Posted on

Coalitie op sterven na dood – Insiders geven Merkel tot herfst

De CDU kalft hard af, de SPD staat op de rand van het graf. Zo kan het niet verder met de ‘grote coalitie’ van bondskanselier Angela Merkel. Dit najaar is het afgelopen.

Zelfs vice-voorzitter van de CDU en deelstaatpremier van Noord-Rijnland-Westfalen, Armin Laschet ziet het einde voor de federale coalitie van christen- en sociaaldemocraten naderen. Tot de herfst zal ze nog wel houden, misschien tot de Kerst, vermoedt Laschet. Zo precies kun je het immers nooit voorspellen. Vervroegde verkiezingen hoeven er van Laschet dan echter niet te komen. Dat terwijl de reguliere verkiezingen pas voor eind 2021 op de rol staan.

Merkel kan Jamaica nog eens proberen

Laschets kijk op de zaak is alleen realistisch wanneer zich op basis van de huidige samenstelling van de Bondsdag een nieuwe meerderheid laat vormen. Dat kan maar één ding betekenen: opnieuw proberen een zogenaamde Jamaica-coalitie van CDU/CSU, Groenen en FDP te vormen. Waar in 2017 de liberalen de stekker uit de onderhandelingen trokken, zouden nu de Groenen dat wel eens kunnen doen. Bij hen zit de weerzin jegens de FDP nog diep. Bovendien kijken zij met een schuin oog naar de peilingen, waarin ze kans maken de grootste partij te worden, mochten vervroegde verkiezingen toch nodig blijken.

SPD vertwijfeld

Voor veel afgevaardigden van CDU en SPD ziet het er in het geval van nieuwe verkiezingen niet rooskleurig uit. De SPD verkeert echter in een staat van vertwijfeling. Het zegt genoeg dat er zelfs niemand was die het partijvoorzitterschap op zich wou nemen, zodat er uiteindelijk een trio de zaak waarneemt, waaronder een deelstaatpremier die verkiezing na verkiezing verloor. Het scenario voor de komende maanden tekent zich reeds duidelijk af: de sociaaldemocraten zullen sterk verliezen in de deelstaatverkiezingen in Brandenburg, Saksen en Thüringen in september en oktober. Daarna zullen ze alsnog een nieuwe partijleider kiezen, die de SPD uit de coalitie met Angela Merkel haalt en zo snel mogelijk op nieuwe verkiezingen aanstuurt. En dan maar hopen dat het resultaat onder de nieuwe leider en na de breuk met Merkel  nog wat meevalt.

Groenen nu belangrijkste concurrent CDU

Ook de unie van CDU en CSU moet intussen hopen dat de trend nog keert. Het overnemen van standpunten van de Groenen heeft een poos electoraal gewerkt, maar nu zijn de Groenen zelf de grote concurrent in de verkiezingen. In de afgelopen tijd hoefden de Groenen hun eisen alleen maar verder op te voeren, daarbij ondersteund door gewillige media. Zonder duidelijke koerswijziging hoeven de christendemocraten echter niet op een herleving te rekenen. Het lastige daarbij is dat de christendemocraten in het westen vooral met de Groenen en in het oosten vooral met de AfD moeten concurreren.

AKK niet in staat tot nieuwe koers

De weinige aarzelende aanzetten die de nieuwe CDU-partijleider Annegret Kramp-Karrenbauer deed om de CDU weer een wat conservatiever imago te geven, kwamen haar vooral op kritiek te staan. Het ontbreekt haar aan overtuiging en kracht, maar ook aan meer dan oppervlakkige steun in de partij om een nieuwe koers door te zetten. Als Merkel aftreedt als bondskanselier, ligt de vraag wie de CDU in nieuwe verkiezingen zal aanvoeren dan ook nog open.

AfD stagneert

Ondertussen slaagt de AfD er de laatste tijd nauwelijks in om te profiteren van de misère bij CDU/CSU en SPD. De afhakende kiezers van die partijen worden vooral niet-stemmers. De aanhoudende media-aanvallen op de nationaal-conservatieven dragen zeker bij aan deze stagnatie. Interne conflicten maken het tegenstanders daarbij gemakkelijk om de jonge partij als onserieus weg te zetten. Het gebrek aan ernst is echter ook een belangrijke reden waarom veel Duitsers zich van de clichématige en op sentimenten spelende politiek van de gevestigde partijen afkeren.

Posted on

Martin Schulz’ lot onzeker

Als de peilingen er niet gigantisch naast zitten, is het een uitgemaakte zaak. De SPD ligt dermate achter op CDU/CSU, dat zelfs in het Willy Brandt-huis, het partijbureau van de sociaaldemocraten, alleen de meest verstokte optimisten nog in een goede verkiezingsuitslag geloven.

Aangezien een linkse minderheid bij lange na niet haalbaar lijkt, ziet de SPD zich met de vraag geconfronteerd wat ze na de verkiezingen voor de Bondsdag op 24 september aanstaande doen zal. De grote coalitie met CDU/CSU onder leiding van bondskanselier Angela Merkel heeft de SPD murw gemaakt. Haast bezwerend wijst fractieleider Thomas Oppermann er op dat zijn partij veel punten uit haar verkiezingsprogramma gerealiseerd heeft. Het lijkt de kiezer echter niet te interesseren. “We strijden tot het eind voor een eigen meerderheid”, zei Martin Schulz onlangs. In de afgelopen weken heeft de uitdager de bondskanselier herhaaldelijk aangevallen. “Hij brengt zich in stelling”, zeggen ze in de SPD.

Buitenlandse Zaken

Duidelijk is evenwel dat Schulz in het geval van een hernieuwde grote coalitie graag minister van Buitenlandse Zaken wil worden. Op deze post zit momenteel zijn voorganger als partijvoorzitter van de SPD, Sigmar Gabriel. Als Schulz er voor de verkiezingen nog in slaagt een paar procentpunten te winnen en in de buurt te komen van de 26 procent die Peer Steinbrück in 2013 haalde, dan staan alle opties voor hem open. Als hij Gabriel uit de ministerraad stoot, dan is diens politieke carrière voorbij.

Maar wat gebeurt er als de CDU voor een coalitie met de FDP en eventueel de Groenen kiest? Dan ziet de SPD zich naar de oppositiebankjes verwezen. De huidige fractievoorzitter Thomas Oppermann geldt intern als versleten. Hij heeft veel Bondsdagleden tegen de haren in gestreken en geldt daarbij niet als vertrouweling van Schulz.

Fractievoorzitterschap

In de fractie kan men zich nog goed heugen hoe de verslagen kandidaat-bondskanselier Frank Walter Steinmeier in september 2009 de chaos van de verkiezingsavond gebruikte en meteen verklaarde er aan bij te willen dragen dat de SPD weer zijn “oude kracht” zou hervinden en dat hij bereid was dat als “oppositieleider in de Bondsdag” te doen. “Het was de putsch van een verliezer en hij slaagde”, becommentarieerde de nieuwszender NTV deze coup destijds. Van Schulz is een dergelijke move ook wel te verwachten. Hij zou het argument kunnen gebruiken dat, zolang de mogelijkheid bestaat dat de SPD aan de regeringscoalitie deel zal nemen, het beter is dat het partijvoorzitterschap en het fractievoorzitterschap in de Bondsdag in één hand zijn.

Maar Schulz heeft geduchte concurrenten voor het fractievoorzitterschap, met een goed netwerk in Berlijn. De nieuwe partijsecretaris Hubertus Heil bijvoorbeeld. Over hem wordt gezegd dat door zijn ingrijpen de zwakke campagne van de SPD toch nog een beetje schwung heeft gekregen. De belangrijkste rivaal van Schulz is echter de huidige minister van Arbeid en Sociale Zaken Andrea Nahles. De kandidaat-bondskanselier sprak zich er al vroeg voor uit dat zij ook in de komende regering op die post blijft. Daarmee zou Schulz natuurlijk ook een concurrent minder hebben. Nahles zelf laat zich niet uit over haar ambities na de verkiezingen. Onder het partijkader gaan echter de nodige stemmen op die zeggen dat Nahles de beste keus zou zijn om de SPD in de oppositie weer een links profiel te geven.