Posted on

Duitsland: Einde oude partijensysteem nadert

De SPD vecht om haar bestaan. Maar ook in de CDU groeit de nervositeit. En terecht, want de dominantie van de twee grote volkspartijen in de Duitse politiek staat op het punt doorbroken te worden.

Zowel voor politici als analisten was meteen duidelijk: Met het afscheid van Andrea Nahles van het partij- en fractievoorzitterschap is meer gebeurd dan alleen het vertrek van de zoveelste SPD-leider, de negende sinds 2000. Het is niet slechts een leiderschapscrisis meer, de SPD zit middenin een vertwijfelde strijd om haar voorbestaan.

Opvolging Nahles

De gebruikelijke berichtgeving over wie er allemaal kandidaat is om Nahles op te volgen, leidt dan ook van de kern van het probleem af. Die is gelegen in de afkeer van de Duitse sociaaldemocratie van haar historische identiteit en daarmee van haar missie en natuurlijke achterban. De partij van de grote schare aan hardwerkende mensen, uit arbeiders- en lagere middenklasse, is onder regie van losgezongen ideologen verschrompeld tot een nichepartij.

Werkende klasse

Genderideologie en klimaathysterie, pleidooien voor nog meer immigratie en het faciliteren van afgewezen asielzoekers, het bagatelliseren van integratieproblemen et cetera werden tot kenmerkende punten van de SPD. Prijsopdrijvend klimaatbeleid en sociale voordelen voor specifieke groepen moesten kiezers lokken. De werkende klasse kreeg bij ondertussen vooral de rol van pakezel, die alle economische en culturele lasten stil moet dragen.

Traditionele kiezers lopen weg

Wie bijvoorbeeld al jaren in een traditionele arbeidersbuurt woont en zich door vreemdelingen overlopen voelt en dat openlijk zegt, kan van de zijde van SPD-functionarissen op niets dan beschimpingen en neerbuigende terechtwijzingen rekenen. Dat kon niet lang goed gaan. Er zit altijd een zekere vertraging in, mensen die al decennia op dezelfde partij stemmen, veranderen daar niet zomaar in. Maar op een gegeven moment is de maat vol en lopen de kiezers massaal weg.

CDU nerveus

Voor de CDU, ooit de belangrijkste rivaal van de sociaaldemocraten, is dat geen goed nieuws. De nervositeit waarmee Annegret Kramp-Karrenbauer reageert op de turbulentie bij de federale coalitiepartner, is geenszins gespeeld. AKK weet dat haar partij vergelijkbare moeilijkheden te wachten staan. Want ook bij de CDU is de vervreemding van de natuurlijke achterban vergevorderd.

Merkels dubbelrol

Bondskanselier Angela Merkel speelt hierin een bizarre dubbelrol. Enerzijds bindt ze nog altijd miljoenen mensen, niet zozeer vanwege een bepaald beleid, maar omdat ze een vaste waarde is. Anderzijds ligt Merkel als een stolp over de CDU, waaronder ieder initiatief tot vernieuwing of herbronning verstikt. Het fnuikt iedere kans voor de partij om aan het lot van de SPD te ontsnappen.

Einde van het oude partijensysteem

Zo zien we nu dan ook het begin van het einde van het oude partijensysteem van de Bondsrepubliek. Met een CDU/CSU die in sommige peilingen al voorbij gestreefd wordt door de Groenen en een SPD die bijna achter de AfD terugvalt. De val van Nahles markeert het begin van de hete fase van deze omwenteling. De oersaaie Duitse politiek wordt toch nog spannend.

Posted on

Sahra Wagenknecht neemt afscheid van fractievoorzitterschap Die Linke

Voor de Duitse socialistische partij Die Linke dreigen opnieuw turbulente tijden. Sahra Wagenknecht doet afstand van het fractievoorzitterschap. Dit kan tegelijk een neergang inluiden en nieuwe mogelijkheden bieden.

De vrouw van de voormalige partijvoorzitter Oskar Lafontaine gold als tegenstander van een regeringscoalitie met SPD en Groenen. “Tot de politieke mythes hier te lande behoort dat SPD, Groenen en Die Linke in 2013 een meerderheid hadden om een regering te vormen”, zo becommentarieerde Die Zeit de terugtrekking van Wagenknecht. Rekenkundig was dit volgens weekblad weliswaar juist, maar politiek was het een verkeerde inschatting. Alleen doordat SPD-lijsttrekker Peer Steinbrück destijds voor de verkiezingen een coalitie met Die Linke al afwees, kon de SPD op 25,7 procent van de stemmen komen. “Als hij had verklaard dat Rood-Rood-Groen voorstelbaar was, zou het resultaat van de SPD slechter uit zijn gevallen – bijvoorbeeld zoals in 2017 bij Martin Schulz die Rood-Rood-Groen nooit uitsloot”, zo vervolgt het tijdschrift. In de afgelopen maanden heeft de SPD geprobeerd zich weer te profileren op typisch linkse thema’s, maar de peilingen bleven slecht.

‘Partijleiding heeft Wagenknecht slecht behandeld’

Maar nu dreigt ook Die Linke door openlijke conflicten achteruit te boeren. Bondsdaglid Thomas Lutze verweet de partijleiding de fractievoorzitter slecht behandeld te hebben. “Voor een linkse partij was de omgang met Sahra Wagenknecht een onwaardig schouwspel”, aldus Lutz tegenover de dpa. De partijleiding heeft volgens hem geen verantwoordelijkheid genomen. Wagenknecht had aangekondigd in het najaar niet opnieuw kandidaat te zijn voor het fractievoorzitterschap. De 49-jarige voerde daarvoor gezondheidsredenen, stress en overbelasting als redenen aan. Dat uitgerekend Lutze haar ter zijde sprong is opmerkelijk. De Saarlander geldt in zijn deelstaat als verbeten tegenwerker van Lafontaine.

Burn-out

Wagenknecht had in de afgelopen weken vanwege ziekte noodgedwongen een pauze moeten nemen. In Berlijn spreekt men van een burn-out. Begin vorige week liet ze weer van zich horen met opmerkelijk nieuws. Eerst kondigde ze aan dat ze zich terug zou trekken uit de leiding van de nieuwe beweging Aufstehen. Vervolgens verklaarde ze af te zien van het fractievoorzitterschap. Precies 20 jaar eerder – volgens Wagenknecht toevallig -kondigde haar huidige echtgenoot, de toenmalige SPD-politicus Oskar Lafontaine aan dat hij al zijn politieke ambten neerlegde, waarmee hij de splitsing van links bewerkstelligde.

‘Sfeer in fractie onverdraaglijk’

Nu staat links in Duitsland opnieuw voor een cesuur. Het boulevardblad Bild citeert een ingewijde met de woorden “de sfeer in de fractie is onverdraaglijk”. Diverse fractieleden zouden continu samenspannen tegen Wagenknecht en Dagdelen. Er is ook sprake van pesterijen. In de fractie zouden Bernd Riexinger, Katja Kipping, Caren Lay, Anke Domscheit-Berg, Sabin Leiding, Cornelia Möhring en Martina Renner doorlopend tegen ze tekeergaan. Na de terugtrekking van Wagenknecht kondigde dan ook de politiek dicht bij haar staande vice-fractievoorzitter Sevim Dagdelen haar vertrek uit het fractiebestuur aan. Dagdelen werd door sommigen als mogelijke opvolger van Wagenknecht gezien.

Wagenknecht gebruikte de aankondiging van haar vertrek echter niet om vuil te spuien. Ze verklaarde wel dat de afgelopen jaren haar niet in de koude kleren waren gaan zitten. Ze wil overigens wel lid van de Bondsdag blijven, waarschijnlijk ook om te bezien welke politieke mogelijkheden ze heeft.

Retorisch talent

Oud-politiek leider Gregor Gysi, niet bepaald een vriend van Lafontaine, schaarde Wagenknecht in een interview met het weekblad Stern onlangs onder de tien beste sprekers uit de Duitse politieke geschiedenis. Voor Die Linke zou het fataal zijn als ze zich helemaal af zou wenden. Want noch de partijleiders Katja Kipping en Bernd Riexinger, noch co-fractievoorzitter Dietmar Bartsch zijn retorisch erg verfijnd. Bodo Ramelow, de enige deelstaatpremier van Die Linke, staat in Thüringen een problematische verkiezing voor de nieuwe landdag te wachten. Van hem wordt dan ook niet verwacht dat hij op korte termijn naar de federale politiek overstapt.

Linkse coalitie?

Overigens heeft Wagenknechts terugtrekking het debat over nieuwe coalitiemogelijkheden wel weer losgemaakt. Zo stelde Groenen-fractievoorzitter Katrin Göring-Eckardt tegenover de Freie Presse, er voorstander van te zijn dat er meerdere coalitie-opties zijn en dat Die Linke daaraan een bijdrage zou kunnen leveren. Ralf Stegner, die op de linkervleugel van de SPD zit, stelde dat het na Wagenknechts vertrek misschien makkelijker zou worden om een coalitie links van de CDU te realiseren. In de SPD geldt het als een uitgemaakte zaak dat Wagenknechts echtgenoot Lafontaine destijds de drijvende kracht achter de afwijzing van een Rood-Rood-Groene coalitie zou zijn geweest. Maar volgens Stegner markeert de terugtrekking van Wagenknecht dat ook Lafontaines tijd voorbij is.

Posted on

Het rommelt in de partijtop van de SPD

De SPD komt maar niet uit het dal in de peilingen. Dat ligt er mede aan dat het in Duitse regeringspartij inmiddels traditie is om de actuele partijtop naar hartenlust te discrediteren.

Momenteel staat partijleider Andrea Nahles zwaar onder druk. Hoofdoorzaak zijn slechte verkiezingsresultaten en peilingen. Federaal komt de partij niet verder dan zo’n 15 procent, in Beieren hebben de sociaaldemocraten nog zes procent. In de verkiezingen voor het Europees Parlement dreigt de SPD de helft van haar zetels te verliezen. Zelfs het bolwerk Bremen, waar eind mei deelstaatverkiezingen plaatsvinden, wankelt. Ook in het uiterst linkse Berlijn, waar de partij momenteel met Michael Müller de burgemeester levert, zou in federale verkiezingen nog slechts 12 procent van de mensen zijn stem aan de SPD geven.

Gerhard Schröder brandt Andrea Nahles af

Alsof dit alles nog niet erg genoeg was, mengde onlangs oud-bondskanselier Gerhard Schröder zich weer in het interne debat. In een interview met het weekblad Der Spiegel bekritiseerde Schröder de partijleidster scherp. Schröder beklaagde Nahles, soms platte, optreden. De implicatie van de oud-bondskanselier was dat Nahles niet geschikt zou zijn als bondskanselier. Volgens Schröder zou de partij een kandidaat nodig hebben met economische competentie. Op de vraag of Nahles deze bezit, antwoordde hij vervolgens “Ik denk dat ze dat zelf niet eens zou durven beweren”.

Oud-bondskanselier Gerhard Schröder zou willen dat Sigmar Gabriel (foto), tussen 2013 en 2018 minister van achtereenvolgens Economische en Buitenlandse Zaken, weer een centrale rol innam (foto: Martin Kraft).

…looft Olaf Scholz en Sigmar Gabriel

Schröder ziet minister van Financiën Olaf Scholz eerder als de persoon die de toekomstige kandidaat-bondskanselier van de CDU, Annegret Kramp-Karrenbauer uit zou kunnen dagen. Daarnaast zou Schröder willen dat Sigmar Gabriel weer een centrale politieke positie in zou nemen. “Wellicht de meest begaafde politicus die we in de SPD hebben. Hij heeft alleen een aantal mensen binnen de partij te hard op de tenen getrapt. Of hij nog eens een grotere rol wil spelen, moet hij zelf bepalen.”

De tegenweer volgde prompt en zoals gebruikelijk binnen de SPD snoeihard. “Gelooft ook maar iemand, dat het wat voor nut dan ook voor de eigen partij heeft, wanneer gepensioneerde politici zich onvriendelijk uitlaten over hun opvolgers? Dat baat altijd slechts de politieke concurrentie. Het getuigt van slecht geheugen en is bovendien onsolidair”, twitterde plaatsvervangend partijvoorzitter Ralf Stegner.

‘Eerst de hemel in prijzen, dan als een baksteen laten vallen’

Ook SPD-bestuurslid Boris Pistorius klom in de ring en bekritiseerde de partijleiding om haar omgang met oud-partijleiders Sigmar Gabriel en Martin Schulz. “Volgens mij bevreemdt het de mensen wanneer de SPD haar leiders steeds weer eerst de hemel in prijst, om ze dan later weer als een baksteen te laten vallen”, aldus de Nedersaksische deelstaatminister tegenover dagblad Die Welt. Hij rekent dat vooral Nahles en Scholz aan. “Zo hoort dat gewoon niet.” Pistorius zei echter ook dat het geen makkelijk moment was waarop Nahles en Scholz de partijleiding overnamen.

Wat echter onbenoemd blijft is dat ook Martin Schulz een zwakke campagne voor de Bondsdagverkiezingen voerde en dat de partij onder het leiderschap van Gabriel er niet veel beter voor stond in de peilingen. Zou het soms niet zozeer aan het personeel, als wel aan de standpunten kunnen liggen, dat de kiezers weglopen?

Posted on

Merkels laatste kans om de eer aan zichzelf te houden

Zondag eindigt de wapenstilstand die sinds de verkiezingen in Beieren van kracht is tussen de Duitse coalitiepartijen CDU, CSU en SPD. Er is dan namelijk gestemd voor de landdag van Hessen, regionale verkiezingen die ook federaal ontwikkelingen los kunnen maken.

De meesten willen anoniem blijven, maar wat onder politieke insiders in Berlijn te beluisteren valt, laat een orkaan verwachten die na de twee weken tussen de verkiezingen in Beieren en Hessen losbreekt en moeilijk te voorspellen verwoestingen aan zou kunnen richten.

Volgens het weekblad Die Zeit verwacht een vooraanstaande bron in de CDU dat komende maandag de laatste dag voor Merkel is waarop ze haar afscheid nog helemaal zelf in de hand heeft. De maandag na de verkiezingen in Hessen zou echter ook de dag kunnen worden dat een en ander uit de hand loopt, aldus de vooraanstaande CDU-politicus die zijn naam liever geheim houdt.

Donkere vermoedens

Vooraanstaande vertegenwoordigers van alle drie de coalitiepartijen, CDU, CSU en SPD, spreken sinds 14 oktober tegenover diverse Duitse media anoniem hun donkere vermoedens en soms tegenstrijdige verwachtingen uit. Niemand durft vooralsnog met naam en toenaam geciteerd te worden, om de vooruitzichten van de eigen partij in de landdagverkiezingen in Hessen niet verder te frustreren. Maar wat men anoniem zegt volstaat om het beeld te schetsen van een diep verdeelde coalitie die gedragen wordt door oude volkspartijen die op hun grondvesten schudden.

Angela Merkels oproep op het regionale partijcongres van de CDU in Thüringen afgelopen weekeinde, dat men toch met vertrouwen de toekomst tegemoet moet zien in plaats van te wroeten in de fouten van 2015, straalde een hulpeloosheid uit die men van de bondskanselier niet gewend is. In haar stem klonk een stuk vertwijfeling door.

Federale coalitie onder druk

Hoe gaat het verder met CDU, CSU en SPD, als het na Hessen klapt? De SPD lijkt haar status van volkspartij definitief verloren te hebben. Alleen een heroriëntatie op de belangen van de ‘kleine man’, verbonden met een realistisch standpunt inzake asiel en multiculturele samenleving biedt voor de sociaaldemocraten nog de kans om zich een beetje te herstellen. Maar de groenlinkse leiderskaste van de sociaaldemocraten en de gelijkgestemde media zullen dat verhinderen. Zodoende is verdere neergang onvermijdelijk.

De Unie van CDU en CSU volgt deze neergang op enige afstand, maar de richting zou hen evengoed moeten alarmeren, nu de peilingen steeds verder richting 25 procent gaan. Het zal er op aankomen of Merkel de weg naar vernieuwing tijdig vrijmaakt of dat ze haar partij tot het einde dooddraaft. Hoe dan ook lijken de komende dagen tot de spannendste uit de recente Duitse politieke geschiedenis te gaan horen.

Posted on

Lafontaine pleit voor linkse hergroepering, gerucht afsplitsing Wagenknecht

Uitgerekend op het moment dat het gerucht de ronde doet dat Sahra Wagenknecht zich uit Die Linke wil terugtrekken, pleit haar man Oskar Lafontaine voor de oprichting van een nieuwe partij om links te verenigen.

“We hebben een beweging om links bijeen te brengen nodig, een soort linkse volkspartij waarin Die Linke, delen van de Groenen en de SPD samenkomen”, aldus de voormalige partijleider van Die Linke tegenover het tijdschrift Der Spiegel. Rechts is steeds dan sterk geworden wanneer het beginsel van de sociale gerechtigheid verwaarloosd werd, grote delen van de bevolking benadeeld werden en deze zich niet meer vertegenwoordigd voelden door de gevestigde partijen, aldus Lafontaine. Dit is volgens de oud-partijleider nu massief het geval.

Het partijsysteem zoals het nu bestaat functioneert volgens hem niet meer: “We hebben een hergroepering nodig. Alleen zo kan er weer een linkse machtsoptie ontstaan.” De SPD bekritiseerde hij opnieuw als ontmoedigd. SPD-leider Martin Schulz heeft zich in zijn optiek aangepast. “Dat heeft de Schulz-hype toch laten zien: Er is potentieel voor een linkse meerderheid onder de kiezers. De mensen wachten zelf op zo’n optie.” De gewenste linkse beweging zou “niet alleen de klassieke partijen, maar ook vakbonden, sociale organisaties, wetenschappers, de culturele sector en anderen moeten omvatten”.

Verdeeldheid

Het voorstel van de fractievoorzitter in de landdag van het Saarland komt op een moment waarop de interne verdeeldheid in Die Linke sterk oplaait. Mede daarom houden vroegere strijdmakkers hem voor nog slechts beperkt in staat tot het sluiten van bondgenootschappen. Lafontaine, die in 1999 als SPD-leider er minister van Financiën onder Gerhard Schröder aftrad en enkele jaren later uit die partij stapte, is “politiek tamelijk retro”, aldus vicevoorzitter van de SPD Ralf Stegner tegenover het dagblad Tagesspiegel en bovendien “als ‘vredesengel’ en adviseur voor politiek links in Duitsland eerder de verkeerde man op de verkeerde plaats”.

Lafontaine wees er vervolgens op dat de SPD in de afgelopen jaren de helft van haar leden een kiezers verloren heeft. “Alleen wanneer ze haar politiek fundamenteel verandert, zal ze weer kiezers voor zich winnen. Ze heeft niet alleen afbouw van sociale regelingen te verantwoorden. Ze heeft ook de het Oost- en Ontspanningsbeleid van Willy Brandt opgegeven. Duitse troepen staan aan de grens met Rusland”, aldus de oud-partijvoorzitter. Voor het overige is het asielbeleid van Die Linke volgens Lafontaine net zo verkeerd als dat van de andere partijen, aangezien het 90 procent van de asielzoekers min of meer buiten beschouwing laat: “Slechts tien procent slaagt er in naar de industriestaten te komen.”

Niet alleen de sociaaldemocraat Stegner, maar ook Groenen-voorzitter Simone Peter liet zich sceptisch tot terughoudend uit over het voorstel van de Saarlander voor een verenigende linkse beweging. Voor zoiets, aldus Peter, is niet de oprichting van een nieuwe partij nodig “maar moed en het vertrouwen van de linkse partijen in de eigen ideeën en visies van politiek en samenleving”.

Lijst Sahra Wagenknecht

Binnen Die Linke dreigt de partij-interne strijd intussen te escaleren. Der Spiegel uit onder aanhaling van Berlijnse partijkringen de speculatie dat Lafontaines voorstel vooral moet dienen om de positie van zijn wederhelft, Sahra Wagenknecht, te versterken, die als fractievoorzitter in de Bondsdag een centrale figuur in de partij-interne conflicten is. In de partij doen namelijk geruchten de rond over een ‘Lijst Sahra Wagenknecht’, die zich van Die Linke af zou kunnen splitsen. Officieel zegt Wagenknecht daarover: “Ik ben niet van plan Die Linke te splijten.”

Oppervlakkig mag dat waar zijn. Lafontaine en zijn vrouw houden de huidige partijformatie echter evident voor achterhaald en te weinig slagkrachtig. Hun inspiratie is kennelijk wat er vorig jaar in Frankrijk gebeurd is. Niet alleen stapte Emmanuel Macron uit de Parti Socialiste om zijn eigen partij te beginnen en vervolgens de presidents- en parlementsverkiezingen te winnen, ook begon Jean-Luc Mélenchon een nieuwe partij, die niet alleen zijn oude blok overschaduwde, maar in de presidentsverkiezingen ook traditioneel links overvleugelde. De nieuwszender NTV schreef op zijn website dan ook “het project ‘Emmanuel Sahra Lafontaine’ is begonnen.

Lafontaine en Wagenknecht hebben echter duidelijk meer affiniteit met Mélenchon dan met Macron. Voor 14 januari is in de hoofdstad een conferentie gepland, waar naast Lafontaine ook partijleider van La France insoumise (Onbuigzaam Frankrijk) Mélenchon zal spreken. Deze door het Bondsdaglid van Die Linke Dieter Dehm georganiseerde conferentie wordt door delen van de Bondsdagfractie zwaar bekritiseerd, omdat er geen spreker vanuit de partijtop van Die Linke in het programma is opgenomen. Opzien wekte ook het feit dat de vroeger SPD-voorzitter en voormalig minister-president van Brandenburg Matthias Platzeck als mogelijke spreker genoemd werd.

Lafontaine, dat staat buiten kijf, was steeds een politicus met een neus voor stemmingen. De politiek van de open grenzen, die nog altijd door de partijleiding gepropageerd wordt, heeft delen van de achterban van Die Linke afgeschrokken. Lafontaine wees er onlangs op dat de partij in vroegere bolwerken als zijn eigen Saarland, maar ook in de voormalige DDR sterk verloren heeft aan de AfD. Zijn echtgenote valt hem daarin bij. “Als iedereen die het standpunt ‘open grenzen voor alle mensen nu meteen’ niet deelt, direct onder verdenking wordt gesteld een racist en halve nazi te zijn, dan is een zakelijke discussie over een verstandige strategische opstelling niet meer voerbaar”, schreef Wagenknecht in een brief aan fractiecollega’s. Velen in de partij houden dit voor een vooraankondiging van haar terugtreden.

Posted on

Waarom de ‘hete fase’ van de Duitse verkiezingscampagne zo lauw is

De verkiezingscampagne in Duitsland wil maar niet ontvlammen. Schijnbaar omdat de Duitsers tevreden zijn met de status quo. Maar schijn bedriegt.

Bondskanselier Angela Merkel en haar SPD-concurrent Martin Schulz hebben de ‘hete fase’ van de verkiezingscampagne ingeluid, zo berichten Duitse media. Dat werd ook tijd: Over een goeie vijf weken mogen de Duitsers ter stembus gaan.

In een normale democratie zou zo kort voor de belangrijkste stembusgang de campagne voluit losbarsten. In bedrijfskantines, aan de toog en de keukentafel zouden de aanhangers van de concurrenten om het premierschap gepassioneerd verbaal strijd leveren met elkaar.

Maar in het Duitsland van 2017 niets van dit alles. Een merkwaardige stilte ligt er over de verkiezingscampagne. Kandidaat-bondskanselier Martin Schulz probeert met de meest ongebruikelijke thema’s wanhopig de campagne te doen ontvlammen, maar het lukt niet.

Zittend bondskanselier Merkel speelt daarentegen op veilig en zet opnieuw in op haar oude strategie van saaiheid (of deftig:’demobilisering’), die haar al tweemaal aan herverkiezing hielp. Ze profiteert van datgene waar Schulz mee te kampen heeft: de oppervlakkige tevredenheid van de burgers met hun huidige situatie, die door alle peilingen bevestigd wordt.

Ongerustheid

Achter de oppervlakkige tevredenheid met de status quo verbergt zich echter een diepe ongerustheid ten aanzien van de toekomst. Volgens onderzoek van de uit de hoek van de vakbonden voortkomende Hans-Böckler-Stiftung en andere instituten maken de Duitsers zich in het bijzonder zorgen over een algemeen verlies aan controle, die onder andere uit de verzwakking van de natiestaat en zijn instellingen voortvloeit.

Hier kon dan ook wel eens de oorzaak liggen voor het gebrek aan succes van de SPD-campagne: Terwijl Schulz “meer sociale gerechtigheid” belooft, zien de Duitsers de grondslagen daarvoor op de helling staan. Zulke beloftes komen zodoende niet geloofwaardig over.

Over dergelijke zorgen wil Schulz echter net zo min praten als Merkel. Waarom niet? Omdat dergelijke angsten te herleiden zijn tot het opgeven van grenscontroles en het daaruit resulterende in gevaar komen van de binnenlandse veiligheid. Hierin hebben echter alle momenteel in de Bondsdag vertegenwoordigde partijen hun aandeel gehad. Zodoende zijn ze alle vastberaden de wortels van deze onzekerheid niet bespreekbaar te maken, want dat zou hun partijen slechts electorale schade berokkenen.

Naast de asielcrisis en zijn onoverzienbare gevolgen op de lange termijn ligt bovendien de onopgeloste euro- en schuldencrisis op de achtergrond nog altijd op de loer. Ook die maakt de Duitse kiezers onzeker, maakt dat burgers vrezen voor de stabiliteit en zekerheid van hun bestaan en de toekomst van hun kinderen.

Zwijgen

Maar omdat de gevestigde partijen er het zwijgen toe doen op deze cruciale thema’s en hen die het wel bespreekbaar willen maken het zwijgen proberen op te leggen, blijft de verkiezingscampagne lauw en tegelijk bizar, doordat de mainstream media pogingen doen om surrogaatthema’s als de ‘dieselcrisis’ of ‘gif-eieren’ centraal te stellen, zodat wezenlijke thema’s als massa-immigratie, verlies van controle en de euro buiten de discussie blijven.

De meeste Duitse kiezers lijken nog altijd vatbaar voor dit soort doorzichtige manoeuvres. De werkelijkheid laat zich echter niet zo eenvoudig manipuleren als het stemvee. De werkelijkheid meldt zich vanzelf weer, …na de verkiezingen.

Posted on

Sociaaldemocratische desoriëntatie: Waarom het niks wordt met de SPD

Aanvallen op bondskanselier Merkel en op de AfD kunnen de verwarring van de Duitse sociaaldemocraten niet verhullen. Die heeft een diepere grond.

Uitgerekend Gerhard Schröder was opgetrommeld om de partijleden op het verkiezingscongres van de SPD in Dortmund afgelopen weekend moed in te spreken. Deze keuze laat de omvang van de onzekerheid van de sociaaldemocraten goed zien. Schröder gold de afgelopen twaalf jaar bijna als rode lap voor zijn partij. Zijn ‘Agenda 2010’-hervormingen van arbeidsmarkt en uitkeringsstelsel hing als een schaduw over de sociaaldemocraten, die politici van de partij zo veel mogelijk probeerden te vermijden.

Zo zette Martin Schulz nadat hij als kandidaat bondskanselier was geselecteerd in eerste instantie stevig in op het linkse thema ‘sociale gerechtigheid’, men verlangde naar een rood-rood-groene coalitie. Maar toen liepen de percentages in de peilingen weer terug en raakte een linkse coalitie onder leiding van de SPD buiten bereik.

Met Schröder moest nu kennelijk weer een signaal uitgezonden worden naar kiezers uit het burgerlijke midden om daar weer stemmen te winnen. Luide uitvallen tegen de zittende bondskanselier, waarvan Schulz eerder nog meesmuilde dat ze ook maar sociaaldemocratisch beleid uitvoert, moeten deze slingerkoers van de SPD-campagne verhullen – allemaal weinig overtuigend.

Het gebrek aan oriëntatie van de sociaaldemocraten heeft een diepere grond, die echter niet openlijk benoemd wordt, door politici noch grote media. Het open grenzen-beleid stort met name laag gekwalificeerden in een steeds hardere verdringingsstrijd op de arbeidsmarkt, omdat het aanbod van arbeidskrachten juist in het onderste segment door de massamigratie ver boven de vraag uit aangeblazen wordt. Dat drukt onvermijdelijk de lonen en arbeidsvoorwaarden. Daarbij doen de nieuwe inwoners een beroep op de verzorgingsstaat in een mate die een groot risico voor de toekomst daarvan inhoudt. Een miljoen immigranten kosten de verzorgingsstaat 30 miljard euro, op basis van een ruw maar voorzichtig ingeschat rekensommetje.

Hoe lang gaat die vlag nog op? En wie zal er het hardste getroffen worden, wanneer de sociale systemen bezwijken onder hun last? Dat zullen opnieuw de onderste lagen van de bevolking zijn, daarna de middenklasse, die steeds grotere lasten te dragen krijgt.

Een verzorgingsstaat met open grenzen is net zoiets als stoken met de ramen open, zo stelde de onlangs overleden historicus Rolf Peter Sieferle eens. Op enig moment overstijgen de astronomische kosten ieder budget en dan wordt het ineens koud.

Zowel de SPD, de Groenen als Die Linke zijn blind voor dit eenvoudige inzicht om maar vast te kunnen houden aan een multiculti- en Weltbeglückungsdroom. Ze demoniseren zelfs iedereen die het waagt dergelijke eenvoudige waarheden uit te spreken.

Zo mag het niet verwonderen dat de SPD niet meer weet welke kant ze met zichzelf uit moet. Of dat Die Linke niets anders te binnen komt dan de belastingen en afdrachten nog maar eens te verhogen, waarmee uiteindelijk de modale inkomens nog maar eens getroffen worden. En zo probeert links dan het vertrouwen van nieuwe kiezers te winnen, maar zelfs veel van hun klassieke arbeidersachterban kan op zijn vingers natellen dat ze onder een regering Schulz geen haar beter of misschien zelfs nog slechter af zijn dan onder Merkel.

Posted on

Macron zal Berlijn nog veel zorgen bereiden

In Berlijn haalde men even opgelucht adem toen zondagavond definitief uitgesloten kon worden dat Marine Le Pen de nieuwe president van Frankrijk zou worden. Die opluchting was echter van korte duur. Macron zal de Duitsers namelijk met onmatige eisen confronteren.

Laatste toevlucht

Het complete politieke establishment zowel in Parijs als in Brussel en Berlijn schaarde zich voor de presidentsverkiezingen achter de kandidatuur van Emmanuel Macron en verwelkomde vervolgens zijn overwinning. Hier wordt een fundamentele verandering in het politieke landschap van Europa zichtbaar. De achterhaaldheid van het politieke driestromenland trad hier aan de dag, terwijl het establishment hier juist aan vast hield om nog enige schijn van pluralisme voor te kunnen wenden.

Zo bezien had het ‘enthousiasme’ van de gevestigde politiek voor Macron ook duidelijk trekken van vertwijfeling. Ze kwam voor als laatste toevlucht van een kartel dat tot nog toe in staat was geweest alle postjes onder elkaar te verdelen en nu ineens genoodzaakt was alles op één paard te zetten om de indringer buiten te houden. Hiermee heeft het establishment zich nog een keer kunnen redden, maar hoe lang kan met het uithouden met dit soort lapmiddelen.

Homeopathische hervormingen

Het presidentschap van Macron zit van begin af aan in een lastig parket en hij zal zijn Duitse partners in een vergelijkbare situatie manoeuvreren, omdat hij gezien zijn eigen positie geen andere opportune keus heeft. Macron heeft immers ‘hervormingen’ aangekondigd, die in vergelijking met die van toenmalig bondskanselier Gerhard Schröder (SPD) op zijn best als homeopathisch  te typeren zijn.

Maar zelfs daarvoor kreeg hij een dag na de verkiezingen al flink de wind tegen van radicaal links, dat zich na de bijna 20 procent van haar kandidaat in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen met recht sterk voelt. Deze radicaal-linkse krachten kunnen allicht ook in de komende parlementsverkiezingen profiteren van de verzwakking van de Parti Socialiste, die Macron mee bewerkt heeft, en nog bewerkt door politici over te laten stappen naar zijn eigen partij.

A spoon full of sugar…

Om de bittere pil van de ‘hervormingen’ voor de onwillige Fransen wat zoeter te maken, streeft hij vergemeenschappelijking van de schulden van de EU-lidstaten na en eist een EU-Ministerie van Financiën alsmede een EU-werklozenverzekering.

Dat wil zeggen: De Duitsers, Nederlanders, Finnen enzovoort, moeten ervoor betalen, dat in Frankrijk met zijn 35-urige werkweek, riante verzorgingsstaat, schuldenpolitiek en relatief minder concurrerende economie zo weinig mogelijk hoeft te veranderen. Dat zullen we nog wel eens zien, is de weinig verrassende eerste reactie van de Duitse minister van Financiën Wolfgang Schäuble (CDU), maar dat is tegen het zere been van minister van Buitenlandse Zaken Sigmar Gabriel (SPD), die allicht nog de ijdele hoop koestert dat iets van de overwinning van Macron afstraalt op de ‘Schulzzug’ die allang niet meer op tijd rijdt.

De Duitsers het zuur, de Fransen het zoet

In realiteit zal het effect van Macron op de Duitse kiezers denkbaar helemaal niet zo gunstig zijn voor de gevestigde partijen, zoals Schäuble wel aanvoelt. De Duitsers mogen immers de beurs trekken voor de ‘hervormingen’ van Macron. De Duitse kiezers, ook en met name die van de SPD, zullen zich dan ook afvragen, waarom zij de lasten moesten dragen van Gerhard Schröders Hartz-hervormingen en toe moesten zien hoe door het monetair beleid hun spaartegoeden wegsmolten ten gunste van de staatskas, en de vruchten van hun ontberingen nu over de Rijn gedragen worden.

In zo’n geval maakt het niet meer uit of de SPD in de Bondsdagverkiezingen nu aangevoerd wordt door Macrons goede vriend Gabriel of door voormalig voorzitter van het Europees Parlement Martin Schulz. Hun beroep op ‘Europese solidariteit’ klinkt hier onvermijdelijk als hoon, de suggestie dat de Duitsers in werkelijkheid het meeste zouden profiteren van de Europese integratie als een drieste leugen. De politiek van de eenheidsmunt die economische convergentie zou moeten brengen, maar de zo verschillende Europese economieën juist in de problemen heeft gebracht, zucht steeds zwaarder onder de interne tegenstrijdigheden. Het kon wel eens zo zijn dat juist de ‘pro-Europese’ Macron straks degene blijkt te zijn die het vermolmde vloertje waarop de Euro rust overbelast.

Posted on

En toen was de koek op: Sociale gerechtigheid en immigratie

De nieuwe SPD-leider Martin Schulz heeft momentum en is daarmee een serieuze concurrent van Angela Merkel voor het bondskanselierschap geworden, toch zit er een fundamentele tegenstrijdigheid in zijn profilering.

Op het partijcongres werd Martin Schulz onlangs ook daadwerkelijk gekozen als aanvoerder van de sociaaldemocraten, met maar liefst 100 procent van de stemmen. Dat was mede mogelijk door de uitgelaten stemming nu de partij het eindelijk weer beter doet in de peilingen. Daarbij profiteert Schulz er van dat zijn carrière zich de laatste jaren in Brussel afspeelde, zodoende heeft hij weinig vijanden in Berlijn en binnen zijn partij gemaakt. Want hoe populair een politicus ook is, hij heeft ook altijd partijgenoten gepasseerd, zodat een honderd-procent-score zelfs bij een enkelvoudige voordracht zeldzaam is.

Commentatoren in de Duitse media waarschuwen dat een zo stormachtig de hemel in geprezen uitdager voor Merkel ook snel weer bergafwaarts kan gaan. Zo wordt er reeds twijfel geuit over de financierbaarheid van zijn verkiezingsbeloftes en gesteld dat hij zich veel te vaag en te algemeen uitlaat.

Dat klopt allemaal en toch zien de critici daarbij voorbij aan het grotere historische dilemma van de sociaaldemocraten, dat ook Schulz nog in de problemen kan brengen. Wie de wortels zoekt van de ‘sociale gerechtigheid’ waarover Schulz het de laatste tijd zo graag heeft, moet naar het begin van de sociaaldemocratie terug. In het vroege kapitalisme konden werkgevers hun werknemers steeds onder druk zetten met het gegeven dat er talloze concurrenten voor hun arbeidsplaatsen waren: “Voor jou tien anderen!” Van de Duitse plattelandsbevolking tot de nog armere immigranten uit Oost-Europa stond een haast onuitputtelijk reservoir aan potentiële door de nood gedreven loondrukkers beschikbaar. Pas toen dit rigoureus werd ingeperkt en aanbod en vraag op de arbeidsmarkt weer in het lood kwamen, kon de arbeidersklasse zich ook als politieke macht gaan ontplooien.

Vandaag de dag wil links het echter tegelijk voor de rechten van lokale werknemers opnemen als voor onbegrensde immigratie. Dat kan slechts goed gaan zolang de economie schitterend loopt en er geld beschikbaar is voor steeds meer aanspraken op sociale voorzieningen en dergelijke. Zodra er echter schaarste ontstaat en er verdelingsstrijd uitbreekt, wordt genadeloos duidelijk dat deze neolinkse politiek niet opgaat.

De unie van CDU en CSU zou daar op in kunnen zetten. Zelf kunnen de christendemocraten terug grijpen op de sterke sociale traditie van de katholieke arbeidersbeweging. Tragisch genoeg is het echter juist en met name de op sociaal-economische kwesties georiënteerde vleugel van de CDU die in het immigratievraagstuk op dezelfde doodlopende weg zit als de sociaaldemocraten. Bondskanselier Merkel voert deze dwaze koers aan. Zo staat de Duitsers een verkiezingscampagne tussen twee varianten van een misleidde politiek te wachten. Veel grote Duitse media spreken van een “spannende” strijd, surreëel is allicht een passender omschrijving.

Lees ook: Lokale SPD-politici in Berlijn en Roergebied stappen over naar AfD

Posted on

Duitsland: Overbodige Groenen staan er slecht voor

Terwijl GroenLinks in Nederland haar beste verkiezingsresultaat ooit* viert, staat de Duitse Groenen een slecht verkiezingsjaar te wachten. Voor de verkiezingen voor de Bondsdag in september worden er drie landdagen gekozen, te beginnen met die van Saarland. Voor de Groenen had het niet ongunstiger kunnen zijn.

Recente peilingen zien de Groenen zelfs onder de kiesdrempel van vijf procent. Als de Groenen er op 26 maart in Saarland niet in slagen over de kiesdrempel te komen, zet dat meteen een domper op de campagne voor de verkiezingen daarna.

De partijtop rond Cem Özdemir en Simone Peter doet er dan ook alles aan om demonstratieve gelatenheid uit te stralen. Het Saarland is maar klein, kent allerlei regionale bijzonderheden en is boven nooit een bolwerk van de Groenen geweest, zo klinkt het. Niet onwaar, maar wat de leiders van de Groenen wijselijk verzwijgen is dat de partij in het Saarland steeds alleen dan succes had, wanneer de federale trend positief was. En daarvan is op het moment geen sprake.

Op federaal niveau zien de opiniepeilers de Groenen momenteel tussen de 6,5 en 8 procent van de stemmen. Vier jaar geleden kwam de partij in de verkiezingen voor de Bondsdag nog op 8,4 procent en dat werd toen als een rampzalig resultaat beschouwd.

De kandidatuur van Martin Schulz voor het bondskanselierschap heeft de SPD opgestuwd in de peilingen en de Groenen een serieus probleem bezorgd. Tot nu toe gold voor links georiënteerde kiezers dat de Groenen sterk gemaakt moesten worden om nog een termijn als bondskanselier voor Angela Merkel te doorkruisen. Maar deze tijd is voorbij. “Doordat de SPD de mogelijkheid heeft de grootste partij te worden, verschaft ze zich een ongedacht mobiliseringspotentieel. Voor de Groenen geldt het tegendeel. En Die Linke heeft met vergelijkbare problemen te kampen”, aldus politicoloog Karl-Rudolf Korte van de Universiteit Duisburg-Essen.

Dat de concurrentie van Die Linke eveneens afzwakt, is een schrale troost voor de Groenen. Als de SPD daadwerkelijk de grootste partij wordt, kan ze de Unie van CDU en CSU een junior-rol in de coalitie aanbieden. Voor de Groenen het slechtst denkbare scenario.

Achterhaald door Merkel

De Groenen zoeken momenteel dan ook handenwringend naar een verkiezingsthema. De kernramp van Fukushima bezorgde de partij in 2011 een enorme toeloop en in de deelstaat Baden-Württemberg de eerste minister-president. Daarna kwam de Energiewende, waarmee Merkel het groene kernthema tot staatsraison maakte.

Maar de omschakeling naar hernieuwbare energie is onbeholpen, de kosten zijn immens, het geklaag over windturbines zwelt aan. En de weerklank die de Groenen vinden wordt geringer: “Peilingen zijn momentopnames. In 2002 lagen we bij goed vier procent en haalden we twee keer zoveel. Goed dat er dankzij Schulz überhaupt wat in beweging komt. Dat moet je sportief opnemen”, houdt Özdemir zich groot.

De federale co-partijvoorzitter is samen met de gesjeesde protestantse theologiestudent Katrin Göring-Eckardt  lijsttrekker in de verkiezingen. Dat wilden de leden zo. Özdemir werd 23 jaar geleden voor het eerst in de Bondsdag gekozen, Göring-Eckardt zit nu 19 jaar in het parlement. Nieuwe gezichten zijn het dus niet bepaald. Nieuwe thema’s heeft men tot nog toe ook niet weten te vinden. De partij heeft zich in de loop der jaren van een eerder linkse, pacifistische protestbeweging in een links-liberale partij voor mensen die goed verdienen veranderd.

Multikulti

Tevergeefs zoekt de partijleiding een weg uit de stemmingscrisis. Het centrale thema in het publieke debat van de afgelopen maanden, de binnenlandse veiligheid, was voor de Groenen nooit een sterk punt. Co-partijvoorzitter Simone Peter zorgde voor ophef, toen ze de politie in Keulen racisme verweet vanwege hun controles in de nieuwjaarsnacht. Op 14 mei wordt er daar gekozen voor de landdag van Noord-Rijnland-Westfalen, qua bevolking de grootste Duitse deelstaat.

De multiculturele samenleving is in deze onrustige tijden sowieso een zwakke plek van de Groenen. Inzake immigratie en integratie laat de partij een diffuus beeld zien. Tegenover de oproep van delen van de jongerenorganisatie voor een verblijfsrecht voor iedereen, staat de roep van de realisten uit Baden-Württemberg rond minister-president Winfried Kretschmann en de burgemeester van Tübingen Boris Palmer om meer politie en snellere uitzettingen.

Sociaal versus radicaal ecologisch

In de afgelopen week verspreidden de campagneleiders een discussiestuk van Göring-Eckardt en andere Bondsdagleden over een ‘acht-puntenplan voor een rechtvaardige arbeidsmarkt’. Daarmee wil men schijnbaar op de door Schulz in beweging gezette Hartz-IV-trein springen en ‘sociale gerechtigheid’ tot campagnethema maken. Maar net als bij Schulz blijven de voorstellen vaag en gaan ze vooral de linkervleugel van de partij niet ver genoeg.

De linkervleugel van de partij eist dat men zich vastlegt op radicale ecologische thema’s: “We moeten aansluiting zoeken bij thema’s die de mensen bezighouden”, zegt co-partijvoorzitter Peter. Ze wil duidelijk maken dat sociale en ecologische vraagstukken samenhangen. De vraag is of dit aanslaat bij de kiezer. “Het is geen wetmatigheid dat alleen de [liberale] FDP voor de vijf-procentdrempel moet vrezen. Wie op momenteel negen procent staat en met zo’n verkeerde startpositie als de Groenen, kan ook door deze politieke demarcatielijn heen zakken”, schreef het tijdschrift Cicero onlangs.

Regeren

Een jaar geleden hadden Özdemir en vertrouwelingen nog ontmoetingen met bondskanselier Merkel en de haren. Met het oog op de toenmalige zwakke positie van de SPD en de onzekere toekomst van de FDP, heette het toen dat Angela Merkel geïnteresseerd was in de mogelijkheid van een zwart-groene coalitie na de Bondsdagverkiezingen. Inmiddels liggen de verhoudingen anders. Uiteindelijk blijft voor de Groenen alleen nog de hoop bestaan de een of de ander aan een meerderheid te kunnen helpen.

Mochten de Groenen er in het Saarland toch in slagen over de kiesdrempel te komen, dan zou het niet onwaarschijnlijk zijn dat een linkse coalitie van SPD, Die Linke en Groenen de huidige grote coalitie aflost. En op federaal niveau? “Als CDU en SPD de grote coalitie zat zijn, zullen ze toch iemand nodig hebben om mee te regeren”, houdt Özdemir de moed er in.

Lees ook: Ideologische ledigheid: Hoe een ‘centrumrechtse’ partij het uithoudt met een groene leider


* Afgezien van de Tweede Kamerverkiezingen van 1972 toen CPN, PPR en PSP bij elkaar 16 zetels behaalden.