Posted on

Disruptie – Doormodderaars blijven verkiezingen winnen

Doormodderaars domineren de politiek ten koste van volgende generaties. En media houden hen uit de wind. De hoop ligt in disruptie, schrijft Sid Lukkassen aan Arno Wellens. 

Beste Arno,

Op 20 april 2019 sprak je voor het publiek van De Nieuwe Zuil in de Oosterkerk te Amsterdam. Wat je daar vertelde was zó schokkend en belangrijk dat het nodig is om dit vast te leggen voor het nageslacht en opnieuw onder de aandacht te brengen in deze brief. Hopelijk kan deze brief ook het draagvlak voor het bijbehorende crowdfunding-project vergroten.

Jouw pamflet, Het Euro Evangelie, overhandigde je aan (destijds) VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Jort Kelder omschreef dit treffen kort doch krachtig:

“Hij ontving ons in de rust van zijn gelambriseerde werkkamer. ‘De euro is mislukt en zal over een paar jaar waarschijnlijk niet meer bestaan’, sprak Zijlstra stellig. ‘Maar zolang een meerderheid op het Binnenhof de feiten niet onder ogen wil zien, modderen we voort.’ Kort daarna stemde de Tweede Kamer over een zoveelste steunpakket voor Griekenland. De VVD-fractie stuurde de premier naar Brussel met de opdracht te voorkomen dat er 86 miljard euro extra naar Athene gegireerd zou worden. Toen Rutte zijn veto weigerde te gebruiken en zwichtte voor de druk van Merkel en Tsipras, gunde Zijlstra zijn fractie de verkiezingsbelofte ‘Geen cent naar de Grieken’ gestand te doen. Slechts één van de veertig leden, Joost Taverne, sprak zich uit tegen een nieuwe financieringsronde.”

Hierbij vertelde je dat je de documenten kende die Rutte op zijn bureau had liggen, en dat hij wist dat de Grieken niet aan de eisen voldeden. “Dus deed hij een belofte waarvan hij tevoren wist dat hij die moest breken.” Je vatte de gang van zaken in het eurodossier samen in een mooi citaat: “The cost of indecision is greater than the cost of the wrong decision.

Doormodderaars

Zijlstra had zelfs gezegd: “Deze berekeningen zijn solide, daar kan ik niet omheen, maar publiekelijk kan ik dit niet steunen – dan steek ik mijn nek in een strop en dan moet ik in de Tweede Kamer 75 andere gekken vinden die ook bereid zijn om dat te doen, en die vind ik niet.” Je somde de gehele uitwisseling op als: “Doormodderaars blijven verkiezingen winnen.”

Kennelijk volgde hij jouw analyse maar is er zoiets als “politiek kapitaal”. Dat gold ook voor de douane-unie tussen Oekraïne en de EU. Ambtenaren en politici waren al twintig jaar bezig met de voorbereiding daarvan: dat zou de einduitkomst “onafwendbaar” maken. Zijlstra nam volgens jou onterecht aan dat de samenleving dit argument zou slikken “omdat hij in de Haagse bubbel zit”.

Perverse dynamiek vraagt om disruptie

Nu dit alles is gezegd wil ik benadrukken dat ik dit niet schrijf om Zijlstra of Rutte persoonlijk de vliegen af te vangen; het gaat erom een perverse dynamiek bloot te leggen. Enige jaren terug zei ik al tegen Thierry Baudet in een podcast: “Ik ga er niet vanuit dat politici aan hun werk beginnen met kwade bedoelingen. Maar ze belanden in een systeem met een eigen logica, een eigen krachtenveld. Op een zeker moment overschrijft dat de goede wil van de politieke actor.” Dit perverse systeem – zo blijkt wel uit decennia aan groeiende schuldenbubbels die politici, bankiers en belastingbetalers over en weer in de klem houden – kan niet van binnenuit worden doorbroken. Dit vergt een verstorende kracht van buitenaf: om dat bewustzijn op te bouwen is een brief als deze relevant.

De hoop ligt in disruptie

Dr. Sid Lukkassen werkt momenteel aan een crowdfunding om het vrije debat te redden. Hij wisselt brieven uit met Maarten Boudry, Ancilla van de Leest, Arno Wellens en andere vrijdenkers om inhoudelijk debat te voeren. Dit moet voorkomen dat onze democratie vervalt tot demonisering en op-de-man-spelen zoals we bij de foto met Zihni Özdil hebben gezien. Steun het project hier!

De hoop ligt dus in de disruptie. Juist dit wordt in Het Euro-Evangelie goed uitgelegd. “Griekenland, slechts 2 procent van de eurozone, zal een vingeroefening blijken voor de finale: het nakende failliet van Italië. Over dat soort feitjes horen we herkiesbare politici minder. Die bluffen liever over overschotten en meevallers op de begroting. Of storten zich op debatjes of de koopkracht nu wel of niet met één procentpunt toeneemt  ‘dankzij het kabinetsbeleid’.”

Kortom zolang je probeert om van binnenuit te veranderen, blijf je in discussies hangen over één procentje koopkracht meer of minder, of de doembeelden niet te veel kiezers afschrikken, over astronomische bedragen die niet in Jip en Janneke taal te vangen zijn. Ook krijg je steeds het argument voor de kiezen dat er “te veel politiek kapitaal in de munt zit”.

De paradox van de eurocrisis

Nog wat cijfers om de ernst van de situatie te onderstrepen: “De consultants van de Boston Consulting Group kwamen op oninbare leningen ten bedrage van 6,15 biljard euro. Voor het Koninkrijk der Nederlanden zou dat een afboeking van 140 miljard tot 720 miljard euro betekenen. Pittig. En dat is het best case scenario, want de cijfers dateren van 2010, toen de schuld een stuk lager was. De paradox van de eurocrisis is dat de bedragen zó groot en de uitkomsten zó ongewis zijn, dat geen politicus er een serieus punt van maakt.”

Verliesverbergers

Je noemde hierbij de “VerliesVerbergers” – de schuld is er wel, maar je ziet hem niet. Bijvoorbeeld omdat slechte leningen worden opgekocht door een van de Europese noodfondsen, aangevoerd door het Europese Stabiliteitsmechanisme (ESM). Ook is er de kwantitatieve geldverruiming, wat neerkomt op het bijdrukken van geld.

“Eén op de zes Italiaanse leningen geldt als non performing, in Ierland is het één op vier en Cyprus presteerde het om meer oninbare vorderingen uit te hebben staan dan de omvang van de economie. De European Banking Association categoriseert duizend miljard aan leningen als ‘non performing’.”

Je beschrijft hoe geen politicus dat voor zijn of haar rekening durft te nemen – het zou immers een papieren schuldenberg omzetten in tastbare verarming en dus spaarders, beleggers en andere stemmers aan de kook brengen.

“Zo heeft de ECB in korte tijd al een kwart van de Zuid-Europese schuld naar zich toegetrokken. Sterkte, belastingbetaler, want Nederland doet voor 5,7 procent mee in de eurozone.” De schulden van alle betrokken banken samen begrootte je op 28.000.000.000.000 euro – “van dat bedrag zal volgens een rapportage van The Boston Consulting Group 6.150.000.000 euro niet worden terugbetaald. Een reddingsfonds zal dus behoorlijk wat vuurkracht moeten hebben om dat bedrag omver te blazen. Als Nederland naar omvang bijdraagt en – zoals afgesproken – andere landen ontlast, komt onze bijdrage op maximaal 720.000.000.000 euro. Oftewel anderhalf keer de bestaande Nederlandse staatsschuld.”

Langetermijnprognoses

Het probleem is dat mensen als jij en ik naar de toekomst kijken: we maken langetermijnprognoses. Maar de meeste mensen willen gewoon met een biertje in de zon zitten en bitterballen eten. Realistische prognoses en vergezichten worden dan afgedaan als zuur gelul, geschreeuw vanaf de zijlijn, boekenwijsheid en abstracte speculatie. Voorts begint men over “doeners” en “aanpakkers” – dan wordt er niet meer geluisterd. Hier stuiten we op een belangrijke opmerking in het voorwoord: “’Verdomme’, siste D66-woordvoerder Kees Verhoeven in een debatpauze op de plee van een Leidse lokaliteit. ‘Ik heb geen antwoord op alle financiële problemen die Wellens aankaart’.”

Mediakartel

Op zo’n moment verdedigt een gekozen volksvertegenwoordiger dus een transferunie waarvan hij weet dat zijn kinderen en kleinkinderen daarvoor de prijs betalen; hij weet dat hij dit niet kan verbergen en hoopt er simpelweg niet op te worden aangesproken – hij rekent op steun van het mediakartel. Jort Kelder geeft dit ook toe: “U begrijpt waarom wij niet bij Matthijs [van Nieuwkerk] aanschoven: het Euro Evangelie kwalificeerde ook niet echt voor goedhumeur-tv. Redactiesjef Dieuwke Wynia begint daags voor de uitzending te twijfelen. ‘Jort, razend interessant onderwerp, maar de materie is te ingewikkeld en de getallen zijn zo groot, daar kan geen kijker zich iets bij voorstellen’.”

Op kosten van komende generaties

Het lukt politici om gesteund door het mediakartel de aandacht af te leiden. Zodat de massa hedonistisch blijft consumeren en de meer grimmige abstracte waarheden niet doordringen tot het dagelijks gesprek. Dan winnen politici – de meeste van hen zijn opgekweekt in het badwater van ‘68. Ze vinden dat ze meester en vormgever zijn van hun eigen succes: ze geloven niet dat hen na de dood iets boven het hoofd hangt en een begrip als ‘cultureel rentmeesterschap’ of ‘intergenerationele solidariteit’ zegt  hen niets. Ze willen genieten van de macht zolang ze de macht hebben en daarbij zijn alle middelen geoorloofd – inclusief het opmaken van het kapitaal dat is gespaard door de vorige generatie en vervolgens bijlenen op kosten van komende generaties.

Globale geldmarkt

Zelf was ik vroeger vóór de euro – het argument dat toen werd gebruikt, bij de invoer, was dat er een conservatief fiscaal beleid zou worden gevoerd om te voorkomen dat de VS tot het oneindige dollars kon bijdrukken. Er was een tegenkracht nodig op de globale geldmarkt: een tegenkracht gebaseerd op een strakke monetaire politiek. Vanwege de zwakke dollar en sterke euro was het leuk om spullen vanuit de VS te bestellen. Maar nu zie ik twintig jaar later in de praktijk hoe alle geldverruiming uitmondt in welvaartstransfers naar het zuiden – ik heb zelfs negatieve rente op mijn spaarrekening. ZZP’ers als ikzelf bouwen niets op qua pensioen en nauwelijks qua premies. Tegen de lage rente en inflatie is bruutweg niet op te sparen. Dit volgt uit ECB-beleid en de ECB bepaalt haar eigen mandaat.

Ook zonder de euro geen monetaire zelfbeschikking

Het argument is heel begrijpelijk dat Nederland ook zonder de euro geen monetaire zelfbeschikking zou hebben – onze ‘grootste deugd’ is immers dat de Duitsers ons nodig hebben om bij de zee te komen. Vroeger was de waarde van de gulden verbonden met de Duitse munteenheid. Maar op mijn spaarboekje en door de waarde van mijn uitgaven van vroeger en nu te vergelijken, zie ik loepzuiver dat als we zo doormodderen, er op termijn niets voor mij overblijft. Daarom ben ik aangewezen op disruptie – ik heb geen andere keus. Want disruptie brengt een kans op hoop, terwijl continuïteit de zekerheid betekent van een gestage en onomkeerbare neergang. Een grotere schuldenberg, meer inflatie, minder koopkracht. Zelfs Zijlstra moest dit immers toegeven na het lezen van jouw pamflet!

Disruptie van de bubbels van Brussel en Den Haag

Enfin Arno, ik rond af met een belangrijk punt in jouw lezing. In de bubbels van Brussel en Den Haag heerst een andere werkelijkheid dan aan de keukentafel van tante Truus. Mensen zien dat ze keer op keer worden voorgelogen en langzaam ontstaan bewegingen als de gele hesjes. Dat is de maatschappelijke prijs van het steeds maar doormodderen van bestuurders. Politici rekenen echter op hun vriendjes van het mediakartel om deze protestbewegingen af te schilderen als marginale gekkies; protestpartijen als PVV en FvD worden buiten de coalitievorming gehouden.

De hoop ligt in disruptie

De politici die ons in dit verderf hebben gestort winnen – en zullen blijven winnen – zolang zij een democratische meerderheid van de-helft-plus-één behouden. Alles is daarvoor geoorloofd inclusief moderatie van onwelgevallige meningen, censuur door Big Tech en het verbloemen van kleine leugens met grotere leugens. De hoop ligt in de disruptie: deze economische ontwikkeling zal doorgaan en de middenklasse verpulveren – tot nu toe was een brede middenklasse de belangrijkste stoplap tegen een full blown revolutie. De vraag is alleen of tegen die tijd Europa niet is veranderd in een totalitair soort China. Tot het zover is kunt u als lezer in ieder geval deze crowdfunding steunen!

Posted on

Toch geen Groene premier in Hessen

Na de verkiezingen voor de landdag van Hessen van vorige week zondag waren getalsmatig ook een grote coalitie van CDU en SPD en een ‘stoplichtcoalitie’ van SPD, Groenen en FDP mogelijk geweest. Maar het lijkt op een voortzetting van de coalitie van CDU en Groenen uit te lopen, zij het met een sterkere junior-coalitiepartner.

De Groenen waren immers een grote winnaar in de verkiezingen. Toch was de winst niet zo overweldigend als door sommigen gedacht. De Groenen onder leiding van de vice-premier van de deelstaat, Tarek al Wazir, boekten weliswaar aanzienlijke winst en voerden op de verkiezingsavond een nek-aan-nek-race met de SPD om de tweede plaats.

Geen tweede Groene deelstaatpremier

De hoop dat Al Wazir, na Winfried Kretschmann in Baden-Württemberg, de tweede deelstaatpremier van de Groenen zou kunnen worden, lijkt echter niet vervuld te worden. Dit lag er ook aan dat de socialistische partij Die Linke met zo’n zes procent van de stemmen niet zo sterk werd als verwacht en de AfD met 13,1 procent toch relatief goed uitkwam.

De verliezen voor de voormalige volkspartijen vielen in de van tevoren verwachte omvang uit. De SPD, die Hessen decennia lang regeerde, verloor zo’n tien procentpunten en behaalde haar slechtste resultaat sinds de oorlog. Het gooide weer olie op het vuur van de discussies binnen de SPD of de federale coalitie met CDU en CSU wel voortgezet moet worden.

Zoveelste nederlaag voor SPD

Want hoewel het voor de Hessische SPD-leider Thorsten Schäfer-Gümbel de zoveelste nederlaag is, wordt het slechte resultaat voor de sociaaldemocraten vooral tot de federale politiek herleid. Weliswaar zou een coalitie van CDU en SPD evenveel zetels hebben als een coalitie van CDU en Groenen of een Stoplicht-coalitie. Maar beide opties met de SPD gelden als onwaarschijnlijk.

Grootste verliezer CDU kan verder regeren

Zodoende blijft een andere verliezer van de verkiezingen in het ambt. De CDU onder leiding van deelstaatpremier Volker Bouffier behaalde met zo’n 27 procent een slecht resultaat (-11,3 pp), maar zal toch opnieuw de leiding hebben. De CDU verloor zo’n 50.000 kiezers aan het kamp van de niet-stemmers en zo’n 90.000 stemmen aan de AfD. “Dat laat zien dat de zaken complex zijn en de waarheid in het midden ligt”, reageerde Bouffier desgevraagd nietszeggend. Ook hij wees op de voortdurende strijd binnen de federale coalitie die niet bevorderlijk zou zijn geweest.

Met of zonder liberalen

Vast staat dat de CDU nu samen moet werken met een duidelijk versterkte coalitiepartner. Of Bouffier ook de liberale FDP uit zou nodigen voor coalitiegesprekken liet hij in het midden. Ook zonder de liberalen is er een meerderheid. “Het hoort zo, dat we met alle democratische mededingers spreken.”

De FDP won licht en profiteerde kennelijk van de angst voor een coalitie van Groenen, SPD en Linke. De liberalen zijn echter niet meer de natuurlijke wijkplaats voor teleurgestelde CDU-kiezers. Zelf zijn de liberalen graag bereid de coalitie te versterken. Federaal partijleider van de liberalen, Christian Lindner, zei verder dat de grote coalitie in Berlijn alleen nog bij elkaar wordt gehouden door “angst voor de kiezer”.

Geringe winst Die Linke, tevreden AfD

Tegenstrijdig waren de reacties van Die Linke. Terwijl de Hessische lijsttrekker Janine Wissler verheugd was over het verkiezingsresultaat (3 zetels winst), was federaal voorzitter Katja Kipping teleurgesteld. “Je hoopt altijd op meer. Ook gezien de peilingen hadden we op nog een paar procentpunten meer gehoopt.” Volgens haar waren de verkiezingen in Hessen echter een duidelijk signaal voor de federale grote coalitie.

De AfD kondigde intussen keiharde oppositie aan. De 13,1 procent die de partij onder lijsttrekker Rainer Rahn behaalde, zijn geen slecht resultaat, ook als de partij op iets meer gehoopt had. “We zijn nu in alle 16 [deelstaat] parlementen vertegenwoordigd, dat is historisch. We hebben in vergelijking met de Bondsdagverkiezingen nog eens winst geboekt en hebben alle reden dit resultaat te vieren”, aldus Rahn.

De kiezers van de Groenen zijn geconcentreerd in de stedelijke gebieden.

Geografische spreiding

Zoals in de Beierse verkiezingen twee weken eerder ook al te zien was, scoorden de Groenen vooral in de grote steden. In Frankfurt werden ze zelfs de grootste. Ook de AfD deed het in de links-liberale stad aan de Main echter niet slecht. De bolwerken van de AfD lagen in Hessen net als in de federale verkiezingen in het noorden en oosten van de deelstaat. Ook in grotere steden als Kassel en Fulda deden de nationaal-conservatieven het goed.

De grote winnaars van de verkiezingen in Beieren, de Freie Wähler, konden ook winst boeken in Hessen. Ze wonnen 1,8 procentpunten, maar bleven met drie procent van de stemmen zoals verwacht onder de kiesdrempel.

Posted on

Wordt ‘Duitse Macron’ Merz opvolger Merkel?

Angela Merkel heeft gebruik gemaakt van haar laatste kans om het einde van haar tijdperk zelf in te luiden. In de CDU worden de kaarten opnieuw geschud. 

De grote omslag is ingezet. Met haar aankondiging dat ze in december geen kandidaat meer zal zijn voor het partijvoorzitterschap van de CDU, heeft Angela Merkel van de verkiezingen voor de landdag van Hessen een historische gebeurtenis gemaakt.

Merkel heeft weliswaar tegelijk aangekondigd tot het einde van de zittingsperiode van de huidige bondsdag bondskanselier te willen blijven. Maar niemand kan van tevoren zeggen hoe lang die periode nog duurt. Momenteel lijkt het onwaarschijnlijk, dat de volgende bondsdagverkiezingen daadwerkelijk pas op het reguliere moment in 2021 plaats zullen vinden.

Slinkende volkspartijen

De sociaaldemocratische coalitiegenoten van de CDU zijn immers gegrepen door existentiële angst. Haastig probeert SPD-leider Andrea Nahles alle verantwoordelijkheid voor de voortdurende neergang van haar partij op het imago van de grote coalitie en daarmee op de opstelling van de Unie van CDU en met name CSU te schuiven.

Dat deze manoeuvre niet werkt, heeft na Beieren de uitslag van de verkiezingen in Hessen zeer duidelijk gemaakt. De kern van de neergang van christendemocraten en sociaaldemocraten ligt dieper: Beide slinkende volkspartijen zijn er niet in geslaagd de Duitsers een beeld te schilderen van de toekomst waar ze hen naartoe willen leiden. Dat voedt de verdenking dat het hen ook helemaal niet om een ‘Duitse’ toekomst gaat, omdat ze andere plannen hebben met het grondgebied van de Bondsrepubliek die men de kiezers beter slechts mondjesmaat verklapt. Plannen zoals vervat zijn in het ‘migratiepact’ van de Verenigde Naties dat Merkel in december wil ondertekenen.

Kandidaten om Merkel op te volgen

In de CDU maken ondertussen de mogelijke opvolgers als partijleider zich gereed. Drie namen worden vooral genoemd. Na negen jaar buiten de actieve politiek – voor de schermen althans – zal ook Friedrich Merz kandidaat zijn. Velen zien in hem een ‘Duitse Macron’. Macron is erin geslaagd als een soort ‘burgerlijke revolutionair’ waargenomen te worden, terwijl hij in feite uit het zelfde hout gesneden is als de politiek-bestuurlijke elite die hij voorgaf van de troon te stoten. Inmiddels is dit spel blootgelegd.

Merz is als bestuursvoorzitter van de Duitse tak van investeringsfonds BlackRock, de grootste vermogensbeheerder ter wereld, die zetelt in New York, als voorzitter van de Atlantik-Brücke en als lid van de Trilaterale commissie niet minder vervlochten met de transatlantische en financiële structuren dan Macron. Hij zal pogen door zijn charisma en eloquentie de bedenkingen die sommige CDU-leden hierbij zullen hebben weg te nemen.

http://www.novini.nl/klaver-schulz-macron-politici-als-vleesgeworden-fake-news/

Oud-bondsdaglid en staatssecretaris voor de CDU, Willy Wimmer waarschuwt dat de CDU met een keuze voor Merz als partijleider volledig een afgeleide van het beleid van de Amerikaanse regering en de globalisten zou worden. Dat Merz in dienst staat van de Amerikaanse en globalistische agenda is volgens Wimmer voor iedereen zichtbaar, gezien zijn posities bij de Atlantik-Brücke en BlackRock. “De vertwijfeling in de CDU moet gigantisch zijn om een dergelijk risico met de heer Merz aan te gaan”, aldus de Merkel-criticus.

De beide overige kandidaten, Merkels favoriet Annegret Kramp-Karrenbauer en Jens Spahn, zijn anders dan Merz besmet met het jaren lange geduw en getrek rond Merkels beleid en leiderschapsstijl. Dat vermindert hun kansen om de charme van een echte frisse start uit te stralen.

Posted on

Merkel niet herkiesbaar als partijleider

Bondskanselier Angela Merkel heeft na de landdagverkiezingen in Hessen van zondag bekendgemaakt niet herkiesbaar te zijn als partijleider van de CDU. Ze blijft wel aan als bondskanselier.

Duitse media melden dat Merkel maandagmorgen haar besluit bekendmaakte, nadat de CDU zondag fors stemmenverlies leed in Hessen. De CDU maakt al langer een neerwaartse trend door. Ze wil evenwel aanblijven als bondskanselier. Dat is opmerkelijk, omdat ze in het verleden altijd benadrukt heeft dat het partijleiderschap en het ambt van bondskanselier in een persoon verenigd moeten zijn.

Eerder was Merkel van plan geweest op het partijcongres in december herkiesbaar te zijn. Er waren wel enkele tegenkandidaten, maar geen serieuze kanshebbers.

Opvolging

nmiddels wordt druk gespeculeerd wie haar op zou kunnen volgen. Daarbij worden onder andere de partijsecretaris Annegret Kramp-Karrenbauer, van 2011 tot 2018 minister-president van het Saarland, federaal minister van Gezondheid Jens Spahn en de minister-president van Noord-Rijnland-Westfalen, Armin Laschet genoemd. Het boulevardblad Bild meldt dat ook Friedrich Merz, oud-fractievoorzitter van de bondsdagsfractie van de CDU zou overwegen te kandideren voor het partijleiderschap.

Kramp-Karrenbauer geldt als vertrouweling van Merkel, Laschet als pragmaticus, Spahn als meer conservatief. De neoconservatief Merz werkt momenteel bij het beleggingsfonds BlackRock, is voorzitter van het netwerk Atlantik-Brücke en van de Europese tak van de Trilaterale commissie.

Hessen

De CDU leed zoals verwacht ruim 11 procentpunten verlies in Hessen, maar blijft met 27 procent van de stemmen wel de grootste partij. Ook de in Hessen oppositionele SPD verliest met een kleine 11 procentpunten fors en komt op gelijke hoogte te liggen met de Groenen op 19,8 procent van de stemmen. De Groenen profiteren van het verlies van CDU en SPD en zodoende kan de coalitie van CDU en Groenen voortgezet worden, de partijen hebben samen nog net een meerderheid van de zetels. De liberale FDP komt met 7,5 procent weliswaar over de kiesdrempel, maar heeft nauwelijks weten te profiteren van het verlies van de CDU. De Freie Wähler blijven met drie procent zoals verwacht onder de kiesdrempel van vijf, maar de nationaal-conservatieve AfD komt met 13,1 procent de landdag van Hessen binnen. Verder komt de socialistische partij Die Linke met 6,3 procent ditmaal over de kiesdrempel. Voor een coalitie van SPD, Groenen en Die Linke is echter geen meerderheid.

AfD blijvende factor

De AfD is na de verkiezingen in Hessen in alle zestien deelstaatparlementen vertegenwoordigd. Het is uniek voor een nieuwe partij om bij 16 landdagverkiezingen op rij boven de kiesdrempel te komen. De AfD heeft zich daarmee bewezen als een blijvende factor in de Duitse politiek. Zelfs inmiddels gevestigde partijen als de Groenen en de FDP zijn niet in de parlementen van alle Duitse deelstaten vertegenwoordigd.

Posted on

Wordt Hessen eerste Duitse deelstaat met islamitische premier?

Volker Bouffier en Tarek Al-Wazir, 2013

Komende zondag vinden in de Duitse deelstaat Hessen de tweede landdagverkiezingen van dit jaar plaats. Na het debacle in Beieren, staat vooral de federale grote coalitie op het spel.

Voor voorstanders van een multiculturele samenleving kon zondag echter wel eens een lang gekoesterde droom in vervulling gaan. Met Tarek Al-Wazir zou voor het eerst een moslim minister-president van een Duitse deelstaat kunnen worden. In de afgelopen weken hebben de Groenen, waarvoor Al-Wazir momenteel als deelstaatminister van Economische Zaken in het kabinet van Volker Bouffier (CDU) zit, flink terrein gewonnen. Kort voor de landdagverkiezingen van komende zondag liggen de Groenen in Hessen, met de wind van de Groene winst in Beieren in de rug, in de peilingen net voor de sociaaldemocraten van Thorsten Schäfer-Gümbel.

Alles wijst erop dat de CDU opnieuw de grootste partij zal worden in Hessen, maar deelstaatpremier Volker Bouffier, een vertrouweling van bondskanselier Angela Merkel, staan niet als de SPD zware verliezen te wachten. En omdat de socialistische partij Die Linke in Hessen sterker staat dan in de meeste West-Duitse deelstaten, zou een coalitie van Groenen, SPD en Linke een meerderheid kunnen krijgen.

Coalitie over links?

Bondskanselier Merkel probeerde dit vooruitzicht dan ook te gebruiken om kiezers te mobiliseren. Een dergelijke linkse coalitie is een “reële optie”, aldus Merkel. De CDU-leider riep haar partij op om alles te geven om de campagne van Bouffier te ondersteunen: “Volle kracht vooruit voor Hessen!”

De huidige deelstaatregering van CDU en Groenen in Wiesbaden functioneert “probleemloos en constructief”, dat geven zelfs christendemocraten die er op voorhand niet enthousiast voor waren toe. Daarom verraste het des te meer toen federaal partijleider van de Groenen Robert Habeck op de avond van de verkiezingen in Beieren stelde dat Bouffier een “aflopende zaak” is.

Daarachter steekt de hoop dat de Groenen uiteindelijk als winnaar uit de bus komen in Hessen. Als ze de SPD inderdaad voorbijstreven, lijkt het uitgesloten dat de SPD de CDU aan een meerderheid zal helpen. Deelstaatpremier Bouffier heeft bij zijn kiezers de reputatie van een aanpakker en iemand die echt betrokken is bij de regio, maar niet van een man van de toekomst. Zijn tegenstrever van de SPD, Schäfer-Gümbel heeft het imago van de eeuwige verliezer.

Daartegenover staat de Groene lijsttrekker Al-Wazir. Hij kwam in 1995, toen hij 24 was, de landdag in Wiesbaden binnen. Veertien jaar lang leidde hij de fractie, groeide uit tot de hardste tegenspeler van de toenmalige CDU-deelstaatpremier Roland Koch en maakte in 2008 het Ypsilanti-debacle mee, toen de SPD tevergeefs probeerde samenwerking met de Groenen en Die Linke te bereiken. Ook daarom geldt hij als niet per se een vriend van een dergelijk experiment. In 2013 voerde Al-Wazir de Groenen dan binnen in een coalitie met de voormalige aartsvijand CDU.

Rechtse oppositie

Vandaag is hij de populairste politicus van Hessen en speelt hij de grote man. Hij is bereid met alle partijen te praten, behalve de AfD natuurlijk. Hoe de AfD het in de verkiezingen gaat doen is de grote onbekende. De afdeling van die partij in Hessen geldt zelfs voor AfD-verhoudingen als moeilijk en intern verdeeld. In de maanden voor de landdagverkiezingen heeft men echter de rangen gesloten. Aan de leiding staan met Klaus Hermann en Robert Lambrou twee vertegenwoordigers van de liberaal-conservatieve vleugel, die de deelstaatpartij rustig en zonder poeha leiden. De vraag is echter of dit tijdens een verhitte campagne toereikend is. De lijst wordt aangevoerd door de Rainer Rahn, een gemeenteraadslid uit Frankfurt, die in zijn politieke loopbaan ook al voor de liberale FDP en diverse lokale partijen actief was. De partij ligt in de peilingen tussen de elf en de dertien procent, maar “De AfD zal het in Hessen nog beter doen dan in Beieren”, zo stelt Lambrou zelfverzekerd, want in Hessen zijn ze Freie Wähler een verwaarloosbare factor, terwijl ze in Beieren al tien jaar in de landdag zaten.

De Freie Wähler in Hessen schatten het zelf natuurlijk anders in en hopen juist te profiteren van de media-aandacht voor hun vrienden in Beieren, maar de opiniepeilers plaatsen hen stuk voor stuk ver onder de kiesdrempel van vijf procent.

Hoewel ze in Hessen vanouds relatief sterk staan, moet de liberale FDP net als in Beieren haar best doen om terug te keren in de landdag, met zes procent ligt ze in de peilingen niet ver boven de kiesdrempel. Kennelijk opgewekt door Merkels waarschuwing voor een coalitie van Groenen, SPD en Linke, meldden de liberalen zich deze week ook ineens weer en boden zich bij CDU en Groenen aan om hen aan een meerderheid te helpen. “Er zijn tussen de CDU, de Groenen en ons ook thematische overeenkomsten”, aldus lijsttrekker Rene Rock in een interview met DPA. “Daar ligt de focus weliswaar vaak niet zo op, omdat men vooral veel met de verschillen bezig is. Maar er zijn projecten waar we helemaal niet zo ver uit elkaar liggen.”

http://www.novini.nl/merkels-laatste-kans-om-de-eer-aan-zichzelf-te-houden/

Federale coalitie op het spel

In dit getouwtrek over potentiële coalities na de verkiezingen, lijkt het van geen belang wat SPD-lijsttrekker Schäfer-Gümbel eigenlijk wil. Zijn kansen om deelstaatpremier te worden zijn gering. In de laatste peilingen staan de sociaaldemocraten op 21 procent. Binnen de partij wordt al gesteld dat als ze het in Hessen net als in Beieren nog slechter doet dan verwacht en onder de 20 procent zakt, het sowieso afgelopen is met de federale coalitie met CDU en CSU.

Posted on

Kan Italië uit de klauwen van de ECB ontsnappen?

Het is al weer ruim een jaar geleden dat president Draghi van de Europese Centrale Bank in een brief aan het Europees parlement bijna laconiek opmerkte dat het voor de problematische lidstaten van de Eurozone uiteraard was toegestaan om de Euro te verlaten, mits – en toen kwam het – deze lidstaten eerst al hun uitstaande rekeningen bij de ECB volledig voldoen. Een op het eerste gezicht volkomen redelijke, maar tegelijkertijd onhaalbare eis voor al die lidstaten die tot over hun oren in de schulden zitten en nu – anno 2018 – meer dan ooit tevoren merken dat je maar bepaalde tijd op de pof kunt leven.

Momenteel draait alles om Italië, met in het kielzog Spanje. Zullen deze beide landen uit de klauwen van de ECB kunnen ontsnappen? Dat kan alleen als de ECB failliet gaat. Hoe waarschijnlijk is dat? En komen deze landen daarna niet van de regen in de drup, namelijk van bittere armoede met uitzicht op Europese solidariteit, naar bittere armoede zonder vrienden, ook in eigen land?

De ECB verwees in haar publieke berichtgeving naar het voor het grote publiek vrijwel onbekende, maar daarom niet minder belangrijke Target 2 handelssysteem, dat in zijn uitwerking bijzonder complex oogt, maar dat in de kern niet is. Stel je voor dat Spanje goederen importeert vanuit Duitsland – bijvoorbeeld auto’s – zonder dat hiervoor eenzelfde bedrag aan export van Spanje naar Duitsland tegenover staat. Zou dat wel het geval zijn dan spreken we van een evenwichtige handelsbalans, althans in Euro’s. Anders dan het geval is bij het normale binnenlandse betalingsverkeer, is er bij Target 2 transacties geen sprake van het rechtstreeks overboeken van geld van het ene land naar het andere. Er wordt in plaats daarvan gewerkt met IOU’s. Dat zijn schuldbekentenissen (in dit geval van de commerciële Spaanse banken bij wie de initiële transactie plaatsvond) die aan de Spaanse Centrale Bank worden afgegeven. Deze zorgt vervolgens voor ‘funding’, in alle mogelijke vormen.

Een voorbeeld. Aan het einde van 2017 bedroeg het Target 2 saldo van de Banco d’ Italia bij de ECB zo’n 364 miljard euro, ongeveer 22% van het BBP van Italië. In 2018 zal dit bedrag naar verwachting exponentieel stijgen. Het Target 2 saldo van Spanje bedroeg op datzelfde moment 328 miljard euro, ongeveer 30 % van het Spaanse BBP. Let wel, het gaat hier om schulden (= uitstaande rekeningen), niet om bezit. Geheel aan de andere kant van het spectrum boekte de Duitse Centrale Bank in die periode een positief (!) saldo in het kader van Target 2 van zo’n 769 miljard euro.

Het Target 2 systeem is meer dan alleen een stabiliteitsprogamma ten behoeve van de handelsstromen tussen de lidstaten. Er stroomt ook heel wat ‘gewoon’ geld door het systeem. Bijvoorbeeld naar aanleiding van het programma van kwantitatieve geldverruiming van de ECB. Veel van dit geld was bedoeld om de zinkende lidstaten een reddingsvest toe te werpen, maar kwam uiteindelijk bij Duitsland en Nederland terecht. Het aloude liedje. De rijken worden rijker, de armen worden armer. Totdat natuurlijk de zeepbel barst. Wanneer dat gebeurt? Als de rentes omhoog gaan.

Alle goede bedoelingen ten spijt is de positie van de ECB wankel geworden. Dat komt ook doordat de ECB de markt voor staatsobligaties volledig aan gort heeft geslagen, omdat het de schuldenlanden de mogelijkheid heeft geboden om kortlopende obligaties met hoge rentes in te ruilen voor langlopende obligaties met lage rentes, tot zelfs perpetuals met negatieve rentes. De ECB is zelfs buitengewoon vrijgevig geweest door in voorkomende gevallen af te zien van betrouwbare onderpanden.

Gaat de ECB dit overleven? Ik verwacht het niet. Tenzij natuurlijk de Europese lidstaten financieel bijspringen, in de vorm van een schuldenunie die ook Italië voor ogen heeft. De totale schuld wordt dan per hoofd van de bevolking omgeslagen en in relatie tot het verdienvermogen van de afzonderlijke lidstaten gefiscaliseerd. Bondskanselier Merkel heeft onlangs laten weten dat zij niets voor een schuldenunie voelt. Gelukkig maar.

Zojuist zijn de eerste concrete plannen bekend geworden van de nieuwe Italiaanse coalitieregering. Het komt allemaal op één ding neer, namelijk hogere uitgaven zonder hogere inkomsten. Sociaal gezien volkomen verdedigbaar, maar financieel gezien eerder een poging tot zelfmoord dan een teken van het streven naar een lang en welvarend leven voor iedereen.

Posted on

Het zwarte gat van het grote geld ligt in Duitsland

Dat Deutsche Bank – Duitslands grootste financiële instelling – diep in de problemen verkeert is inmiddels welbekend. Het is niet ondenkbaar dat de neerwaartse spiraal waarin de bank zich al langere tijd bevindt tot slechts één resultaat zal leiden, namelijk tot de overname van Deutsche Bank door de Duitse staat. Eerder viel ABN AMRO deze dubieuze eer ten deel en ook het diep verliesgevende Italiaanse Monte dei Paschi di Siena moest nog niet zo lang geleden dekking zoeken bij de Italiaanse staat. Daarna verdwenen deze beide grootbanken uit het publieke zicht en dat zal dus met Deutsche ook wel gebeuren.

In de luwte van de publieke aandacht wist oud VVD-minister van Financiën Gerrit Zalm een succesvolle turnaround bij ABN AMRO te realiseren. Dat kan en moet zelfs worden gezien als een knap staaltje bestuurlijk jongleren en van politiek en financieel gegoochel op het slappe koord. Gerrit Zalm deed belangrijk werk. Want na de bijna dood ervaring van de bank wist hij de zaak zo op te leuken, dat ook hij waarschijnlijk de geschiedenis in zal gaan als de belangrijkste niet-bancaire bestuursvoorzitter, die het einde van de eerste bankencrisis –toen niemand nog een stuiver voor de banken over had- inluidde. Zal Deutsche Bank op eenzelfde manier gered kunnen worden? Ik hoop het wel, maar ik denk het niet.

De afgelopen week werd bekend dat Christian Sewing de nieuwe topman van Deutsche Bank is geworden, als opvolger van John Crayon en –daarvoor- van het illustere duo Fitschen en Jain. Snel achtereenvolgende bestuurswisselingen zijn doorgaans geen goed teken voor de gezondheid van een bank. Dat is algemeen bekend. De kans is zelfs aanwezig dat Sewing ongewild een nieuwe wereldwijde bankencrisis zal triggeren om Deutsche Bank uiteindelijk weer gezond te kunnen maken, simpelweg omdat de onderlinge afhankelijkheden en belangen van de internationale systeembanken te groot zijn. Weet Sewing of alle beerputten van de eerste bankencrisis inderdaad gedempt zijn en niet meer voor onaangename verrassingen zullen zorgen? Ik hoop het wel, maar ik denk het niet.

Vaststaat dat de markten waarin Deutsche in eigen land en internationaal actief is, fundamenteel veranderd zijn naar aanleiding van het programma van kwantitatieve geldverruiming van de ECB. De financiële wereld bestaat nu alleen nog maar uit luchtbellen die inmiddels zo hard zijn opgeblazen dat er een aantal moeten klappen, bijvoorbeeld op de markt van staatsobligaties. Kan er eigenlijk nog wel gesproken worden van een markt voor staatsobligaties nu de ECB praktisch heel Europa ten zuiden van de knoflookgrens heeft opgekocht? Valt er voor partijen nog geld te verdienen aan de beurzen nu de koersen oncontroleerbaar zijn gestegen en bedrijven massaal overstappen op het inkopen van de eigen aandelen? Kunnen Hedgefondsen nog betrouwbaar investeren? Ik hoop het wel maar ik denk het niet.

Het meest venijnige addertje onder het financiële gras vormt de ECB die in korte tijd van grootste vriend van de grootbanken, hun grootste vijand is geworden. De balans van de ECB is zo lang geworden en zit zo vol met toxisch materiaal, dat het meer een kwestie van tijd is dan van beleid eer er enorme ongelukken plaatsvinden. Het anti-crisis beleid van smijten met enorme hoeveelheden geld blijkt de eerste bankencrisis niet te hebben verholpen, maar juist te hebben versneld. De waarschijnlijkheid van een tweede bankencrisis is groot maar zal in essentie dezelfde zijn als de eerste, zij het dus veel groter van omvang. Ik hoop dat dit niet waar zal zijn, maar ik denk het wel.

Als het moment komt dat Deutsche Bank zich inderdaad bij bondskanselier Merkel aanmeldt voor nationalisering dan is dat het beginsignaal voor de gehele Europese financiële sector om dekking te gaan zoeken. De ECB zal mogelijk op hetzelfde moment imploderen. Er zal chaos heersen. De druk op het politieke systeem zal enorm tot onhoudbaar zijn. Ik hoop het niet maar ik denk het wel.

In de alternatieve pers wordt soms de indruk gewekt dat bondskanselier Merkel eigenlijk al wel weet dat het de verkeerde kant opgaat en daarom bij Europa aandringt op een Europese Minister van Financiën. Deze bewindspersoon moet alle overmatige schulden van de Europese landen bijeenrapen en over alle lidstaten uitsmeren (het welbekende socialiseren van schulden), volgens de morele plicht van de sterkste schouders die de zwaarste lasten moeten dragen. Deze minister moet vervolgens compleet losgaan als het gaat om het introduceren van nieuwe financiële producten voor het wegwerken van schulden, variërend van Europese Staatsobligaties met 0-rente en een looptijd van 100 jaar, tot Europese Volksobligaties met een kortere looptijd en een hogere rente om de bevolking van de lidstaten toch nog iets van een spaarpotje te geven. Alles zal mogen en veel zal moeten om Europa te redden. Is Europa nog te redden? Ik hoop het oprecht, maar ik denk het niet.

Posted on

Interview met Nigel Farage over Brexit, Merkel en de toekomst van Europa

De Duitse europarlementariër Beatrix von Storch (AfD) heeft onlangs oud-UKIP-leider Nigel Farage geïnterviewd toen hij een bezoek bracht aan Berlijn in het kader van de Duitse verkiezingscampagne. Von Storch en Farage spraken over de aanloop naar de Brexit en de toekomst na de Brexit, over de moeilijkheden bij het van de grond komen van eurosceptische partijen als UKIP en AfD en over politieke factoren die daarbij een rol speelden, uiteenlopend van het Britse kiesstelsel tot Merkels besluit om de grenzen open te gooien voor iedereen die maar komen wil. Het is een interessant, goed gedraaid interview geworden, dat in twee delen op YouTube gepubliceerd is, Engels gesproken en Duits ondertiteld. Zeer de moeite waard om te bekijken:

Posted on

Brexitbuit: Duitsland gunt Frankrijk Europees Geneesmiddelenbureau in hoop Bankautoriteit binnen te halen

In de strijd om wie in de toekomst het Europese Geneesmiddelenbureau (European Medicines Agency, EMA) mag huisvesten, gooide Berlijn hoge ogen. Inmiddels berichten Berlijnse media echter dat de Duitse regering besloten heeft ten gunste van Frankrijk van een Duits bod af te zien.

De EMA, een in Londen gevestigd agentschap van de Europese Unie, dat voor de beoordeling en bewaking van geneesmiddelen verantwoordelijk is, moet vanwege de Brexit verplaatst worden naar het continent. Volgens de Berliner Morgenpost en de Tagesspiegel is de kans dat het agentschap naar Duitsland komt verkeken. Zowel Bonn als Hamburg, het Saarland en Berlijn hoopten de nieuwe standplaats van de EMA te worden.

Volgens de Duitse dagbladen zijn bondskanselier Merkel en minister van Buitenlandse Zake Gabriel het in directe gesprekken met de Franse regering eens geworden over vestiging van de EMA in Frankrijk. De Duitse regering zou hier twee motieven voor hebben. Ten eerste zou aan Duitse zijde de wens bestaan om de nieuwe Franse president Emmanuel Macron ter wille te zijn. Ten tweede hoopt Berlijn door af te zien van de EMA, zijn kansen te verbeteren op het binnenhalen van het andere EU-agentschap dat momenteel in Londen gevestigd is, de Europese Bankautoriteit (EBA). Ook de EBA moet immers ten gevolge van de Brexit zijn zetel van Londen naar het continent verplaatsen.

Zelfs als het koehandelplan van de Berlijnse regering opgaat, is het nog de vraag of de Duitse regering hier verstandig aan doet. De EBA heeft slechts zo’n 160 medewerkers, bij de EMA gaat het daarentegen om zo’n 1.000 arbeidsplaatsen. Meerdere duizenden consultants, experts en vertegenwoordigers van de farmaceutische industrie rond het EU-agentschap zouden bovendien de lokale economie van een eventuele vestigingsplaats in Duitsland gestimuleerd hebben.

Frankfurt en Parijs

De Duitse regering lijkt echter zo gefixeerd op het promoten van Frankfurt am Main als financieel centrum, dat het blind is voor dit verschil in gewicht. Duitsland heeft bovendien een veel betere reputatie op farmaceutisch gebied dan Frankrijk en zou ten aanzien van de EMA derhalve een veel logischer keuze zijn geweest. Op financieel gebied is Frankfurt echter nooit uitgegroeid tot wat de Duitse regering voor ogen stond. Ook de komst van de Europese Centrale Bank (ECB) bracht niet de verwachte impuls. Londen bleef toch altijd het belangrijkste financiële centrum van Europa en ook Parijs moet niet over het hoofd gezien worden.

Belangrijker dan de vraag van de relatief kleine Bankautoriteit, is de vraag wie de Euro-clearing van Londen over mag nemen. De Europese Commissie wil namelijk niet dat deze lucratieve zaak in Londen blijft. Momenteel wordt een groot deel van de in Euro’s uitgegeven derivaten in Londen afgehandeld. Naast Frankfurt am Main hoopt ook Parijs na de Brexit een zo groot mogelijk deel van de clearing-handel binnen te halen. In Londen zijn er tienduizenden arbeidsplaatsen mee gemoeid. Parijs heeft een streepje voor op Frankfurt, omdat het kan aanvoeren dat het nu al de standplaats is van de Europese Waardepapieren- en Markttoezichthouder (European Securities and Markets Authority, ESMA) is.

Straatsburg

Intussen gaat het gerucht dat het gunnen van de EMA aan Frankrijk ook onderdeel zou kunnen zijn van een groter compromis. Als Frankrijk de EMA gegund wordt, zou het land bereid kunnen zijn om in te stemmen met de verplaatsing van het Europees Parlement van Straatsburg naar Brussel. Momenteel zetelt het Europees Parlement, hoewel de meeste zittingen in Brussel gehouden worden, officieel namelijk in Straatsburg. Het kostbare heen en weer reizen van het parlement tussen België en de Elzas staat al jaren onder kritiek. Of Frankrijk daadwerkelijk bereid is af te zien van het Europees Parlement in ruil voor de geneesmiddelenautoriteit, valt te bezien.

Zo heeft het er alle schijn van de Duitse regering weer eens veel te toeschietelijk is geweest naar de Fransen. Frankrijk heeft straks de EMA, die veel meer werkgelegenheid met zich meebrengt dan de EBA. En of Duitsland de EBA daadwerkelijk toegewezen krijgt, valt nog te bezien. Ook haalt Parijs waarschijnlijk een veel groter deel van de uit Londen overkomende derivatenhandel binnen dan Frankfurt. Het eind van het liedje kan zomaar zijn dat Merkel en Gabriel om Macron ter wille te zijn Frankrijk aan de EMA geholpen hebben, terwijl Duitsland er uiteindelijk niets voor terugkrijgt.

Posted on

Helmut Kohl wachtte steeds vasthoudend zijn moment af

Oud-bondskanselier Helmut Kohl is vrijdag op 87-jarige leeftijd overleden. Kohl wordt gezien als een van de meest invloedrijke en meest onderschatte politici uit de geschiedenis van de Bondsrepubliek Duitsland.

De Rooms-Katholieke Kohl werd in 1930 in Ludwigshafen, op de tegenoverliggende Rijnoever van Mannheim, geboren. Hij studeerde rechten, politicologie en geschiedenis en werd actief binnen de Christelijk Democratische Unie (CDU) in zijn deelstaat Rijnland-Palts, waar hij van 1963 tot ’69 fractievoorzitter in de Landdag was en vervolgens zeven jaar deelstaatpremier. Vanuit deze machtsbasis werd hij verkozen om in 1973 Rainer Barzel op te volgen als federaal partijvoorzitter.

Aanhouder wint

Hij werd door de CDU ook genomineerd als kandidaat-bondskanselier. De Beierse Christelijk Sociale Unie (CSU) gaf schoorvoetend toe. Met de nederlaag in de federale parlementsverkiezingen van 1976 leek Kohl voor buitenstaanders over zijn hoogtepunt heen. Hij was echter zo vasthoudend, dat hij in 1980 opnieuw door de CDU genomineerd werd als kandidaat-bondskanselier. Ditmaal werd hij echter gepasseerd, men besloot voor een meer charismatische, maar ook meer controverse oproepende, kandidaat te kiezen, in de persoon van de CSU-politicus Franz-Josef Strauß.

Dit zou echter een slechter resultaat opleveren dan in ’76. Maar Kohl was zo slim om de touwtjes in handen te houden als fractievoorzitter van de CDU/CSU in de Bondsdag. Toen de liberale FDP in de verleiding kwam om van coalitiepartner te wisselen, werd Kohl in ’82 alsnog bondskanselier. Begin ’83 won hij vervolgens een overtuigende verkiezingsoverwinning en in ’87 won hij opnieuw, met een iets kleinere meerderheid.

Geen expert in buitenlandse zaken

De hereniging van de beide Duitslanden en de Europese integratie zijn zaken waar men tegenwoordig als eerste aan denkt bij Kohl, maar hij was allerminst een expert in buitenlandse zaken. Kohl leunde in dezen aanvankelijk sterk op zijn minister van Buitenlandse Zaken, tevens vice-kanselier voor de FDP, Hans-Dietrich Genscher. Genscher zette onder Kohl zijn beleid van verzoening met het Sovjet-blok inclusief de DDR en het beleid van Europese integratie voort.

Helmut Kohl tijdens een ontmoeting van de Europese Raad in België, 1987, vergezeld door minister van Buitenlandse Zaken Hans-Dietrich Genscher (foto: Bundesarchiv)

Kohl werd lang als saai en boers gezien, bij diverse gelegenheden kwetste hij door onhandigheid buitenlandse gevoeligheden. Anders dan zijn voorganger Helmut Schmidt, sprak hij geen Engels. Hij ging steevast in Oostenrijk op vakantie en leek zijn provinciaalse imago haast bewust te cultiveren. Voor 1990 deed Kohl het maar matig in de populariteitspeilingen, hij lag fors achter op Genscher en op zijn rivalen voor het bondskanselierschap in de SPD.

In ’89-’90 kwam echter zijn politieke instinct weer aan de dag, toen hij het nationale sentiment naar de CDU wist toe te trekken. Zo werd hij in 1990 bondskanselier van een herenigd Duitsland. Na de Wiedervereinigung maakte Kohl zich internationaal vooral hard voor de Europese integratie, hij wilde daarbij naar eigen zeggen geen Duits Europa, maar een Europees Duitsland bewerkstelligen.

Kohls meisje

De politieke erfenis van Kohl is divers. De ‘geistig-moralische Wende’ waarvan hij in de jaren ’80 sprak, kreeg nooit gestalte. Er is de hereniging van Duitsland, die natuurlijk niet alleen zijn werk was, en de ‘bloeiende landschappen’ in de voormalige DDR die uitbleven. En er is de instemming met verdere Europese integratie, de weg naar de Euro en de vestiging van de Europese Centrale Bank in Frankfurt. Maar de nu nog meest bepalende erfenis is misschien wel Angela Merkel als dominante politieke persoonlijkheid in Europa. Net als Kohl werd Merkel, ‘Kohls meisje’, aanvankelijk schromelijk onderschat. Haar politieke instinct was nog sterker dan dat van haar politieke peetvader. Ze was ook meer rücksichtslos in het opzij schuiven van rivalen, zoals ook Kohl zelf heeft mogen ondervinden.

Later zou Kohl – overigens net als oud-bondskanseliers Helmut Schmidt en Gerhard Schröder – Merkel scherp bekritiseren over haar standpunt in de Eurocrisis, haar opstelling tegenover Rusland in de Oekraïnecrisis, en haar benadering van de immigratiecrisis. Hij bracht deze kritiek onder andere onder woorden in zijn boek Aus Sorge um Europa, naar aanleiding waarvan hij in de pers geciteerd werd met de woorden: “Die macht mir mein Europa kaputt.”