van een belangrijke heuvel: Saoer Mogila. Als de rebellen de grens met Rusland bereiken betekent dat dat de Oekraïense troepen zullen worden ingesloten, het is dan alleen een kwestie van tijd voor hun munitie en andere voorraden op zijn.

Zover is het echter nog niet. Aan beide kanten wordt hard gevochten en één van de mensen die daar op dat moment vecht aan de kant van de rebellen is Chmoerij. Hij belt een andere rebel op, Botsman. Wat hij dan niet weet, is dat zijn gesprek wordt opgenomen door de SBOe die het later ook naar buiten zou brengen. Volgens de makers van de opname, de SBOe, vindt het gesprek plaats om 09:08 uur ’s morgens. Op het moment dat de BUK nog in Donetsk moet zijn geweest en volgens de video zou ook Chmoerij daar zijn. Dat levert echter een opmerkelijk telefoongesprek op.

(Vertaling door Novini omdat de oorspronkelijke vertaling in het Engels door de SBOe het aan finesse ontbrak)

Chmoerij: Ja, Boltsman, ik luister.
Botsman: Hallo (oudere) broer, hoe gaat het?
Chmoerij: Hallo. Nou, niet heel erg (goed). We zitten nu in Marinovka, daarom niet zo heel erg (goed). We houden vol.
Boltsman: Wat gebeurt daar?
Chmoerij: Nou, wat denk je? Ze schieten contact op ons met GRAD(-raketten). Alleen nu is er een onderbreking. We hebben ook zojuist een vliegtuig neergeschoten, een Soechoj. We hebben tenminste een BUK-M ontvangen. Ze proberen weg te breken uit Zelenopole en ze hebben maar één route, via mij. Gisteren hebben we twee Soechojs neergeschoten. Vandaag een tweede. Godzijdank is er in de ochtend een BUK-M aangekomen. Het is wat makkelijker geworden. Maar in het algemeen, natuurlijk, is het moeilijk.

Botsman: Wat kan ik zeggen? Als je iets nodig hebt, bel me en ik komt direct.

Chmoerij: Dank je wel broer. Ik ga… in een uur of twee, het lijkt alsof het nu even stil is. Ik ga binnen twee uur naar Donetsk. Omdat er daar drie Gvozdika’s zijn aangekomen. Ik neem de Gvozdika’s hier naartoe, omdat het we hier nu heel moeilijk hebben.

Er zijn een heleboel dingen aan te merken op dit gesprek. Volgens de SBOe zou Chmoerij zich bevinden in Donetsk op het moment dat het telefoongesprek plaatsvindt. Hij geeft in het gesprek echter aan in Marinovka te zijn, vlakbij de grens met Rusland bij Saoer Mogila en daarmee nabij de plek waar de BUK zou hebben gestaan volgens het JIT toen het de MH17 uit de lucht zou schieten. Eveneens is opmerkelijk dat Chmoerij zegt dat over een uur of twee naar Donetsk te zullen gaan waar hij drie Gvozdika’s wil gaan halen. Over de BUK-M die zich daar op dat moment ook bevindt zegt hij niets.

Over de BUK, die zich dus volgens JIT op dat moment nog in Donetsk bevindt, zegt hij dat ze die al hebben ontvangen en lijkt de BUK haast in verband te brengen met een Soechoj die ze in de ochtend hebben neergeschoten. (Opmerkelijk is overigens ook dat Oekraïne beweert die dag niet te hebben gevlogen.) Eveneens klinkt de uitspraak van Chmoerij dat ze ‘in de loop van de morgen’ een BUK-M hebben ontvangen wel vreemd omdat het nog maar negen uur zou zijn volgens de SBOe.

Beelden van een rookpluim gemaakt een dag voor de ramp met de MH17. De rookpluim toont sterke gelijkenissen met een rookpluim van een BUK-raket. Het is echter ook niet uit te sluiten dat het gaat om het lanceren van (slechts) een enkele Smerch-raket.

En tot slot terug naar onze video die op de 15e is gemaakt. Zoals gezegd zijn op de video drie Gvozdika’s te zien die Donetsk binnen rijden. Hoewel een scenario denkbaar is waarin er meerdere groepen van Gvozdika’s hebben rondgereden in die dagen, lijkt dit ook wat verbazingwekkend. Veel lokale bewoners geven namelijk aan dat in die dagen zwaar militair materieel een zeldzaamheid was, dat werd pas later gebruikelijker. Bovendien vond op de 17e een ander transport plaats vanuit Donetsk naar het oosten. Namelijk een transport van een tweetal tanks en een soort ‘Mad Max’-achtige vrachtwagen van het Diesel Bataljon.

Russische commandant, zijn tijd ver vooruit

Bijna drie jaar is hij voor de wereld niets meer geweest dan een vraagteken. Een man die eerder alleen bekend was onder zijn pseudoniem ‘Orion’ kreeg plots een gezicht. Het onderzoekscollectief Bellingcat wist door middel van het speuren door telefoondatabanken uiteindelijk het nummer van Orion terug te vinden bij een aankoop die hij had gemaakt. Zodoende wisten ze hem te koppelen aan een eveneens mysterieuze Ivannikov. Een man die een officier zou zijn van de GRU, met specialisatie in luchtdoelsystemen en die werkzaam zou zijn geweest als minister van Defensie van Zuid-Ossetië. De ontdekking van Bellingcat werd wereldnieuws omdat er weer een Russische officier werd gekoppeld aan de BUK die in verband wordt gebracht met de MH17-ramp.

De mysterieuze ‘Orion’ kwam voor het eerst in beeld doordat de SBOe een telefoongesprek van hem naar buiten had gebracht. In het telefoongesprek belt Orion met de onderminister van Defensie van de Volksrepubliek Loegansk (LNR), ‘Oleg’, het volgende wordt gezegd:

Oleg: Ik heb het vliegtuig eruit gewerkt in ‘Stanitsa’ (hiermee wordt hoogstwaarschijnlijk bedoeld de plaats ‘Stanitsa Loeganska’), ik heb gemist. (Ook mogelijk: ‘Hij heeft gemist’)
Orion: Uitstekend. Ze nemen wraak voor (neergeschoten) vliegtuigen. Maar we hebben nog een paar dagen over. We hebben al een BUK en we zullen ze naar de hel schieten.
Oleg: Ja, ik weet het.

Opmerkelijk is dat de SBOe dit gesprek dateert op 14 juli 2014. Dat wil zeggen dat het gesprek is opgenomen twee dagen voordat de BUK het door rebellen gecontroleerde gebied zou binnenrijden. Indien de interpretatie klopt dat de BUK zich al in de Oekraïne bevindt op de 14e, zou de BUK veel eerder aanwezig zijn geweest dan tot nu toe wordt aangenomen.

De BUK gaat terug en geen front die het tegenhoudt

De wereld is in schok door de MH17-tragedie. De video’s en foto’s van de BUK zullen al snel als een puzzel in elkaar vallen. De eerste kranten die Rusland beschuldigen liggen al bij de drukker. Maar er is één vrachtwagenchauffeur die zijn taak hoe dan ook uit zal voeren. Zijn taak is de BUK, die volgens het JIT MH17 uit de lucht schoot, terug naar Rusland te brengen. Dat zou echter niet onopgemerkt blijven, zijn vrachtwagen met BUK wordt vastgelegd terwijl hij door Loegansk rijdt. Alleen de vertrouwelijkheid van zijn missie zou hem kunnen doen terugdeinzen: De vrachtwagen, met BUK en al, reed namelijk dwars door een gebied dat door Oekraïne wordt gecontroleerd.

De video van de BUK bleek te zijn gemaakt door een Oekraïense informant en naar buiten gebracht door Oekraïne. Aan de hand van de achtergrond van de video werd het mogelijk vast te stellen dat de video was gemaakt in Loegansk. De BUK maakte vanaf de lanceerlocatie, via een behoorlijke omweg, zijn weg naar Rusland. De snelweg waarover de BUK reed, ging echter dwars door door Oekraïne gecontroleerd gebied.

De verdeling van het gebied maakt het dus op zijn minst zeer merkwaardig dat de vrachtwagen met BUK deze route heeft afgelegd. Het verdient ook genoemd te worden dat Lysenko, woordvoerder van de Nationale Veiligheidsraad van Oekraïne, de dag ervoor meldde dat er een video was gemaakt van een BUK in Loegansk. Een andere BUK-video uit Loegansk is niet bekend, indien hij het had over de hierboven genoemde video, zou deze volgens de algemeen aangenomen volgorde van de gebeurtenissen nog niet zijn gemaakt.

Getuigen in Torez

De trailer en de BUK wegen gezamenlijk meer dan 50 ton. Een behoorlijke opgave voor een vrachtwagen om te trekken, maar ook zeker niet onmogelijk. De wit met blauwe Volvo heeft het waarschijnlijk het zwaarst gehad op het moment dat de vrachtwagencombinatie een heuvel opklom in Torez. Vlak daarna heeft de trailer naar alle waarschijnlijk even halt gehouden. Hoe het ook zij, in Torez is nog een foto gemaakt van de BUK met trailer en wel bovenop die heuvel vlakbij een benzinestation. De foto toont de BUK op een zonnige dag, geen wolkje aan de lucht. De BUK mag wel wat ver weg zijn van de fotograaf, hij staat er duidelijk op, inclusief de details van het camouflagenet.

Het was bij ditzelfde benzinestation dat burgeronderzoeker Van der Werff zijn speurtocht zou voortzetten. Een van de mensen die hij daar sprak bleek inderdaad het tafereel te hebben gezien. Er was slechts één klein detail dat niet klopte: de dag was niet juist. De man had de vrachtwagencombinatie niet gezien op de dag van de ramp, maar ervoor.

Onvermijdelijk bracht het onderzoek ook Novini naar deze plek. Novini wist een getuige te vinden die misschien nog wel interessanter was dan die van Van der Werff. Uit veiligheidsoverwegingen is het niet verantwoord de identiteit van de man bekend te maken. Wel kan Novini deze getuige en zijn/haar waarneming met zekerheid koppelen aan de bovenstaande foto. Daarmee wordt bedoeld dat met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid is vast te stellen dat de getuigenis van deze getuige overeenkomt met het moment waarop de foto is genomen.

Andere dag

Het zou vier jaar duren voor iemand met deze getuige zou spreken. Allereerst kan Novini aan de hand van zijn getuigenis vaststellen dat de foto zo goed als zeker authentiek moet zijn geweest. De man is erg nauwkeurig in zijn woorden; na vier jaar durft hij niet te bevestigen dat het een BUK was die hij zag. Wel leek het erop: een aantal ‘buizen’ bovenop, het camouflagenet en de truck. Gevraagd of het een Strella-10 of misschien een Uragan was, ontkende de man. Over één ding was hij echter zeker: Hetgeen hij heeft gezien was twee à drie dagen vóór de ramp met de MH17. Als de man zich niet vergist zou het ook verklaren waarom het weer zo mooi is op de foto. Op de dag van de ramp was het droog, maar bewolkt. Op de foto is er geen wolkje aan de lucht.

Als de Torez-foto inderdaad op een andere dag is gemaakt, dan is er een hele grote kans dat de video die in Torez is gemaakt van de BUK (https://www.youtube.com/watch?v=MuLd1YQXqi4) ook in de dagen voor de ramp is gemaakt. Door de overeenkomstige plooien van het camouflagenet (zie gele cirkel) in de Torez-foto en de Torez-video, is het aannemelijk dat dit beeldmateriaal vlak na elkaar is genomen. Dit wordt verder ondersteund door een overeenkomstige stand van de een na laatste velg van de BUK. Het vergelijken van de stand van de velgen van de Torez-video met die van de Donetsk-foto laat eenzelfde gelijkenis zien. De stand van de wielen wijst erop (maar is geen sluitend bewijs) dat de BUK-TELAR niet van de vrachtwagen af is gekomen tussen de tijd dat de foto in Donetsk is genomen en de tijd dat de video in Torez is genomen. Een derde argument dat erop duidt dat alle drie de foto’s niet lang na elkaar zijn genomen komt eveneens van het camouflagenet. Te zien is dat een deel van het camouflagenet naar achter is gehangen (zie blauwe pijl). Het deel van het camouflagenet maakt op dit punt dus een omgekeerde boog.

Dit betekent dat als de twee getuigenverklaringen juist zijn in ieder geval de Torez-foto verkeerd is gedateerd. Waarschijnlijk is dan dat de Torez-video op dezelfde dag is gemaakt. En tot slot is het goed mogelijk dat de Donetsk-foto niet veel voor de Torez-video is gemaakt.

Geen definitieve conclusie

Alle bovengenoemde feiten maken een zeer onsamenhangend verhaal dat zelfs tegenstrijdig is als wordt aangenomen dat de genoemde feiten zich op 17 en 18 juli 2014 hebben voorgedaan. Om de tegenstrijdigheden op te lossen dienen de video’s op een andere manier te worden geïnterpreteerd. Overeenkomstig met de Chmoeri-Botsman-video, de Orion-video en de twee getuigen in Torez, bestaat er een goede mogelijkheid dat ten minste een deel van de video’s en foto’s op een andere datum is gemaakt.

Het zou echter voorbarig zijn om resoluut voor dit scenario te kiezen. Andere scenario’s zijn eveneens mogelijk, bijvoorbeeld dat een deel van de video’s is vervalst, of dat er zelfs een heel ander scenario bestaat waar nog niet aan is gedacht. Wel moeten de tegenstrijdigheden die hierboven genoemd worden opgelost worden, want momenteel zijn de feiten over de foto’s en video’s niet consistent.

Makers van de foto’s en video’s

Het bovengenoemde scenario eist een zekere coördinatie van de makers van video’s en foto’s om hun materiaal op een bepaald moment naar buiten te brengen. In het kader van dit toch al lange artikel zal niet lang op alle makers worden ingegaan. Maar wel willen we noemen dat de maker van de Torez-video een lid was van een ultra-nationalistisch bataljon Tornado, een vrijwilliger van het Kyiv II-bataljon wordt in verband gebracht met de Torez-foto. De video in Loegansk was rechtstreeks afkomstig van de SBOe. Een video gemaakt in Zugres werd gepubliceerd op Youtube, een stil uit deze video werd gepresenteerd op een persconferentie, samen met nog twee andere stills van een tank en een vrachtwagen gemaakt vanaf dezelfde locatie, maar die video’s verschenen niet op YouTube.

‘Andere dag’-hypothese

We benadrukken nog eens dat, als deze ‘andere dag’-hypothese waar blijkt te zijn, dit nog niets zegt over wie wel of niet vlucht MH17 heeft neergeschoten. De foto’s en video’s kunnen van een andere datum zijn, maar het is nog steeds mogelijk dat de BUK de MH17 heeft neergehaald. Zij het dat de BUK in dat geval al langer aanwezig was in het oorlogsgebied. Een reden waarom de beelden verkeerd gedateerd zijn door hun makers (al dan niet gecoördineerd), kan verband houden met het willen maken van propaganda die Rusland in verband zou brengen met de ramp. Een dergelijk scenario zegt nog steeds niets over een rol die Oekraïne zou hebben gespeeld in de ramp, hoewel het natuurlijk wel leidt tot bijkomende verdachtmakingen.

Al met al is meer onderzoek nodig. Het is goed mogelijk dat het JIT op dit moment reeds over bewijsmateriaal beschikt dat het hierboven geschetste scenario uitsluit (of mogelijk bevestigt). Toch moet gezegd worden dat door de zeer beperkte tijd dat het officiële onderzoek zich heeft begeven in het gebied rond de crashsite en haar afhankelijkheid van het zich bij hen melden van getuigen, de mogelijkheid niet uitgesloten kan worden dat het onderzoek wordt gestuurd. Gezien deze omstandigheden is het weinig waarschijnlijk dat het JIT het bovengenoemde scenario uit kan sluiten.


Voor dit artikel is gebruik gemaakt van de volgende artikels van anderen:

Posted on

MH17 – Verklaringen over straaljagers onder de loep

Eerder dit jaar publiceerde Novini een interview met rebellencommandant Oleg Michailovich Sotnikov ‘SOM’. In het interview vertelt Sotnikov over een straaljager die hem en zijn manschappen heeft gebombardeerd op de dag van de MH17-ramp. Hoewel men altijd een slag om de arm moet houden bij beweringen van militairen, was het interview destijds vooral interessant voor Novini omdat Sotnikov stelde verkeerd te zijn geciteerd. Het vergelijken van de woorden van Sotnikov met vier andere getuigen geeft echter de indruk dat Sotnikov zeer waarschijnlijk de waarheid sprak.

Sotnikov’s woorden zullen in dit artikel worden vergeleken met een aantal andere getuigen van straaljagers nabij de plaats waar Sotnikov heeft gevochten op de dag dat MH17 werd neergeschoten. Verderop in dit artikel werpen een kritische blik op deze getuigenissen maar ook op de redenaties die veelal gebruikt worden om deze te ontkrachten.

Wat zich die wrede dag ook mag hebben afgespeeld, de eventuele aanwezigheid van straaljagers als zodanig  betekent niet per se dat MH17 door deze is neergeschoten en niet door een Buk-raket.

De Sovjet-Unie is inmiddels al bijna drie decennia geleden uiteengevallen. Maar aan haar bestaan herinneren nog tot de dag van vandaag een groot aantal standbeelden en plakkaten. Lenin waakt nog altijd over veel pleinen in de voormalige Sovjet-Unie. Betonnen opschriften op gebouwen wijzen onwetende passanten op de heldendaden van de voormalig bewoners van de huizen. En her en der vindt men zelfs nog een kolchoz waarvan veel westerse mensen dachten dat die term voortaan voorzichtig in geschiedenisboeken was opgesloten.

“Eer aan de Sovjet-Infanterie”, de monumenten die herinneren aan de slag om Saoer Mogila tijdens de Tweede Wereldoorlog werden zelf het decor voor een nieuwe slag om de strategische hoogte in 2014 (foto: Stefan Beck).

Maar dit zijn niet de enige monumenten van een inmiddels vergaan rijk: ook plaatsnamen zijn de stille getuigen van vergane tijden. Hoewel veel niet-Russisch-sprekenden zich eerder zullen verwonderen over de moeite die ze hebben dorpsnamen uit te spreken, herkennen de Russisch-sprekenden in steden als Shachtjorsk en Dzerzjinsk, het woord ‘Mijnwerker’ en de naam van de oprichter van de KGB, Dzerzjinskij. Ook nabij de plaats waar volgens het JIT de Buk zou hebben gestaan die MH17 heeft neergeschoten, liggen de plaatsen Krasnij Oktyabr en PervoMasijske: Rode Oktober en Een Mei.

Commandant Sotnikov

Commandant Sotnikov vocht op het moment van het neerschieten van MH17 vlakbij deze dorpjes, op het hoogste punt van heel het Donbass-gebied: Saoer Mogila. Een strategisch gelegen hoogte waar hard om werd gevochten in die tijd. Tussen de standbeelden die herinneren aan de Tweede Wereldoorlog en de slag die hier toen werd gevochten, gingen opnieuw partijen met elkaar de strijd aan. De heuvel werd daarom ook veelvuldig gebombardeerd, niet alleen door artillerie, maar ook door vliegtuigen. De gevechten rond juli 2014 leidden ertoe dat mensen hun huizen in dit gebied moesten verlaten, maar lang niet allemaal: velen zijn gebleven ofschoon er dagelijks doden vielen slechts een paar kilometers van hun huis.

De dag dat MH17 werd neergeschoten was geen uitzondering. Ook op die dag werd gevochten op de strategische hoogte van Saoer Mogila. Ook Commandant Sotnikov verklaarde aan Novini en Nieuwsuur die dag op de hoogte te zijn gestationeerd. Het was normaal dat toestellen van de Oekraïense luchtmacht hen in die tijd bombardeerden en volgens Sotnikov was die dag geen uitzondering. Tegen Novini vertelde hij het volgende:

 

 

Stefan: En heeft u ook, op de dag dat de Boeing werd neergeschoten, vliegtuigen gezien in de lucht?

SOM: Ja, dat heb ik je al gezegd. (In een voorinterview – SB). [Normaliter als] er vliegtuigen vlogen werden wij altijd tweemaal gebombardeerd. Hij kwam uit het westen, bombardeerde. (Verder vliegen kon hij niet vanwege de grens met Rusland, SB) En draaide direct om. Keerde terug en bombardeerde ons een tweede keer en vloog naar het westen, in de richting van Kiev of waar ze dan ook naar toe vlogen.

SOM: Maar op die dag, bombardeerde hij één keer, draaide om en vloog in de richting van Snezhnoe. (Naar het Noorden – SB) Hij begon omhoog te gaan. Hij ging omhoog. Als hij ons bombardeerde vanaf een hoogte van drie à vijf kilometer… Moeilijk te zeggen met het blote oog, maar plus minus. En toen, na ons, ging hij direct omhoog. En ging weg in de richting van Snezhnoe.

De verklaring is interessant, maar zijn getuigenis op zich mag niet zomaar worden geloofd. Zo kan een reeks gebeurtenissen moeilijk aan slechts één getuigenis worden opgehangen. Maar ook het feit dat SOM bij de separatisten heeft gevochten versterkt de betrouwbaarheid van zijn getuigenis niet. Militairen zijn veelal gedwongen te zwijgen over hun missies of andere zaken daaromheen. Ook leugens kunnen absoluut niet worden uitgesloten bij verklaringen van soldaten en commandanten indien zij hiertoe zijn opgedragen. Wat Sotnikovs getuigenis interessant maakt, is dat de verklaring niet op zich staat.

Andere getuigenissen

Lang voordat Novini ooit met Sotnikov sprak, begaf Pavel Kanygin, verslaggever voor de Russische oppositiekrant Novaja Gazeta, zich eveneens in de Donbass om daar onderzoek te doen naar de toedracht van de MH17-ramp. De verslaggeving van Kanygin geldt als bijzonder interessant, omdat hij in zijn onderzoekswerk plaats heeft gemaakt voor een breed scala aan getuigenissen. Het gaat hier om zowel getuigenissen die in overeenstemming zijn met de officiële mantra over de BUK als verklaringen die niet tot de JIT-canon behoren. Kortom, onderzoek waarin met een open blik wordt gekeken naar alle informatie.

Een van de verklaringen die Kanygin vastlegde was van ene Natalja die in het dorp Pervojemaske woont. Het gesprek wordt hieronder weergegeven. De vertaling is van Novini.

Natalja: We keken naar vliegtuigen. We hoorden een harde knal. Heel hard. Toen letterlijk snel daarna begrepen wij dat het het vliegtuig was. (De MH17) Het probleem was dat het over ons was gevlogen… Soeshki’s (bijnaam voor Soechois) vlogen die dag. Ze lanceerden meer salvo’s.

Kanygin: Hoe hoog vlogen ze?

Natalja: Niet elke hoog. (Letterlijk de fout in de Engelse tekst vertaald, waarschijnlijk wordt met ‘elk’ ‘erg’ bedoeld. Het doet vermoeden dat какой (welke) is vertaald met такой, we zagen ze, we hoorden ze.

Ook Novini wist in hetzelfde gebied een interessante getuigenis te noteren. Ditmaal van een man in een ander dorp, Kransij Oktjabr, eveneens nabij de JIT-lanceerplaats.

Novini: Wat zag u op die dag dat de Boeing werd neergeschoten?

Man 1: Ik hoorde een ontploffing en zag twee vliegtuigen. Dat is alles. Twee vliegtuigen en kwamen uit… Ze draaiden en gingen naar… Hoe heet het ook al weer?… Euh..Grote rookpluim…

Man 2: Grabovo?

Man 1: Grabovo! Naar Grabovo. Oekraïense vliegtuigen gingen naar Grabovo. (Grabovo ligt ten Noord-Oosten van de Kransij Oktyabr)

Novini: Op welke hoogte?

Man 1: Oi… Een grote hoogte.

Novini: Ze waren erg klein? Erg hoog?

Man 1: Ja, ja.

Bij het controleren van uitspraken van een vrouw die eerder door de BBC was getoond in één van hun documentaires bleek zij ook te hebben gesproken over iets dat zij omschrijft als een straaljager. De vrouw uit Kransij Oktjabr verklaarde aan Novini het volgende:

Novini: Waren er ook andere dingen die u heeft waargenomen op die dat? Nee?

Kovalenko: (U-uh: nee)

Novini: Heeft u vliegtuigen gezien die vlogen?

Kovalenko: Nou ja, militaire vliegtuigen hebben we gezien.

Novini: Ook op die dag?

Kovalenko: Nou, ja.

Novini: Waar kwamen ze vandaag en in welke richting?

Kovalenko: Ze kwamen naar ons… Wij stonden hier en schonken er zelfs geen aandacht aan. Het ding is, op die dag was het bewolkt. We hoorden ze brommen. Daarom… waarom…

De laatste verklaring die wij hier noemen is eveneens van Kalygin van opositiekrant Novaja Gazeta. Wederom gaat het hier om een interview dat is opgenomen in Pervojemaske. Dit keert interview Kanygin ene Marina. Hieronder haar woorden, vertaald vanuit het origineel door Novini:

Kanygin: Marina, vertel alsjeblieft, wat is er gebeurd voor de ramp?

Marina: Voor dat dat gebeurde, op die dag waren er vier mensen: tante Nina, tante Loeba en mijn vriend en peetmoeder Loeda. We zaten op een bankje en praatten. Er vloog een drone. En toen gingen we allemaal onze eigen weg. (…) Toen toen kwam tante Nina hier naartoe rennen en begint ons te roepen en had haar gezicht afgedekt met een zakdoek. Daar, zo dat het zichtbaar was… Langs onze straat zo dat het zichtbaar was… Er vlogen… Alsof het vuurwerk was, als raketten, maar ze waren wit. Een heleboel. Ze vlogen van elkaar af en ze bleven in de lucht hangen. Ze beleven in de lucht hangen en zij (tante Nina) dacht dat het fosforbommen waren. Hiervoor hadden ze ons bang gemaakt, dat ze (waarschijnlijk: fosforbommen) in Makejevka waren, en dat er later brandwonden zouden komen. Tante Nina schreeuwde: “Fosforbommen!” En Sergej kwam (haar buurman die in de militie zat, dat het haar man is zoals Interpreter schrijft lijkt niet te kloppen omdat Kanygin op 2:51 zegt dat het haar buur is) en zei: “Tante Nina, dat kan niet, dat is alleen verdediging”

Kanygin: Thermische?

Marina: Ja. En de lucht was witachtig, als mist. En daarvandaan, daar is Saoer Mogila. Het was constant onder controle van verschillende zijdes, eerst had onze DNR het onder controle, toen de Oekraïense strijdkrachten. Zo was het toen. Daar werden zelfs de doden niet geborgen. Het was daar vreselijk. En daar vandaan zo’n… vuur. De lucht was rood. Je weet wel het brandde. Het was rood, donkerrood, vuur en zwarte rook. Daarvandaan. (…)

Verschillende verklaringen

Hierboven worden vijf verschillende verklaringen gedaan, afkomstig van mensen in hetzelfde gebied, over het waarnemen van straaljagers op de dag waarop MH17 is neergeschoten. Een aantal opmerkingen zijn hier op hun plaats.

Allereerst moet worden opgemerkt dat twee getuigenissen vrij algemeen zijn; er worden geen tot weinig details gegeven behalve dat er één of zelfs twee vliegtuigen waren. Een van de getuigen heeft het toestel alleen maar gehoord. Dergelijke getuigenissen zijn op hun beurt natuurlijk interessant maar goed vergelijken wordt moeilijk. Ook is het niet duidelijk wanneer de mensen precies de toestellen zouden hebben zien vliegen. Een paar minuten of een paar uur verschil maakt immers veel uit.

Ook is Novini bekend met getuigen die toestellen hebben zien cirkelen tussen Torez, Snezjnoe, en Saoer Mogila, Een van deze getuigen geeft echter aan dat hij een toestel zag cirkelen geruime tijd voor de ramp (ongeveer een uur). Daardoor bestaat ook de mogelijkheid dat de (minder gedetailleerde) waarnemingen van de getuigen in Krasnij Oktjabr in principe een toestel op een eerder tijdstip hebben waargenomen. Of hetzelfde toestel meerdere keren hebben gezien.

Overlap

Maar dat alles is anders bij de verklaring van Sotnikov en de twee dames die Kalygin heeft geïnterviewd in Pervomaijske. Deze getuigen omschrijven namelijk alle drie, los van elkaar zo lijkt het, eenzelfde gebeurtenis. Allen beweren een toestel te hebben zien bombarderen. Niet alleen dat, ze brengen het toestel ook in verband met de MH17. Dit suggereert dat ze het moment van bombarderen nabij het moment van neerschieten plaatsen. Wel moet genoemd dat de richting waarvandaan het toestel begon te bombarderen lijkt te verschillen. Het getuigenis van een van de twee vrouwen lijkt erop te duiden dat het toestel over Pervomaijskje vloog toen het begon te bombarderen (grofweg zuidelijk van Saoer Mogila) terwijl Sotnikov zegt dat het toestel uit het westen kwam.

Het is verder interessant op te merken dat het gebruik van flares, dat door één van de vrouwen wordt beschreven, een gebruikelijke procedure is voor grondaanvalstoestellen vlak voor en/of vlak na een bombardement. Aangezien een dergelijk toestel op moment van bombarderen haar laagste hoogte bereikt is zij juist op dat moment het meest kwetsbaar voor manpads. Vandaar het lanceren van flares.

Kortom, Sotnikovs getuigenis kan waar zijn, maar ook bedacht, hij kan zich hebben vergist in de dag. Hoe het ook zij, hij is in ieder geval niet de enige die liegt, zich vergist of misschien toch de waarheid spreekt.

Diversiteit in verklaringen rondom de rampplek

De bovengenoemde getuigenverklaringen zijn bij lange na niet compleet. Er zijn veel meer verklaringen van mensen die straaljagers hebben gezien. Het gaat hier vooral om mensen die verbleven om en nabij de rampplek, relatief ver weg van het Saoer Mogila-gebied. In de bijlage (pdf) is een, waarschijnlijk verre van complete, lijst met interviews neergezet met dergelijke getuigenissen voor de geïnteresseerde.

Posted on

MH17 – Wie verdraait feiten, Britse BBC of Russische Vesti?

Het aantal niet-anonieme getuigen waarvan bekend is dat ze het rookspoor hebben gezien van de raket die de MH17 neerhaalde is zeer beperkt. Ik ben opzoek naar één van hen: Valentina Kovalenko. Kovalenko heeft in een interview aan de BBC verteld dat zij een raketlancering heeft gezien. Er is echter iets raars, Kovalenko vertelt in een later interview met het Russische Vesti (Вести) iets heel anders. Aan Vesti vertelt ze dat de BBC woorden heeft weggelaten. Wie te geloven? Vesti of de BBC? De enige manier om erachter te komen is om Kovalenko zelf op te zoeken en te controleren wat ze heeft gezegd.

Rijdend naar Kovalenko kijk ik uit naar een pas gemaaid veld. Het is een boerenveld net als alle andere in de regio, op één groot verschil na. Volgens het JIT is dit het veld waar de BUK heeft gestaan op het moment dat hij de MH17 zou hebben neergeschoten. Behalve dat ik dat weet, is er niets wat eraan herinnert. Ik kijk nog even om terwijl ik met mijn fixer praat, maar dan is het weer business as usual, we zijn op weg naar Krasnij Oktyabr: Rode Oktober, het dorp waar Kovalenko woont.

Kovalenko is één van de weinige mensen waarvan het bekend is dat zij een raketlancering heeft gezien. In de BBC documentaire ‘The Conspiracy Files: Who shot down MH17?’  vertelt Kovalenko dat ze al werkende in haar tuin een vliegtuig zag neerstorten. Alleen, zo merkte ze toen al op, het vliegtuig viel niet naar beneden, maar naar boven. Toen begreep ze dat het een raket was die werd aangedreven door een raketmotor en een zwarte rookpluim achterliet. Even later hoorde ze een explosie. “Het was de eerste en laatste keer dat ze zoiets heeft gehoord sindsdien”, aldus Kovalenko aan de BBC.

 

Niet de eersten

Kovalenko woont in een klein dorp, Krasnij Oktyabr, de weg ernaartoe is niet verhard. ’s Winters is het zelfs niet mogelijk er naartoe te gaan. De eerste persoon die wij spreken is een vrouw die we naar Kovalenko vragen. Met moeite begrijp ik wat de vrouw vertelt en dat we niet de eerste zijn. Ik kom er pas later achter dat het een keer niet aan mijn Russisch lag dat ik haar moeilijk versta; de vrouw is namelijk één van de weinige mensen die hier in de DNR Oekraïens spreekt. Russen, Nederlanders en Engelsen ging ons al voor, vertelt ze. Ze zegt de journalisten zat te zijn. Maar de altijd goede stemming van mijn fixer en een grap lijken haar te overtuigen ons te helpen Kovalenko te vinden.

Ik vraag de vrouw nog wat ze zelf heeft gezien op de dag dat de MH17 neer werd geschoten. Ze legt uit hoe ze op die dag naar buiten ging om haar geiten te voeren. Veel van de tijd zat ze binnen omdat er in de regio zwaar werd gevochten op dat moment. Ze vertelt over twee zwarte rookpluimen die ze op die dag zag: één hele brede, de ander wat dunner. Ze heeft het over de plaats waar de MH17 neerkwam, meer dan twintig kilometer van de rampplek nog steeds goed te zien.

Struiken, kuilen en omwegen van belang

We blijken nog ongeveer een uur te moeten wachten voor Kovalenko terug is van haar werk. En besluiten in die tijd opzoek te gaan naar andere bewoners. Aan het einde van het dorp kloppen we aan bij een gezin dat op dat moment bezoek heeft. Er staat een auto met aanhangwagen vol stro, op het erf meer stro en modder, biggetjes rennen rond. Een vreemd gezicht voor iemand die de Nederlandse stad gewend is.

Ook hier blijken we niet de eerste te zijn, vier journalisten gingen ons al voor. De man die op bezoek is blijkt in de militie te hebben gevochten. We zijn opzoek naar Valentina Kovalenko, vertellen we, en dat we onderzoek doen naar de MH17. We laten een kaart zien van de plaats waar de BUK zou hebben gestaan waarop ineens de man die in de militie heeft gevochten enthousiast uitroept: “Dat heb ik gezien! Dat is waar die struik is als je rijdt! Waar je om heen rijdt als je op het veld bent. Er waren daar buitenlandse specialisten, er zou daar een BUK zich hebben gekeerd.” De man heeft het over de plaats waar volgens het JIT de BUK zou hebben gestaan toen die de raket afschoot. Wat hij vertelt over de buitenlandse specialisten klopt ook.

Video: Nederlandse experts die grondmonsters nemen op het gebied waar de BUK zou hebben gestaan die de MH17 zou hebben neergeschoten. Lokale hulpdiensten zijn aanwezig o.a. voor het verwijderen van explosieven.

Één van de redenen dat men denkt dat de BUK hier stond toen hij de raket afschoot van dat veld is omdat er een brand heeft gewoed op deze plaats. Naar men vermoedt veroorzaakt door de lancering van een BUK-raket. Op satellietbeelden is inderdaad te zien dat het veld opeens een andere kleur heeft gekregen, ook hebben twee journalisten vastgesteld dat tenminste een deel van het veld in brand heeft gestaan. Verder zijn er band- of rupsbandsporen te zien zijn op de satellietbeelden van het veld. Er is gesuggereerd dat deze veroorzaakt zouden zijn door de BUK.

De brand op het veld bevestigen de mannen. Maar ze voegen eraan toe dat er veel werd beschoten in die tijd, waardoor constant velden in de brand vlogen. De man gaat verder over de weg. “Maar er is daar een struik”, vertelt hij, “en we reden toen via het veld. En er is daar een gat.” Hij legt uit waarom: “Hier was een weg [over het veld – SB], want hier was een kuil. En daar zaten we altijd vast. Dat was constant.”

Vliegtuigen en rooksporen

‘Wat heeft u nog meer gezien op die dag?’, vraag ik. De bewoner van het huis antwoord: “Ik zag twee vliegtuigen die vlogen. Dat is alles wat ik gezien heb. Twee vliegtuigen, ze draaiden en ze gingen naar Grabovo.” De andere man vertelde dat heel veel mensen ze hebben gezien. Ik vraag of de man ook een spoor van een raket heeft gezien. “Ik heb helemaal geen raketten gezien.” Mijn fixer vraagt nog een keer “Er was geen spoor, juist?” De man die in de militie zat antwoord “Begrijp me, het spoor van een BUK is zo’n enorm spoor. Zodanig dat als ie er was, hem niet zien onmogelijk zou zijn geweest.”

Sporen van de oorzaken van het conflict

Voordat het tijd is om naar Kovalenko te gaan is het gesprek, zoals zo vaak gebeurt als het over de MH17 gaat, al lang uitgelopen op de politiek. De gebeurtenissen die zich voor hebben gedaan ten tijde van het conflict komen daarbij zo goed als altijd naar boven. “Oekraïense taal, vanaf de eerste klas heb ik het tien jaar gehad”, vertelt de man die in de militie heeft gezeten. “Ik kan normaal in het Russisch denken. Maar als ik in het Oekraïens denk… Hoe kan ik… Ik kan jou toch ook niet dwingen om te denken in het Russisch? Je kunt alleen denken in jouw moedertaal. Zo is het ook met ons.” De man refereert hier aan één van de reden waarom de mensen in Donbass in opstand kwamen: jarenlange Oekraïnificatie en een controversiële taalwet die door de ultranationalisten vlak na de Maidan is opgesteld. President Porosjenko zou uiteindelijk een veto uitspreken over de taalwet, maar de stemming was toen allang gezet onder de veelal Russisch sprekende bevolking van Donbass.

Frontlinies in de hoofden

De sporen van het conflict zijn hier nog steeds voelbaar onder de bevolking. “Ze kwamen hier, stoere criminelen, allemaal”, begint de bewoner, “In tanks, Oekropi (een woord wat in de DNR veel gebruikt wordt om Oekraïense soldaten aan te duiden. Het woord betekend letterlijk Dille), Oekraïners. Maar wij zijn ook Oekraïners, maar wij hebben ons systeem, houden van Poetin. Ja, dat is geen vraag.” De andere man, die vocht in de militie vult hem aan. “Het gaat niet om Poetin. In Rusland hebben wij familie. We zijn verbonden, daar wonen mijn familieleden.”

De man die in de militie vocht, vertelt dat hij een broer heeft in Oekraïne. Zijn broer aan één kant van het front, hij aan de andere kant. “Ik heb een broer in Dnjepr”, zegt hij me, “Hij geloofde het ook niet, toen ik in de loopgraven zat, dat ik mijzelf zou beschieten toen ik hem video’s stuurde.” De man spreekt hier over een verhaal dat in Oekraïne veel de ronde heeft gedaan op momenten dat burgerdoelwitten in door rebellen gecontroleerd gebied werden beschoten. In Oekraïne werd dit vaak weggezet, dat het de milities waren die naar hun eigen gebied schoten. “Dat is hun propaganda”, vertelt de man rustig, “De onzen zijn ook niet heilig, dat je het weet. Maar hier is meer waarheid. Veel meer.” Mijn gedachten zijn echter blijven steken bij een bijzin van de man: ‘Hij geloofde het ook niet.’ Dat lijkt te suggereren dat zijn broer in Oekraïne naar veel andere gebeurtenissen anders keek. Het lijkt alsof het front niet alleen fysiek tussen de broers ligt, maar ook mentaal, qua denken.

Het gesprek gaat echter verder over de beschietingen die zich hier hebben voorgedaan. “Als er bij ons voertuigen waren als een BUK”, vertelt de zus van de bewoner over de beperkte militaire capaciteiten bij de rebellen in 2014, “dan, neem mij niet kwalijk, dan zou ons huis nog heel zijn.” De man voegt eraan toe dat hij op een dag bij het huis was met zijn dochter, en toen plotseling alles om hem heen ontplofte. “Ik laat jullie zien wat voor granaten naar ons toevlogen.” Hij neemt ons mee naar een veld slechts enkele tientallen meters van hun huis. Bijna rechtop in de grond staat een paal, althans zo lijkt het van veraf. Dichterbij blijkt het een Oeragan, een zware artillerieraket te zijn. Ik vraag of hij nog steeds kan ontploffen. Rustig, alsof er niets aan de hand is, laat staan dat het ding slechts enkele meters van zijn huis ligt, antwoord hij: “Ja”.

Kovalenko

“Mogen we u een paar vragen stellen?”, vraag mijn fixer als we eindelijk bij Valentina Kovalenko zijn aangekomen. “Waarover?”, antwoordt ze kort. Mijn Fixer antwoordt kort en vrolijk “Over de Boeing natuurlijk”. Nog korter voelt het volgende antwoord: “Nee, tot ziens. Je vertelt het één… Ik heb het gezien, dus, dit is alles.” Mijn fixer laat het er niet bij zitten, hij zet door en weer antwoordt Kovalenko: “Nee, genoeg, ik wil niet.”

Het kost heel veel moeite uiteindelijk Kovalenko te overtuigen. Maar ze gaat dan toch akkoord met het kijken van de reportage die recentelijk is opgenomen door Vesti. (Die van de BBC had ze al gezien.) In de reportage van Vesti is namelijk te zien dat Kovalenko zegt dat de raket niet kwam uit de JIT-lanceerplaats, maar van een locatie die heel goed onder controle kon liggen van Oekraïne.

Na het bekijken van de beelden vraagt mijn fixer: “Van de hele vraag blijft eigenlijk alleen over, waar is meer… Deze jongen is uit Nederland gekomen om er concreet achter te komen wie de waarheid vertelt: Vesti of BBC?” Kovalenko’s antwoord is kort maar doeltreffend: “Vesti”

Kovalenko vertelt verder dat de raket geen rook achterliet, waardoor er geen spoor achterbleef van een raket. Ze heeft alleen de raket zelf gezien. Ook Kovalenko bevestigt dat er op het desbetreffende veld inderdaad een brand heeft gewoed en het graan op het veld heeft in de brand gestaan. We controleren de dag waarop ze alles heeft gezien en de richting waar ze de raket vandaan heeft zien komen. Beide antwoorden lijken inderdaad te kloppen met wat ze al verteld had in de Vesti-reportage. Ook vertelt Kovalenko vliegtuigen te hebben gehoord. Ze heeft niet de moeite genomen om te kijken vanwege de wolken op die dag. Wel vertelt ze dat wat ze hoorde vanuit het zuiden vloog, richting het noorden.

Afscheid van de Rode Oktober.

De vraag is natuurlijk of hetgeen wat Kovalenko heeft gezien inderdaad de raket is geweest die de MH17 heeft neergehaald. Maar het lijkt erop dat de BBC een deel van Kovalenko’s verhaal eruit heeft gelaten en, uitgaande van Kovalenko’s woorden, dat het het Russische Vesti was die wel haar woorden juist heeft weergegeven. Pijnlijk voor de BBC-documentaire die juist de Russische ‘complottheorieën’ onderuit wou halen.

Het is inmiddels een jaar verder sinds het bezoek aan Krasnij Oktyabr. Ik vraag mij nog steeds af of de man waarmee ik heb gesproken nog leeft. Hij had kanker, vertelde hij mij en hij wist dat er voor hem snel een einde zou komen. Toen de man ons meebracht naar Kovalenko vertelde hij mij nog dankbaar te zijn dat ik gekomen was om erachter te komen wie de MH17 neerschoot.  In het korte gesprek voor het afscheid vertelde hij dat hij zelf heel erg met de ramp heeft gezeten. “Ik heb gehuild, echt. Om de Boeing heb ik gehuild.” Hij voegt eraan toe: “Ik heb zelf kinderen.” Ik begrijp wat hij bedoelt.


Update 23 juli 2018:

In een reactie op vragen van Novini aan de maker van de genoemde BBC-documentaire geven de makers aan dat Kovalenko naar het oosten, waarschijnlijk naar het noordoosten wijst, dat wil zeggen in de richting van de JIT-lanceerlocatie. Er is echter niet ingegaan op het verzoek van Novini om het ruwe beeldmateriaal vrij te geven.

Posted on

OVSE: “Beschietingen Oost-Oekraïne ergste in heel 2018”

Wederzijdse beschietingen hebben de afgelopen twee dagen grotere proporties aangenomen in Donbass. Vooral in de buurt van Gorlovka zou hard worden gevochten. Ook is in de voorbije dagen een brug opgeblazen bij een sabotageactie. 

7700 overtredingen van het staakt het vuren, meldt de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE). De OVSE noemt de beschietingen van afgelopen week de ergste van heel 2018. Lokale bronnen vergelijken de beschietingen zelfs met die van 2014. De OVSE roept beide partijen op te stoppen met vuren.


Op dinsdag melde de Oekraïense politie dat Talakivka, een stadje vlakbij de frontlinie, werd beschoten. Bij de beschietingen zouden zo’n tien auto’s in brand zijn gevlogen en een huis zijn getroffen. Volgens de politie zou de Volksrepubliek Donetsk (DNR) achter de beschietingen zitten.

Eerder op maandag werd melding gemaakt van een Oekraïense aanval met onder andere tanks in de buurt van Gorlovka, in de Volksrepubliek Donetsk (DNR). Hierbij zouden een Oekraïense tank en een ander pantservoertuig vernietigd zijn. In totaal zouden minimaal drie DNR-soldaten gevangen genomen zijn. Alleen in de afgelopen week zijn al vier doden gevallen in de buurt van Gorlovka bij artilleriebeschietingen. Maandag nog zouden vier burgers gewond zijn geraakt.

Tevens zou op maandag in de Volksrepubliek Loegansk (LNR) een brug zijn opgeblazen. Volgens de geheime dienst van de LNR betreft het hier een sabotage actie. Door de explosie is zowel de brug als de onderliggende spoorlijn geblokkeerd. Door het opblazen van de brug zou het transport van zware voertuigen worden bemoeilijkt die in de Krasnij Lutj zijn opgeslagen.

Afgelopen weken waren er al geruchten van troepenopbouw vanuit zowel Oekraïense kant als de kant van de DNR. Vorige week doken er op sociale media berichten op over treinen in Oekraïne die richting de frontlinie reden met zwaar militair materieel. Zondag nog werd door pro-DNR-bronnen gemeld dat er Oekraïense voertuigen zijn aangekomen in Donbass. De DNR zou het elitebataljon ‘Somali’ naar de regio van Gorlovka hebben gestuurd nadat Gorlovka herhaaldelijk is beschoten. Ook waren er geruchten dat het DNR-tankbatalion ‘Diesel’ die richting op is gestuurd. Aan Oekraïense zijde werd bij Gorlovka het extreemrechtse Donbass-bataljon ingezet.

 

De situatie in de Donbass was de afgelopen tijd al gespannen. Eerder werd bekend dat het Oekraïense leger stukken van de neutrale zone in de buurt van Gorlovka heeft ingenomen. Daarnaast werd één van de waterzuiveringsstations bij Donetsk beschoten. In de regio werden ook Grad-raketten ingezet (zie videobeelden hierboven). Op het diplomatieke front lijkt bijzonder weinig te gebeuren. Het hoofd van de DNR heeft inmiddels het bevel gegeven om vijandelijke voertuigen uit te schakelen in het geval van een aanval.

Posted on

Waarom Kim Jong-un zijn kernwapenprogramma nooit op zal geven

In de ochtendschemer van woensdag lanceerde Kim Jong-un een intercontinentale raket die een hoogte van bijna 2800 mijl (4500 km) bereikte, voor hij in de Japanse Zee viel. Noord-Korea heeft nu bewezen dat het in staat is Washington D.C. te halen met een raket. Nog altijd onbewezen is of Kim een kernkop kan maken die klein genoeg is om door die raket afgeleverd te worden en of die raket met de nodige precisie zijn doel kan bereiken ook na de trillingen van de dampkring. Er zijn meer proeven en tijd nodig om daar duidelijkheid over te krijgen.

Amerikaanse markten trokken zich dan ook niets aan van Kims Hwasong-15-raket en stegen naar record-hoogtes op woensdag en donderdag.

President Donald Trump nam het minder goed op. “Little Rocket Man” is een “sick puppy”, zo stelde hij tegenover een publiek in Missouri. Amerikaans ambassadeur bij de VN Nikki Haley stelde in de Veiligheidsraad, dat “als er oorlog komt [..] het Noord-Koreaanse regime totaal uitgevaagd zal worden.” Vervolgens waarschuwde ze de Chinese president Xi Jinping, dat “als China de olieleveringen (aan Noord-Korea, red.) niet stopt, wij (de VS, red.) de oliesituatie zelf ter hand kunnen nemen.” Doelt Haley hier op het bombarderen van pijpleidingen in Noord-Korea – of China?

De woede van de president en het snoeven van Haley weerspiegelen een pijnlijke realiteit: Hoe inhumaan en rücksichtslos de 33-jarige dictator van Noord-Korea ook is, hij speelt het pokerspel met de hoogste inzet op deze aardkloot, tegen de mondiale supermacht, en hij speelt het opmerkelijk goed. Reden: Kim begrijpt ons mogelijk beter dan wij hem, en het lijkt erop dat hij daarom minder aarzelt om het risico te lopen van een oorlog die hij niet kan winnen.

Want hoewel een tweede Koreaanse Oorlog zeer wel zou kunnen eindigen met de vernietiging van het leger van het Noorden en van Kims bewind, zou het vrijwel zeker ook resulteren in ongeziene duizendtallen dode Zuid-Koreanen en Amerikanen. En Kim weet dat hoe meer Amerikaanse levens hij op het spel kan zetten door raketten met kernkoppen, hoe onwaarschijnlijker het wordt dat de Amerikanen ten oorlog zullen trekken tegen hem.

Zijn calculatie lijkt tot nu toe op te gaan. Zolang hij zijn hand niet overspeelt en Trump dwingt om te kiezen voor oorlog in plaats van het tolereren van een Noord-Korea dat kernraketten op de VS zou kunnen doen neerkomen, kan Kim deze confrontatie winnen. Waarom? Omdat de concessies die Kim verlangt niet volstrekt onacceptabel zijn.

Wat wil Kim?

In eerste instantie wil hij een einde aan de gezamenlijke militaire oefeningen van de VS en Zuid-Korea, die hij ziet als een potentiële aanloop naar een verrassingsaanval. Hij wil een einde aan de sancties, Amerikaanse erkenning van zijn bewind en acceptatie van zijn status als een kernwapenstaat. Vervolgens wil hij terugtrekking van alle Amerikaanse troepen uit Zuid-Korea en internationale hulp.

Eerdere regeringen – Clinton, Bush II, Obama – zagen veel van deze eisen als onderhandelbaar. En het accepteren van sommige van deze voorwaarden of zelfs alle, zou geen groot gevaar voor de Amerikaanse nationale veiligheid of vitale belangen inhouden. Ze zouden echter wel een ernstig gezichtsverlies inhouden.

Aanvaarding van dergelijke eisen door de VS zou een triomf voor Kim zijn en zijn riskante nucleaire strategie valideren, het zou een diplomatieke nederlaag voor de  VS zijn. Little Rocket Man zou The Donald overtroefd hebben.

Bovendien zou de geloofwaardigheid van de Amerikaanse afschrikking ter discussie komen te staan. Je zou mogen verwachten dat Zuid-Korea en Japan over hun eigen afschrikkingsmiddelen na zouden gaan denken, uit vrees dat de VS nooit werkelijk zijn eigen land op het spel zou zetten, maar een deal zou sluiten ten koste van hen. We zouden opnieuw het gehuil over ‘München’ op horen gaan en de schim van Neville Chamberlain zou opgeroepen worden voor rituele denunciatie.

Tijd voor de waarheid

Maar de tijd is gekomen voor de waarheid: Onze eis van “denuclearisatie van het Koreaanse schiereiland” zal niet ingewilligd worden, tenzij door een Amerikaanse oorlog en bezetting van Noord-Korea.

Kim heeft gezien hoe Bush II, toen het Amerikaanse belangen diende, zich terugtrok uit een 30-jaar oud ABM-verdrag met Moskou. Hij heeft gezien hoe, nadat hij al zijn massavernietigingswapens opgaf om een vergelijk te vinden met het Westen, Muammar Khadaffi aangevallen werd door de NAVO en uiteindelijk gelyncht werd.

Hij kan zien welke waarde Amerikanen hechten aan de nucleaire verdragen die ze tekenen door te kijken naar de brede roep uit de Republikeinse partij om de Iraanse Kerndeal de nek om te draaien en ‘regime change’ teweeg te brengen in Teheran, ofschoon Iran VN-inspecteurs toelaat om door het land te trekken en aan te tonen dat ze geen kernwapenprogramma hebben.

Voor Amerika’s post-Koude Oorlog-vijanden is de les duidelijk: Als je je massavernietigingswapens opgeeft, eindig je als Khadaffi en Saddam Hoessein. Als je kernwapens bouwt die de Amerikanen kunnen bedreigen, dan krijg je respect. Kim Jong-un zou wel gek zijn om zijn raketten en kernkoppen op te geven. En hoewel de man veel is, is hij geen gek.

We naderen een punt waarop de keuze  is tussen een oorlog met Noord-Korea waarin duizenden om zouden komen, of bevestigen dat de VS niet bereid zijn het eigen land op het spel te zetten om Kim af te houden van wat hij al heeft – kernwapens en raketten om ze af te leveren.