Posted on

Boekpresentatie Michael

Vrijdag 29 november werd in het Goethe Instituut te Amsterdam de roman Michael van Menno Kalmann gepresenteerd. In dit boek vertelt Kalmann het verhaal van een Joodse familie die in de jaren 30 naar Nederland vlucht voor het nazi-regime. De auteur van de roman is een halfbroer van de hoofdpersoon, het jongetje Michael. Deze Michael Ben Dror is inmiddels een man van 79 en was bij de presentatie aanwezig.

De auteur, Menno Kalmann

 

Een ander belangrijk karakter in de roman is de Duitse schrijver Georg Hermann, de opa van Michael. Hij woonde in die jaren in Hilversum en via hem krijgen we een indruk van het Nederlandse intellectuele milieu rond mensen als uitgever Emanuel Querido en dirigent Peter Van Anrooy. Kalmann slaagt er zo in niet alleen personages van vlees en bloed te beschrijven, maar ook het mileeu en de omstandigheden waarin zij verkeerden tot leven te wekken.

Ronny Naftaniel en Frits Barend ontvangen een exemplaar uit handen van de auteur.

 

De roman neemt de lezer mee in het leven van opgejaagde Joden, door Frankrijk Zwitserland. En hun lot is weer verbonden met talloze andere mensen. We lezen over Chaim Pazner die vanuit Genève dag en nacht werkt om zoveel mogelijk Joden uit de kampen naar Palestina te laten vertrekken. Als hij in Bazel is en daar hoort over de Endlösung waartoe op de Wannseeconferentie is besloten, keert hij verslagen terug naar Genève: “De zon breekt door. De treinreis langs de Bielersee en even later langs het meer van Neuchatel is adembenemend mooi. Bijna thuis, langs het meer van Genève, grijpt de onbeschaamde schoonheid van het landschap hem dermate aan dat hij niet meer naar buiten wil kijken. De lente is in aantocht, ver weg nog, maar de natuur viert het al. Onverstoorbaar en haast minachtend naar de mens, die ervoor gekozen heeft het eigen leven tot een hel te maken.”

De Palestina-lijst zal voor een kleine groep Joden toch nog hun redding betekenen. Dat wordt niet alleen beschreven vanuit het perspectief van de betrokken Joden. Kalmann neemt ons mee naar het Haifa van 1933 waar we de smid Ulrich Goetz ontmoeten; een lid van een sektarische gemeenschap van Duitse protestanten, de zogenaamde Templergemeinschaft. Zijn zoontje heeft als peuter uit een fles loog uit de smederij gedronken en is daardoor gruwelijk verminkt: “Hij is taai en weigert dood te gaan, en zijn slokdarm laat na een jaar kleine stukjes voedsel door. Maar zijn hele groei en ontwikkeling zijn verstoord. Hij wordt uiteindelijk niet groter dan 1 meter 20. Zijn borst steekt als een ijsbreker vooruit.” Dat bedoel ik nu met personages van vlees en bloed.

Michael is met ruim 450 pagina’s een stevige roman. Er zit veel onderzoek in en in het nawoord worden diverse mensen genoemd die in het verhaal voorkomen en die Kalmann nog heeft kunnen spreken. Dat maakt Michael tot een rijke roman maar ook tot een deel van een levende geschiedenis die, vrij naar Bilderdijk, steeds in het heden present blijft.

Michael en Co de Kloet

Het is ongetwijfeld een tour de force geweest om deze roman te voltooien. De grote belangstelling voor de boekpresentatie en de prachtige locatie waren beslist een bekroning op dit werk.

Menno Kalmann, Michael, Groningen, De Blauwe Tijger, 2019.
€ 32,00 te bestellen via de webwinkel.

Posted on

Tunesië: Jood wordt minister

René Trabelsi is de nieuwe minister van Toerisme van Tunesië. Daarmee is de 56-jarige de enige joodse minister in de Arabische wereld en de eerste in Tunesië sinds de jaren ’50.

Trabelsi groeide op het eiland Djerba, voor de oostkust van het Noord-Afrikaanse land, op. Daar staat met de Al-Ghriba-synagoge het oudste joodse gebedshuis van Afrika. Die synagoge kwam 17 jaar geleden internationaal in het nieuws, toen bij een aanslag 20 Duitse toeristen om het leven kwamen. Trabelsi studeerde in Frankrijk en begon daar een toeristische onderneming waarmee hij pelgrimages van joden uit de hele wereld naar de Al-Ghriba-synagoge organiseert.

Interieur van de Al-Ghriba-synagoge

Coëxistentie

Trabelsi geldt als een geëngageerde voorvechter van de coëxistentie van joden (waarvan er slechts zo’n 1.200 zijn in Tunesië) en moslims, wat hem natuurlijk niet vrijwaart van vijandigheden van de zijde van radicale moslims. Bij zijn bevestiging als minister van Toerisme kreeg hij echter ook de stemmen van de parlementsleden van de islamistische Ennahda-partij.

Posted on

Daniël Maes: “Westen zal blijven proberen Syrië te onderwerpen”

Eerder berichtte Novini reeds over het openingscongres van het nieuwe Geopolitiek Instituut Vlaanderen-Nederland (GIVN) in Leuven op 5 mei jongstleden en gaven we de lezing van de Nederlandse filosoof en uitgever Tom Zwitser door. Een andere spreker op dit congres was pater Daniël Maes, die uit eigen ervaringen in Syrië verslag kon doen. Bij Uitgeverij De Blauwe Tijger verscheen eerder het eerste en onlangs het tweede deel van zijn Syrisch Oorlogsdagboek, nu samen met korting verkrijgbaar.

Ook van zijn lezing in Leuven is een opname gemaakt, die hieronder te bekijken is:

Posted on

De staatsman en zijn beleid

The Putin Interviews is een documentaireserie over de Russische President Vladimir Poetin door de Amerikaanse filmmaker Oliver Stone. De eerste aflevering verscheen in de Verenigde Staten van Amerika op 12 juni 2017 voor het publiek. Stone ziet zichzelf als dramaticus, dus als iemand die over personen en hun ontwikkelingen schrijft en deze op beeld weergeeft. Met Poetin mocht hij over 2 jaar talloze uren aan gesprekken opnemen, wat uiteindelijk leidde tot een bijna 4 uur durende documentaire verdeeld over 4 afzonderlijke afleveringen.

Hete hangijzers

Het is Stone die Poetin ondervraagt, uiteraard ook over de betrekkingen tussen de Verenigde Staten en Rusland, die al jaren stroef lopen. Volgens de Russische president is echter het buitenlandbeleid van de VS altijd hetzelfde gebleven ongeacht welke President er zat en dat zal met Donald Trump niet veranderen. Dit heeft van doen met de macht van de bureaucratie. Een heet hangijzer is Oekraïne, waar in 2014 een gewapende machtsovername plaatsvond, gesteund door de VS. Men blijft van Russische zijde uitleggen dat volgens hen de Krim niet geannexeerd is, maar middels een door Rusland ondersteund referendum bij het land kwam. Poetin merkt op dat men bij andere landen in Oost-Europa een zekere onrust opstookt tegen Rusland.

Zeer actueel is de rol en achtergrond van de Russische activiteiten in Syrië. Het land werkt samen met het Assad-regime om terroristen van Al-Qaida te bestrijden. Er vechten zo maar 5000 Russen aan de kant van de terroristen. Maar het is daar bovenal een wespennest geworden, er zijn talloze landen aanwezig, naast Rusland speelt ook Iran een rol en natuurlijk de VS. Daarbij zijn er meerdere westerse landen die daar met vliegtuigen bombardementen uitvoeren.

Een ander heet hangijzer is de digitale informatiestrijd tussen landen. Rusland heeft een nieuwe sleepwet voor datacollectie en tapt burgers af, de Amerikanen verzamelen informatie over de hele wereld, iets wat pas goed duidelijk werd na de verklaringen van Edward Snowden. Rusland stond wel open om hem uit te wisselen met vermeende Russische criminelen die in de VS zitten, maar het land wilde hierover geen akkoord sluiten.

Interessant zijn ook de bespiegelingen van Vladimir Poetin over Rusland en de maatschappij, als een samenleving van verschillende volkeren waar altijd interactie is geweest tussen de religies islam, orthodoxie en jodendom. Deze volkeren zien Rusland als hun thuisland, weet Poetin. Alle religies zijn in bloei, na het verdwijnen van het communisme. Er wordt tevens gekeken naar bevolkingspolitiek en men ziet het traditionele gezin als basis voor de samenleving en daarom is er ook de wet die kinderen tijdens hun schooltijd beschermt tegen homopropaganda.

Vladimir Poetin

Het verhaal van de Russische president zelf, opgegroeid in Leningrad (thans Sint-Petersburg), gedisciplineerd door het beoefenen van judo, Russisch-Orthodox van religie en na een rechtenstudie via het veiligheidsapparaat opgeklommen in de hiërarchie van de Sovjet-Unie. Jeltsin zou hem zomaar de macht hebben overgedragen in 2000, iets dat Poetin een opvallende ontwikkeling vond. Inmiddels vijf moordaanslagen verder zit Vladimir Poetin al bijna 20 jaar bovenaan de machtsstructuur. Stone laat terloops vallen dat dit erg lang is en dat iemand zomaar kan denken voor altijd nodig te zijn op een dergelijk positie. 

In de documentaire krijgen we meer te zien dan men zou verwachten uit de leefwereld van president Poetin, hij laat in alle rust zijn werkkamers zien en legt hier en daar wat uit. Ook zijn er beelden van het Rode Plein waar een manifestatie van het leger plaatsvindt. Het is een prima keuze geweest om te werken met ondertiteling van de woorden van Poetin en hem niet te vervangen door de stem van een Engelstalige spreker. Dit komt helder en oprecht over, hem te horen in het Russisch. Poetin lijkt ontspannen, lacht geregeld en neemt bij de lastige vragen een serieuze houding aan. We leren dat de president hard werkt, bijna altijd bezig is en nauwelijks rust neemt.

Goede aanzet

Het is een documentaire van belang, want het wordt op een moment naar buiten gebracht dat het voor mensen buiten Rusland zeer lastig is om objectieve informatie uit het land te verkrijgen, over hoe men daar tegen belangrijke kwesties aankijkt. Juist daarom is het wenselijk om uit de mond van de staatsman zelf te horen wat het beleid van Rusland is en dit in beeld gebracht door een filmmaker met verstand van zaken. Het publiek ontvangt dan ook veel kennis en inzichten en kan vervolgens zelf beoordelen en afwegen wat hiervan te vinden.

Op de momenten dat Oliver Stone vervolgvragen stelt komen er zaken naar voren die wel zullen verbazen. Zoals het ondersteunen met geld en raad van terroristen in Tsjetsjenië en op de Kaukasus door de Amerikanen, die zich ook zeer openlijk mengden in de Russische verkiezingen van 2012 en het enorme militaire budget van de VS in verhouding tot de rest van de wereld.

We leren Vladimir Poetin door deze film meer dan ooit kennen als een staatsman, die zichzelf als een patriot beschouwt en Rusland wil dienen. Poetin kan inderdaad terecht wijzen op de economische verbeteringen en heeft daarbij de Russen weer wat trots en het land een plek in de wereld teruggegeven. President Poetin zal nog wel even op die plek zitten, het wordt daarom tijd om ons eens wat meer open te staan voor de politiek van Rusland. Deze documentaire geeft hier een goede aanzet toe.

Posted on 1 Comment

Hoe voormalig Duits regeringscentrum Bonn een Salafistenbolwerk werd

De diplomatieke wijk van het voormalige Duitse regeringscentrum Bonn is, na het vertrek van de regering, het parlement en het staatshoofd naar Berlijn, door de komst van de König-Fahd-Akademie tot een salafistisch bolwerk uitgegroeid.

De naar de in 2005 overleden vijfde koning van Saoedi-Arabië vernoemde school in de wijk Lannesdorf van de deelgemeente Bad Godesberg van Bonn was oorspronkelijk een door Saoedi-Arabië gefinancierde onderwijsinstelling uitsluitend voor tijdelijk in Duitsland wonende kinderen van Saoedische diplomaten.

Sinds de diplomaten in 2000 naar Berlijn vertrokken, zijn het vooral kinderen van vrome Salafisten van Noord-Afrikaanse afkomst die zich mede vanwege de school in Bad Godesberg gevestigd hebben. Nabij de school ontstond dan ook een moskee, die ruimte biedt aan enkele honderden gelovigen.

De König-Fahd-Akademie biedt onderwijs volgens het Saoedische onderwijsplan in twaalf leerjaren. Wettelijk valt de school niet onder het Duitse onderwijstoezicht en ze richt zich dus ook niet naar Duitse onderwijsrichtlijnen. Alles gebeurt onder verantwoordelijkheid van het koninkrijk Saoedi-Arabië. Tot 2004 werd er acht uur in de week godsdienstonderwijs gegeven, zes uur Arabisch en slechts één uur Duits. Pas in 2008 werd het onderwijs in de Duitse taal uitgebreid.

Reeds in 2003 werden echter op grote schaal activiteiten van Salafistische groeperingen vast gesteld.In de herfst van datzelfde jaar kwam ook naar buiten dat tijdens het vrijdaggebed in de moskee bij de school tot de heilige oorlog tegen niet-moslims opgeroepen was.

Na onderhandelingen tussen de toenmalige president van het district Keulen Jürgen Roters (SPD) en de ambassade van Saoedi-Arabië werd de voortzetting van de school onder voorwaarden toegestaan. De Frankfurter Allgemeine Zeitung had kort daarvoor geciteerd uit een lesboek voor de zevende klas, waarin pejoratief gesproken werd over jodendom en christendom en zelfmoordterroristen als helden voorgesteld werden.

De König-Fahd-Akademie in Bad Godesberg is uitgegroeid tot een verzamelplaats voor Salafistische groeperingen (foto: Hans Weingartz).
De König-Fahd-Akademie in Bad Godesberg is uitgegroeid tot een verzamelplaats voor Salafistische groeperingen (foto: Hans Weingartz).

In mei 2012 raakten bij Salafistische rellen 2 politieagenten zwaar en 24 licht gewond door messteken. Aanleiding voor de Salafistische rellen was een vreedzame manifestatie van de burgerbeweging Pro NRW nabij de school, waarbij karikaturen van Mohammed te zien waren geweest.

De König-Fahd-Akademie is een verzamelplaats voor fundamentalistische groepen uit heel Duitsland geworden, samen met de Al-Ansar-moskee van de Marokkaanse culturele vereniging aan de Bonner Straße, die in Bad Godesberg inmiddels als ‘Bagdad Allee’ bekend staat. Diverse straten of delen daarvan hebben de reputatie een no-go-area te zijn voor autochtonen en politieagenten. Daarmee is Bad Godesberg tot een heus bolwerk van radicaal Salafisme uitgegroeid.

Zo’n tien procent van de vanuit Duitsland naar Syrië gereisde islamisten, oftewel zo’n 40 à 50 personen, zijn uit dit milieu in Bonn afkomstig, met een sterke concentratie in de deelgemeente Bad Godesberg.

Intussen is Arabisch na Duits de meest gesproken taal in Bonn. En dat is allemaal het resultaat van het feit dat de König-Fahd-Akademie decennia lang ongestoord haar gang kon gaan, fundamentalistische gezinnen uit heel Duitsland naar Bonn kon trekken en dat nu nog steeds kan doen.

Bonn was vanaf 1949 de regeringszetel van de Bondsrepubliek Duitsland, in de omgang ook wel West-Duitsland genoemd. Na de hereniging met de Duitse Democratische Republiek, verhuisden de regering en de Bondsdag uiteindelijk in 1999 naar Berlijn. In Bonn zijn nog wel de ministeries van Landbouw en Defensie gehuisvest.

Posted on

Maakt bestrijding Iran bondgenoten van Israël en Saoedi-Arabië?

In het Midden-Oosten ontstaan soms onverwachte nieuwe samenwerkingen. De toenemende bedreiging door het jihadisme en de grotere rol van Iran in de regio hebben zowaar zelfs Israël en Saoedi-Arabië ertoe gebracht meer contact met elkaar te zoeken.

In het begin van de jaren ’80 blokkeerde Israël nog de verkoop van tanks door Duitsland aan Saoedi-Arabië onder verwijzing naar veiligheidsbedenkingen. In 2011 sprak Israël niet alleen geen veto uit over de verkoop van 200 Leopard-tanks aan de Saoedi’s, maar sprak zelfs over Saoedi-Arabië als een land dat de stabiliteit in de regio zou waarborgen.

Saoedi-Arabië, waar de islam ontstond en dat de hoeder is van de ‘heilige plaatsen’, waartoe overigens ook Jeruzalem behoort, was voor Israël altijd een aartsvijand. De ontwikkelingen van de laatste tijd hebben de Israëlische premier Benjamin Netanyahu er echter toe gebracht toe te geven dat Israël gemeenschappelijke belangen heeft met Saoedi-Arabië.

Saoedi-Arabië erkent het bestaansrecht van Israël niet en kent onder invloed van het wahabisme de meest behoudende, radicale, in bepaalde opzichten obscurantistische en bepaald ondemocratische staatsvorm in de Arabische wereld. In Saoedische schoolboeken worden joden en christenen als ongelovig en verdorven voorgesteld. Joden is vanwege hun godsdienst zelfs het reizen naar Saoedi-Arabië verboden. En ondanks dit alles denken hoge Israëlische ambtenaren, dat er nu ruimte is ontstaan om na te denken over mogelijke samenwerking.

Het kernprogramma van Iran wordt in Israël evenveel zorg bekeken als in Saoedi-Arabië. Beide landen hebben het akkoord van de vijf permanente leden van de VN Veiligheidsraad plus Duitsland (P5+1) in vergelijkbare bewoordingen veroordeeld. De toenemende invloed van Iran in Irak, Syrië, Libanon en Jemen wordt door beide met argusogen bekeken. Ook de toenemende terreur van ‘Islamitische Staat’, die ook de aanspraak van Saoedi-Arabië op het beschermheerschap van de heilige plaatsen in gevaar brengt, wordt vanuit Israël met toenemende zorg bekeken.

Met het oog op het veranderende politieke landschap in het Midden-Oosten heeft Netanyahu vastgesteld, dat de gemeenschappelijke veiligheidsbelangen van soennitische staten als Jordanië en Saoedi-Arabië met Israël heel goed tot een gezamenlijk optreden tegen Iran en ‘Islamitische Staat’ zouden kunnen leiden. Op een conferentie van de voorzitters van de grote Joodse gemeenschappen in de Verenigde Staten sprak de directeur-generaal van het Israëlische Ministerie van Buitenlandse Zaken Dore Gold over de soennitische Arabische landen als bondgenoten van Israël. In 2003 bracht Gold nog een boek uit, dat aan het licht bracht hoe Riaad het mondiale jihadistische terrorisme ondersteunt.

In Washington had Gold zelfs een ontmoeting met de gepensioneerde Saoedische generaal Anwar Eshki, die adviseur van de Saoedische regering was. De beide mannen hadden weliswaar geen mandaat van hun regeringen, waren het er echter over eens dat Iran en niet Israël het grootste gevaar in de regio is. Kort na deze ontmoeting werd bekend dat in de afgelopen 17 maanden Israëlische en Saoedische functionarissen elkaar reeds vijf maal hadden getroffen in Italië, India, Tsjechië voor gesprekken over het kernprogramma van Iran. Israël zou zich van de toestemming van Riaad hebben willen verzekeren om door het Saoedische luchtruim te mogen vliegen met het oog op een eventuele vernietiging van de Iraanse nucleaire installaties.

De vooraanstaande Saoedische intellectueel Abdullah al Shammari sprak onlangs in de Wall Street Journal over Israël als een “vijand vanwege zijn bestaan, maar niet vanwege zijn handelen”, in het geval van Iran zou dit precies andersom zijn. De intellectueel zou zonder blikken of blozen met Israël naar een gemeenschappelijke bestrijding van Iran zoeken.

Politici en analisten in de regio zijn het er echter over eens, dat een dergelijke alliantie zonder duidelijke toegevingen van de kant van Israël in het vredesproces met de Palestijnen niet tot stand zal kunnen komen. Saoedi-Arabië was in ieder geval een van de belangrijkste protagonisten van het vredesproces. Vanwege de weigering van Israël om op de vredesvoorstellen van Saoedi-Arabië in te gaan, sloeg het vanuit Jemen met raketten bestookte land zelfs het Israëlische aanbod af om haar het raketafweersysteem ‘Iron Dome’ te verkopen.

Posted on 1 Comment

Zuiver religieuze conflicten bestaan niet

Er zijn veel conflicten in de wereld waarin religie een belangrijke rol speelt. Met de aanslagen van  11 September 2001 op ons netvlies, is het onmogelijk om religieus geweld en religieuze conflicten weg te denken zijn uit onze moderne maatschappij.

De verhouding tussen religie en conflict stelt ons voor veel vragen. Vragen over de conflicten van gisteren, van vandaag en die van morgen. Hoe moeten we ze duiden? Wat is de oorzaak van deze conflicten? Tegenwoordig worden conflicten al snel  religieus geduid, maar zijn religies inherent gewelddadig? Of zijn er misschien toch andere oorzaken aan te wijzen?

De strijd tussen goed en kwaad
Vanuit onze godsdienstige achtergrond hebben we soms de neiging om conflicten religieus te duiden. Er is nu toch een strijd tussen goed en kwaad op de aarde?! Iedereen zal het er over eens zijn dat deze geestelijke strijd zich op de aarde voltrekt. Wij nemen religieus geweld serieus, zeker als we beseffen hoeveel christenen het slachtoffer zijn van religieus geïnspireerd geweld. Toch moeten we oppassen voor het denken in ‘goed versus kwaad’. In de eerste plaats omdat deze geestelijke strijd zich moeilijk laat overzetten naar de huidige politieke verhoudingen. Als wij dit doen spelen we juist religieuze extremisten  in de kaart. Zij willen het volk graag laten geloven dat er sprake is van een religieus conflict, waardoor mensen sneller geneigd zijn om de wapens te grijpen. In de tweede plaats maken juist extremisten zich schuldig aan het denken in ‘goed versus kwaad’. Een voorbeeld hiervan is Al Qaida dat een vijandbeeld creëert van het Westen en dat ziet als het kwaad. Dit is ook goed te zien in de propaganda die Al Qaida gebruikt om hun aanhangers te indoctrineren. In antisemitische propaganda worden Joden gelijkgesteld met beesten en allerlei ongedierte. Hiermee proberen ze hun tegenstanders te dehumaniseren, door ze buiten de “menselijke” context te plaatsen. Joden worden op de duur niet meer beschouwd als  mensen maar als beesten.

Rol van religie
Religie speelt vaak een belangrijke rol bij conflicten en werkt als olie op het vuur van reeds bestaande conflicten. Het is niet verwonderlijk dat religie een belangrijke rol kan spelen in conflicten. Religie is immers een belangrijke samenbindende kracht, die haar legitimiteit haalt uit het bovennatuurlijke. We moeten beseffen dat er vaak hele andere belangen bij betrokken zijn. De religieuze duiding  wordt dan gebruikt om de ware aard van een conflict te verhullen. Extremistische groeperingen of politieke leiders hebben er dan ook alle baat bij om een conflict religieus te duiden, aangezien dat de ‘strijd’ op een hoger plan tilt. Het zijn vaak bestaande spanningen en conflicten, waarbij religie betrokken raakt en doet versterken. De volgende twee voorbeelden laten dit duidelijk zien.

Moslimfundamentalisme
Religieuze extremistische stromingen, zoals het moslimfundamentalisme, legitimeren geweld vanuit hun religie. Hierdoor kan religie de belangrijkste aanjager van een conflict worden, omdat extremisten door hun geloof gemotiveerd worden. Op grond van teksten uit de Koran worden christenen vermoord omdat ze worden beschouwd als ongelovigen. Toch spelen ook hier niet-religieuze factoren een rol. Het (moslim)fundamentalisme voert een religieus geïnspireerde strijd tegen de moderniteit.  Ze verzet zich tegen de marginalisering van de islam in de Arabische samenleving en eist een terugkeer naar de “zuivere” islam. De verspreiding van de westerse waarden en normen en het materialisme is hun dan ook een doorn in het oog. Vaak gaat het moslimfundamentalisme dan ook samen met religieus nationalisme, om de zuivere islam binnen een staat af te dwingen. Deze signalen komen ook juist nu weer in het nieuws, tijdens de ongeregeldheden in de Arabische wereld.

Sudan
Ook in Sudan speelt religie een duidelijke rol in de burgeroorlog. Jarenlang heerste hier een burgeroorlog tussen het noorden, waar vooral islamieten wonen, en het zuiden,dat bevolkt wordt door christelijke stammen. Ondanks deze duidelijke religieuze verschillen was het vooral de sociale en economische uitbuiting door het Noorden wat de oorzaak vormde van de burgeroorlog. Religie begon een belangrijke rol te spelen in het conflict toen de verschillen in godsdienst gepolitiseerd werden. Het politieke conflict werd dus vastgelegd langs de scheidslijnen van de beide religies. Religieuze motieven werden ingezet om er economisch beter van te worden. Het noorden probeerde het zuiden te islamiseren en gebruikte hiervoor de Koran als inspiratiebron, waarmee onderdrukking en afslachting van christenen gelegitimeerd werd. Sudan moest een zuiver islamitisch land worden. Gelukkig is hier recent een einde aan gekomen middels verkiezingen en zal Zuid-Sudan een zelfstandig land worden.

Andere belangen
Beide voorbeelden laten ons zien dat conflicten in hun context geplaatst moeten worden om de rol van religie daadwerkelijk goed te kunnen vaststellen. We moeten enerzijds oppassen om conflicten religieus te duiden. Anderzijds moeten we proberen conflicten te begrijpen om  te voorkomen dat we ons laten leiden door onze vooroordelen. Is religie de veroorzaker of juist een onderdeel van een conflict? Worden religieuze motieven ingezet om andere religies te onderdrukken of voor economische doeleinden?  Let daarom ook op economische, sociale of culturele belangen, die een rol kunnen spelen in het conflict. Juist door dit te doen nemen we religieus geweld serieus en kunnen we zoeken naar oplossingen. Wij weten immers als geen ander dat zuiver religieuze conflicten nooit opgelost kunnen worden. Zuiver religieuze conflicten bestaan niet, maar religieus geïnspireerd en religieus gelegitimeerd geweld is wel degelijk aan de orde van de dag. Speelt zich daar niet de geestelijke strijd van morgen af?