Posted on

Edwin Giltay versterkt klokkenluidersplatform GeenDoofpot

Edwin Giltay gaat het onderzoeksteam van GeenDoofpot versterken (foto: Marco Bakker).

Het onderzoeksteam van Stichting GeenDoofpot wordt vanaf deze maand versterkt door freelance redacteur Edwin Giltay. Zo meldt de stichting in een persbericht. 

Giltay heeft zich volgens GeenDoofpot bewezen als uitpluizer van doofpotaffaires en laat zich niet met een kluitje in het riet sturen. Hij voerde de eindredactie over diverse publicaties en schreef voor onder meer Novini.nl. Recent kwam hij met een primeur over de Nederlandse legerbasis in Srebrenica, die op een gifbelt gesitueerd bleek.

Dutchbat-veteranen

Het Ministerie van Defensie had er alles aan gedaan deze zaak binnenskamers te houden. Maar Giltay wist een aantal veteranen zover te krijgen publiek hun verhaal te doen. Vervolgens wijdde EenVandaag er een tv-reportage aan. Voormalig Dutchbatter Remko de Bruijne: “Defensie wist al 24 jaar dat wij waren blootgesteld aan allerlei chemicaliën, asbest en nucleaire straling. Maar pas na publicatie van Giltays artikel werd dit serieus genomen.”

Doofpotgeneraal

In het verleden heeft Edwin Giltay zelf ondervonden hoe klokkenluiders worden tegengewerkt. Nadat hij een schandaal binnen de krijgsmacht aankaartte, maakte de minister van Defensie hem ten onrechte zwart. Hij beschreef de onverkwikkelijke geschiedenis in non-fictiethriller De doofpotgeneraal, die na bezwaren uit defensiekringen door de rechter werd verboden. In hoger beroep veegde het Gerechtshof Den Haag dat vonnis echter resoluut van tafel.

Breedgeschouderde pitbull

Om de verhalen van andere klokkenluiders op te tekenen, komt Giltay – hij noemt zichzelf ‘een breedgeschouderde pitbull’ – het team van GeenDoofpot versterken: “GeenDoofpot heeft oog voor misstanden van groot maatschappelijk belang, net als ik. Een prima match.”

Posted on

Dutchbat-veteraan doet aangifte tegen Defensie vanwege giftige stoffen

Dutchbat-veteraan Remko de Bruijne doet aangifte tegen Defensie wegens zware mishandeling. Dat meldt het televisieprogramma Een Vandaag dat er in de uitzending vanavond aandacht aan besteedt. In november publiceerde Novini reeds een uitgebreid artikel waarin De Bruijne en anderen vertelden over de blootstelling van militairen aan asbest en andere giftige stoffen. 

Dutchbat-militairen die gelegerd waren in Potocari, Srebrenica, doen aangifte tegen Defensie van mishandeling en poging zware mishandeling. Veteraan Remko de Bruijne neemt hierin het voortouw. Kern van de aangifte is dat ze tijdens hun missie onbeschermd zijn blootgesteld aan asbest, andere giftige stoffen en straling.

Bergen asbest en chemicaliën

De Dutchbatters verbleven destijds op het terrein van een oude accu-fabriek, waar bergen asbest, andere chemicaliën en een vat met daarop de waarschuwing ‘nucleair’ lagen. In Een Vandaag vertellen de mannen over de omstandigheden waarin ze hun werk moesten doen. Ook hebben ze foto- en videomateriaal van de aanwezigheid van de gevaarlijke stoffen op het terrein.

Karremans: oude accufabriek ongeschikt als compound

De veteranen krijgen steun van hun destijds hoogste baas, overste Karremans. De oud-luitenant kolonel stelt in een reactie op de aangifte dat de militairen “nooit gelegerd hadden mogen worden in een zwaar beschadigde en vervuilde accufabriek”.

“Ik heb toen opdracht gegeven de klerezooi zoveel mogelijk op te ruimen”, schrijft Karremans. “Pas (veel) later begin je je allerlei mogelijke consequenties te realiseren. Ik dus ook. Maar laat ik één ding toevoegen: er lag veel meer rotzooi en gif dan Dutchbat wist. Alle meldingen ten spijt, en pogingen tot overleg alsmede het zoeken naar een constructieve uitweg zijn bij het MinDef te enen male een utopie.”

Defensie: ‘geen onverantwoord risico gezondheid personeel’

Defensie laat in een reactie weten dat de Landmacht tijdens een verkenning voorafgaand aan de missie al melding maakte van milieuverontreiniging in een gebouw naast de compound. Daarop zouden maatregelen genomen zijn.

De aanwezigheid van asbest wordt niet ontkend, maar het personeel zou daardoor geen onverantwoord risico voor de gezondheid hebben gelopen. Wel stelt Defensie dat het personeel destijds onvoldoende geïnformeerd is. “Een ieder die gediend heeft in Potocari kan zich alsnog melden via het Veteranenloket”, aldus een woordvoerder van Defensie tegen Een Vandaag.

Grote bergen losse asbest

Eerder constateerde het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) dat het complex in Potocari ‘ernstig beschadigd’ was. Volgens Defensie was van het ‘zwaar’ beschadigde complex een groot deel niet bruikbaar vanwege ‘asbest en aanwezigheid machines’.

Het aanwezige chemische afval zou relatief onschuldig zijn en gemakkelijk te verwijderen. Ook heeft men tijdens een andere inspectie “grote hoeveelheden losse asbest aangetroffen die in bergen in de hoeken van loodsen lagen.”

De uitzending van Een Vandaag op NPO 1 begint om 18:15 uur. Het artikel van Novini uit november is hieronder te vinden:

http://www.novini.nl/dutchbat-militairen-bleken-op-gifbelt-gestationeerd/

Posted on

Defensie flatert voort

Er zijn weinig ministeries waar zoveel misstanden worden geconstateerd als Defensie. Het departement ligt nagenoeg permanent onder vuur. Daarbij schiet de afhandeling van diverse affaires voortdurend tekort.

Ondermaatse voedselveiligheid in legerkantines, een op z’n minst discutabele commando-overdracht op Vliegbasis Eindhoven, een verongelukte duiker in Curaçao, corrupte wagenparkbeheerders, dodelijke slachtoffers in Mali wegens ondeugdelijk materieel, een misbruikzaak in de Oranjekazerne en een fataal ongeval op de schietbaan te Ossendrecht.

Het is slechts een bescheiden opsomming van defensieschandalen van de afgelopen paar jaar. Minister Jeanine Hennis en commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp restte begin oktober weinig anders dan het veld te ruimen. Hennis ging even later echter aan de slag bij datzelfde Defensie. Als overste levert ze inmiddels een ‘speciale bijdrage aan gereedsstellingsoefeningen’. Middendorp is ondertussen adjudant van de koning, als dank voor ‘bewezen diensten’ aan de Nederlandse krijgsmacht.

Fouten maakt iedereen – ze vervolgens vakkundig weer herstellen, is de kunst. En daar loopt het bij Defensie een- en andermaal mis. Een gemiddelde werknemer die verantwoordelijk is voor zoveel blunders en de falende afhandeling daarvan, zal na te zijn opgestapt in de regel niet in aanmerking komen voor een eervolle functie bij een aanverwante werkgever. Laat staan dat hij of zij door hetzelfde bedrijf in dienst wordt genomen.

Het is allerminst van de laatste tijd – laat staan incidenteel – dat nalatigheid bij de afwikkeling van ongelukken en schandalen gebrekkig wordt aangepakt. De gevaren van het kankerverwekkende chroom-6 waren volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu al in 1973 bij het departement bekend. Overlevenden en nabestaanden van de vliegtuigcrash in de Ierse Zee in 1981, verklaarden in november vorig jaar dat het ministerie de zaak nog steeds niet naar behoren had behandeld. Srebrenicaveteranen voelen zich jaren later nog altijd in de steek gelaten door hun voormalige werkgever.

Sprookje

Het Srebrenica-drama is zonder twijfel een van de zwartste bladzijden uit de geschiedenis van onze krijgsmacht. De door Dutchbat te beschermen moslimenclave in voormalig Joegoslavië werd op 11 juli 1995 onder de voet gelopen door de Servische troepen van generaal Mladić. Vervolgens voltrok zich de ernstigste oorlogsmisdaad op Europees grondgebied sinds de Tweede Wereldoorlog. Het dodental van de genocide bedroeg rond de 8.000. Een rammelend mandaat, gebrekkige voorbereiding, ontoereikende bewapening – het zijn slechts enkele oorzaken van het mislukken van de missie. Nederland hield er een nationaal trauma aan over.

Veteraan Remko de Bruijne was erbij als soldaat eerste klasse: ‘We wisten al weken van tevoren dat de enclave zou vallen. We meldden elke dag de troepenverplaatsingen van bussen, tanks en andere voertuigen vanuit Servië richting Srebrenica. De Servische regering zei dat het een oefening betrof, meer niet. Ik was 20, vers van de luchtmobiele opleiding, maar dat sprookje geloofde ik niet. Oefenen tijdens een oorlog – oorlog is toch geen oefening? De troepenbewegingen werden doorgegeven aan onze operations room in Potočari, die gaf het weer door aan de hogere echelons in Zagreb. Helaas is er niets mee gedaan en het resultaat kennen we allemaal.’

Afgezien van de oorlogshandelingen, waren de werkomstandigheden op de basis van Dutchbat verre van ideaal. “Nabij onze compound lagen bergen wit asbest, open en bloot”, vertelt De Bruijne. “Na een regenbui was alles over het terrein gespoeld. We hebben het in opdracht onbeschermd opgeruimd – daar zijn foto’s van. Ook stond er een open nucleair vat dat gevaarlijke straling bevatte. In een rapport werd gezegd dat men het personeel en het thuisfront niet ongerust wilde maken ‘vanwege dit gegeven’.”

Sceptisch

Jaar in jaar uit verschijnen aanhoudend berichten over de omstreden wijze waarop Defensie met de nasleep van de tragedie omgaat. De Bruijne: “In 2014 bezochten Hennis, premier Rutte en generaal Middendorp een bijeenkomt in Amersfoort, speciaal voor Dutchbat III. Ze hebben daar allerlei beloften gedaan, onder meer over eerherstel en hulp bij psychische problemen. Dat is allemaal op niets uitgelopen. Met mij zijn vele Dutchbatveteranen zeer sceptisch over wat Defensie en de politiek toezeggen. Zelf heb ik al 14 jaar een procedure lopen tegen Defensie. Ze hebben de zaak getraineerd, zijn afspraken niet nagekomen en hebben zich bediend van procedurele trucjes.”

Defensie laat in een reactie weten: “De militairen van Dutchbat hebben een heel moeilijke periode doorgemaakt en helaas hebben sommigen hierdoor schade ondervonden. Defensie biedt hen zorg en ondersteuning; er zijn voorzieningen waarvan zij gebruik kunnen maken. Ook hebben deze veteranen een beroep kunnen doen op de ereschuldregeling om schade op Defensie te verhalen. Veteranen die nog restschade ondervinden, kunnen rechtstreeks contact met ons opnemen. De aanvragen worden zo voortvarend mogelijk en op individuele basis behandeld.”

De Bruijne is niet onder de indruk: “Je kunt natuurlijk ondersteuning aanvragen; alleen wordt in de praktijk alles afgewezen. Je moet meerdere keuringen ondergaan door artsen van Defensie en er is hen weinig aan gelegen om je financieel tegemoet te komen.” Het is de oud-militair verder opgevallen dat het departement het nodige kwijt is over de val van de enclave: “De werkorder Srebrenica: verdwenen. Documentatie over graven op de compound: zoek. Het beruchte fotorolletje: vernietigd.” Dat laatste spreekt minister Bijleveld tegen: “Defensie heeft geen beeldmateriaal achtergehouden. Al het beeldmateriaal waarover Defensie beschikte, is ter beschikking gesteld aan het Joegoslaviëtribunaal en aan het NIOD dat in 2002 het rapport Srebrenica, een ‘veilig’ gebied heeft gepubliceerd.”

Diskrediet

Dat laatste is volgens auteur Edwin Giltay weinig overtuigend: “De bronnen die ik in mijn boek De doofpotgeneraal opvoer, hebben aannemelijk kunnen maken dat fotomateriaal van Dutchbat wel degelijk is achtergehouden.” Zijn non-fictie thriller werd in 2015 door de rechtbank verboden op verzoek van een voormalig defensiemedewerker; volgens haar waren de feiten verzonnen.

De doofpotgeneraal ~ Edwin Giltay

Ank Bijleveld verklaart desgevraagd: “In het boek lopen feiten en fictie inderdaad door elkaar heen.” In hoger beroep veegde het Gerechtshof Den Haag de bezwaren echter van tafel en stelde dat er geen twijfel bestaat over de zorgvuldigheid van het inmiddels weer verkrijgbare boek. “Daar vindt Defensie verder niets van,” zegt Bijleveld.

Giltay werd indertijd in een door het ministerie officieel naar buiten gebracht rapport aangemerkt als “volledig gestoord”. De bewindsvrouw ontkent anno 2018 achter dit rapport te staan: “Defensie heeft zich nooit in deze zin over de heer Giltay uitgelaten.” Het document is desondanks nimmer herroepen en blijkt nog steeds openbaar.

Kwalijker dan dat het ministerie hem in diskrediet brengt, vindt de schrijver dat de waarheid over Srebrenica nog steeds in de doofpot zit: “Het toegeven van fouten is bij Defensie nooit echt ontwikkeld. In tegenstelling tot sommige fotorolletjes.” De Bruijne vult aan: “Liever houden ze alles onder de pet, want anders komen de schadeclaims. Gerechtigheid en waarheid zijn niet relevant voor ze.”

Posted on

Journalisten geweigerd bij Srebrenica-presentatie

Den Haag – Vanmiddag presenteert het NIOD een rapport over de afspraak tussen Amerika, Frankrijk en Engeland om Dutchbat in 1995 in Srebrenica geen luchtsteun te geven. Het rapport wordt echter in aparte besloten bijeenkomsten aan respectievelijk journalisten en overlevenden gepresenteerd.

 Om 15.00 uur wordt het rapport gepresenteerd aan de pers in Nieuwspoort. Terwijl twee uur later om 17 uur hetzelfde rapport wordt gepresenteerd op het ministerie van Defensie aan andere betrokkenen, waaronder de overlevenden van Srebrenica en voormalige Dutchbatters.

Volgens Sacha Oudorf van Buitenlandse Zaken is er inhoudelijk weinig verschil tussen de bijeenkomsten. Het is daarom opmerkelijk dat journalisten worden geweigerd voor de besloten bijeenkomst van 17.00 uur. Kennelijk mogen kritische journalisten de eerste reacties op het rapport híer niet komen optekenen. Tegelijkertijd zijn in Nieuwspoort alléén journalisten welkom. 

“Er worden dus twee gescheiden en besloten bijeenkomsten georganiseerd. Dat is vreemd”, aldus Edwin Giltay en Jehanne van Woerkom van het politiek comité Stari Most.

“Het is namelijk voor de media van groot belang om kennis te nemen van de reacties op het rapport van de betrokkenen bij Srebrenica, zoals de overlevenden, Dutchbatters en anderen. De indruk wordt nu gewekt dat Defensie kritische geluiden afschermt voor de pers.”

Het onderzoek van het NIOD dat vanmiddag gepresenteerd wordt, werd in december ingesteld naar aanleiding van uitlatingen van oud-minister van Defensie Joris Voorhoeve in juni 2015 in het televisieprogramma Argos.