Posted on

Beieren: Uitsluiting AfD helpt Groenen aan de macht

Zondag vinden in Beieren de verkiezingen voor de Landdag plaats. Recente peilingen duiden massieve verliezen aan voor de tot nu toe alleen regerende CSU. Het lijkt onwaarschijnlijk dat de christelijk-socialen alleen verder kunnen regeren, maar met wie kunnen ze een coalitie vormen?

De peilingen variëren een beetje, maar of de CSU zondag nu 33 of 35 procent van de stemmen krijgt, het lijkt zeker dat ze geen meerderheid meer zal hebben. De Groenen, die tussen de 16 en de 19 procent schommelen in de peilingen, lijken de SPD voorbij te streven en de tweede partij te worden. Verder is er mogelijk lichte winst voor de Freie Wähler en komt de AfD voor het eerst de Beierse landdag binnen. De peilingen wijzen voor 10 à 14 procent voor de nationaal-conservatieven, waar wellicht nog een kleine gordijnbonus bij komt. De peilingen voorspellen verder dat de liberale FDP met zo’n vijf procent net over de kiesdrempel komt en de socialistische partij Die Linke met zo’n vier procent net niet.

Aangezien de CSU het vormen van een coalitie met de AfD heeft uitgesloten, zijn de opties van de christelijk-socialen beperkt. Qua politieke afstand ligt een coalitie met de Freie Wähler het meest voor de hand, maar CSU en FW lijken samen geen meerderheid te hebben, zodat de FDP er nog bijgehaald zou moeten worden. Als de FDP de kiesdrempel net niet haalt, zou een coalitie van CSU en SPD wellicht ook nog mogelijk zijn. Maar wat gezien de projecties steeds waarschijnlijker wordt is dat de CSU met de Groenen zal moeten gaan regeren, al is het dan met tegenzin.

Rechts van de CSU

De maxime van de beruchte CSU-leider Franz Josef Strauß, dat er rechts van de CSU geen democratisch gelegitimeerde partij kan bestaan, lijkt in ieder geval niet meer te gelden. In de verkiezingen voor de Bondsdag behaalde de AfD met 12,6 procent van de stemmen in Beieren reeds het beste resultaat van alle West-Duitse  deelstaten.

Sindsdien geldt als zeker dat de nationaal-conservatieven de Beierse landdag in zullen komen. De AfD had aanvankelijk de hoop uitgesproken de op een na grootste partij te worden in de Beierse landdagverkiezingen. Maar dat lijkt er niet in te zitten. Dat komt mede door de sterke concurrentie van de Freie Wähler onder de populaire leider Hubert Aiwanger. Dit biedt een aantrekkelijk alternatief voor teleurgestelde CSU-kiezers. Bij de AfD zet men de Freie Wähler dan ook weg als ‘wormvormig aanhangsel van de CSU’. Daarbij profiteren de Groenen van de leegloop van de SPD en trekken ze ook kiezers van de linkervleugel van de CSU aan, nu die laatste zich onder druk van Freie Wähler en AfD wat rechtser profileert.

Positie Seehofer en Söder wankelt

Voor de tot nog toe zonder coalitiepartners regerende CSU staat intussen veel op het spel. Na het debacle in de Bondsdagverkiezingen ontkwam de toenmalige Beierse regeringsleider naar Berlijn om federaal minister van Binnenlandse Zaken te worden en niet alleen bondskanselier Angela Merkel, maar ook zijn partijconculega en opvolger als deelstaatpremier, Markus Söder het leven zuur te maken.

De door de peilingen voorspelde terugval van de CSU tot ver onder de veertig procent kan de carrière van de beide politici ernstig schaden. Zowel Seehofers positie als partijleider, als Söders positie als premier van Beieren wankelen. Buiten kijf staat dat de inmiddels 70-jarige Seehofer dit beter kan hebben dan de pas 51-jarige Söder.

De regeringsdistricten van Beieren, met rood gekleurd ‘Altbayern’, waar ook het Beierse dialect gesproken wordt.

In 2013 kreeg de CSU nog 47,7 procent van de stemmen, wat genoeg was voor de absolute meerderheid van de zetels in de Landdag. Met tussen de 33 en 36 procent van de stemmen in recente peilingen is de regionale christendemocratische partij inmiddels mijlenver daarvan verwijderd.

Ook typisch Beierse aspecten spelen overigens een rol. Zo kan Söder, die afkomstig is uit Franken, zich sowieso niet in de populariteit verheugen die ‘echte Beiers’ als Alfons Göppel, Franz Josef Strauß, Edmund Stoiber en ooit ook Seehofer genoten.

Barbara Stamm, voorzitter van de Beierse landdag zou zich volgens een bericht van het weekblad Der Spiegel, zeer geërgerd hebben aan het feit dat Seehofer als partijleider een recente vergadering van het partijbestuur in München eerder verliet, omdat hij nog een afspraak in Berlijn had.

Leegloop SPD, opkomst Groenen

Ook de in Beieren vanouds toch al zwakke SPD heeft zo haar problemen. Zelfs met de populaire Oberbürgermeister van München, Christian Ude als lijsttrekker, haalden de sociaaldemocraten vijf jaar geleden niet meer dan 20,6 procent van de stemmen. Nu mag fractievoorzitter Natascha Kohnen hopen dat ze tenminste nog in de dubbele cijfers blijven.

Dat de Groenen de op een na grootste partij worden, lijkt mede door de leegloop van de SPD een uitgemaakte zaak. Ludwig Hartmann en Katharina Schulze vormen een nog fris en dynamisch leidersduo. Daarbij proberen de twee zich niet te radicaal te profileren. Zo verschenen ze tijdens het Oktoberfest in traditionele klederdracht en treden ze in het algemeen tamelijk burgerlijk voor het voetlicht om de behoudende Beierse kiezers niet onnodig af te schrikken.

Schulze houdt intussen alle coalitie-opties open: “Als men een verantwoordelijkheid krijgt toebedeeld van de kiezer, mag men die niet eenvoudig afwijzen”, zegt ze over een eventuele coalitie met de CSU.

Posted on

Linkse Duitse krant wordt niet meer gedrukt

De linkse Tageszeitung (taz) zal naar verwachting vanaf op zijn laatst 2022 niet meer in gedrukte vorm verschijnen.

Karl-Heinz Ruch, directeur van het dagblad, heeft de leden van de coöperatie van de krant medegedeeld dat de middelen van het blad vanaf 2021 niet meer toereikend zullen zijn om in gedrukte vorm te verschijnen. De oplage was recent naar circa 50.000 gedaald – voor een landelijke krant met volledige redactie nogal mager.

In de toekomst moet de krant alleen nog op internet bestaan. Hoe hier de middelen voor een volledige professionele redactie dan gerealiseerd moeten worden blijft onduidelijk. Ook het bereik van de taz op internet loopt terug.

De Tageszeitung werd in 1978 opgericht als links alternatief voor de bestaande socialistische en communistische dagbladen en was de krant van de jonge Groene beweging. Niet alleen de algemene malaise van de gedrukte media brak de krant uiteindelijk op. Wat ook een rol zal spelen, is dat veel andere, ook ooit conservatieve of rechts-liberale media opgeschoven zijn richting het wereldbeeld van de Groenen, waardoor de markt voor de taz krapper is geworden.

Posted on

Duitse Groenen kunnen niet wachten om te regeren. Maar met wie?

Jarenlang golden in Duitsland de Groenen als favoriete partner voor een coalitie onder leiding van de SPD. Nu zouden de krachtsverhoudingen wel eens kunnen veranderen. Bij de sociaaldemocraten neemt de nervositeit reeds toe.

In recente peilingen liggen de Groenen bijna gelijk met de SPD. In de komende verkiezingen voor de landdagen van Hessen en Beieren dreigen voor de sociaaldemocraten historisch slechte, maar voor de Groenen bijzonder goede resultaten. In Beieren lijken de Groenen de SPD zelfs voorbij te streven.

De directeur van opiniepeiler Forsa gelooft niet dat de sociaaldemocraten zich op termijn nog zullen herstellen. Duitsland kon wel eens een nieuwe rangorde van de partijen te wachten staan, aldus Manfred Güllner tegenover de Neue Osnabrücker Zeitung. “Tussen SPD en Groenen zouden de verhoudingen qua grootte ook op federaal niveau al snel omgekeerd kunnen worden. Om op een beeld van Gerhard Schröder voort te borduren: De Groenen hebben de kans, kok te zijn, terwijl de sociaaldemocraten zich met de rol van ober moeten verzoenen”, aldus Güllner verder.

De plaatsvervangende SPD-voorzitter Ralf Stegner appelleerde vorige week haast smekend aan de Groenen om ook in de toekomst voor samenwerking op links te kiezen: “De Groenen zijn nodig om een meerderheid buiten de Unie (van CDU en CSU, red.) tot stand te brengen.” In het partijenspectrum blijft de Unie volgens Ralf Stegner de hoofdtegenstander. “Het gaat erom weerwerk te leveren aan de rechtse partijen”, aldus Stegner tegenover dagblad Die Welt.

De Groenen-politicus Jürgen Trittin had daarvoor gesteld dat de SPD-top zich op een slingerkoers begeeft, waarmee die partij zou kunnen vastlopen: “De voorzitter Andrea Nahles en vice-bondskanselier Olaf Scholz lijken het zich gemakkelijk te willen maken in een Babylonische gevangenschap met CDU en CSU”, aldus de oud-minister van Milieu. In plaats van de Unie sterker te bestrijden, grenzen ze zich volgens hem nog scherper van de Groenen af.

De Groenen doen ondertussen hun eigen ding. Het nieuwe leidersduo toert al een paar weken door het land. ‘Des Glückes Unterpfand’ hebben Annalena Baerbock en Robert Habeck hun zomertoer gedoopt: “We willen weten wat dit land bij elkaar houdt”, zegt Baerbock. “We willen op reis gaan en zien: waar is eenheid, hoe versterken we onze vrijheid en ons recht.”

De verwijzingen naar het Duitse volkslied zijn niet per ongeluk. Verkiezingen worden vanouds in het midden gewonnen. De Groenen hebben nog altijd de reputatie van multiculti-utopisten. Sinds de telegenieke Habeck door de talkshows toert, schieten de percentages van de Groenen in de peilingen omhoog. De Sleeswijk-Holsteiner is weliswaar eerder van de linker partijvleugel, maar hij spant zich toenemend in om een burgerlijke toon aan te slaan.

De wil om te regeren is bij de Groenen namelijk erg groot. “Met de SPD wordt dat lastig, omdat ze eerder slinkt dan toeneemt”, aldus oud-partijleider Trittin. En Die Linke zou verscheurd kunnen worden door de oprichting van Sahra Wagenknechts beweging ‘Aufstehen’. De Groenen laten zelf echter ook geen uniforme indruk achter. De  premier van Baden-Württemberg Winfried Kretschmann zet zich al jaren in voor een federale coalitie van christendemocraten en Groenen, zoals dat in zijn deelstaat, maar ook in Hessen allang realiteit is.

http://www.novini.nl/beierse-landdag-fiasco-voor-csu-afd-maakt-kans-op-een-na-grootste-te-worden/

Intern wordt intussen zelfs over het ondenkbare gediscussieerd. Zouden de Groenen het zien zitten om in Beieren de CSU aan een regeringsmeerderheid te helpen? Waarschijnlijk is het vooralsnog niet. Want intern is er al weerstand tegen de koers van het leidersduo om zich af te zetten tegen de SPD. Zo maande plaatsvervangend voorzitter Jamila Schäfer de partijen links van de Unie de rangen te sluiten. “Belangrijk is dat we het progressieve deel van de samenleving niet als een koek zien, waarvan Linke, SPD en Groenen om het grootste stuk strijden”, aldus Schäfer tegenover Die Welt. “Maatschappelijke meerderheden kunnen veranderen. Hoe plausibeler we onze ideeën uitleggen, hoe groter de koek wordt”, vervolgde Schäfer en distantieerde zich daarmee duidelijk van Trittin.

De uitspraak van die laatste dat Groenen en SPD geen “van God gegeven partners” zijn, alarmeert de sociaaldemocraten. “Wij geven kennelijk betere antwoorden dan de sociaaldemocraten op de thema’s waar de mensen mee zitten, die zich zorgen maken om het sociale, gezondheid en de zorg”, aldus Trittin.  De woordvoerder van de Seeheimer Kreis, oftewel de rechter vleugel van de SPD, Johannes Kahrs sprak van “verbaal dringen”. De SPD werkt volgens hem vaak goed en succesvol samen met de Groenen. “Om nu met de Groenen te gaan vechten, is volstrekt overbodig”, aldus Kahrs tegenover omroep NDR.

“De leidende kracht van centrumlinks” willen de Groenen worden, zo luidt hun officiële lijn. Maar om te regeren zouden ze op federaal niveau wel meer dan één partner nodig hebben. Die Linke is hun verdacht, de SPD te onsuccesvol. “Vanwege de verschuiving naar rechts van de afgelopen jaren, is er momenteel objectief geen meerderheid links van het midden”, zei Trittin, die zich op de linker vleugel van de Groenen bevindt en ooit minister van Milieu was in een kabinet met de SPD. Linkse meerderheden zijn er volgens hem alleen in veel losse politieke vraagstukken. “Dat brengt zowel de SPD als de Groenen in de situatie dat ze feitelijk alleen de mogelijkheid hebben om te regeren als ze het linkse kamp weten te overstijgen.”

En zo komt de FDP in beeld. Dat de liberalen nog niet zo lang geleden een zogenaamde Jamaica-coalitie (CDU/CSU-Groenen-FDP) hebben laten mislukken, stoort veel Groenen nog altijd. Maar Robert Habeck wil grootmoedig zijn: “Onder democraten kan men altijd praten. En er zijn ook overlappingen met de FDP.”

Posted on

Duitse ‘grote coalitie’ verliest meerderheid in peilingen

Als er komende zondag Bondsdagverkiezingen zouden zijn, zouden de zogenaamde traditionele volkspartijen samen niet eens meer een meerderheid behalen. Dat komt naar voren uit een recente peiling. CDU/CSU en SPD onderhandelen momenteel over de vorming van een regering.

In de Bondsdagverkiezingen van september 2017 behoorden de Unie van CDU en CSU en de SPD reeds tot de grote verliezers. CDU en CSU behaalden samen 32,9 procent van de stemmen, de SPD slechts 20,5 procent. Zowel voor Angela Merkel als Martin Schulz was dit een bar slecht resultaat. Vooral bij de SPD was sprake van een debacle, nadat men eerder zoveel had verwacht van Schulz’ lijsttrekkerschap.

De SPD stelde echter de boodschap van de kiezer begrepen te hebben en in de oppositie te zullen gaan. Nadat een zogenaamde Jamaica-coalitie van CDU/CSU, FDP en Groenen echter niet haalbaar bleek, nam de SPD na veel vijven en zessen alsnog aan de onderhandelingstafel plaats, in eerste instantie voor verkennende gesprekken. Inmiddels zijn de echte onderhandelingen begonnen en de peilingen liegen er niet om.

In een recente peiling van INSA blijven CDU en CSU samen nog net boven de dertig procent. In 2013 was dat nog 41,5 procent. Nog dramatischer is het verlies bij de SPD. De sociaaldemocraten behaalden in september 2017 met 20,5 procent het slechtste resultaat in hun geschiedenis. In de genoemde peiling is het nog 17 procent.

De sociaaldemocraten voelen inmiddels de hete adem van de nationaal-conservatieve AfD in de nek. De AfD, die in september met 12,6 procent voor het eerst in de Bondsdag kwam, staat in de peiling op 15 procent. Dat is een verdriedubbeling ten opzichte van 2013. De AfD lijkt de interne onenigheid waardoor ze lange tijd werd beziggehouden te boven te zijn gekomen en weet, ondanks de tegenwerking door de andere fracties, de aanwezigheid in de Bondsdag voor veel kiezers overtuigend te benutten. Met slechts twee procentpunten is de afstand tussen AfD en SPD kleiner dan ooit tevoren, waarmee de vraag opkomt of de nationaal-conservatieven er in zullen slagen de sociaaldemocraten voorbij te streven.

Intussen onderhandelen CDU/CSU en SPD gewoon verder over de vorming van een grote coalitie. Maar een regering die voor ze tot stand is gekomen haar meerderheid in de kiezersgunst al verliest, staat vanzelfsprekend niet erg sterk.

Posted on

Zelfs het politieke midden in Duitsland verlangt naar iets nieuws

De onderhandelingen over een nieuwe grote coalitie leggen bloot hoe versleten de traditionele volkspartijen in Duitsland zijn. De roep om een politieke hergroepering neemt toe.

De (pre-)sonderingen voor een te vormen nieuwe federale regering konden zelfs de gezagsgetrouwe gemiddelde Duitser al slechts matig interesseren. Ook de berichtgeving over de taaie onderhandelingen over een Jamaika-coalitie van christendemocraten, liberalen en groenen lieten de Duitse burgers gelaten over zich heen komen. Maar inmiddels lijken zelfs de mainstream media nog maar met een half oog acht te slaan op de hernieuwde poging om tot een grote coalitie te komen. Niemand wacht ‘koortsachtig’ op de uitkomst van de gesprekken, debatten over het thema leggen noemenswaardige verwachtingen noch grote vrees bloot. Het is allemaal tamelijk om het even.

Politieke belangstelling

En dat terwijl de belangstelling van de Duitsers voor de politiek geenszins teruggelopen is. In tegendeel: Recent onderzoek wijst uit dat de Duitse burgers zich niet minder, maar juist meetbaar meer voor politiek interesseren dan enkele jaren geleden. Het lukt alleen de volkspartijen niet meer om deze belangstelling te baat te nemen.

Het einde van het gevestigde partijsysteem is al dikwijls bezworen. Maar afgezien van het doorbreken van de AfD is er tot nu toe niet veel veranderd. Maar dat zou kunnen veranderen… en het zijn juist de sleetse onderhandelingen over een nieuwe grote coalitie, die op dit punt de verbeelding tot in het midden van het politieke spectrum op gang brengen.

Op links ventileert Oskar Lafontaine reeds het idee van een nieuwe linkse volkspartij bestaande uit delen van Die Linke, SPD en Groenen. Een project dat, met het oog op de vertwijfeling van veel SPD-aanhangers, de verdeeldheid in Lafontaines Linke en de verstarring bij de Groenen na het mislukken van de Jamaica-coalitie, tot de verbeelding spreekt.

Macronisering

In het doorgaans regeringsgezinde dagblad Die Welt droomt een prominente commentator van een “goeroe” die de “macronisering van het Duitse partijenlandschap op gang brengt”. Men verlangt met andere woorden naar een jonge, dynamische charismaticus die de oude partijstructuren compleet uit de scharnieren licht. Dat is opmerkelijk: Tot nog toe werd er hoofdzakelijk over gediscussieerd wie in de CDU Angela Merkel zou kunnen vervangen of wie er de nieuwe ‘kroonprins’ van de SPD zou kunnen worden, nu de Martin Schulz-trein in rook is opgegaan, Olaf Scholz zich kennelijk niet buiten Hamburg waagt en Sigmar Gabriel zich nog altijd niet vast laat pinnen.

Het verlangen naar ‘macronisering’ laat zien hoe de hoop al wegebt dat de beide grote partijen überhaupt nog in staat zijn om zichzelf nog eens te vernieuwen. Voor de CDU zou een dergelijke macronisering bezegelen dat de inhoudelijke willekeur van een Angela Merkel, in combinatie met haar capaciteit om concurrenten binnen haar partij te verdringen, deze ooit grote volkspartij uiteindelijk uitgeput en daarmee overbodig gemaakt heeft.

Posted on

SPD wint regionale verkiezingen Nedersaksen, Jamaica-coalitie verliest

De SPD heeft een boven verwachting goed resultaat behaald in de verkiezingen voor de Nedersaksische Landdag die zondag gehouden werden. De sociaaldemocraten werden met 36,9 procent van de stemmen de grootste partij en groeide zes zetels. CDU, FDP en Groenen, die op federaal niveau over een regeringscoalitie onderhandelen, leden echter alle drie verlies.

De peilingen voorspelden de afgelopen twee weken al wel dat de SPD de grootste partij zou worden, maar in de recente verkiezingen voor de Bondsdag kwamen de sociaaldemocraten niet verder dan 27,4 procent, terwijl de CDU toen 34,9 procent haalde. Bij de Bondsdagverkiezingen lag de opkomst echter ook hoger.

Coalitie

De SPD is weliswaar de grootste partij geworden, maar het lijkt er op dat ze geen meerderheid kan vinden om door te regeren. De sociaaldemocraten regeerden tot nu toe met de Groenen. Die twee partijen hadden echter een meerderheid van één zetel na de Landdagverkiezingen van 2013, die gewonnen werden door de CDU. De Groenen haalden zondag echter acht zetels minder dan destijds, terwijl de SPD er slechts zes meer binnenhaalde. Dat betekent dat er geen meerderheid is voor Rood-Groen.

De liberale FDP heeft al laten weten niets te voelen voor een ‘verkeerslicht’-coalitie. Daarmee blijven er twee opties over: Een grote coalitie van SPD en CDU, wat gezien de verstandhouding in de deelstaat niet zo voor de hand ligt, of een zogeheten Jamaica-coalitie van CDU, Groenen en FDP. Die laatste optie ligt voor de hand, omdat er momenteel ook op federaal niveau over een dergelijke coalitie gesproken wordt. Pijnlijk is echter dat alle drie de betrokken partijen een verlies hebben geleden in de verkiezingen. Wat natuurlijk ook niet positief afstraalt op de federale onderhandelingen.

AfD

Overwegende gezindheid, geel: Rooms-Katholiek, violet: Protestants, blauw: geen geloof, donkere kleur: absolute meerderheid van 50% of meer, lichte kleur: relatieve meerderheid 33,3-50%. Censuscijfers uit 2011 (kaart: Michael Sander)

De AfD kwam voor het eerst de Nedersaksische landdag binnen met 6,2 procent. Een bescheiden resultaat in vergelijking met de Bondsdagverkiezingen, toen de partij nog 9,1 procent van de stemmen in die deelstaat kreeg. Tegelijk lag ook toen het resultaat van de AfD in Nedersaksen al onder het federale gemiddelde en is de score van 6,2 procent vergelijkbaar met uitslagen van eerdere deelstaatverkiezingen in het noordwesten van Duitsland, zoals Bremen (5,5%), Hamburg (6,1%), en Sleeswijk-Holstein (5,9%). In het oosten en zuiden van Duitsland staat de AfD sterker. Partijleider Jörg Meuthen, zelf een katholiek uit Baden-Würtemberg, stelde op de persconferentie van de AfD op maandagmorgen te vermoeden dat daar een sociologische reden achter zit. Zo gaat het in het noordwesten om overwegend protestantse gebieden en is de gevestigde protestantse kerk, EKD, een kerkgenootschap met een uitgesproken links politiek profiel. Een deelstaat als Baden-Würtemberg is daarentegen veel gemengder protestants en katholiek en kent bovendien met name in de regio Schwaben ook conservatievere, evangelicale en piëtistische protestanten.

Linke

De socialistische partij Die Linke, die in 2013 nog bij drie procent van de stemmen bleef steken, maar nu op basis van de peilingen enige hoop had over de kiesdrempel van vijf procent te komen, viel uiteindelijk met 4,6% eronder. Bij Die Linke is net als bij de AfD te zien dat de motivatie van hun kiezers om te gaan stemmen in de deelstaatverkiezingen beduidend lager is dan de motivatie voor de federale verkiezingen. Zo haalde Die Linke in de Bondsdagverkiezingen eind september nog 6,9 % van de stemmen in Nedersaksen. Met een dergelijk resultaat zou SPD-leider Stephan Weil voor de keuze gesteld zijn of hij ook open zou staan voor een Rood-Rood-Groene coalitie.

Posted on

Links gaat vooral oppositie voeren tegen AfD in plaats van tegen Merkel en co.

De nieuwe Bondsdagleden van de Alternative für Deutschland hadden er toch al niet mee gerekend dat ze door de andere partijen van harte welkom zouden worden geheten, met ontsporingen als die van SPD-Bondsdaglid Johannes Kahrs zullen ze ook niet gerekend hebben. Nu zouden de “rechtsradikalen Arschlöcher” in de Bondsdag aangekomen zijn, zo commenteerde Kahrs de verkiezingsoverwinning van de AfD.

Zó primitief heeft verder geen andere afgevaardigde gereageerd, maar één ding hebben de andere te verwachten oppositiepartijen al duidelijk laten merken: Ze zullen niet in de eerste plaats oppositie voeren tegen de regering, zoals hun opdracht is als oppositiepartij, maar vooral tegen de op één na sterkste oppositiepartij. De oppositie van links tegen de nieuwe regering zal daarmee in de komende jaren denkbaar tegenvallen, omdat de meeste aandacht uit zal gaan naar de AfD.

Daarmee valt het aan de AfD toe om de regering “op te jagen”, zoals Alexander Gauland het zo plastisch formuleerde. Menigeen valt nu over deze opmerking van Gauland en ziet het als een bewijs van een  verdere verruwing van het Duitse politieke klimaat. Feit is echter dat Ludger Volmer, een politicus van de Groenen, al dezelfde uitdrukking gebruikte op de verkiezingsavond in 1994.

Het zal de AfD overigens niet makkelijk gemaakt worden om dat te doen. Want de ervaring leert dat de andere partijen alles in het werk zullen stellen om de AfD op hoogst ondemocratische wijze van het deelnemen aan het parlementaire werk uit te sluiten. Om een voorbeeld te noemen: In de volksvertegenwoordiging van de deelstaat Hamburg wordt de AfD tweeënhalf jaar na de verkiezingen nog altijd de zetel die haar toekomt ontzegd in de commissie die zich buigt over wat er moet gebeuren met uitgeprocedeerde asielzoekers die om een of andere reden niet uitgezet kunnen worden en bijvoorbeeld een tijdelijk verblijfsrecht toegewezen kan worden.

Ook op andere manieren wordt de AfD gehinderd. Toen de Sleeswijk-Holsteinse AfD-fractie bijvoorbeeld door middel van een landelijke advertentie een wetenschappelijk medewerker wilde zoeken, liet marktleider Axel Springer Verlag weten, dat men “uit principiële overwegingen” überhaupt geen advertenties van de AfD wil publiceren.

Ook in de Bondsdag zullen de AfD-afgevaardigden met dergelijke tegenwerking en hinder ook op praktisch niveau moeten rekenen. Daar gaat van beide kanten tijd en energie in steken, die ook besteed had kunnen worden aan het eigenlijke werk van de volksvertegenwoordiging: het controleren van de regering.

Posted on

Discussie over Duitse Leitkultur is pluralisme voor de bühne

In de Duitse politiek doen de stellingen van minister van Binnenlandse Zaken Thomas de Maizière over de Duitse Leitkultur veel stof opwaaien. Maar meer dan een beetje onenigheid voor de bühne is het niet.

Gedurende de hele parlementaire zittingsperiode zijn de gevestigde partijen in Duitsland het over de hoofdzaken met elkaar eens, bijvoorbeeld als het gaat over het immigratiebeleid. Een anti-Duitse gezindheid is zo ongeveer het onderscheidende kenmerk voor het behoren tot het establishment.

Met de verkiezingen voor de Bondsdag in het vooruitzicht tekent zich voor de gevestigde partijen echter het gevaar af, dat de niet anti-Duits gezinde kiezers bij bosjes naar de AfD overstappen, die immers een pro-Duits alternatief biedt.

Pluraliteit

Men doet in de maanden tot de verkiezingen dan ook naarstig zijn best om het te doen voorkomen alsof er wezenlijk verschil is tussen de gevestigde partijen. Het ene deel van het establishment laat zich ineens verrassend pro-Duits uit, terwijl het andere deel het eerste deel daarover bekritiseert.

Men blijft weliswaar eensgezind in anti-Duits beleid, maar tegenover de kiezers wekt men ten minste de schijn op het gehele pluralistische spectrum af te dekken, zodat het zoeken naar een alternatief buiten het establishment niet nodig zou zijn.

De opgave om dat deel van de bevolking dat nog nationaal gevoel heeft tenminste verbaal met het establishment te verzoenen, neemt nu uitgerekend minister van Binnenlandse Zaken Thomas de Maizière op zich, één van de trouwste agenten van Merkel.

Enkele maanden geleden, op het partijcongres van de CDU liet De Maizière nog zijn ware gezicht zien, toen hij de uitspraak van het congres over dubbele paspoorten afwees en het standpunt van de bondskanselier en partijvoorzitter verdedigde.

Leitkultur

Om te doen alsof in de realiteit van de praktische politiek niet bestaande tegenstellingen er toch zijn, komen vooral symbolen goed van pas. De Maizière loopt lang genoeg mee in de politiek, om te weten dat sinds de door Merkel weggewerkte CDU-fractievoorzitter Friedrich Merz reeds het gebruik van het woord Leitkultur volstaat om Pavlov-reflexen bij links op te wekken en daarmee een woordenstrijd te provoceren die politieke veelkleurigheid suggereert.

Een nadere bepaling van die Leitkultur is dan niet eens meer nodig. Op links is het hooguit omstreden, of er een slechte Duitse cultuur is, die wel tot Auschwitz moest leiden, of dat er überhaupt geen cultuur is die specifiek Duits is. Maar het idee dat er een Duitse cultuur is, die in de Bondsrepubliek een leidende functie zou moeten hebben, is voor links op zich al een pure provocatie.

Daarbij zijn de tien stellingen waarmee de Maizière de Duitse Leitkultur beschrijft dermate onschuldig, dat men er net zo goed over kan twisten, of Duitsers tijdens het Wereldkampioenschap voetbal met Duitse vlaggen mogen zwaaien of niet. Niet voor niets geldt zijn positionering “Wir sind nicht Burka” nog als de meest markante. Deze poging om de tegenstanders van de bewering dat “de islam bij Duitsland hoort” zich thuis te laten voelen bij de CDU, zonder de bewering daadwerkelijk te weerspreken, is typerend voor het opereren van politici als De Maizière. Of veel potentiële AfD-kiezers zich met een dergelijk kluitje het riet in laten sturen moet in september blijken.

Lees ook:

Posted on

Leve de verdeeldheid!

Veel Nederlanders vonden de afgelopen week een gratis Groene Amsterdammer in de bus. Sympathieke actie van een op zich sympathiek weekblad.

In dat nummer maakt Aukje van Roessel een analyse van het verval van de ‘brede volkspartijen’. Omdat de klassieke links/rechts-tegenstelling volgens haar niet langer opgaat, introduceert ze een nieuwe politieke verdeling: gesloten of open.

Het idee is ongetwijfeld door Popper geïnspireerd. Maar het geeft weer die onvermijdelijke liberale vooringenomenheid. Want open is goed, gesloten is slecht. Open omarmt de toekomst, gesloten staat er met de rug naar toe. Open stroomt, gesloten is dicht. Open is creatief, gesloten is star. Open is helder, gesloten is troebel. Enzovoorts.

Wat De Groene suggereert is dat gesloten staat voor alles dat slecht is: dictaturen, wijzelf, ons eigen land. Het suggereert ook dat alleen open de verdeling van ons land kan opheffen. Gesloten leidt, aldus De Groene, tot meer polarisatie.

Het weekblad is echter niet in staat, zo lijkt het, om te bedenken dat de samenleving wellicht geen behoefte meer heeft aan het opheffen van verdeeldheid, maar juist aan polarisatie, aan discussie, aan debat. Weg met het compromis.

Deze gedachte was de verrassende conclusie in de Tegenlicht-aflevering over Angela Merkel, gisteravond. Het land is het compromis zat, ze heeft geen behoefte meer aan een verbindende politicus met een zalvende boodschap. Het wil debat, het wil stellingname, het wil beginselen. Zoals politiek hoort te zijn…

Posted on

Duitsland: Overbodige Groenen staan er slecht voor

Terwijl GroenLinks in Nederland haar beste verkiezingsresultaat ooit* viert, staat de Duitse Groenen een slecht verkiezingsjaar te wachten. Voor de verkiezingen voor de Bondsdag in september worden er drie landdagen gekozen, te beginnen met die van Saarland. Voor de Groenen had het niet ongunstiger kunnen zijn.

Recente peilingen zien de Groenen zelfs onder de kiesdrempel van vijf procent. Als de Groenen er op 26 maart in Saarland niet in slagen over de kiesdrempel te komen, zet dat meteen een domper op de campagne voor de verkiezingen daarna.

De partijtop rond Cem Özdemir en Simone Peter doet er dan ook alles aan om demonstratieve gelatenheid uit te stralen. Het Saarland is maar klein, kent allerlei regionale bijzonderheden en is boven nooit een bolwerk van de Groenen geweest, zo klinkt het. Niet onwaar, maar wat de leiders van de Groenen wijselijk verzwijgen is dat de partij in het Saarland steeds alleen dan succes had, wanneer de federale trend positief was. En daarvan is op het moment geen sprake.

Op federaal niveau zien de opiniepeilers de Groenen momenteel tussen de 6,5 en 8 procent van de stemmen. Vier jaar geleden kwam de partij in de verkiezingen voor de Bondsdag nog op 8,4 procent en dat werd toen als een rampzalig resultaat beschouwd.

De kandidatuur van Martin Schulz voor het bondskanselierschap heeft de SPD opgestuwd in de peilingen en de Groenen een serieus probleem bezorgd. Tot nu toe gold voor links georiënteerde kiezers dat de Groenen sterk gemaakt moesten worden om nog een termijn als bondskanselier voor Angela Merkel te doorkruisen. Maar deze tijd is voorbij. “Doordat de SPD de mogelijkheid heeft de grootste partij te worden, verschaft ze zich een ongedacht mobiliseringspotentieel. Voor de Groenen geldt het tegendeel. En Die Linke heeft met vergelijkbare problemen te kampen”, aldus politicoloog Karl-Rudolf Korte van de Universiteit Duisburg-Essen.

Dat de concurrentie van Die Linke eveneens afzwakt, is een schrale troost voor de Groenen. Als de SPD daadwerkelijk de grootste partij wordt, kan ze de Unie van CDU en CSU een junior-rol in de coalitie aanbieden. Voor de Groenen het slechtst denkbare scenario.

Achterhaald door Merkel

De Groenen zoeken momenteel dan ook handenwringend naar een verkiezingsthema. De kernramp van Fukushima bezorgde de partij in 2011 een enorme toeloop en in de deelstaat Baden-Württemberg de eerste minister-president. Daarna kwam de Energiewende, waarmee Merkel het groene kernthema tot staatsraison maakte.

Maar de omschakeling naar hernieuwbare energie is onbeholpen, de kosten zijn immens, het geklaag over windturbines zwelt aan. En de weerklank die de Groenen vinden wordt geringer: “Peilingen zijn momentopnames. In 2002 lagen we bij goed vier procent en haalden we twee keer zoveel. Goed dat er dankzij Schulz überhaupt wat in beweging komt. Dat moet je sportief opnemen”, houdt Özdemir zich groot.

De federale co-partijvoorzitter is samen met de gesjeesde protestantse theologiestudent Katrin Göring-Eckardt  lijsttrekker in de verkiezingen. Dat wilden de leden zo. Özdemir werd 23 jaar geleden voor het eerst in de Bondsdag gekozen, Göring-Eckardt zit nu 19 jaar in het parlement. Nieuwe gezichten zijn het dus niet bepaald. Nieuwe thema’s heeft men tot nog toe ook niet weten te vinden. De partij heeft zich in de loop der jaren van een eerder linkse, pacifistische protestbeweging in een links-liberale partij voor mensen die goed verdienen veranderd.

Multikulti

Tevergeefs zoekt de partijleiding een weg uit de stemmingscrisis. Het centrale thema in het publieke debat van de afgelopen maanden, de binnenlandse veiligheid, was voor de Groenen nooit een sterk punt. Co-partijvoorzitter Simone Peter zorgde voor ophef, toen ze de politie in Keulen racisme verweet vanwege hun controles in de nieuwjaarsnacht. Op 14 mei wordt er daar gekozen voor de landdag van Noord-Rijnland-Westfalen, qua bevolking de grootste Duitse deelstaat.

De multiculturele samenleving is in deze onrustige tijden sowieso een zwakke plek van de Groenen. Inzake immigratie en integratie laat de partij een diffuus beeld zien. Tegenover de oproep van delen van de jongerenorganisatie voor een verblijfsrecht voor iedereen, staat de roep van de realisten uit Baden-Württemberg rond minister-president Winfried Kretschmann en de burgemeester van Tübingen Boris Palmer om meer politie en snellere uitzettingen.

Sociaal versus radicaal ecologisch

In de afgelopen week verspreidden de campagneleiders een discussiestuk van Göring-Eckardt en andere Bondsdagleden over een ‘acht-puntenplan voor een rechtvaardige arbeidsmarkt’. Daarmee wil men schijnbaar op de door Schulz in beweging gezette Hartz-IV-trein springen en ‘sociale gerechtigheid’ tot campagnethema maken. Maar net als bij Schulz blijven de voorstellen vaag en gaan ze vooral de linkervleugel van de partij niet ver genoeg.

De linkervleugel van de partij eist dat men zich vastlegt op radicale ecologische thema’s: “We moeten aansluiting zoeken bij thema’s die de mensen bezighouden”, zegt co-partijvoorzitter Peter. Ze wil duidelijk maken dat sociale en ecologische vraagstukken samenhangen. De vraag is of dit aanslaat bij de kiezer. “Het is geen wetmatigheid dat alleen de [liberale] FDP voor de vijf-procentdrempel moet vrezen. Wie op momenteel negen procent staat en met zo’n verkeerde startpositie als de Groenen, kan ook door deze politieke demarcatielijn heen zakken”, schreef het tijdschrift Cicero onlangs.

Regeren

Een jaar geleden hadden Özdemir en vertrouwelingen nog ontmoetingen met bondskanselier Merkel en de haren. Met het oog op de toenmalige zwakke positie van de SPD en de onzekere toekomst van de FDP, heette het toen dat Angela Merkel geïnteresseerd was in de mogelijkheid van een zwart-groene coalitie na de Bondsdagverkiezingen. Inmiddels liggen de verhoudingen anders. Uiteindelijk blijft voor de Groenen alleen nog de hoop bestaan de een of de ander aan een meerderheid te kunnen helpen.

Mochten de Groenen er in het Saarland toch in slagen over de kiesdrempel te komen, dan zou het niet onwaarschijnlijk zijn dat een linkse coalitie van SPD, Die Linke en Groenen de huidige grote coalitie aflost. En op federaal niveau? “Als CDU en SPD de grote coalitie zat zijn, zullen ze toch iemand nodig hebben om mee te regeren”, houdt Özdemir de moed er in.

Lees ook: Ideologische ledigheid: Hoe een ‘centrumrechtse’ partij het uithoudt met een groene leider


* Afgezien van de Tweede Kamerverkiezingen van 1972 toen CPN, PPR en PSP bij elkaar 16 zetels behaalden.