Posted on

Duitsland: Einde oude partijensysteem nadert

De SPD vecht om haar bestaan. Maar ook in de CDU groeit de nervositeit. En terecht, want de dominantie van de twee grote volkspartijen in de Duitse politiek staat op het punt doorbroken te worden.

Zowel voor politici als analisten was meteen duidelijk: Met het afscheid van Andrea Nahles van het partij- en fractievoorzitterschap is meer gebeurd dan alleen het vertrek van de zoveelste SPD-leider, de negende sinds 2000. Het is niet slechts een leiderschapscrisis meer, de SPD zit middenin een vertwijfelde strijd om haar voorbestaan.

Opvolging Nahles

De gebruikelijke berichtgeving over wie er allemaal kandidaat is om Nahles op te volgen, leidt dan ook van de kern van het probleem af. Die is gelegen in de afkeer van de Duitse sociaaldemocratie van haar historische identiteit en daarmee van haar missie en natuurlijke achterban. De partij van de grote schare aan hardwerkende mensen, uit arbeiders- en lagere middenklasse, is onder regie van losgezongen ideologen verschrompeld tot een nichepartij.

Werkende klasse

Genderideologie en klimaathysterie, pleidooien voor nog meer immigratie en het faciliteren van afgewezen asielzoekers, het bagatelliseren van integratieproblemen et cetera werden tot kenmerkende punten van de SPD. Prijsopdrijvend klimaatbeleid en sociale voordelen voor specifieke groepen moesten kiezers lokken. De werkende klasse kreeg bij ondertussen vooral de rol van pakezel, die alle economische en culturele lasten stil moet dragen.

Traditionele kiezers lopen weg

Wie bijvoorbeeld al jaren in een traditionele arbeidersbuurt woont en zich door vreemdelingen overlopen voelt en dat openlijk zegt, kan van de zijde van SPD-functionarissen op niets dan beschimpingen en neerbuigende terechtwijzingen rekenen. Dat kon niet lang goed gaan. Er zit altijd een zekere vertraging in, mensen die al decennia op dezelfde partij stemmen, veranderen daar niet zomaar in. Maar op een gegeven moment is de maat vol en lopen de kiezers massaal weg.

CDU nerveus

Voor de CDU, ooit de belangrijkste rivaal van de sociaaldemocraten, is dat geen goed nieuws. De nervositeit waarmee Annegret Kramp-Karrenbauer reageert op de turbulentie bij de federale coalitiepartner, is geenszins gespeeld. AKK weet dat haar partij vergelijkbare moeilijkheden te wachten staan. Want ook bij de CDU is de vervreemding van de natuurlijke achterban vergevorderd.

Merkels dubbelrol

Bondskanselier Angela Merkel speelt hierin een bizarre dubbelrol. Enerzijds bindt ze nog altijd miljoenen mensen, niet zozeer vanwege een bepaald beleid, maar omdat ze een vaste waarde is. Anderzijds ligt Merkel als een stolp over de CDU, waaronder ieder initiatief tot vernieuwing of herbronning verstikt. Het fnuikt iedere kans voor de partij om aan het lot van de SPD te ontsnappen.

Einde van het oude partijensysteem

Zo zien we nu dan ook het begin van het einde van het oude partijensysteem van de Bondsrepubliek. Met een CDU/CSU die in sommige peilingen al voorbij gestreefd wordt door de Groenen en een SPD die bijna achter de AfD terugvalt. De val van Nahles markeert het begin van de hete fase van deze omwenteling. De oersaaie Duitse politiek wordt toch nog spannend.

Posted on

Bremen: SPD wil na historisch verlies toch regeren

In Bremen gebeurde zondag wat lange tijd onvoorstelbaar scheen. Voor het eerst sinds 73 jaar werd de CDU groter dan de SPD. De sociaaldemocraten behaalden hun slechtste resultaat sinds de oprichting van de Bondsrepubliek. Maar ze kunnen nog niet loskomen van de regeringsbankjes.

De CDU kwam volgens de voorlopige uitslag op 26,7 procent, de SPD van burgemeester Carsten Sieling op 24,9 procent. De Groenen groeiden naar 17,4 procent en Die Linke naar 11,3. De AfD groeide in het linkse bolwerk licht naar 6,1 procent en de FDP  naar 5,9.

Bremerhaven

Door een bijzonderheid van het Bremer kiesrecht wordt de kiesdrempel in de twee kiesdistricten Bremen en Bremerhaven afzonderlijk toegepast. Zodoende kon de rechts-conservatieve partij Bürger in Wut haar zetel in het deelstaatparlement behouden door alleen in Bremerhaven over de kiesdrempel te komen. Sowieso deden de rechts-conservatieve partijen het in de kuststad beter dan in Bremen zelf. De AfD behaalde er 9,4 procent en Bürger in Wut 8,8 procent, samen 6,7 procentpunten meer dan in 2015. In de gehele deelstaat bedroeg de winst voor beide slechts 1,3 procentpunten.

Fractiestatus

AfD-lijsttrekker Thomas Jürgewitz ziet in Bremerhaven “een stemming voor verandering in een deelstaat en een stad die er berucht om zijn in de statistieken altijd op de laatste plaats te komen”. AfD Bremen-voorzitter Frank Magnitz had voor de verkiezingen op minstens zeven procent gehoopt. Het werd iets meer dan zes. Maar anders dan in 2015 heeft de AfD nu genoeg zetels om de fractiestatus te krijgen. De vier zetels van vier jaar geleden waren daarvoor niet genoeg. Bovendien gingen drie van de vier door interne conflicten bij de AfD weg. Zonder fractiestatus was het oppositiewerk lastig geweest, zegt Magnitz. Maar nu is de tijd van het deelstaatparlement als applausmachine, waar niemand een ander geluid laat horen voorbij, zo vervolgt hij.

SPD klampt zich aan de macht vast

Voor de sociaaldemocraten is het resultaat een ramp. Ze hebben hun nederlaag echter nog niet helemaal geaccepteerd. In 2015 bereikten de Bremer sociaaldemocraten met 32,8 procent al een historisch dieptepunt, nu ging het nog eens duidelijk neerwaarts. “De cijfers zijn teleurstellend”, aldus zittend burgemeester Carsten Sieling. Hij benadrukte voor een toekomstige coalitie het belang van het financieel beleid. “Ik kijk ernaar met welke partijen zouden we een akkoord kunnen bereiken”, aldus Sieling tegenover tv-zender n-TV. “En we hebben met de Groenen een goed beleid gevoerd”, voegde hij eraan toe. De gedachte om de oppositie in te gaan, lijkt bij Sieling niet eens op te komen.

Rood-rood-groen

Federaal SPD-leider Andrea Nahles sprak zich voor een coalitie inclusief Die Linke uit. “Rood-rood-groen is in Bremen mogelijk.” De Groenen hebben volgens Nahles de keuze: “Willen ze een progressieve regering of niet?” De Bremer CDU rond Carsten Meyer-Heder maakt nu als grootste partij echter aanspraak op het initiatief in de regeringsvorming. “De SPD is afgekeurd”, aldus de CDU-lijsttrekker. De Groenen lieten zich op de verkiezingsavond terughoudend uit en wezen op grote inhoudelijke verschillen met zowel de CDU als Die Linke. De Groenen lijken kortom alle opties open te houden.

Jamaica

Een zogenoemde Jamaica-coalitie van de CDU met de Groenen en de liberale FDP zou 45 zetels hebben en daarmee twee meer dan de absolute meerderheid van 43. Rood-rood-groen zou 49 zetels hebben en daarmee zes meer dan de absolute meerderheid. Een derde mogelijkheid zou een zogenoemde stoplichtcoalitie van SPD, FDP en Groenen zijn. De sociaaldemocraten sloten die laatste optie echter reeds uit.

Federale coalitie

Ondertussen rommelt het ook federaal nog in de SPD. De linkervleugel roept na de nederlagen in Bremen en in de Europese verkiezingen om het vertrek uit de federale coalitie met CDU en CSU. Daardoor zou de regering Merkel ten val kunnen komen. En Martin Schulz zou het fractievoorzitterschap in de Bondsdag van Andrea Nahles over willen nemen.

Posted on

Verkiezingen zondag kunnen Duitse regering ten val brengen

Komende zondag begint in Duitsland met de Europarlementsverkiezingen en de deelstaatverkiezingen in Bremen het zogenoemde “kleine Superwahljahr” 2019. Vooral voor de SPD staat er veel op het spel. Daardoor zou ook de federale regeringscoalitie ter discussie kunnen komen te staan.

Bremen en Bremerhaven (donkergroen) vormen samen de kleinste deelstaat van Duitsland.

Bremen is de kleinste deelstaat van Duitsland qua oppervlakte. Toch zijn er niet weinig politici die van de uitkomst van de deelstaatverkiezingen daar ernstiger gevolgen voor de federale coalitie verwachten dan van de Europese verkiezingen diezelfde dag. Want voor het eerst sinds 73 jaar lijkt het er op dat de CDU de sterkste partij in Bremen wordt.

Verantwoordelijk daarvoor is naast de federale trend ook de 58-jarige lijsttrekker Cartsen Meyer-Heder, die ruim een jaar geleden bij de meeste CDU-leden nog niet eens bekend was. Tegenover deze zelfstandige softwareondernemer, steekt de slechts twee jaar oudere burgemeester Carsten Sieling als een relict uit het verleden af.

Peilingen

In de meest recente peilingen lag de CDU met 26 procent nipt voor de sociaaldemocraten. De in Bremen vanouds relatief sterke Groenen kwamen op 18 procent, Die Linke op twaalf en de FDP met zes procent net boven de kiesdrempel. Met momenteel acht procent in de peilingen zou ook de AfD opnieuw in het deelstaatparlement komen. In Bremen heeft de AfD concurrentie van de eveneens rechts-conservatieve Bürger in Wut. Dat is een partij die al langer bestaat dan de AfD, maar buiten Bremen nooit echt doorgebroken is. Deze partij zou ook in het deelstaatparlement terug kunnen keren, waarbij het profiteert van het gegeven dat het ook volstaat om alleen in Bremerhaven vijf procent te halen om over de kiesdrempel te komen.

http://www.novini.nl/spd-bolwerk-bremen-wankelt/

Drie-partijencoalitie

Wat zich aftekent is dat een drie-partijencoalitie de kleinste Duitse deelstaat zal gaan regeren. CDU en SPD zien het hier namelijk niet als wenselijk om met elkaar te gaan regeren. De SPD hoopt dat een coalitie met de Groenen en Die Linke mogelijk zal zijn. De CDU zet ondertussen in op een zogenoemde Jamaica-coalitie met Groenen en FDP. Oud-burgemeester Henning Scherf wil een grote coalitie onder leiding van de sociaaldemocraten echter niet uitsluiten: “Het is een nek-aan-nek-race en men moet zich niet voorbarig vastleggen. De overgrote meerderheid binnen de partij zal voor rood-rood-groen zijn. In een coalitie met de CDU de kleinere partner te zijn, zal geen steun vinden. Andersom kan ik me een rood-zwarte coalitie wel voorstellen, waarbij de SPD opnieuw de burgemeester levert. Men moet voorlopig niets uitsluiten.”

Electorale debacles

Niet uit te sluiten, maar zelfs waarschijnlijk, is dat het verlies van Bremen voor de SPD tot aanzienlijke turbulentie binnen de partij zal leiden. Want ook bij gelijktijdig plaats vindende Europarlementsverkiezingen tekent zich voor de sociaaldemocraten een debacle af. Waar de SPD in 2014 nog op ruim 27 procent kwam, zo belandden ze recent tussen de 16 en 18 procent. Een dergelijke daling zou ook de toekomst van de grote coalitie in Berlijn in twijfel kunnen trekken.

Europarlementsverkiezingen

Ook voor de Unie van CDU en CSU ziet het er overigens niet rooskleurig uit. Waar deze vijf jaar geleden nog op meer dan 35 procent kwam, zo mag ze nu blij zijn als ze nog boven de 30 kan komen. De Groenen hebben intussen de wind van de mediaal aangejaagde klimaathype in de rug. Zij lijken met een kleine twintig procent voor het eerst de op een na grootste partij te worden. Voor de liberale FDP en socialistische Linke dreigt met elk zes procent een slecht resultaat.

Alternative für Deutschland

De grootste onbekende in deze verkiezingen is hoe de AfD het zal doen. Recent vallen de nationaal-conservatieven weer wat terug in de peilingen. Lijsttrekker Jörg Meuthen vermoedt dat dit onder andere te maken heeft met de voortslepende Brexit-perikelen. Hoe dan ook lijkt de partij winst te kunnen boeken. Waar ze in 2014 onder leiding van Bernd Lucke ruim zeven procent haalde, lijkt nu 12 à 13 procent mogelijk. Federaal fractievoorzitter Alice Weidel verwacht dat haar partij net als in de Bondsdagverkiezingen in de eindspurt nog winst kan boeken.

Oud-AfD-leider Bernd Lucke zal in ieder geval niet meer terugkeren in het Europees Parlement. De andere europarlementariërs die meegingen met zijn Liberal-Konservative Reformer hebben die partij inmiddels weer verlaten, vooral vanwege Luckes leiderschapsstijl. Voor opiniepeilers is de LKR niet meetbaar.

Posted on

SPD-bolwerk Bremen wankelt

In de Duitse deelstaat Bremen mag men op 26 mei niet alleen ter stembus voor de Europese verkiezingen, maar ook om een nieuwe Bürgerschaft, het deelstaatparlement te kiezen. Decennialang was de stadstaat een vast bolwerk van de SPD. Daar zou dit voorjaar een einde aan kunnen komen.

Na de Tweede Wereldoorlog werd de Bürgerschaft van de Vrije Hanzestad Bremen al 19 maal gekozen. Daarbij was er een constante: De SPD werd steeds de grootste. Slechts eenmaal, in 1995, spande het erom. In 2015 behaalden de sociaaldemocraten weliswaar hun slechtste resultaat sinds 1945, maar ze lagen met 32,8 procent van de stemmen nog duidelijk voor op de CDU, die op 22,4 procent kwam.

CDU voor het eerst voor SPD

Voor de CDU waren Bremen en het bijbehorende kiesdistrict Bremerhaven steeds een harde noot om te kraken. Maar begin februari lag de partij in een peiling voor het eerst zowaar voor op de SPD. De percentages van respectievelijk 25 en 24 procent maakten echter ook duidelijk dat de CDU het minder van zijn eigen sterkte dan van de zwakte van de SPD moet hebben.

Vier jaar geleden nam burgemeester Jens Böhmsen na het slechte resultaat van zijn partij zijn ontslag. Nu verliezen de sociaaldemocraten volgens de peilingen nog meer steun. Ook onder nieuwe burgemeester Carsten Sieling wordt het er echter niet beter op. In 2017 lag de partij nog bij 29 procent in de peilingen, nu zijn het er dus nog 24.

CDU ook ver verwijderd van doel

Ook de CDU is overigens nog ver verwijderd van haar verkiezingsdoelstelling. Lijsttrekker Carsten Meyer-Heder wil 35 procent van de stemmen behalen. Dat lijkt volstrekt niet haalbaar. Niettemin zou de CDU-kandidaat kunnen proberen een regering te vormen als zijn partij inderdaad de grootste wordt.

Rekenkundig lijkt een linkse coalitie van SPD, Groenen en Die Linke mogelijk. De Groenen lijken met 18  procent een recordresultaat te behalen. Daarnaast is Bremen een West-Duits bolwerk van Die Linke. De socialisten komen er in de peilingen steevast boven de tien procent uit.

Meyer-Heder hoopt daarentegen een zogeheten Jamaica-coalitie te kunnen vormen met de Groenen en de liberale FDP. In de peilingen kan dit vooralsnog niet op een meerderheid rekenen, aangezien de FDP niet verder komt dan zes procent.

Onderlinge concurrentie rechts-populisten

De voorspellingen over de toekomstige machtsverhoudingen in de Bremer Bürgerschaft worden gecompliceerd door het feit dat de stemmen van Bremen en Bremerhaven apart geteld worden. Zodoende kan ook wie alleen in Bremerhaven boven de kiesdrempel van vijf procent uitkomt een zetel in het stadsparlement bemachtigen. De voormalige rechercheur Jan Timke van de rechts-populistische partij Bürger in Wut profiteerde hier de afgelopen verkiezingen van. Zijn partij concurreert enigermate met de AfD, die in deze deelstaat met interne verdeeldheid kampt en in de peilingen rond de acht procent staat.

Lijsttrekker voor de AfD is Bondsdaglid Frank Magnitz, die begin dit jaar internationaal in het nieuws kwam toen hij vermoedelijk door links-extremisten het ziekenhuis in geslagen werd. In de race om het lijsttrekkerschap won Magnitz het van de in Bremen bekende tv-journalist Hinrich Lührssen, die na zijn nederlaag prompt overstapte naar de Bürger in Wut en deze aanvoert in het district Bremen. Voor de machtsverhoudingen spelen deze onderlinge rechtse twisten nauwelijks een rol. Ook al hopen regionale media onverholen dat zowel AfD als BiW door de onderlinge concurrentie de kiesdrempel niet halen.

SPD boven federaal gemiddelde

Burgemeester Sieling vecht in de door werkloosheid en voortslepende structuurverandering gestempelde stadstaat ondertussen om zijn politieke overleven. “Hoe Bremen er op staat en dat het ook de toekomst sociaaldemocratisch geregeerd wordt, is bepalend voor de toekomst van de hele SPD”, aldus Sieling. Het gaat er in Bremen volgens de burgemeester ook om welke betekenis de SPD voor heel Duitsland nog zal hebben. Voor de slechte peilingen houdt hij tegelijk vooral de federale politiek verantwoordelijk. “De federale neerwaartse trend voor de SPD gaat ook aan Bremen niet voorbij”, aldus Sieling tegenover Radio Bremen. “We liggen echter altijd nog negen procentpunten boven het federale gemiddelde. Dat laat zien dat we goed werk doen.”

Curieuze zijinstromer

Zijn christendemocratische uitdager ziet dat anders. De nieuwszender NTV beschrijft de boomlange Carsten Meyer-Heder, die pas in maart vorig jaar CDU-lid werd, als “curieuze zijinstromer in de politiek”. De IT-ondernemer plakte nooit eerder verkiezingsposters, noch nam hij aan partijcongressen deel. Hij “komt over als een combinatie van worstelaar en shanty-koorzanger, hij spreekt ongepolijst, breekt zinnen vaak af, geeft het toe als hij iets niet weet en denkt onideologisch. Hij spreekt volgens Robert Habeck van de Groenen geen kwaad van de SPD, maar stelt op ontwapenende wijze vragen bij het clichématige politieke jargon van de concurrentie.Juist doordat hij als nieuweling in de politiek fris overkomt, zouden meer Bremers hem toevertrouwen het stof van 70 jaar daadwerkelijk aan de kant te kunnen vegen”, zo heet het in een portret van The European. De 57-jarige zal in ieder geval de SPD slapeloze nachten bezorgen.