Posted on

Keniacoalitie Brandenburg en Saksen oogt nu al instabiel

Keniacoalitie

Na de verkiezingen voor de landdagen van Saksen en Brandenburg zijn drie-partijencoalities bestaande uit CDU, SPD en Groenen in beide deelstaten de meest waarschijnlijke uitkomst van de coalitieonderhandelingen. Maar voordat men überhaupt met de onderhandelingen voor de zogeheten Keniacoalitie kon beginnen, dienden de eerste problemen zich reeds aan.

In Potsdam waren de verkennende gesprekken amper begonnen of een van de leiders trok zich terug. Ingo Senftlebene, lijsttrekker, partij- en fractievoorzitter van de CDU, trad vijf dagen na de verkiezingen af in alle genoemde functies. CDU-secretaris Steeven Bretz meldde dat Senftleben niet meer aan de verkennende gesprekken voor een coalitie deel zou nemen en dat hij ook niet beschikbaar is voor een post in de deelstaatregering. Met zijn aftreden zou Senftleben een stabiele coalitie van SPD en CDU mogelijk willen maken.

Linkse CDU-leider Brandenburg onder druk

De CDU had onder Senftleben met minder dan 16 procent van de stemmen het tot nu toe slechtste resultaat in de Brandenburgse deelstaatverkiezingen behaald. De christendemocraten vielen daarmee achter de SPD en de AfD terug. Kort na de verkiezingen kwam Senftleben binnen zijn partij al onder druk te staan. In de eerste vergadering van de nieuwe fractie eisten de afgevaardigden Saskia Ludwig en Frank Bommert de verkiezing van een nieuw fractiebestuur. Deze motie werd verworpen. Maar met het oog op de plannen voor een coalitie met SPD en Groenen was het evengoed een alarmsignaal. Van de 15 CDU-afgevaardigden stemden er namelijk zes voor de motie van Ludwig. Dit terwijl de voorgenomen coalitie van SPD, CDU en Groenen in de landdag slechts op een meerderheid van vijf zetels zou steunen.

Groenen waarschuwen voor rechtse overname CDU Brandenburg

Na het aftreden van Senftleben roemde het lijsttrekkersduo van de Groenen, Ursula Nonnemacher en Benjamin Raschke de CDU-politicus als het “liberale en ruimdenkende uithangbord van de CDU”. De Groenen waarschuwden dat een coalitie met hen niet mogelijk zou zijn als de rechtervleugel rond Ludwig en Bommert de CDU-fractie zou overnemen.

Puur rekenkundig is in de Brandenburgse landdag ook een coalitie van SPD, Die Linke en de Groenen of een coalitie van SPD, CDU en Freie Wähler mogelijk. Beide varianten zouden echter slechts een meerderheid van een zetel hebben.

Keniacoalitie enige realistische variant in Saksen

Ook in Saksen geldt een zogeheten Keniacoalitie van CDU, SPD en Groenen als de enige realistische variant, om zonder de AfD een getalsmatig stabiele regeringscoalitie te vormen. Maar net als in Potsdam verlopen ook in Dresden de voorbereidingen al stroef. Terwijl in Brandenburg het aftreden van de CDU-lijsttrekker voor scepsis bij de Groenen zorgde, irriteert de Groenen in Saksen een CDU-nominatie.

Daarbij gaat het om de kandidatuur voor het ambt van voorzitter van de Landdag. Bij een stemming in de CDU-fractie won de zittende voorzitter van de Landdag Matthias Rößler het van Andrea Dombois. Tijdens de campagne sprak Rößler zich voor een minderheidscoalitie en tegen samenwerking met de Groenen uit. Verder kwam Rößler onder vuur te liggen, omdat hij de voormalige chef van de binnenlandse veiligheidsdienst Hans-Georg Maaßen tijdens de campagne als spreker uitnodigde.

Veel conflictstof tussen CDU en Groenen in Saksen

Naast personele kwesties, zijn er in Saksen ook andere potentiële conflicten tussen CDU en Groenen. Op veel beleidsterreinen liggen de standpunten ver uit elkaar, van de Saksische politiewet tot het uitfaseren van steenkool en de Groene eis om leerlingen van verschillende niveau in het middelbaar onderwijs langer bij elkaar in de klas te laten zitten.

http://www.novini.nl/saksen-uitsluiten-coalitie-met-afd-riskant-voor-cdu/

Links eist grote concessies van CDU

De federale partijvoorzitter van de Groenen Robert Habeck zei kort na de verkiezingen al dat hij in coalitiebesprekingen grote concessies van de CDU verwacht. Ook de deelstaatpremier van Thüringen, Bodo Ramelow (Die Linke) deed inmiddels zijn duit in het zakje over de coalitievorming in Saksen. Ramelow, die sinds 2014 regeert met een coalitie van Die Linke, SPD en Groenen, waarschuwde: “Gedwongen coalities als afweer tegen de AfD brengen niets goeds.” Om vervolgens te verduidelijken dat hij daarmee niet bedoelde dat de CDU niet met links moest gaan regeren, maar dat de CDU de linkse partijen vooral hun zin moest geven.

Saksen-Anhalt laat zien dat Keniacoalitie weinig stabiel is

Maar hoeveel concessies de CDU ook aan SPD en Groenen doet, een garantie voor een stabiele regering is het niet. Dat blijkt wel uit het voorbeeld van Saksen-Anhalt. In Magdeburg regeert immers deelstaatpremier Reiner Haseloff (CDU) sinds 2016 met SPD en Groenen. Binnen Haseloffs partij klinkt regelmatig gemor dat hij te veel concessies aan de Groenen doet. Vooral in het landbouwbeleid, asielkwesties en het uitfaseren van steenkool liggen de opvattingen van CDU en Groenen dikwijls ver uit elkaar. Ook tussen belangrijke actoren in de coalitie lijkt het vertrouwen al zover verbruikt, dat er sprake is van een constante crisisstemming. Binnen deze tot nog toe enige Keniacoalitie kwam het reeds meermaals tot dusdanig oplopende conflicten dat de coalitie bijna sneuvelde.

Posted on

Oproep Gauck tot meer tolerantie naar rechts aan dovemansoren gericht

Joachim Gauck, van 2012 tot 2017 president van de Bondsrepubliek Duitsland, roept op tot “meer tolerantie naar rechts”. Zijn oproep is echter aan dovemansoren gericht, zoals de ontwikkelingen in Görlitz duidelijk maken.

Het zal veel burgers verrast hebben. Oud-president Joachim Gauck riept tot “grotere tolerantie naar rechts” op. Uitgerekend Gauck, die tijdens zijn ambtstijd als staatshoofd het polariserende onderscheid tussen “licht” en “donker Duitsland” in het publieke discours introduceerde. Hier lijkt dus sprake van voortschrijdend inzicht. De oud-pastor heeft kennelijk ingezien in welke donkere steeg een natie verzeild kan raken wanneer er in de plaats van een vrij debat alleen nog vijandige sprakeloosheid en propaganda is. Aan het eind van zo’n steeg loert het spook van burgeroorlog of despotie, zo leert de geschiedenis.

Görlitz

Maar dringen de woorden van Gauck door? Kan hij de mede door hemzelf aangerichte schade repareren? Deze vraag kan helaas nog niet beantwoord worden, maar de voortekenen zijn slecht. Een recent teken daarvan kwam uit Görlitz. Daar slaagde een CDU-kandidaat voor het ambt van Oberbürgermeister, Octavian Ursu, er met steun van een monstercoalitie van alle overige partijen, bijna alle media en zelfs uit Hollywood in om de concurrent van de AfD, Sebastian Wippel, met 55,2 tegen 44,8 procent te verslaan.

Nul tolerantie naar rechts

Je zou verwachten dat Ursu door deze ‘overwinning’ enige bescheidenheid tegenover de AfD zou tonen. Maar niets daarvan, hij riep meteen op tot consequente uitsluiting van de AfD. Hij wil zogezegd Oberbürgermeister “van alle Görlitzer” zijn en “met ontevreden burgers praten”, maar met de partij met de meeste steun onder de burgers wil hij niet praten.

De tegenstrijdigheid van deze uitspraken is hemeltergend. Ursu wil Oberbürgermeister van alle burgers zijn, maar sluit de vertegenwoordigers van bijna de helft van hen van iedere samenwerking uit. Ofwel veronderstelt de CDU-politicus dat de “ontevreden burgers” slechts uit onwetendheid op de AfD-kandidaat gestemd hebben en trekt hij daarmee hun politieke volwassenheid in twijfel. Of hij huichelt. Meest waarschijnlijk is nog dat de koperblazer Ursu slechts de bekende clichés aan elkaar rijgt die hij van de grote politiek heeft afgekeken.

Psychotisch

Ursu is daarmee de kleine afspiegeling van de grote ellende. De psycholoog Holger Richter noemt dergelijk gedrag in het dagblad Die Welt “psychotisch”. Kenmerkend voor de psychose is volgens Richter de intolerantie en volledige onwil met de andere kant werkelijk in gesprek te gaan of zelfs maar pragmatisch samen te werken. Richter werkt in Dresden, dus wellicht kan Octavian Ursu hem eens bezoeken. Joachim Gauck geeft het goede voorbeeld, die wist zich reeds aan zijn psychose te ontworstelen.

Posted on

Toch geen Groene premier in Hessen

Na de verkiezingen voor de landdag van Hessen van vorige week zondag waren getalsmatig ook een grote coalitie van CDU en SPD en een ‘stoplichtcoalitie’ van SPD, Groenen en FDP mogelijk geweest. Maar het lijkt op een voortzetting van de coalitie van CDU en Groenen uit te lopen, zij het met een sterkere junior-coalitiepartner.

De Groenen waren immers een grote winnaar in de verkiezingen. Toch was de winst niet zo overweldigend als door sommigen gedacht. De Groenen onder leiding van de vice-premier van de deelstaat, Tarek al Wazir, boekten weliswaar aanzienlijke winst en voerden op de verkiezingsavond een nek-aan-nek-race met de SPD om de tweede plaats.

Geen tweede Groene deelstaatpremier

De hoop dat Al Wazir, na Winfried Kretschmann in Baden-Württemberg, de tweede deelstaatpremier van de Groenen zou kunnen worden, lijkt echter niet vervuld te worden. Dit lag er ook aan dat de socialistische partij Die Linke met zo’n zes procent van de stemmen niet zo sterk werd als verwacht en de AfD met 13,1 procent toch relatief goed uitkwam.

De verliezen voor de voormalige volkspartijen vielen in de van tevoren verwachte omvang uit. De SPD, die Hessen decennia lang regeerde, verloor zo’n tien procentpunten en behaalde haar slechtste resultaat sinds de oorlog. Het gooide weer olie op het vuur van de discussies binnen de SPD of de federale coalitie met CDU en CSU wel voortgezet moet worden.

Zoveelste nederlaag voor SPD

Want hoewel het voor de Hessische SPD-leider Thorsten Schäfer-Gümbel de zoveelste nederlaag is, wordt het slechte resultaat voor de sociaaldemocraten vooral tot de federale politiek herleid. Weliswaar zou een coalitie van CDU en SPD evenveel zetels hebben als een coalitie van CDU en Groenen of een Stoplicht-coalitie. Maar beide opties met de SPD gelden als onwaarschijnlijk.

Grootste verliezer CDU kan verder regeren

Zodoende blijft een andere verliezer van de verkiezingen in het ambt. De CDU onder leiding van deelstaatpremier Volker Bouffier behaalde met zo’n 27 procent een slecht resultaat (-11,3 pp), maar zal toch opnieuw de leiding hebben. De CDU verloor zo’n 50.000 kiezers aan het kamp van de niet-stemmers en zo’n 90.000 stemmen aan de AfD. “Dat laat zien dat de zaken complex zijn en de waarheid in het midden ligt”, reageerde Bouffier desgevraagd nietszeggend. Ook hij wees op de voortdurende strijd binnen de federale coalitie die niet bevorderlijk zou zijn geweest.

Met of zonder liberalen

Vast staat dat de CDU nu samen moet werken met een duidelijk versterkte coalitiepartner. Of Bouffier ook de liberale FDP uit zou nodigen voor coalitiegesprekken liet hij in het midden. Ook zonder de liberalen is er een meerderheid. “Het hoort zo, dat we met alle democratische mededingers spreken.”

De FDP won licht en profiteerde kennelijk van de angst voor een coalitie van Groenen, SPD en Linke. De liberalen zijn echter niet meer de natuurlijke wijkplaats voor teleurgestelde CDU-kiezers. Zelf zijn de liberalen graag bereid de coalitie te versterken. Federaal partijleider van de liberalen, Christian Lindner, zei verder dat de grote coalitie in Berlijn alleen nog bij elkaar wordt gehouden door “angst voor de kiezer”.

Geringe winst Die Linke, tevreden AfD

Tegenstrijdig waren de reacties van Die Linke. Terwijl de Hessische lijsttrekker Janine Wissler verheugd was over het verkiezingsresultaat (3 zetels winst), was federaal voorzitter Katja Kipping teleurgesteld. “Je hoopt altijd op meer. Ook gezien de peilingen hadden we op nog een paar procentpunten meer gehoopt.” Volgens haar waren de verkiezingen in Hessen echter een duidelijk signaal voor de federale grote coalitie.

De AfD kondigde intussen keiharde oppositie aan. De 13,1 procent die de partij onder lijsttrekker Rainer Rahn behaalde, zijn geen slecht resultaat, ook als de partij op iets meer gehoopt had. “We zijn nu in alle 16 [deelstaat] parlementen vertegenwoordigd, dat is historisch. We hebben in vergelijking met de Bondsdagverkiezingen nog eens winst geboekt en hebben alle reden dit resultaat te vieren”, aldus Rahn.

De kiezers van de Groenen zijn geconcentreerd in de stedelijke gebieden.

Geografische spreiding

Zoals in de Beierse verkiezingen twee weken eerder ook al te zien was, scoorden de Groenen vooral in de grote steden. In Frankfurt werden ze zelfs de grootste. Ook de AfD deed het in de links-liberale stad aan de Main echter niet slecht. De bolwerken van de AfD lagen in Hessen net als in de federale verkiezingen in het noorden en oosten van de deelstaat. Ook in grotere steden als Kassel en Fulda deden de nationaal-conservatieven het goed.

De grote winnaars van de verkiezingen in Beieren, de Freie Wähler, konden ook winst boeken in Hessen. Ze wonnen 1,8 procentpunten, maar bleven met drie procent van de stemmen zoals verwacht onder de kiesdrempel.

Posted on

Wordt Hessen eerste Duitse deelstaat met islamitische premier?

Volker Bouffier en Tarek Al-Wazir, 2013

Komende zondag vinden in de Duitse deelstaat Hessen de tweede landdagverkiezingen van dit jaar plaats. Na het debacle in Beieren, staat vooral de federale grote coalitie op het spel.

Voor voorstanders van een multiculturele samenleving kon zondag echter wel eens een lang gekoesterde droom in vervulling gaan. Met Tarek Al-Wazir zou voor het eerst een moslim minister-president van een Duitse deelstaat kunnen worden. In de afgelopen weken hebben de Groenen, waarvoor Al-Wazir momenteel als deelstaatminister van Economische Zaken in het kabinet van Volker Bouffier (CDU) zit, flink terrein gewonnen. Kort voor de landdagverkiezingen van komende zondag liggen de Groenen in Hessen, met de wind van de Groene winst in Beieren in de rug, in de peilingen net voor de sociaaldemocraten van Thorsten Schäfer-Gümbel.

Alles wijst erop dat de CDU opnieuw de grootste partij zal worden in Hessen, maar deelstaatpremier Volker Bouffier, een vertrouweling van bondskanselier Angela Merkel, staan niet als de SPD zware verliezen te wachten. En omdat de socialistische partij Die Linke in Hessen sterker staat dan in de meeste West-Duitse deelstaten, zou een coalitie van Groenen, SPD en Linke een meerderheid kunnen krijgen.

Coalitie over links?

Bondskanselier Merkel probeerde dit vooruitzicht dan ook te gebruiken om kiezers te mobiliseren. Een dergelijke linkse coalitie is een “reële optie”, aldus Merkel. De CDU-leider riep haar partij op om alles te geven om de campagne van Bouffier te ondersteunen: “Volle kracht vooruit voor Hessen!”

De huidige deelstaatregering van CDU en Groenen in Wiesbaden functioneert “probleemloos en constructief”, dat geven zelfs christendemocraten die er op voorhand niet enthousiast voor waren toe. Daarom verraste het des te meer toen federaal partijleider van de Groenen Robert Habeck op de avond van de verkiezingen in Beieren stelde dat Bouffier een “aflopende zaak” is.

Daarachter steekt de hoop dat de Groenen uiteindelijk als winnaar uit de bus komen in Hessen. Als ze de SPD inderdaad voorbijstreven, lijkt het uitgesloten dat de SPD de CDU aan een meerderheid zal helpen. Deelstaatpremier Bouffier heeft bij zijn kiezers de reputatie van een aanpakker en iemand die echt betrokken is bij de regio, maar niet van een man van de toekomst. Zijn tegenstrever van de SPD, Schäfer-Gümbel heeft het imago van de eeuwige verliezer.

Daartegenover staat de Groene lijsttrekker Al-Wazir. Hij kwam in 1995, toen hij 24 was, de landdag in Wiesbaden binnen. Veertien jaar lang leidde hij de fractie, groeide uit tot de hardste tegenspeler van de toenmalige CDU-deelstaatpremier Roland Koch en maakte in 2008 het Ypsilanti-debacle mee, toen de SPD tevergeefs probeerde samenwerking met de Groenen en Die Linke te bereiken. Ook daarom geldt hij als niet per se een vriend van een dergelijk experiment. In 2013 voerde Al-Wazir de Groenen dan binnen in een coalitie met de voormalige aartsvijand CDU.

Rechtse oppositie

Vandaag is hij de populairste politicus van Hessen en speelt hij de grote man. Hij is bereid met alle partijen te praten, behalve de AfD natuurlijk. Hoe de AfD het in de verkiezingen gaat doen is de grote onbekende. De afdeling van die partij in Hessen geldt zelfs voor AfD-verhoudingen als moeilijk en intern verdeeld. In de maanden voor de landdagverkiezingen heeft men echter de rangen gesloten. Aan de leiding staan met Klaus Hermann en Robert Lambrou twee vertegenwoordigers van de liberaal-conservatieve vleugel, die de deelstaatpartij rustig en zonder poeha leiden. De vraag is echter of dit tijdens een verhitte campagne toereikend is. De lijst wordt aangevoerd door de Rainer Rahn, een gemeenteraadslid uit Frankfurt, die in zijn politieke loopbaan ook al voor de liberale FDP en diverse lokale partijen actief was. De partij ligt in de peilingen tussen de elf en de dertien procent, maar “De AfD zal het in Hessen nog beter doen dan in Beieren”, zo stelt Lambrou zelfverzekerd, want in Hessen zijn ze Freie Wähler een verwaarloosbare factor, terwijl ze in Beieren al tien jaar in de landdag zaten.

De Freie Wähler in Hessen schatten het zelf natuurlijk anders in en hopen juist te profiteren van de media-aandacht voor hun vrienden in Beieren, maar de opiniepeilers plaatsen hen stuk voor stuk ver onder de kiesdrempel van vijf procent.

Hoewel ze in Hessen vanouds relatief sterk staan, moet de liberale FDP net als in Beieren haar best doen om terug te keren in de landdag, met zes procent ligt ze in de peilingen niet ver boven de kiesdrempel. Kennelijk opgewekt door Merkels waarschuwing voor een coalitie van Groenen, SPD en Linke, meldden de liberalen zich deze week ook ineens weer en boden zich bij CDU en Groenen aan om hen aan een meerderheid te helpen. “Er zijn tussen de CDU, de Groenen en ons ook thematische overeenkomsten”, aldus lijsttrekker Rene Rock in een interview met DPA. “Daar ligt de focus weliswaar vaak niet zo op, omdat men vooral veel met de verschillen bezig is. Maar er zijn projecten waar we helemaal niet zo ver uit elkaar liggen.”

http://www.novini.nl/merkels-laatste-kans-om-de-eer-aan-zichzelf-te-houden/

Federale coalitie op het spel

In dit getouwtrek over potentiële coalities na de verkiezingen, lijkt het van geen belang wat SPD-lijsttrekker Schäfer-Gümbel eigenlijk wil. Zijn kansen om deelstaatpremier te worden zijn gering. In de laatste peilingen staan de sociaaldemocraten op 21 procent. Binnen de partij wordt al gesteld dat als ze het in Hessen net als in Beieren nog slechter doet dan verwacht en onder de 20 procent zakt, het sowieso afgelopen is met de federale coalitie met CDU en CSU.

Posted on

Het lemen fundament van de Groene triomftocht

Duitsland komt nog bij van de politieke aardverschuiving in Beieren. Maar die verkiezingen waren mogelijk slechts een voorproefje van iets veel groters.

Voorafgaand aan de verkiezingen in Beieren waren opiniepeilers en politiek-analisten het erover eens: Het nieuws van de verkiezingsavond zou de grootste terugval van de CSU in de geschiedenis zijn. In werkelijkheid werd deze terugval echter in de schaduw gesteld door een nog veel grotere schok: de volledige instorting van de SPD als volkspartij.

Met toch nog vier procentpunten meer dan in de slechtste peilingen, lijken de kiezers de CSU nog een beetje gespaard te hebben. Dankzij de winst voor de pragmatische Freie Wähler kan de CSU toch nog een centrumrechtse coalitie aanvoeren. Dit kan de christelijk-socialen helpen om iets van hun profiel te herwinnen, als ze zich ten minste niet laten verleiden door het door de media gecreëerde zog in de richting van groene standpunten, zoals de SPD en de CDU onder Merkel eerder wel deden.

Sociaaldemocraten

Het lot van de Beierse sociaaldemocraten is een waarschuwing, die voor de rest van de Duitse SPD overigens waarschijnlijk te laat komt. Al decennia doet zich in die partij een steeds bredere kloof voor tussen de partij-elite en de ‘kleine man’. De partijleiding wil net zo hip zijn als de Groenen en vergeten de kleine man of zwetsen wat over sociale gerechtigheid om ze de mond te snoeren. Inmiddels weet de SPD niet meer wie ze is, wat ze wil. De meeste van haar kiezers in Beieren zijn nu naar de Groenen overgelopen, de arbeiders en kleine zelfstandigen veeleer naar de AfD.

Het succes van de Groenen berust vooral op de welvaart en de zorgeloosheid van hun kiezers. Van de alledaagse problemen waarmee veel andere Duitsers te maken krijgen, is de typische Groenen-kiezers ruimtelijk en materieel grotendeels afgeschermd. Zijn zicht op fenomenen als de brisante gevolgen van de massamigratie wordt bemiddeld door media die op hun beurt gedomineerd worden door journalisten met politieke voorkeur voor de Groenen.

Lemen fundament

Daarmee is echter ook het lemen fundament van de Groene triomftocht in beeld: Het is de illusie van een bijna onuitputtelijke rijkdom in Duitsland, die ieder nadenken over ‘bovengrenzen’ en dergelijke slechts als immorele kilheid of racisme kan zien.

Deze ‘rijkdom’ is echter gebaseerd op een aanhoudende manipulatie van economische basiscijfers sinds de financiële crisis van tien jaar geleden. Zoals de geschiedenis van het Oostblok echter leert, kan zo’n manipulatie van de ware verhoudingen uiteindelijk geen stand houden. Hoe langer de mooi-weer-politiek rond failliete banken, een mislukte munt of failliete staten voortduurt, des te dieper wordt de uiteindelijke val.

Dan spat de droom van een betere wereld van de welvaartsgroene kiezers uiteen in confrontatie met de harde realiteit. Daarna zou de herverkaveling van het politieke landschap die we tot nu toe zien, wel eens een lauw voorproefje kunnen blijken te zijn van een veel grotere verandering.

Posted on

Toch nog centrumrechtse regering mogelijk in Beieren

Hoewel de Groenen hun zetelaantal meer dan verdubbelden en de op een na grootste partij werden, is na de verkiezingen voor de landdag van Beieren die zondag plaatsvonden, toch nog een centrumrechtse coalitie mogelijk. CSU-leider Markus Söder gaf op de verkiezingsavond reeds aan dat samenwerking met de centrumrechtse Freie Wähler zijn voorkeur heeft.

Hoewel de christelijk-socialen een fors verlies moesten incasseren van 10,5 procentpunten ten opzichte van 2013, viel het verlies nog enigszins mee in vergelijking met de peilingen. Waar de CSU in de peilingen tussen de 33 en 36 procent bewoog, behaalde ze uiteindelijk ruim 37 procent van de stemmen. De partij verloor 16 zetels en houdt er 85 over. Vooral op het Beierse platteland is de steun voor de christelijk-socialen nog altijd groot, terwijl in de peilingen de stadsbevolking denkbaar toch licht oververtegenwoordigd is.

Hoewel de dagen dat de CSU alleen kon regeren voorbij zijn, kan ze nu volstaan met maar één coalitiepartner. Minister-president Markus Söder gaf op de verkiezingsavond reeds aan dat zijn voorkeur, ondanks de harde woorden uit de campagne, uitgaat naar een coalitie met de Freie Wähler (FW). De FW wonnen 2,6 procentpunten ten opzichte van 2013 en gaan 27 zetels bezetten. Samen met de 85 van de CSU geeft dat een meerderheid van 112 van de 205 zetels. Een verdere coalitiepartner zou dan niet nodig zijn. Ook qua ideologische afstand is dit een logischer combinatie dan met de Groenen.

Winst voor Groenen, verlies voor SPD

De grote winst voor de Groenen (+8,9 procentpunten) hangt sterk samen met het verlies voor de SPD. De sociaaldemocraten verloren namelijk maar liefst 10,9 procentpunten en kwamen op 9,7 procent van de stemmen uit. Daarmee deden ze het nog slechter dan in de peilingen voorspeld. De sociaaldemocraten moesten naast de CSU, zowel de Groenen als de Freie Wähler en de nationaal-conservatieve AfD voor laten gaan.

Die laatste komt met 10,2 procent van de stemmen voor het eerst de Beierse landdag binnen. Hoewel het op zich geen slecht resultaat is voor de AfD, valt wel op dat de partij het in de Bondsdagverkiezingen beter deed in Beieren. Een en ander laat zich verklaren uit de nog gebrekkige worteling van de nieuwe partij op het platteland, uit interne geschillen en door de concurrentie van de Freie Wähler, die in de federale verkiezingen niet zo’n rol speelde.

Posted on

Beieren: Uitsluiting AfD helpt Groenen aan de macht

Zondag vinden in Beieren de verkiezingen voor de Landdag plaats. Recente peilingen duiden massieve verliezen aan voor de tot nu toe alleen regerende CSU. Het lijkt onwaarschijnlijk dat de christelijk-socialen alleen verder kunnen regeren, maar met wie kunnen ze een coalitie vormen?

De peilingen variëren een beetje, maar of de CSU zondag nu 33 of 35 procent van de stemmen krijgt, het lijkt zeker dat ze geen meerderheid meer zal hebben. De Groenen, die tussen de 16 en de 19 procent schommelen in de peilingen, lijken de SPD voorbij te streven en de tweede partij te worden. Verder is er mogelijk lichte winst voor de Freie Wähler en komt de AfD voor het eerst de Beierse landdag binnen. De peilingen wijzen voor 10 à 14 procent voor de nationaal-conservatieven, waar wellicht nog een kleine gordijnbonus bij komt. De peilingen voorspellen verder dat de liberale FDP met zo’n vijf procent net over de kiesdrempel komt en de socialistische partij Die Linke met zo’n vier procent net niet.

Aangezien de CSU het vormen van een coalitie met de AfD heeft uitgesloten, zijn de opties van de christelijk-socialen beperkt. Qua politieke afstand ligt een coalitie met de Freie Wähler het meest voor de hand, maar CSU en FW lijken samen geen meerderheid te hebben, zodat de FDP er nog bijgehaald zou moeten worden. Als de FDP de kiesdrempel net niet haalt, zou een coalitie van CSU en SPD wellicht ook nog mogelijk zijn. Maar wat gezien de projecties steeds waarschijnlijker wordt is dat de CSU met de Groenen zal moeten gaan regeren, al is het dan met tegenzin.

Rechts van de CSU

De maxime van de beruchte CSU-leider Franz Josef Strauß, dat er rechts van de CSU geen democratisch gelegitimeerde partij kan bestaan, lijkt in ieder geval niet meer te gelden. In de verkiezingen voor de Bondsdag behaalde de AfD met 12,6 procent van de stemmen in Beieren reeds het beste resultaat van alle West-Duitse  deelstaten.

Sindsdien geldt als zeker dat de nationaal-conservatieven de Beierse landdag in zullen komen. De AfD had aanvankelijk de hoop uitgesproken de op een na grootste partij te worden in de Beierse landdagverkiezingen. Maar dat lijkt er niet in te zitten. Dat komt mede door de sterke concurrentie van de Freie Wähler onder de populaire leider Hubert Aiwanger. Dit biedt een aantrekkelijk alternatief voor teleurgestelde CSU-kiezers. Bij de AfD zet men de Freie Wähler dan ook weg als ‘wormvormig aanhangsel van de CSU’. Daarbij profiteren de Groenen van de leegloop van de SPD en trekken ze ook kiezers van de linkervleugel van de CSU aan, nu die laatste zich onder druk van Freie Wähler en AfD wat rechtser profileert.

Positie Seehofer en Söder wankelt

Voor de tot nog toe zonder coalitiepartners regerende CSU staat intussen veel op het spel. Na het debacle in de Bondsdagverkiezingen ontkwam de toenmalige Beierse regeringsleider naar Berlijn om federaal minister van Binnenlandse Zaken te worden en niet alleen bondskanselier Angela Merkel, maar ook zijn partijconculega en opvolger als deelstaatpremier, Markus Söder het leven zuur te maken.

De door de peilingen voorspelde terugval van de CSU tot ver onder de veertig procent kan de carrière van de beide politici ernstig schaden. Zowel Seehofers positie als partijleider, als Söders positie als premier van Beieren wankelen. Buiten kijf staat dat de inmiddels 70-jarige Seehofer dit beter kan hebben dan de pas 51-jarige Söder.

De regeringsdistricten van Beieren, met rood gekleurd ‘Altbayern’, waar ook het Beierse dialect gesproken wordt.

In 2013 kreeg de CSU nog 47,7 procent van de stemmen, wat genoeg was voor de absolute meerderheid van de zetels in de Landdag. Met tussen de 33 en 36 procent van de stemmen in recente peilingen is de regionale christendemocratische partij inmiddels mijlenver daarvan verwijderd.

Ook typisch Beierse aspecten spelen overigens een rol. Zo kan Söder, die afkomstig is uit Franken, zich sowieso niet in de populariteit verheugen die ‘echte Beiers’ als Alfons Göppel, Franz Josef Strauß, Edmund Stoiber en ooit ook Seehofer genoten.

Barbara Stamm, voorzitter van de Beierse landdag zou zich volgens een bericht van het weekblad Der Spiegel, zeer geërgerd hebben aan het feit dat Seehofer als partijleider een recente vergadering van het partijbestuur in München eerder verliet, omdat hij nog een afspraak in Berlijn had.

Leegloop SPD, opkomst Groenen

Ook de in Beieren vanouds toch al zwakke SPD heeft zo haar problemen. Zelfs met de populaire Oberbürgermeister van München, Christian Ude als lijsttrekker, haalden de sociaaldemocraten vijf jaar geleden niet meer dan 20,6 procent van de stemmen. Nu mag fractievoorzitter Natascha Kohnen hopen dat ze tenminste nog in de dubbele cijfers blijven.

Dat de Groenen de op een na grootste partij worden, lijkt mede door de leegloop van de SPD een uitgemaakte zaak. Ludwig Hartmann en Katharina Schulze vormen een nog fris en dynamisch leidersduo. Daarbij proberen de twee zich niet te radicaal te profileren. Zo verschenen ze tijdens het Oktoberfest in traditionele klederdracht en treden ze in het algemeen tamelijk burgerlijk voor het voetlicht om de behoudende Beierse kiezers niet onnodig af te schrikken.

Schulze houdt intussen alle coalitie-opties open: “Als men een verantwoordelijkheid krijgt toebedeeld van de kiezer, mag men die niet eenvoudig afwijzen”, zegt ze over een eventuele coalitie met de CSU.

Posted on

Zondag verdwijnt de laatste Duitse volkspartij

Het einde van de CSU als Beierse volkspartij lijkt onafwendbaar.  Zoals het er nu uitziet, maakt komende zondag de laatste grote volkspartij van de Bondsrepubliek Duitsland zijn afgang. Alle opiniepeilers voorspellen resultaten voor de CSU die duidelijk onder de veertig procent liggen. Hoe kon het zover komen?

Met deze instorting voor ogen, begint al voor de verkiezingen hebben plaats gevonden het zwarte pietenspel. Wien schuld is het dat de CSU zo sterk afkalft? De Beierse minister-president Markus Söder, CSU-leider Horst Seehofer of bondskanselier Angela Merkel van zusterpartij CDU?

Onbetwistbaar heeft het asiel- en immigratiebeleid van de CDU-leider eraan bijgedragen dat de AfD op ooghoogte met de Groenen en de SPD is gekomen en nu ook in de zuidelijke deelstaat de kop opsteekt. De opkomst van de nationaal-conservatieven wordt daarbij nog afgeremd door het typisch Beierse verschijnsel van de Freie Wähler, die sinds 2008 in de landdag vertegenwoordigd zijn.

Merkel profiteert

Bizar is dat Merkel in de schermutselingen binnen de Unie van CDU en CSU zelfs nog profiteert van de schade die ze de CSU berokkend heeft. Een nederlaag voor de CSU versterkt immers de relatieve positie van de CDU-leider in de strijd met de Beierse zusterpartij. Daarmee komt echter ook een typische trek van Merkels systeem om de macht te houden aan de dag: Ze ontleent kracht aan de verzwakking van haar bondgenoten, in plaats van daarvoor verantwoording af te moeten leggen tegenover de partijbasis. Zo kon Merkel alle pogingen van de CSU, met name van Seehofer, om de belangrijke conservatieve kiezers aan zich te binden, verijdelen, zonder daarvoor zelf een politieke prijs te hoeven betalen. Ze heeft de CSU, zonder ook maar een effectieve toegeving in de asielkwestie, laten verkommeren.

De fout van de CSU lag erin zich tot verbaal protest te beperken, in plaats van ook eens een dreigement waar te maken en daardoor meer profiel te krijgen. Als ze eens een daad gesteld hadden, waren ze de bondskanselier pas echt een angel in het vlees geworden.

Regionale partij

Als er geen wonder gebeurt, behoort de CSU als enige Duitse regionale partij van nationale betekenis vanaf zondag tot de geschiedenis. En ook de optie van een federale uitbreiding van de Beierse partij als uitweg is verkwanseld. In 2015 werd er nog openlijk gediscussieerd over een dergelijke uitbreiding, om Merkel openlijk uit te dagen. Of deze gedachte-experimenten nu serieus gemeend waren of niet, drie jaar later zijn ze in ieder geval niet meer serieus te nemen. In de tussentijd heeft de Seehofer-Söder-partij immers al haar ooit stabiele vertrouwenskrediet bij conservatieve kiezers verspeeld, die drie jaar geleden zo’n uitbreiding misschien nog gesteund zouden hebben.

In plaats van een federale uitbreiding om steun te vinden bij kiezers in andere deelstaten, zullen de Christelijk-Socialen nu meemaken dat veel Beiers hen de rug toekeren, terwijl ze tot nog toe als vanzelfsprekend op de CSU stemden.

Posted on

Freie Wähler willen meeregeren in Beieren

Na tien jaar in de Beierse landdag willen de Freie Wähler eindelijk meeregeren. De partij leeft van de populariteit van hun leider Hubert Aiwanger, die zowel met de CSU als de AfD concurreert.

In de verkiezingen van 2008 kwamen de Freie Wähler met 10,2 procent van de stemmen voor het eerst in de Beierse landdag om daar na CSU en SPD de op twee na grootste fractie te vormen. In 2013 behielden de Freie Wähler hun derde plaats met negen procent van de stemmen. “We zijn een campagnepartij”, zegt Aiwanger en verklaart dat zijn partij ditmaal “de SPD in zal halen en voor de AfD zal eindigen”.

Aiwanger

Dat de AfD momenteel tussen de tien en veertien procent staat in de Beierse peilingen, wat duidelijk onder de federale doorsnee ligt, hangt ook met de populariteit van Aiwanger samen. In het begin van de campagne leek het nog dat de Freie Wähler moesten vrezen de kiesdrempel niet te halen. Maar de Freie Wähler hebben het voordeel dat ze sterk geworteld zijn in de Beierse regio en daardoor erg zichtbaar zijn in de campagne. De recente goede peilingen brengen Aiwanger ertoe nog een tandje bij te zetten.

Hij denkt nu hardop na over deelname aan de deelstaatregering: “We zullen goedschiks of kwaadschiks moeten proberen bij de CSU te redden wat er nog te redden valt. En ze tot een koerscorrectie moeten dwingen.” De CSU krijgt eventuele steun namelijk niet voor niets. “Ik zie er niets in om de stijgbeugelhouder van de CSU te worden. Als we aan een coalitie deelnemen, dan geven wij die de sporen”, aldus Aiwanger tegenover de Augsburger Allgemeine.

No-nonsense

De Freie Wähler, die hun kracht putten uit hun aanwezigheid in de gemeentepolitiek in vrijwel geheel Beieren, zijn ideologisch moeilijk te plaatsen. Als “verstandig conservatief midden” presenteert Aiwanger zijn partij graag. ‘We hitsen niet op, maar we praten de zaken ook niet goed”, zegt hij over het asielbeleid. “Wie hier naartoe komt, moet zich nuttig maken. En wie ons teistert, die sturen we weer terug.” Integratiecursussen noemt hij “sociaal-romantische prietpraat” die de gastarbeiders in de jaren ’60 ook niet nodig hadden.

Een sterk resultaat in Beieren zou de discussie weer op kunnen doen laaien over de vraag of de Freie Wähler ook in de rest van Duitsland meer aan de weg zouden moeten timmeren. Begin 2013 trad de partij samen met de latere AfD-oprichter Bernd Lucke aan voor de landdag-verkiezingen in Nedersaksen. Destijds was gematigde kritiek op het eurobeleid een belangrijk thema. Na een slecht resultaat besloot Aiwanger zich echter maar weer op Beieren te concentreren.

De tot nu toe in Beieren alleen regerende CSU houdt Aiwanger zodoende voor een lichtmatroos. De Freie Wähler zijn volgens de christelijk-socialen “een eenmanspartij zonder politiek kompas. Ze vormen coalities met wie maar wil, links en rechts. Ze beloven van alles, zonder te zeggen hoe ze het denken te gaan betalen”, zo heet het in het door de CSU uitgebrachte tijdschrift Bayern Kurier. In werkelijkheid zou het om een partij van “Freibier-Wähler” gaan.

Posted on

Seehofer blijft optimistisch, terwijl Söder immigratiebeleid buiten Beierse campagne probeert te houden

Zo’n drie weken voor de verkiezingen voor de Landdag van Beieren zien de peilingen er slecht uit voor de alleen regerende CSU. Partijleider en federaal minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer doet niettemin zijn best om de indruk te geven dat hij nog in een overwinning gelooft.

“Voor de CSU is alles mogelijk, ook het verdedigen van de absolute meerderheid”, aldus Seehofer tegenover Duitse media. “Het wordt een heel grote uitdaging, omdat veel mensen pas op het laatst besluiten of en op wie ze gaan stemmen.”

Beieren staat er volgens de CSU-leider “prachtig” voor en hij loofde daarbij zijn opvolger als Beierse regeringsleider, Markus Söder: “We hebben een echt goede minister-president. Ons probleem is het opkomen van de AfD.”

De AfD bereikt in de peilingen voor de Beierse landdagverkiezingen tot nu toe zo’n 13 à 14 procent van de stemmen. Het potentieel van de AfD is echter moeilijk in te schatten, omdat ze in de regio niet overal aanwezig is. In de verkiezingen voor de Bondsdag van 2017 heeft de partij ondanks een eerder matige verkiezingscampagne in Beieren met 12,4% een beduidend beter resultaat behaald dan de peilingen voorspelden.

Chemnitz

De christelijk-socialen worden dan ook steeds nerveuzer en ageren tegen de concurrentie van rechts. Na de gebeurtenissen in Chemnitz maakte Söder stemming tegen de AfD. “Chemnitz is voor mij een cesuur, omdat duidelijk werd dat de AfD niet alleen een vergaarbekken voor protest is, maar zij aan zij met NPD, Pegida en hooligans marcheert”, aldus de Beierse minister-president tegenover het boulevardblad Bild.

Vijf jaar geleden had de CSU in de verkiezingen met 47,7 procent nog 101 van de 180 zetels in de landdag behaald. Recent komt ze in de peilingen echter niet meer boven de 36 procent uit. De in Beieren vanouds toch al zwakke SPD zakt weg naar zo’n elf of twaalf procent en moeten de Groenen voor laten gaan, die met 17 of 18 procent de op een na grootste partij lijken te gaan worden. Ook kleine partijen als de Freie Wähler en de FDP kunnen profiteren van de neergang van de grote partijen, waardoor de liberalen ditmaal waarschijnlijk weer net over de kiesdrempel van vijf procent komen.

Sommige commentatoren wijten de slechte peilingen voor de CSU aan de twisten van afgelopen zomer in de federale regering over het asielbeleid tussen CSU enerzijds en CDU en SPD anderzijds. Seehofer stelt daarover: “Als ik en de CSU overal de schuld van zouden hebben, zou de SPD er in de [federale] peilingen glanzend voor moeten staan, en de CDU nog beter. Maar in werkelijkheid hebben we ook met z’n drieën geen meerderheid.”

Niet meer zonder coalitiepartners

Hoewel de CSU een historisch verlies staat te wachten, verwachten de meeste kiezers dat Markus Söder ook na de verkiezingen van 14 oktober opnieuw minister-president zal zijn. Volgens een peiling van opiniepeiler GMS was 57 procent van alle kiesgerechtigden en 79 procent van alle CSU-aanhangers van mening dat Söder minister-president zou moeten blijven. 61 procent ging er vanuit dat dit het geval zou zijn.

Volgens de peiling van GMS is nog slechts 18 procent van de kiezers voor een regering van de CSU zonder coalitiepartners, maar ziet 60 procent van de kiezers wel het liefst een regeringscoalitie onder leiding van de CSU.  Op de vraag wie de kiezers bij voorkeur als coalitiepartner(s) van de CSU zouden zijn, komt geen eenduidig antwoord. 23 procent zouden graag de Freie Wähler in de regering zien, 22 procent de Groenen. Een coalitie zonder de CSU wordt slechts door 15 procent van de kiezers gewenst.

Seehofer versus Söder

Seehofer ziet dit als aanleiding om hoop te verbreiden: “Het basale vertrouwen van de Beiers in de CSU is nog voorhanden, we moeten nu knokken en dan kunnen we een duidelijk beter resultaat behalen dan verwacht.” Hoofdtegenstander van de CSU in de laatste weken voor de verkiezingen is de AfD. “We hebben voor het eerst een partij rechts van ons, die zich op de middellange termijn heeft kunnen vestigen, een gespleten land en gebrekkige steun voor de volkspartijen in de samenleving”, aldus Seehofer. Dit heeft volgens hem weliswaar “niet uitsluitend” met het immigratiebeleid te maken, maar hij noemde de migratiekwestie wel de “moeder van alle politieke problemen” in Duitsland.

Söder probeert intussen handenwringend andere thema’s dan het asielbeleid op de voorgrond te plaatsen. Beieren staat er goed voor en de economie floreert, zo is zijn boodschap. Ook het vertrouwen van de burgers in de binnenlandse veiligheid zou volgens de minister-president nog groot zijn. “De dingen waarover op het moment gedebatteerd wordt hebben in essentie met Beieren maar heel weinig te maken”, aldus de CSU-lijsttrekker. Om in de eindspurt de steun voor de CSU te vergroten is het volgens hem belangrijk om te benadrukken dat het in de verkiezingen “om Beieren gaat en niet om Duitsland”.

Veel partijgenoten zien de optredens van federaal minister van Binnenlandse Zaken Seehofer inmiddels als eerder belastend voor de campagne. Maar niemand durft dat openlijk te zeggen. Op de laatste meters voor de eindstreep zit niemand te wachten op interne strijd tot overmaat van ramp. Maar achter de schermen broeit het. “Vertrouwelingen van beide CSU-prominenten schilderen ontevredenheid en wantrouwen. Seehofer ziet zijn twijfels aan Söders competentie als Landsvader bevestigd. Söder stoort zich zeer aan Seehofers Berlijnse media-uitspraken over het asielbeleid”, zo schrijft de doorgaans goed ingevoerde Münchner Merkur. Als de landdagverkiezingen inderdaad een rampzalig resultaat voor de CSU opleveren, dan dreigt een openlijk gevoerde interne strijd in de partij.