Posted on

MH17-onderzoeker op Oekraïense ‘blacklist’-site Myrotvorets

Max van der Werff Myrotvorets

Max van der Werff, een Nederlander die onderzoek deed naar het neerhalen van de MH17, is op de Oekraïense website Myrotvorets gezet. Deze site plaatst de namen en persoonlijke gegevens van mensen die het als ‘anti-Oekraïens’ beschouwt. Er zijn al eens een journalist en een politicus vermoord, kort nadat hun gegevens op deze site gezet werden.

Max van der Werff is bekend vanwege zijn MH17-onderzoek en zijn eerdere onderzoek naar Nederlandse oorlogsmisdaden in Indonesië ten tijde van de zogeheten politionele acties in dat land. Eerder dit jaar bracht Van der Werff samen met regisseur en documentairemaakster Yana Yerlashova de documentaire MH17: Call for Justice uit. Daarin wordt kritisch gekeken naar het MH17-onderzoek door het JIT en ook de rol van Oekraïne. De documentaire brengt onder andere aan het licht dat telefoongesprekken die een belangrijke rol spelen in de MH17-zaak zijn bewerkt door de Oekraïense geheime dienst SBOe.

“Propaganda voor het agressorland”

Van der Werff is op de website gezet vanwege “aantasting van de soevereiniteit en de territoriale integriteit van Oekraïne”, het “illegaal de Oekraïense grens oversteken” en “deelnemen aan het maken van propaganda voor Rusland (het agressorland) tegen Oekraïne”, aldus Myrotvorets.

Max van der Werff op Myrotvorets

Vermoord na plaatsing op Myrotvorets

Myrotvorets is een website die functioneert als een databank van mensen die kritisch staan tegenover het Oekraïens-nationalistische discours rond het conflict in het oosten. De website houdt de namen bij, e-mailadressen en in veel gevallen zelfs huisadressen van mensen die zich hebben verzet tegen Oekraïne. Bijvoorbeeld van soldaten die in de DNR en LNR vechten, maar even goed ook van politici en journalisten die zich kritisch verhouden tot de machthebbers in Kiev. Dit leidde er al toe dat in 2015 de Oekraïense schrijver Oles Buzina en Oekraïens parlementslid Oleg Kalashnikov vermoord werden vlak nadat zij op deze website waren geplaatst.

Oproep Duitse regering tot sluiting Myrotvorets genegeerd

In 2018 riep het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken Oekraïne op om de website te sluiten. Die oproep kwam nadat Myrotvorets de voormalig bondskanselier Gerhard Schröder op de site zette, vanwege zijn vermeende goedkeuring van het Russische handelen op de Krim. Myrotvorets reageerde hierop door te stellen dat de oproep van het Duitse ministerie een “aanval op de soevereiniteit en de territoriale integriteit van Oekraïne” was en een “rechtvaardiging van de Russische agressie tegen Oekraïne”.

Bont gezelschap op Myrotvorets

Bekende personen die op de website staan zijn de Amerikaanse acteur Steven Seagal en zelfs de voormalige president van Georgië en gouverneur van Odessa Michail Saakasjvil, nadat hij uit de gratie viel in Oekraïne.

Reactie Max van der Werff

“Ik laat dit niet over mijn kant gaan”, stelt Max van der Werff tegenover Novini. Van der Werff vraagt zich af of het alleen propaganda en een poging tot intimidatie is van Myrotvorets of dat er ook een officiële aanklacht tegen hem is. De documentairemaker overweegt juridische stappen tegen Myrotvorets.

De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) reageerde niet op een e-mailverzoek van Novini om commentaar.

http://www.novini.nl/nieuwe-mh17-documentaire-met-belangrijke-getuigen/

Posted on

Nieuwe MH17-documentaire met belangrijke getuigen

MH17

De raket was Russisch, de verdachten zijn aangewezen, de rechtszaak gaat beginnen. Maar dan verschijnt een documentaire die alles op zijn kop zet: MH17 – Call For Justice, gemaakt door MH17-onderzoeker Max van der Werff en Yana Yerlashova van Bonanza Media. 

De documentaire schijnt nieuw licht op het verkrijgen van de zwarte dozen door Maleisië. Ook stelt het vraagtekens bij de telefoongesprekken die de Oekraïense geheime dienst naar buiten heeft gebracht over de ramp met het Maleisische vliegtuig. Hierbij spreken ze met audio-experts en zelfs met de controversiële Sergej Dubinsky, bekend van de SBU-telefoontaps. De documentairemakers laten wel hele bijzondere getuigen aan het woord.

Documentaire doorbreekt mantra westerse journalistiek rond MH17

De documentaire doorbreekt met haar kritische houding de gebruikelijke mantra van de westerse journalistiek rondom de ramp, waarin het JIT-verhaal bijna tot evangelie is verheven. De documentaire geeft weliswaar geen antwoord op de vraag wat er 17 juli 2014 precies gebeurd is, maar doet wel het stof van 5 jaar vrijwel onbewogen journalistiek opwaaien.

Meer over de ramp met vlucht MH17 vind je in ons dossier: http://www.novini.nl/dossiers/mh17/

Posted on 1 Comment

MH17 – Oekraïense luchtverkeersleider: ‘Radar stond aan’

Eerder dit jaar sprak Novini in Donetsk met Jevgenij Volkov, een man die op de dag dat MH17 uit de lucht werd geschoten werkte als luchtverkeersleider. Volkov werkte op het moment dat MH17 werd neergeschoten niet meer. Zijn dienst zat er om tien uur s morgens al op. Wel geeft de voormalig luchtverkeersleider antwoord op de vraag: Stond de Oekraïense radar nou echt uit?

Het interview met Volkov werd eerder dit jaar opgenomen in Donetsk, nadat hij eind 2017 werd gewisseld in een gevangenenruil tussen Oekraïne en de Volksrepubliek Donetsk. Het interview spreekt voor zich. Wel is het belangrijk te noemen dat er over een radarstation in Artjomovsk wat verwarring ontstond. De militaire luchtverkeersleider was niet bekend met dit civiele radarstation. Door een foto van het radarstation die Novini Volkov toonde, ontstond bij hem de indruk dat het om een weerstation ging, vanwege de sterke gelijkenis daarmee. De lijst waar Volkov en de Novini-correspondent naar kijken is hier te vinden op de website van Marcel van den Berg.

Als de video niet wordt weergegeven, klik dan hier: https://youtu.be/EAILX-i-S4s

Posted on

MH17 – “Er vloog een raket die kant op”

Kort voor de ramp met vlucht MH17 zat een groep soldaten van de Volksrepubliek Donetsk (DNR) op een terras totdat plots één van hen opviel dat er een raket door de lucht vloog. De raket vloog naar zeggen van een getuige, Nurik Romanovitsj Simonyan, waarmee Novini sprak, in de richting van wat de rampplek zou worden. De richting waar de raket vandaan kwam was het gebied dat eerder door het Russische ministerie van Defensie was aangewezen als locatie waar zich een aantal Oekraïense BUKs zouden hebben bevonden.

Zaroshchenskoe, het gebied dat is aangewezen door het Russische ministerie als plaats waar BUKs zouden hebben gestaan, is controversieel. Zo blijkt bijvoorbeeld uit navraag van Novini bij de lokale bevolking dat het dorp Zaroshchenskoe (de plaats waar de BUKs zouden hebben gestaan volgens het Russische ministerie van Defensie) en ook het zuidelijker gelegen dorp Sjapasjnikovo, onder controle waren van de DNR. Wel was het gebied zuidelijk van Sjapasjnikovo zeer waarschijnlijk onder controle van het Oekraïense leger.

Er moet gezegd worden dat in het dunbevolkte gebied slechts weinig mensen iets van een raketlancering hebben gezien of iets anders dat het Russische verhaal ondersteunt (Bron: https://www.youtube.com/watch?v=X0fDTuuco9A https://www.youtube.com/watch?v=dyEkwBLNla8 ). Van degenen die iets hebben gezien meldt één getuige installaties te hebben gezien veel zuidelijker dan wat het Russische ministerie van Defensie aangeeft. Zelfs onder Sjapasjnikovo.

Van belang om te vermelden is dat Nurik Romanovitsj heeft gediend in het leger van de DNR. Ook is zijn zoon vermoord door Oekraïense ultra-nationalisten, overigens als één van de eersten in het conflict.

Posted on

“Belasting is diefstal”

Het is ieders morele plicht zo weinig mogelijk belasting te betalen, vindt belastingadviseur Toine Manders.  “Er is geen principieel verschil tussen belasting en roof.”

‘De koning van de belastingontwijking’ wordt hij wel genoemd, of ‘belastingridder’ door het zakenblad Quote. Ruim twintig jaar hielp Toine Manders kleine en middelgrote ondernemers in Nederland met het behalen van fiscale voordelen in belastingparadijzen. In 2014 werd hij op Cyprus gearresteerd op verdenking van het leiden van een illegaal trustkantoor. Hij bracht drieënhalve maand door in voorlopige hechtenis. De HJC Group, waaronder het trustkantoor HJC Cyprus en het Haags Juristen College (HJC) in Den Haag, waaraan hij sinds 1994 verbonden was, hield op te bestaan. Na ruim vierenhalf jaar is het wachten nog steeds op een rechtszaak, en dus is er nog geen enkele schuld bewezen.

Met Nozick Consulting in Zoetermeer heeft Manders zijn werk weer opgepakt. Nog steeds helpt hij het midden- en kleinbedrijf met het zoeken naar ‘creatieve oplossingen die forse besparingen opleveren’.

Omdat Manders’ naam genoemd wordt in de Panama Papers werd hij vorig jaar verhoord door de Parlementaire Ondervragingscommissie Fiscale Constructies. Fragmenten van zijn verhoor gingen viral op sociale media, en dan vooral het fragment waarin hij commissielid Renske Leijten van de SP de les las over de DDR-ideologie die hij bij haar meende te bespeuren.

Manders is meer dan een handige jongen die van belastingontwijking zijn beroep heeft weten te maken. Zijn werk is voor hem als een roeping. Als overtuigd libertariër streeft hij naar een zo klein mogelijke overheid en de afschaffing van alle belastingen. Om dit te bereiken, zet hij zich al sinds de jaren negentig in voor de Libertarische Partij (LP). Hij was voorzitter en politiek leider, en vertegenwoordigt de partij thans internationaal. Als vice-voorzitter geeft hij leiding aan de internationale koepel van libertarische partijen, the International Alliance of Libertarian Parties.

Een gesprek over onder meer postbusfirma’s op de Amsterdamse Zuidas, liberalen van de VVD die geen echte liberalen zijn, naamgenoot Toine Manders van 50Plus, de grijze draaischijftelefoon van de PTT, het Zwitserse bankgeheim, Amerikaanse robberbarons, de Europese Unie die belastingadviseurs dwingt ‘NSB’er’ te worden, de VS als ‘welfare-warfare-police state’ – en Nederlandse belastingambtenaren ‘zonder humor’en met ‘lange tenen’ die je zonder pardon in ‘een hok’ stoppen als je ze te slim af bent en de spot met ze drijft.

Belasting is diefstal. Hoezo? 

Je spreekt van diefstal als je eigendom je wordt afgenomen. Je spreekt van roof als dat gebeurt onder bedreiging van geweld. Er is geen verschil tussen belasting en roof. Want wat gebeurt er als de staat belasting heft? Dan wordt je eigendom van je afgenomen. Eerst krijg je een brief waarin je bevolen wordt geld af te staan, en als je daar niet op reageert, krijg je brieven die steeds dreigender worden. Als je dan nog steeds niet reageert, komt er iemand langs met het doel om spullen van je af te nemen. Als je die niet binnenlaat, dan komt hij terug met iemand die een pistool draagt of met twee mensen die een pistool dragen. Dan wordt er ingebroken in je huis en worden jouw spullen tegen jouw wil meegenomen. Als je je daar tegen verzet, ben je strafbaar en word je opgesloten in een hok. Als je probeert deze gang van zaken te voorkomen door geen aangifte te doen, dan ben je ook strafbaar, want op het niet doen van aangifte staat vier jaar gevangenisstraf. Dan kom je ook in een hok. Dat is dus hoe de staat aan haar geld komt.

U roept mensen op belasting te ontwijken, niet te ontduiken. Wat is het verschil? 

Belastingontduiking is het besparen van belasting door de wet te overtreden. Belastingontwijking is het besparen van belasting binnen de grenzen van de wet. Je maakt dan dus gebruik van de wettelijke mogelijkheden die er zijn. Denis Healey, voormalig Brits minister van Financiën, heeft gezegd: “Het verschil tussen belastingontduiking en belastingontwijking is de dikte van een gevangenismuur.” Ik heb die slogan vaak gebruikt tijdens mijn seminars. Maar inmiddels mogen we vaststellen dat ook als je wel degelijk binnen de grenzen van de wet blijft het toch kan gebeuren dat je aan de verkeerde kant van de gevangenismuur terecht komt. De staat heeft zich wat dat betreft een slechte verliezer getoond.

Voor u mag het verschil dan duidelijk zijn. Maar kennelijk zien het Openbaar Ministerie (OM) en de Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst (FIOD) het anders. 

Dat zou betekenen dat er bij het OM en de FIOD hele eerlijke, nette, goed bedoelende mensen zijn, die oprecht dachten dat wat ik deed in strijd met de wet was. Maar ik denk niet dat dat zo is. Want er was geen bewijs en er is geen bewijs. We zijn na mijn ontvoering in januari 2014 inmiddels ruim vierenhalf jaar verder. Ze hebben tien FIOD-ambtenaren op een vliegtuig naar Cyprus gezet en alles platgelegd, computers, papieren, dossiers meegenomen, een aantal medewerkers als verdachten aangemerkt, zodat mensen bang werden en stopten met werken, en het bedrijf dezelfde dag nog werd gesloten. Ze hebben vierenhalf jaar de tijd gehad alle dossiers door te pluizen. Ze beschikken over alle cliëntengegevens, alle structuren die waren opgezet, verslagen van gesprekken die zijn gevoerd met meer dan tienduizend cliënten en potentiële cliënten. Maar tot de dag van vandaag is er nog steeds geen enkele cliënt en zelfs geen enkele potentiële client veroordeeld of überhaupt vervolgd voor belastingontduiking, witwassen of andere vergrijpen.

Velen zullen zeggen: het heffen van belastingen is volkomen legitiem, want zo hebben we het met elkaar afgesproken. Het is democratisch verankerd. Er is geen meerderheid in Tweede Kamer tegen belastingheffing.

Zo hebben we het met elkaar afgesproken? Dat hebben we helemaal niet zo met elkaar afgesproken. Ik heb die afspraak niet gemaakt. Kunt u zich herinneren die afspraak te hebben gemaakt? Het sociaal contract is een mythe, of beter gezegd, een leugen.

Het argument van de democratie, dat het democratisch is besloten, dat de meeste stemmen gelden, gaat ook niet op. Als je op straat twee rovers tegen het lijf loopt die zeggen: “We houden een verkiezing of je wel of niet beroofd moet worden”, en ze stemmen vervolgens met z’n tweeën voor, en jij stemt tegen, en ze zeggen dan: “Je hebt verloren, want de meeste stemmen gelden en we nemen nu jouw portemonnee af” – dan is het toch nog steeds niet gerechtvaardigd? En of die bende nu bestaat uit twee, tien, honderd of tien miljoen, het maakt voor het principe niets uit. Het principe is: Je mag niet iemands lichaam of eigendom schenden. Ieder mens heeft recht op zijn eigen lichaam en eigendom zolang hij geen inbreuk maakt op iemand anders lichaam of eigendom. De overheid schendt dat principe, op verschillende manieren, onder meer door belastingheffing en de militaire dienstplicht die nog steeds niet is afgeschaft. Ook al staat de meerderheid daar achter, dat maakt niet uit. Of iets democratisch besloten is, zegt helemaal niets over de rechtmatigheid van de daad.

Stel dat we in Nederland nog een stelsel hadden van referenda, en er zou een referendum worden gehouden over het belastingstelsel. Zou de meerderheid dan voor afschaffing stemmen?

Ik denk niet dat de meerderheid zou stemmen voor volledige afschaffing. Maar dat heeft een achtergrond.  De gemiddelde burger merkt weinig van hoge belastingdruk in Nederland. Dat komt doordat vrijwel alle belastingen worden geheven via de ondernemer, die dat maar moet doorberekenen in lagere lonen en hogere prijzen. Loonbelasting, sociale premies, BTW, accijnzen,  invoerrechten, enzovoort.

Ik herinner mij dat ik jaren geleden een artikel las over de tien grootste ergernissen van de gemiddelde Nederlander. Bovenaan stonden de gemeentelijke belastingen. Ik was heel even verbaasd.  Maar toen viel het kwartje. Het is zo’n beetje de enige belasting die niet via de ondernemer wordt geheven, maar rechtstreeks bij de belastingbetaler zelf, waarbij hij jaarlijks een enveloppe aantreft op de deurmat, met daarin een brief waarin niet staat “U krijgt geld terug”, maar waarin staat “U moet geld overmaken”. Blijkbaar maakt dat een enorm psychologisch verschil.

Ik voorspel dat er een belastingopstand zou uitbreken als belastingen die nu via de ondernemer worden geheven van het ene op het andere jaar rechtstreeks werden geheven bij de burger zelf. Mensen zouden razend en ziedend worden. Nederland heeft net als de VS haar bestaan te danken aan een belastingopstand. Nederlanders hebben een tachtigjarige oorlog gevoerd vanwege de tiende penning, die de Spaanse bezetter ons had opgelegd. Dat was een soort BTW van 10 procent.

Dus stel dat alle belastingen direct werden geheven bij de burger en er dan een referendum zou worden gehouden over belastingheffing, dan denk ik niet dat we meteen naar nul zouden gaan, maar wel dat de belastingdruk extreem veel lager zou worden dan deze nu is.  De meeste mensen denken dat belastingheffing een noodzakelijk kwaad is en dat we niet zonder kunnen.

Hoe verklaart u dat mensen denken dat we niet zonder belastingen kunnen?

Dat komt door al die met belastinggeld gesubsidieerde scholen, universiteiten en media. We zijn van generatie op generatie naar staatsscholen gegaan, met leraren die iedere maand een salaris krijgen van de overheid, en ons daarom van jongs af aan hebben geleerd dat we heel blij moeten zijn dat we leven in zo’n prachtig land als Nederland, waar we van de wieg tot aan het graf worden verzorgd, met gratis onderwijs, gezondheidszorg, wegen, enzovoort.  Zoals het spreekwoord zegt: “Wiens brood men eet, diens woord men spreekt.” 

In dictaturen mogen docenten zich verheugen in de bijzondere belangstelling van de machthebbers. Als je te overheidskritisch bent dan word je in het gunstigste geval ontslagen, en in het slechtste geval beland je in een kamp of onder de grond. Dat heeft een reden: docenten hebben een grote invloed op de publieke opinie, en dat is omdat ze les geven aan jonge mensen. Zolang mensen jong zijn, zijn ze heel plooibaar. Daar gebruiken machthebbers de stok, hier de wortel, en dat werkt veel beter: onze docenten zijn true believers.

Dat er nog geen belastingopstand is uitgebroken, zal er ook mee te maken hebben dat de overheid haar inkomsten aanwendt voor voorzieningen waar iedereen van profiteert, zoals onderwijs, gezondheidszorg en een wegennet. 

De tegenprestatie die de overheid levert, rechtvaardigt nog niet dat ze belasting heft. Het is en het blijft roof. Als we het argument serieus nemen, van “Je krijgt er toch iets voor terug?”, dan zou de melkboer ook ongevraagd melk bij je op de stoep kunnen zetten, en je een gepeperde rekening kunnen sturen, en dan kunnen zeggen: “U moet betalen, want ik heb u melk geleverd.” Een betaling mag je verlangen op basis van een overeenkomst, of als je schade is berokkend. Je kunt niet zeggen: “Ik heb geld nodig, dus u moet mij betalen in ruil voor een tegenprestatie die ik u ongevraagd lever.”

Nederlanders die moeite hebben met de hoge belastingdruk, zou voor de voeten geworpen kunnen  worden: Er is niemand die je verplicht in Nederland te blijven. 

Ja, je mag toch weg? Dat is een drogreden waar de meeste mensen intrappen. Als we dat argument serieus nemen dan zou de maffia op Sicilië ook kunnen zeggen: “Bevalt het je niet protectiegeld te betalen? We dwingen je niet om hier te blijven wonen.” Of dan zouden inbrekers in mijn huis ook kunnen zeggen: “Bevalt het je niet dat we je spulletjes meenemen? Je hoeft hier niet te blijven. Je mag weg.” Het punt is hier echter: die inbrekers zijn niet de rechtmatige eigenaren van mijn huis. Dat ben ikzelf. Dus ik hoef niet weg. Zij moeten weg. Zij hebben niets te zoeken in mijn huis. Idem dito voor de maffia op Sicilië. Zij zijn niet de rechtmatige eigenaren van Sicilië. Dus als zij een winkelier bedreigen voor protectiegeld, hoeft die winkelier niet weg. Die maffiosi moeten weg, want die hebben niets te zoeken in die winkel.

Onze huizen en winkels bevinden zich wel op het grondgebied van de Staat der Nederlanden.

De impliciete aanname van dat argument is dat de staat rechtmatig eigenaar is van alle grond, en dus alle regels mag maken op haar grond die ze maar wil. Maar dat is niet zo. De staat is nooit op een rechtmatige manier aan grond gekomen. De staat is ontstaan door roversbendes die door een gebied trokken. Die vielen een dorp binnen, de mannen werden vermoord, de vrouwen werden verkracht, het dorp werd geplunderd en in brand gestoken, en dan gingen ze door naar het volgende dorp. Totdat ze tot het inzicht kwamen: “Eigenlijk zijn we stom bezig, want als je eenmaal zo’n dorp veroverd hebt, dan kun je het toch beter gewoon bezet houden in plaats van iedereen vermoorden.” En dan dus niet eenmalig plunderen, maar structureel plunderen. Bij iedere oogst een deel van de oogst opeisen, en iedere keer als er iets verdiend wordt afpersen. Zo is het feodalisme ontstaan. De roverhoofdman werd de koning en de koning gaf zichzelf het recht belasting te heffen. Hij delegeerde de belastingheffing aan de adel en de adel stuurde mensen met zwaarden langs bij het gepeupel om belasting te heffen. Zo is de staat ontstaan. Op basis van roof. Wat ik dus tegen inbrekers mag zeggen, “Ik ga niet weg, jullie moeten weg”,  zou ik ook tegen de staat moeten kunnen zeggen.

U stelt dat het niet alleen moreel verwerpelijk is dat mensen gedwongen worden belasting te betalen, maar ook dat belastingheffing schade toebrengt. 

Zo is dat. Veel geld wordt uitgegeven aan dingen die beter überhaupt niet gedaan zouden moeten worden, zoals het voeren van oorlogen, het doden van onschuldige mensen in andere landen. De overgrote meerderheid van de libertariërs is non-interventionalist. Zij vinden dat een leger alleen mag verdedigen. Zij zijn mordicus tegen wat Amerika doet: het spelen van politieman van de wereld, soldaten sturen naar andere landen om even orde op zaken te stellen, terwijl het dan meestal een chaos wordt, zoals we hebben gezien in Irak en Libië.

In eigen land brengt de staat productieve mensen schade toe. Hoe productiever mensen zijn, hoe zwaarder ze worden belast, hoe meer ze wordt afgepakt. Wat de staat ook doet is een enorm leger van ambtenaren inhuren die voortdurend bezig zijn met het verzinnen van nieuwe regels. Het maakt voor hun niet uit dat de regeldruk al veel te hoog is. Zij zijn er voor ingehuurd om die regels te maken, dus vinden ze altijd wel iets om nieuwe regels voor te maken. Het is ook een soort vicieuze cirkel. Stap één is: de staat veroorzaakt een probleem door interventie. Stap twee is: politici en hun ambtenaren gaan nadenken over de oplossing van dit probleem. Ze vinden altijd wel een oplossing en die is eigenlijk altijd dezelfde: er moeten nog meer regels komen, want er waren er toch nog te weinig. De staat moet nog meer ingrijpen, nog meer uitgeven en er moeten nog meer ambtenaren komen. Samengevat: geef ons meer geld, geef ons meer macht, en dan lossen wij het probleem voor u op.

Al sinds het begin van de 20ste eeuw is de trend bijna altijd: een grotere overheid, meer regels, hogere staatsuitgaven, meer ambtenaren. Maar problemen worden daarmee helemaal niet opgelost, ze worden alleen maar erger. Een jaar lang word je dus schade toegebracht, je wordt als een kind behandeld, er word je van alles verboden en je wordt overal toe verplicht, en vervolgens moet je je meesters ook nog eens precies gaan vertellen wat je hebt verdiend, en plus minus de helft aan ze afstaan voor de wederdienst, de tegenprestatie die ze je hebben geleverd. De Amerikaanse libertariër Lysander Spooner zei: “Wat de staat doet is nog erger dan een struikrover die jou berooft. De struikrover laat je met rust nadat hij je heeft beroofd. Na de beroving ben  je weer vrij. Hij schrijft je niet de wet voor, vertelt je niet wat je wel en wat je niet moet doen.”

Welke problemen veroorzaakt de staat volgens u?

De overheid voert bijvoorbeeld maximumhuren en minimumlonen in, verklaart cao-lonen algemeen verbindend of stelt minimumprijzen voor melk en boter vast. Wat krijg je dan? Een verstoring van de markt. Vraag en aanbod raken uit balans. Want wat gebeurt er bij een minimumprijs voor melk en boter? Mensen gaan minder melk en boter gebruiken, maar de boeren gaan juist meer melk en boter produceren, want ze krijgen er een mooie hoge prijs voor. Met het gevolg dat er een boterberg en een melkplas ontstaan, en deze uiteindelijk gedumpt worden in de Derde Wereld.

Er is ook een enorme boete op lonen, op arbeid. Daardoor houden mensen zo weinig over. De staat zegt dan: “Jullie zijn zo zielig, jullie hebben zo weinig geld om van te leven, weet je wat? We voeren een minimumloon in en verklaren de cao-afspraken algemeen verbindend.” Het gevolg daarvan is niet alleen dat die mensen meer geld overhouden. Het gevolg is dat ze werkloos worden. Want op het moment dat iemand door de hoge belastingen het minimumloon niet kan waarmaken, een werknemer meer kost dan oplevert, dan wordt hij eenvoudig niet aangenomen.

Niet alleen overschotten, ook tekorten worden per definitie door de overheid veroorzaakt. Woningnood ontstaat doordat de staat maximumprijzen vaststelt. De wachtlijsten in de zorg ontstaan door maximumprijzen voor de zorg.

U heeft in een lezing gezegd: “Het komt voor dat de staat wel dingen doet die nuttig zijn.” Hoe moeten die dan worden betaald? Niet uit belastingheffing?

De staat besteedt ons belastinggeld inderdaad ook aan nuttige dingen, zoals zorg, onderwijs, politie, rechtspraak, infrastructuur, defensie en telecommunicatie. Maar ook daarmee moet ze ophouden. Juist omdat het veel te belangrijk is om aan de staat over te laten. Laat ik het voorbeeld geven van telecommunicatie. Want dat is een terrein waar de staat toevallig een stap terug heeft gedaan. Ze  heeft haar monopolie beëindigd. Telecommunicatie is begonnen als particulier initiatief. De telegraaf en telefoon zijn particuliere uitvindingen. Telecommunicatiebedrijven waren particulier en concurrerend. Op een gegeven moment heeft de staat het gemonopoliseerd en concurrentie verboden. Dat remde de innovatie. U herinnert zich waarschijnlijk de grijze draaischijftelefoon? Die is in de jaren ’50 ontworpen. Sinds de jaren ’60 moesten alle Nederlanders die een telefoon wilden er verplicht eentje huren van staatmonopolist PTT. Toen het monopolie werd opgeheven, in de jaren ’90, hadden we nog steeds diezelfde telefoon, maar we mochten eindelijk ook een andere telefoon gaan gebruiken. Sindsdien hebben we een enorme inhaalslag gezien op het vlak van innovatie. Nu hebben we telefoons die in feite computers zijn en die meer kunnen dan de computer waarmee mensen naar de maan gingen in 1969. De kosten zijn ook dramatisch gedaald. Vroeger toen het monopolie nog bestond, betaalde je drie gulden per minuut om naar Amerika te bellen en 19 gulden naar Afrika of Azië. Dus als je emigreerde ging je er van uit dat je nooit meer gebeld zou worden door je familie, want dat was te duur. Nu kun je voor 1, 2 of 3 eurocent per minuut de hele wereld bellen, vaak zelfs gratis met Skype en andere services.

Ook op andere terreinen ziet u graag dat de overheid zich volledig terugtrekt?

Telecommunicatie is een voorbeeld van iets waarbij mensen met eigen ogen hebben gezien dat het beter kan zonder staatsmonopolie. Maar toch trekken ze dan niet de conclusie dat het ook wel eens zou kunnen gelden voor zorg, onderwijs en infrastructuur. Terwijl daar precies hetzelfde voor geldt. Toen ik begin jaren ’90 pleitte voor het einde van het monopolie op de telecommunicatie zeiden mensen: “Dat kan helemaal niet. Want bellen doe je via een lijn onder de grond en je gaat dan toch niet twee, drie, vier lijnen naast elkaar leggen? Het is een natuurlijk monopolie, en dat moet dan wel een staatsmonopolie zijn, want als een particuliere organisatie een monopolie krijgt dan kunnen ze vragen wat ze willen en worden we allemaal straatarm.” Zo denkt men dus nog steeds over monopolies. Als ik pleit voor het afschaffen van het monopolie op zorg, onderwijs of infrastructuur, dan zeggen mensen: “Belachelijk, dat kan helemaal niet.”

Je kunt toch wel kiezen naar welke school je kinderen gaan, welk ziekenhuis jou behandelt of wie jouw zorgkosten verzekert?

Dat klopt. Er is een heel klein beetje keuzevrijheid. Nederland is ook zeker niet het ergste land ter wereld. Er is onderzoek gedaan naar het niveau van economische vrijheid in 160 verschillende landen, en Nederland staat meestal in de top 20. Als je kijkt naar persoonlijke vrijheid, staan we zelfs in de top 5. Begrijp me niet verkeerd: Nederland is ziek. Maar de meeste landen zijn nog veel zieker dan wij. Maar dat we minder ziek zijn is geen reden om zelfgenoegzaam achterover te leunen. Als je ziek bent wil je gezond worden.

In hoeverre kan de staat zich terugtrekken? Politie, leger en rechtspraak zijn moeilijk voorstelbaar zonder overheid en belastingbetalers.

Dat is inderdaad voor veel mensen heel moeilijk te begrijpen. Voor libertariërs zijn dat ook de laatste staatsmonopolies waarvan ze afscheid willen nemen. Toch zijn die monopolies al voor een deel verdwenen. Als je bijvoorbeeld kijkt naar de rechtspraak, dan zie je dat heel veel bedrijven arbitrage met elkaar afspreken. Ze leggen contractueel vast dat als ze een geschil met elkaar krijgen ze dat niet voorleggen aan de staatsrechter maar aan een arbitragecommissie. Waarom? Omdat een zaak winnen bij een staatsrechter heel veel meer tijd en geld kost dan een zaak verliezen bij een arbiter.

U bent kritisch over de Europese Unie. Hoe past dat binnen de libertarische filosofie?

Tot circa 1992 was er een ontwikkeling van het wegnemen van barrières, het verlagen en afschaffen van invoerrechten en invoerquota. De slogan was: ‘Vrij verkeer van goederen, diensten, kapitaal en personen, vrijheid van vestiging’. Dat waren stappen in de goede richting. Rond 1992 was dat project grotendeels afgerond, maar in plaats dat de eurocraten zeiden: “Stuur ons naar huis”, zeiden ze: “Nu gaan we de volgende fase in.” Eerst kregen we de economische eenwording, nu krijgen we de politieke eenwording. We gaan harmoniseren: een minimumtarief invoeren voor de BTW, een gemeenschappelijke grondslag voor de vennootschapsbelasting, een minimumtarief voor de vennootschapsbelasting. Dan is er dus geen ontsnapping meer mogelijk. Dan is het niet meer mogelijk om met de voeten te stemmen door in België te gaan wonen. De Nederlandse overheid en andere overheden van EU-lidstaten kunnen dan op belastinggebied niet meer met elkaar concurreren in het voordeel van hun eigen burgers. Het is dan een soort kartel geworden van belasting heffende politici.

We leven in een wereld met zo’n tweehonderd staten. Niet zo lang geleden, na de Tweede Wereldoorlog, waren het er tachtig. Ik zie dat als een vooruitgang. Hoe meer staten, hoe kleiner het grondoppervlak. Ideaal zou zijn als de grootste staat Liechtenstein was. Dat is nu de kleinste staat ter wereld, met 35.000 inwoners, maar ook de rijkste, gecorrigeerd voor koopkracht. Miniatuurstaatjes zoals Liechtenstein, Monaco, Luxemburg, Andorra, San Marino, Singapore en in zekere zin ook Hong Kong hebben met elkaar gemeen dat ze het heel goed doen. Ze scoren zwaar bovengemiddeld in alle internationale vergelijkingen. De mensen daar zijn vrijer, hebben een hogere levensverwachting en een hoger welvaartsniveau. Hetzelfde zie je bij de belastingparadijzen: Bermuda, de Kaaiman-eilanden, Jersey, Guernsey, Isle of Man.

Zie ook de VS. De federale overheid was daar tot in de jaren ’20 van de vorige eeuw extreem klein. Je had daardoor vijftig staten die hevig met elkaar concurreerden. Daarom groeiden ze zo snel, werden alle uitvindingen daar gedaan, vertrokken alle mensen met talent naar Amerika. Daarvan is weinig overgebleven. Ruim honderd jaar geleden kwam de omslag. Amerika ontwikkelde zich van waarschijnlijk het vrijste land ter wereld tot een welfare-warfare-police state.

Zwitserland is ook een goed voorbeeld. Dat land telt 26 kantons, die met elkaar kunnen concurreren omdat de federale overheid heel weinig macht heeft, al begint dat de laatste drie jaar helaas wel te veranderen. Er zijn in Zwitsersland nog steeds kantons zonder erfbelasting en schenkbelasting, of waarbij het tarief voor de inkomstenbelasting lager wordt naarmate je productiever bent. Daarom zijn de Zwitsers nog steeds het rijkste volk ter wereld. Niet als je kijkt naar het inkomen per hoofd, maar wel naar het vermogen per hoofd.

Hoe kan het dat ministaatjes vrijer en welvarender zijn? Ligt de oorzaak werkelijk in het geringe grondoppervlak?

Stel je voor dat de wereld zou bestaan uit honderd miljoen miniatuurstaatjes. Dan wordt het makkelijker voor mensen om met hun voeten te stemmen. Als ze ontevreden zijn over de regel- en lastendruk waar ze wonen, dan is het makkelijk verhuizen naar een ander miniatuurstaatje een paar kilometer verderop waar de regel- en lastendruk lager is.

Mensen zien wel in dat concurrentie tussen bedrijven goed is, maar niet dat concurrentie tussen staten nog veel belangrijker is. Als staten met elkaar moeten concurreren dan is dat een rem op de macht van de politici. Concurrentie zorgt ervoor dat ze gedwongen worden hun tarieven en regeldruk te verlagen, om talenten en kapitaal te lokken in plaats van die te verjagen. Europa heeft in zevenhonderd jaar tijd een enorme voorspong gekregen op de rest van de wereld. De laatste tientallen jaren beginnen we die voorsprong in rap tempo te verliezen aan de Aziatische Tijgers Hong Kong, Singapore en Zuid-Korea. Hoe kan dat? Omdat Europa een lappendeken was van miniatuurstaatjes. Zo bestond Duitsland uit dertig staten. Italië uit een stuk of tien. Die concurreerden met elkaar.

U beschouwt de vrije markt als oplossing. Is daar nu juist geen overheid voor nodig? Om bijvoorbeeld kartelvorming en monopolievorming tegen te gaan?

De staat is juist zelf de übermonopolist en überkartelvormer. Als je kijkt hoe monopolies zijn ontstaan: de koning verkocht aan een handlanger een alleenrecht. Hij zei dan: “Vanaf  nu ben jij de enige die nog zout of peper mag importeren in mijn land. Alle concurrenten sluit ik voor je op in de gevangenis, maar je moet wel betalen voor dat alleenrecht.” Monopolies kunnen alleen maar ontstaan of standhouden door overheidsinterventie. Op de vrije markt zijn monopolies onmogelijk.

Op de vrije markt is het zo dat als een bedrijf binnen een bepaalde regio een gigantisch marktaandeel verovert, dat alleen maar kan door heel erg efficiënt te zijn en voor een lage prijs te werken. Want in iedere sector heb je een optimaal aantal aanbieders. We hebben bijvoorbeeld miljoenen bakkers in de wereld en we hebben maar tientallen autofabrikanten. Dat is omdat het miljarden kost om een auto te ontwikkelen. Voor een brood is heel wat minder geld nodig. Je kunt dus niet a priori zeggen: “Er moeten minimaal zoveel aanbieders zijn van een product.” Wat de optimale grootte is, is nu juist iets wat op de markt zal blijken. De consument wil een zo goed mogelijke auto of een zo goed mogelijk brood tegen een zo laag mogelijke prijs. De producenten gaan proberen marktaandeel te veroveren door te innoveren, door een steeds betere auto te bouwen tegen een zo laag mogelijke prijs. Of neem computers. Die worden steeds beter en steeds goedkoper. Omdat je daarmee je marktaandeel kunt behouden, vergroten of voorkomen dat het kleiner wordt.

Op een markt die werkelijk helemaal vrij is, kan een computerfabrikant alle andere computerfabrikanten opkopen en vervolgens de prijs flink omhoog gooien en de kwaliteit laten versloffen omdat hij met niemand meer hoeft te concurreren.

Ik ken die drogreden. Dat is een marxistische mythe. Je kunt alleen maar steeds groter worden door steeds efficiënter te worden. Als je te groot wordt en daardoor minder efficiënt wordt, en je kostprijs juist omhoog gaat omdat je bureaucratisch bent geworden, dan zul je juist marktaandeel gaan verliezen, want er zijn dan namelijk concurrenten die marktaandeel van je afsnoepen. Zelfs al zou je een natuurlijk monopolie hebben verworven, waardoor je de enige aanbieder bent geworden, bijvoorbeeld in het geval van een dorp dat zo klein is geworden dat maar één bakker de meest efficiënte oplossing is en twee bakkers niet efficiënt zouden zijn, dan betekent dat niet dat je daarvan misbruik zou kunnen maken. Want als je dat zou proberen te doen, dan is er altijd de latent aanwezige concurrentie. Want stel dat je een monopolie hebt bereikt en je denkt dat je de prijzen flink kunt verhogen en er met de pet naar kunt gooien, dan kom je er snel achter dat het zo niet werkt in de vrije markt. Want zodra je misbruik gaat maken van je monopoliepositie door een slechte service te leveren of een slecht product te bieden tegen een te hoge prijs, dan zul je merken dat er opeens een nieuwe bakker komt die marktaandeel van jou gaat afsnoepen.

Marxisten zullen dan tegenwerpen dat monopolisten nieuwe toetreders uit de markt kunnen drukken voordat ze in staat zijn geweest marktaandeel af te snoepen. Maar als bakker kun je eerst eens even offertes sturen aan alle grote klanten en zeggen: “Ik beloof dat ik een jaar lang brood zal leveren om acht uur ’s ochtends, voor deze prijs en van deze kwaliteit, maar dat doe ik pas als honderd mensen hebben getekend, eerder begin ik er niet aan.” Als dan honderd mensen hebben getekend heb je een gegarandeerde afzetmarkt, en de bakker die tot twaalf uur bleef liggen, en die zijn broden tien keer zo duur had gemaakt, zal er achter komen dat hij ten onder gaat. Want zelfs al zou hij zijn leven beteren, dan is hij te laat, want die ander heeft al zijn honderd getekende offertes liggen.

Vaak, als gewaarschuwd wordt voor monopolievorming, wordt gewezen naar personen als Rockefeller en Vanderbildt, die in het Amerika van de 19de eeuw kapitaal maakten. Ze zijn afgeschilderd als robber barons. Maar wat blijkt nou? Ze waren voortdurend bezig prijzen te verlagen. Doordat ze innoveerden, konden ze efficiënter werken, en daardoor konden ze prijzen verlagen en dat deden ze ook. Daardoor veroverden ze een groot marktaandeel en daardoor konden ze het ook behouden. Het klopt dus niet dat ze op een gemene manier marktaandeel hadden veroverd.

Amerikaanse spoorwegbedrijven hebben jarenlang hun prijzen moeten verlagen. Op een gegeven moment waren ze dat zo beu dat ze gingen lobbyen bij de federale overheid om een instantie op te zetten die de prijzen moest gaan reguleren. Dat was onder het mom van ‘in het belang van de consument’, want, zo zeiden, ze: “Het is toch belachelijk dat een pakketje versturen van New York naar Chicago goedkoper is dan een pakketje van New York naar Cleveland,dat veel dichterbij is?” De verklaring voor dat prijsverschil was echter dat er moordende concurrentie was op de spoorlijnen die van New York naar Chicago liepen. Toen die regulerende instantie er eenmaal was, gingen de prijzen omhoog.

Hetzelfde is gebeurd met de luchtvaartindustrie, die is de overheid ook gaan reguleren. Dat is onder president Jimmy Carter afgeschaft, met het gevolg dat vliegen opeens veel goedkoper werd. In Europa is dat ook gebeurd. Met het Open Skies Agreement is vliegen veel goedkoper geworden. In mijn kindertijd was vliegen nog iets voor rijke mensen. Nu vlieg je voor een paar tientjes naar de Middellandse Zee.

Over het vraagstuk van de staat en de vrije markt staan libertariërs en marxisten lijnrecht tegenover elkaar. Maar van een discussie lijkt het niet te komen.

Marxisten zijn inderdaad de tegenpool. Ik heb lang geleden een keer een debat gehad met een SP’er, maar die had het marxisme eigenlijk al afgezworen.

In Nederland zijn het de VVD en de SP die gezien worden als elkaars tegenpolen. 

Illustratief voor her verschil tussen die partijen vind ik het debat dat ze met elkaar voerden over de inkomstenbelasting. In 2012 was het marginale tarief voor de inkomstenbelasting 52 procent. De SP wilde het tarief verhogen naar 60 procent en de VVD wilde het verlagen naar 51 procent. Dat is dus marge waarbinnen de discussie in Nederland zich afspeelt. Wij staan als LP zover af van de status quo dat je er voor ons geen marxist bij hoeft te halen om een beetje vuurwerk te brengen in een discussie.

Er is een andere Toine Manders. Van de partij 50Plus. Die is erg verdrietig dat hij soms verward wordt met u. Hij heeft verklaard u asociaal te vinden.

Dat mag hij vinden. Ik vind het  jammer dat ik soms met hem verward word. Hij heeft laten zien een opportunist te zijn. Toen de VVD hem geen derde termijn gunde als europarlementariër stapte hij meteen over naar 50Plus. Ik ken hem verder niet. Ik heb me nooit in hem verdiept. Iemand die is overgestapt van de VVD naar de LP heeft hem ooit uitgenodigd om met mij in debat te gaan over liberalisme. Toen zei hij dat hij dat misschien nog wel eens wilde, maar voorlopig zeker niet.

In 2014 heeft de LP niet meegedaan aan Europese verkiezingen. Deel van de reden was dat ik achter de tralies zat. Ze hebben mij opgesloten in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen. Dat was in januari 2014. In maart waren de gemeenteraadsverkiezingen en in mei de Europese verkiezingen. Even leek het erop dat twee mensen die Toine Manders heetten, zouden meedoen, ik namens de LP en hij namens 50Plus, maar daar is het dus niet van gekomen. 

Hoe plaatst u de LP in het links-rechts spectrum? De retoriek van anti-belasting en vrije markt zal velen uit de VVD-achterban aanspreken. Het idee van non-interventie de SP-achterban. De LP is ook voor het vrije verkeer van personen, het openstellen van de grenzen. Daar zal de GroenLinks-achterban van smullen.

Nolan-diagram

David Nolan, één van de oprichters van de Amerikaanse Libertarian Party, heeft gezegd: het politieke spectrum is geen links-rechts lijn. Het is tweedimensionaal. Op de linker-as heb je persoonlijke vrijheid en op de rechter-as economische vrijheid.

Mensen die links zijn, progressief of liberal, zoals ze dat in Amerika noemen, hechten weinig waarde aan economische vrijheid, maar ze zijn wel voor persoonlijke vrijheden. Ze zijn voor vrijheid van meningsuiting en godsdienst, voor een liberaler beleid op het gebied van drugs, prostitutie, pornografie en abortus.

Rechts, of conservatief, is de tegenpool. Zij willen meer economische vrijheid en dus een kleinere overheid als het gaat om de economie. Ze zijn voor lagere belastingen, minder regels, privaat eigendom, het tegengaan van staatsmonopolies. Maar als het gaat om persoonlijke vrijheid is het net andersom. Dan vinden ze dat de staat hard moet optreden tegen drugs, prostitutie, pornografie, godslastering, majesteitsschennis en het verbranden van de nationale vlag. Vaak ook zijn ze voor de militaire dienstplicht.

Helemaal onderin vinden we de communisten en fascisten. Die hechten aan geen enkele vrijheid enige waarde. Het individu moet volledig onderworpen zijn aan de staat. Als er mensen zijn die denken dat fascisten voor economische vrijheid zijn, een soort kapitalisten zijn, dan zeg ik: “Niets is minder waar.” In zowel fascistisch Italië als in Duitsland had de staat een enorme dikke vinger in de economische pap. Grootgrondbezitters of fabrieken werden niet onteigend, maar werden wel voor het karretje van de staat gespannen. Het was een geleide economie. De staat schreef voor wat die bedrijven moesten doen. Zo moesten ze zich voornamelijk inzetten voor de oorlogsindustrie.

Het centrum zien mensen als het toppunt van beschaving. Dan ben je gematigd, geen extremist, niet radicaal. Maar zoals je ziet, grenst het midden aan de communisten en fascisten. Dus zo mooi is dat midden helemaal niet. Voor het midden geldt dat er geen enkele vrijheid is die ze echt belangrijk vinden. Conservatieven zijn in elk geval nog voor een vrije markt, en liberals zijn tenminste nog voor persoonlijke vrijheden. Mensen die echt progressief, echt liberal zijn, zijn ook anti-oorlog. Dat veranderde in Amerika toen Barack Obama tot president werd gekozen. Toen vergaten ze ineens al hun anti-oorlogsideeën. Sindsdien zijn er niet zoveel echte liberals meer. De Democratische Partij in de VS is heel erg opgeschoven naar het centrum. Ze vinden geen enkele vrijheid nog echt belangrijk.

Bovenin het politieke spectrum vind je, wat we in Nederland noemen, de liberalen. De echte liberalen willen zowel meer economische als persoonlijke vrijheid.  Ze hechten aan beide vrijheden veel belang. Wat niet wegneemt dat er veel mensen zijn die zich liberaal noemen maar het niet echt zijn, omdat ze bijvoorbeeld voor een streng drugsbeleid zijn. Bij de VVD zie je dat ze zijn opgeschoven naar rechts-conservatief. Zo moet je voor de bescherming van de rechten van verdachten niet bij de VVD zijn, en ook niet voor een liberaal migratiebeleid. De VVD is dus maar tot op zekere hoogte wat de partij zegt te zijn: liberaal. Ze zitten op het grensvlak rechts-conservatief,  centrum en liberaal.

Waar vind je nou de libertariërs? Helemaal bovenin. Wij zijn heel erg liberaal, want wij willen 100 procent economische en persoonlijke vrijheid.

De liberale VVD-achterban zul je niet aanspreken met het openstellen van de grenzen. De achterban van die partij is heel erg gekant tegen immigratie.

De meeste libertariërs zeggen: “We zijn voor open grenzen, maar we erkennen tegelijk dat dit niet werkt in combinatie met het uitdelen van gratis geld, zorg, onderwijs en huizen aan immigranten. Dat zou in een libertarische samenleving niet kunnen.” Als je kijkt naar geschiedenis van de VS: tot in de jaren ’20 waren er nauwelijks immigratiebeperkingen. Er gingen mensen heen vaak zonder enige opleiding, soms zelfs analfabeten, maar niet om hun hand op te houden, maar om zichzelf productief te maken, een bestaan op te bouwen. Vaak met succes. Hun kinderen waren vaak veel welvarender dan zijzelf. Het was in een tijd dat de overheid extreem klein was, met name de federale overheid, die toen nog geen inkomstenbelasting mocht heffen. 

U heeft op BNR Nieuwsradio geadverteerd met de slogan ‘Belasting is diefstal’. Daar kwam in 2008 een einde aan. Waarom was dat?

Een anonieme persoon heeft een klacht ingediend omdat het spotje in strijd zou zijn met het goed fatsoen. De Reclame Code Commissie deed toen BNR de aanbeveling het spotje niet meer uit te zenden. Dat is Orwelliaanse newspeak voor censuur, want de Commissie pretendeert dat er sprake is van zelfregulering, dat media die reclame uitzenden zichzelf normen willen opleggen en zich daarom aansluiten bij de stichting Reclame Code. Maar de werkelijkheid is anders. De Mediawet verplicht zendgemachtigden lid te worden, en daarmee aanbevelingen te volgen. Het zijn dus geen aanbevelingen maar censuur. Alle zendgemachtigden houden zich er aan, want willen hun zendmachtiging niet verliezen.

We zijn in beroep gegaan tegen de aanbeveling. Ik heb bij het college van beroep betoogd dat de slogan niet in strijd kan zijn met het fatsoen, immers: de waarheid mag gezegd worden. Tot mijn verbazing werd de aanbeveling van Reclame Code vernietigd, omdat de commissie vond dat de slogan niet in strijd was met het fatsoen. Maar er kwam een andere aanbeveling voor in de plaats: de aanbeveling de slogan niet uit te zenden omdat deze in strijd zou zijn met de waarheid, want belasting is geen diefstal, en reclameslogans mogen niet in strijd zijn met de waarheid.

Hoe verklaart u dat u wel bent aangepakt, en niet de trustkantoren die multinationals nog steeds behulpzaam zijn met belastingontwijking in het buitenland?

Ik kan niet kijken in de hoofden van de FIOD- en OM-mensen. Ik kan alleen raden wat ze motiveert. Maar over het algemeen is het zo dat trustkantoren niet etaleren dat ze zich bezighouden met belastingontwijking. Op hun websites kom je het woord ‘belastingontwijking’ niet tegen. Überhaupt kom je daar weinig tegen over fiscaliteit. Ik daarentegen was altijd erg recht voor zijn raap. Ik gebruikte wel het woord ‘belastingontwijking’ op onze website en in brochures. Ik deed er zelfs nog een schepje bovenop met de slogan ‘Belasting is diefstal’. In interviews maakte ik ook geen geheim van mijn gedachtegoed. Ik zei dingen als: ‘De overheid is een criminele organisatie’, ‘Belasting is gelegitimeerde roof’, ‘De ondernemer is een onderdrukte minderheid’, ‘Belastingontwijking is een moreel recht en een morele plicht’. Dat vonden ze bij de fiscus ongetwijfeld niet leuk om te horen. Belastingambtenaren zijn meestal mensen zonder humor, met een goed geheugen en lange tenen. Als je daar eenmaal op getrapt hebt, dan vergeten ze dat niet. Ik waande mij veilig, want ik dacht: “Ik houd mij aan de regels, zij moeten dat ook doen, en dus zullen ze het wel doen.” Achteraf concludeer ik dat ik te naïef ben geweest. Zelfs ik heb mij nog vergist in de ongelooflijke slechtheid van de staat.

Nadat wij in 2001 waren begonnen met het aanbieden van HJC-trustdiensten, vanaf een nieuw kantoor op Cyprus, kwam er in 2004 een wet Toezicht Trustkantoren, maar die gold alleen voor trustkantoren met een zetel in Nederland. Daar viel dus HJC in Cyprus niet onder. De fiscus kon dus de informatie over mijn cliënten niet zomaar bemachtigen. Dat vonden ze waarschijnlijk heel vervelend. Dus hebben ze als oplossing bedacht: zware beschuldigingen uiten, ons een criminele organisatie noemen, zodat de overheid in Cyprus meewerkte, en ze alsnog de cliëntgegevens konden bemachtigen. 

U heeft, na uw aanvaring met de Nederlandse staat, een nieuw begin gemaakt met Nozick Consulting in Zoetermeer. Is dat een voortzetting van dezelfde activiteiten onder een andere naam?

Het is een belastingadvieskantoor voor de kleine- en middelgrote ondernemer, dat met name gericht is op de inkomsten- en vennootschapsbelasting. Ondanks de reparatiewetgeving is het ons gelukt een nieuw product te ontwikkelen voor de kleine ondernemer, waarbij alle rechtspersonen van de bedrijfsstructuur zich in Nederland bevinden.

Het ontwijken van belasting via het buitenland is niet langer iets dat u uw cliënten adviseert?

Buitenlandse structuren bieden nog steeds een groter voordeel, maar de kosten zijn ook hoger. Als je een Nederlandse structuur kiest is het voordeel iets minder groot, maar de kosten zijn een stuk lager. Er komen steeds meer regels om belastingontwijking tegen te gaan. Die maken het niet onmogelijk, maar wel lastiger en duurder, waardoor het omslagpunt, de minimale winst die je moet behalen, hoger komt te liggen. Zodat de kleinste ondernemer afvalt. Alleen de grote en middelgrote ondernemers kunnen nu nog belasting ontwijken. Ik vind dat een treurige ontwikkeling.

Hoe kijkt u aan tegen de afschaffing van de dividendbelasting? Het zijn niet de kleintjes die daarvan profiteren.

Ik ben voor afschaffing van alle belastingen, dus ook voor die op dividend. Niet alleen om principiële, morele redenen, maar ook om pragmatische redenen. De dividendbelasting is een boete op investeren. Als een buitenlandse investeerder investeert in een Nederlands bedrijf, dan krijgt hij daar een boete voor, in de vorm dus van dividendbelasting. Engeland legt die boete niet op. Dus als je kunt kiezen als buitenlandse investeerder tussen investeren in een Engels bedrijf zonder boete en een Nederlands bedrijf met boete, dan zul je eerder kiezen voor het Engelse bedrijf. Dus als je die boete afschaft dan is dat natuurlijk gunstig voor het investeringsklimaat. Het aantrekken van buitenlands kapitaal is goed de voor de economische groei en de levensstandaard. Dus uiteraard ben ik daar voor.

Als je op korte termijn kijkt, zeg je misschien: “Die buitenlandse investeerders, die voordeel genieten van de afschaffing van de Nederlandse belasting op dividend, wat hebben wij daar mee te maken? We willen wat goed is voor het Nederlandse volk.” Dat is kortzichtig. Want dat buitenlandse kapitaal draagt juist bij aan onze levensstandaard.

De Nederlandse belastingbetaler ziet het als onrechtvaardig dat buitenlandse investeerders geen belasting hoeven te betalen.

Dat begrijp ik, en ik zou ook heel graag zien dat de belasting voor iedereen wordt verlaagd, niet alleen voor buitenlandse investeerders. Maar we moeten voorkomen dat we worden uitgespeeld tegen elkaar. Het is beter te zeggen: “Elke belastingverlaging is een stap in de goede richting, dus laten we ons niet verzetten tegen welke belastingverlaging dan ook.”

Ik ben het er verder niet mee eens dat in het geval van de afschaffing van de dividendbelasting een beperkte groep daar van profiteert, want als het investeringsklimaat verbetert dan profiteert uiteindelijk iedereen daar van in Nederland. Meer kapitaal betekent: meer machines, automatisering, innovatie en efficiency. Dat zorgt voor een hogere arbeidsproductiviteit en dus hogere lonen en een hogere levensstandaard. Werknemers kunnen zo steeds meer presteren in steeds minder tijd. De reden dat we niet meer zestig uur in de week werken, maar nog maar 35 uur is dat de arbeidsproductiviteit zo hard is gestegen doordat er meer kapitaal is gevormd als gevolg van een grotere economische vrijheid.

Hoe verklaart u dat de Nederlandse regering alleen buitenlandse investeerders belastingvoordeel gunt? De schatkist loopt er miljarden mee mis.

Kleine ondernemers hebben geen lobby. Grote bedrijven huren lobbyisten in en maken politieke vriendjes. Als een politicus geen politicus meer is, zoals Wim Kok, dan wordt hij commissaris bij Shell of een ander beursgenoteerd bedrijf. Gerhard Schröder tekende een contract met Gazprom, meteen nadat hij als politicus was uitgerangeerd. Dick Cheney, was minister van defensie onder Bush senior, en aansluitend CEO bij Halliburton, de grote defense contractor. Toen Bush junior werd gekozen, werd Cheney vice-president en ging hij lobbyen  om oorlog in Irak te voeren, waar Halliburton uiteindelijk een fortuin mee heeft gemaakt.

De overheid is een soort doping. Als je doping legaliseert heb je als sporter geen kans meer zonder doping. Zo ook met de overheid. Als je een groot bedrijf hebt, en je hebt een overheid die je kan maken of breken, die je subsidies kan geven of niet, die je privileges kan geven of niet – dan ga je dus lobbyen. Want als jij niet lobbyt en de concurrent wel, dan ga je uiteindelijk ten onder. Je moet vriendjes maken. Microsoft heeft heel lang niet gelobbyd, totdat ze miljardenclaim kregen wegens monopolievorming. Sindsdien zijn ze maar gaan lobbyen.

Wat ook speelt: grote bedrijven laten zich sterk leiden door regeldruk en lastendruk. Ze kunnen makkelijk met hun voeten stemmen, en zeggen: “We gaan ergens anders een nieuwe fabriek plaatsen of een nieuw hoofdkantoor.” Dus hebben politici er belang bij grote bedrijven te lokken, en niet te verjagen. Als je kijkt welke belasting is er verlaagd de afgelopen tientallen jaren, dan was dat met name de vennootschapsbelasting, van gemiddeld 48 procent in 1980 in de OESO-landen naar nu gemiddeld zo’n 23 procent. Nederland gaat deze belasting verlagen van marginaal 25 naar 21 procent. Niet zo lang geleden was dat nog 35 procent. Het is zelfs 45 procent geweest onder premier Joop den Uyl.

Nu blijkt Shell al een voorschot te hebben genomen op de afschaffing van de dividendbelasting. Het bedrijf heeft jarenlang geen belasting afgedragen. Met toestemming van de Belastingdienst. Hoe ziet u dat?

Shell heeft gedaan wat iedereen in Nederland mag doen: Je mag als belastingbetaler om een ruling vragen. Als je een brief schrijft met de vraag of jouw interpretatie van de belastingwetgeving juist is, dan is de belastinginspecteur verplicht daar antwoord op te geven. Hij hoort rechtszekerheid te verschaffen.

Shell had vroeger zowel in Nederland als Engeland een hoofdkantoor. In Engeland was geen dividendbelasting, in Nederland was die er wel. Ze wilden fuseren. Als ze dat hadden gedaan zonder afspraak met de fiscus te maken, dan zou dat betekenen dat investeerders in Shell Engeland door de fusie geconfronteerd zouden worden met de Nederlandse boete. Dan was de fusie niet doorgegaan. Dan hadden de aandeelhouders van de Engelse vestiging gezegd: “Dan maar geen fusie.” De Shell-top is toen naar de fiscus gestapt met het verhaal dat ze wilden fuseren en het hoofdkantoor in Nederland wilden vestigen. Shell heeft waarschijnlijk gezegd dat ze een mogelijkheid zagen de dividendbelasting te ontwijken en gevraagd om een handtekening als bevestiging dat de fiscus die structuur accepteerde en niet achteraf zou proberen die onderuit te halen. Het lijkt mij onwaarschijnlijk dat de oplossing die Shell had bedacht een illegale of strafbare oplossing was. Waarschijnlijk paste de oplossing binnen de grenzen van de wet.

Het probleem met rulings is wel vaak: Als je een structuur hebt die over de landsgrenzen heen gaat, als je Nederlandse belasting ontwijkt door inkomsten in het buitenland te laten vallen of vermogen in het buitenland op te bouwen, en je wilt daar een ruling over, dan krijg je die niet als kleine ondernemer. Dan zeggen ze: “Dat is fiscale grensverkenning. Daar werken we niet aan mee.” Als een multinational dezelfde ruling vraagt, dan krijgen ze wel een ruling. Maar zoals ik al zei: we hebben een nieuw product ontwikkeld, dat we binnen de Nederlandse grenzen houden, en dan kun je ook als kleine ondernemer vragen om duidelijkheid.

De postbusfirma’s op de Amsterdamse Zuidas, hoe ziet u die? De Nederlandse staat en de Nederlandse burger lijken daar niet echt wijzer van te worden.

Natuurlijk zou het geweldig zijn als Nederland een belastingparadijs was voor iedereen niet alleen voor doorstroomvennootschappen in het buitenland. Maar de Nederlandse staat en de Nederlandse burger worden er wel degelijk wijzer van. Trustkantoren in Nederland besturen ongeveer 10.000 doorstroomvennootschappen. Daarnaast heb je ook nog doorstroomvennootschappen die geen trustkantoor nodig hebben, en eigen personeel inzetten. Er gaat in die doorstroomvennootschappen ongeveer 10.000 miljard euro per jaar om. Daar wordt weinig belasting over afgedragen, maar toch evengoed nog een paar miljard per jaar. Want er zijn heel veel advocaten, belastingadviseurs, accountants en notarissen en trustkantoormedewerkers die daar een hele goede boterham aan verdienen, en daar belasting over betalen. De doorstroomvennootschappen mogen zo’n 99 procent van de winst aftrekken op de doorstroming. Maar ze moeten dus ook een percentage achterlaten in Nederland.

Wat de postbusfirma’s bijdragen aan de Nederlandse economie en aan belastinginkomsten opleveren is uitgerekend door een vereniging van trustkantoren, dus je kunt je afvragen wat ervan klopt, maar mijn punt is: Ook al zou de Nederlandse overheid er helemaal niks aan overhouden, dan moeten we het nog steeds toejuichen. Want de private sector heeft er wel baat bij, en niet alleen in Nederland, juist ook in het buitenland. Er zijn heel veel landen waar bedrijven meer overhouden, en dat betekent dat er minder geld wordt uitgegeven aan schadelijke zaken door politici en ambtenaren zoals het bombarderen van onschuldige mensen, het maken van steeds meer hinderlijke wet- en regelgeving en het ondernemen van vrijheidsondermijnende activiteiten. In plaats daarvan wordt het geld geïnvesteerd in innovatie, waardoor de levensstandaard stijgt, de levensverwachting stijgt en de economie groeit.

Omdat uw naam genoemd werd in de Panama Papers bent u afgelopen jaar verhoord door de parlementaire ondervragingscommissie Fiscale Constructies. Hoe heeft u dat ervaren? 

Het was voor mij leerzaam te kijken naar de belastingambtenaren die door de commissie werden geïnterviewd. De frustratie droop er van af toen ze het hadden over de rechtsbescherming van de belastingbetaler. Hun frustratie was dat ze vaak niet wisten om te gaan met mensen die ze ervan verdachten gebruik te maken van mooie belastingconstructies. Dan stelden ze een vragenbrief op en in plaats van dat de belastingplichtige netjes antwoordde, huurde hij een slimme adviseur in die een antwoordbrief schreef, waarin hij nauwelijks antwoord gaf en tegenvragen stelde, zoals: “Op welke wetgeving baseert u zich? Op grond waarvan bent u van mening dat mijn cliënt deze vragen moet beantwoorden?” Kortom, ze zijn zwaar gefrustreerd over de rechtsbescherming van de belastingbetaler, en dat ze dus niet alles weten.

De fiscus wil daarom een uitholling van de rechtsbescherming van belastingbetalers. Ze willen een meldingsplicht, die inmiddels al is ingevoerd op het niveau van de EU. Belastingadviseurs moeten voortaan constructies aanmelden, een soort NSB’ers worden. Ze moeten hun eigen klanten gaan aanmelden bij de overheid. Ze moeten de fiscus vertellen: “Wij hebben een belastingadvies uitgebracht en daardoor gaat mijn cliënt een bepaald belastingvoordeel genieten.” Zodat de fiscus je cliënt kan gaan lastig vallen om te kijken of ze er toch niet wat meer uit kunnen persen. Doe je dat niet, dan ben je strafbaar.

U noemde net de EU die gezorgd heeft voor een meldingsplicht. U sprak eerder over een EU-kartel van belastingheffende politici. Hoe is dat buiten de EU?

Ook op mondiaal niveau gaan we in de richting van een kartel. Er zijn inmiddels honderd landen, die een verdrag hebben getekend met elkaar om automatisch informatie uit te wisselen, dus niet op verzoek of op verdenking van belastingontduiking of een ander strafbaar feit. Tot die landen behoren ook China en Venezuela. De mensen die daar wonen wordt dus de mogelijkheid ontnomen hun vermogen verborgen te houden voor door en door corrupte overheden. Het is een herhaling van de jaren ’30. Sommige Duitse joden hadden toen hun vermogen in Zwitserland geparkeerd uit angst dat het hun afgenomen zou worden. Dat het Zwitserse bankgeheim werd ingevoerd in 1934 is geen toeval. Dat kwam doordat een aantal Zwitserse bankmedewerkers hun Duitse-joodse cliënten hadden verraden, die gegevens hadden verkocht aan de Duitse overheid. Met die joden is het slecht afgelopen. In Duitsland stond de doodstraf op belastingontduiking. De verraden cliënten van die Zwitserse bank werden dan ook ter dood veroordeeld. Dat was voor de Zwitserse overheid in 1934 reden om te zeggen: “Dit nooit meer. We gaan een bankgeheim invoeren.” Het werd toen strafbaar voor Zwitserse bankmedewerkers gegevens van cliënten te delen met derden. Dat is dus het inmiddels verguisde Zwitserse bankgeheim.

Privacy is in een kwaad daglicht gesteld. Zo van: “Als je niks te verbergen hebt, dan heb je niks te vrezen.” Maar dat is volledig onterecht. Wij hebben in West-Europa toevallig de laatste zeventig jaar een stukje beschaving opgebouwd, dat overheden niet zo maar kunnen doen wat ze willen. Daardoor zijn we een beetje naïef geworden. De overheid is onze beste vriend. Maar er zijn nog steeds heel veel mensen in de wereld voor wie geldt dat de overheid helemaal niet hun beste vriend is. Maar juist de grootste vijand.

De overheid moet je zien als de parasitaire klasse, die ons leegzuigt, een bal aan ons been is. Ze zorgt ervoor dat we korter leven. Als je kijkt naar de levensverwachting in de veertig landen met de meeste economische vrijheid, daar worden mensen gemiddeld tachtig jaar. In de veertig landen waar mensen de minste economische vrijheid hebben, worden ze gemiddeld zestig jaar. De overheden stelen in die landen dus gewoon 20 jaar van een mensenleven. Lees het boek Death By Government van Rudolph Rummel. In de twintigste eeuw zijn er naar schatting zo’n kwart miljard mensen vermoord door hun eigen overheden. Dan heb ik het nog niet eens over de mensen die zijn gesneuveld in oorlogen als gevolg van overheden die met elkaar strijd voeren. Hitler, Stalin, Mao en Pol Pot zijn bij elkaar opgeteld alleen al goed voor zo’n 150 miljoen moorden op eigen burgers.

Het is dus niet zo gek dat er zoveel mensen zijn die hun eigen overheid niet vertrouwen en verborgen proberen te houden dat ze iets hebben gespaard of opgebouwd, omdat je jezelf anders tot doelwit maakt. In landen met corrupte regimes waar de economie aan de grond zit, zijn het meestal succesvolle minderheden die als eersten worden gepakt. In Duitsland waren dat de joden en in Indonesië de Chinezen.

Posted on

MH17 – ‘JIT-getuige gemarteld door Oekraïne’

Een halfuur voordat vlucht MH17 werd neergeschoten pakte Vladislav* zijn telefoon om een kennis te waarschuwen. Hij zag twee straaljagers opstijgen die in de richting van Donetsk vlogen. Een jaar later werd Vladislav opgepakt vanwege o.a. dit telefoongesprek en werd hij veroordeeld tot een gevangenisstraf. De man zegt ook te zijn ondervraagd door het Joint Investigation Team (JIT) dat onderzoek doet naar de MH17. Het contact met de door Nederland geleide onderzoeksgroep behoedde Vladislav echter niet voor de martelingen die hij naar eigen zeggen heeft moeten doorstaan in de tijd na de ondervraging. In het onderstaande interview vertelt de man over hoe hij is opgepakt, over zijn verhoor door het JIT en wat hij op de dag dat vlucht MH17 werd neergeschoten heeft gezien.

* Op verzoek van de man is zijn naam gefingeerd.

Uit een machine trek ik een soort plastic ei, het is een verplichte aankoop voor iedereen die op bezoek gaat in het ziekenhuis. Ik kijk er wat onbegrijpend naar tot ik erachter kom dat in het ei hoesjes zitten voor om je schoenen. Onhandig trek ik de hoezen aan terwijl ik over de drempel stap. Dit ziekenhuis is de plaats waar Vladislav revalideert na zijn tijd in een Oekraïense gevangenis.

Vladislav was op het moment van het neerstorten van de MH17 honderden kilometers uit de buurt van de crashsite: Op het moment van neerstorten zat hij in Poltava, in het midden van Oekraïne. Ondanks dat hij ver weg van de ramp was, is de man waarschijnlijk verhoord voor de MH17-zaak. Zijn handelen rond deze tijd zou een zware stempel op zijn leven drukken – de man is in de gevangenis gezet, zegt daar te zijn gemarteld en ondanks dat hij nu vrij is, weet hij dat hij nooit meer naar huis kan.

In het ziekenhuis zie ik uiteindelijk een man van in de vijftig naar mij toelopen. Voorzichtig komt hij naar mij toe al steunend op een wandelstok. Het blijkt Vladislav te zijn. De man is sinds eind december in Donetsk. Daarvoor heeft hij in een cel in Lviv gezeten. Hij had het geluk dat hij op de lijst terecht is gekomen van mensen die uit Oekraïne naar de Volksrepubliek Loegansk (LNR) en Volksrepubliek Donetsk (DNR) werden geruild. Bij aankomst in de DNR werd hij, net als vele anderen, direct geplaatst in een ziekenhuis.

“Ze hebben mij gearresteerd in september 2015 op mijn werk”, vertelt Vladislav mij. “Ik was toen op mijn kantoor. Ik werkte destijds in de administratie van de regio Poltava. Ze kwamen, arresteerden mij vanwege het neerschieten van de Boeing, de MH17. Maar ik was in Poltava toen de Boeing werd neergeschoten in de provincie Donetsk. Ze kwamen mij arresteren in Poltava.”

Waarom bent u gearresteerd?

“Er is gekeken naar [afgeluisterde] telefoongesprekken: Wie belde, laten we zeggen, op die dag, vanuit Oekraïne, naar de provincies Donetsk en Loegansk. En blijkbaar kwamen ze mij tegen omdat ik hiernaartoe, naar Donetsk, belde. Ik heb gewoon met bekenden gebeld om hun te waarschuwen dat bommenwerpers naar hun toe vlogen. Vliegtuigen bombardeerden hier. En dus met de mogelijkheden die ik had probeerde ik te waarschuwen dat ze vlogen, zodat ze daar, hier, mensen zich konden verschuilen. Dus dat ze onder de levenden konden blijven. Ik belde kennissen van mij. Als gevolg hiervan hebben ze mij beschuldigd van terrorisme. En dat ik in verbinding stond met terroristen, waarschuwde dat vliegtuigen vlogen om te bombarderen. Nu ben ik hier. Ergens in de loop van anderhalve maand, heb ik mijn vriend hier gebeld, gewaarschuwd. En daarom hebben ze mij in de gevangenis gezet, terrorist genoemd en vandaar mij in de gevangenis gezet.”

Wat heeft u gezien op de dag dat de MH17 werd neergeschoten?

“In de provincie Poltava vlogen vliegtuigen vanaf Mirgorod en vanaf Poltava. Daar zijn twee vliegbasissen. Vanaf Poltava en Mirgorod vlogen ze hierheen, naar Donetsk, om te bombaderen. Nou, ik heb gezien dat… Ik heb in het Sovjet-leger gediend in de luchtdoelartillerie, daarom begrijp ik welke vliegtuigen gevechtstoestellen zijn, welke grondaanvalstoestellen zijn, welke bommenwerpers zijn. Dus ze vlogen boven het huis op een hoogte van 70 à 100 meter. Wat ik zag was dat er onder de vleugels wapens hingen, en als ze terugvlogen ze leeg waren. Dus, ze schoten alles af en kwamen daarna terug. Dus vandaar dat ik weet wat het is.”

Herinnert u zich nog welke vliegtuigen u heeft gezien?

“Su, Su”

Welke precies?

“Grondaanvalstoestellen, Su”

Su-25?

“Su-25.”

Hoeveel waren er?

“Ze vlogen in tweetallen. Over het algemeen vlogen ze met z’n tweeën.”

Dus u zag twee Su-25s?

“Ja.”

Oekraïense Su-25, een toestel dat ontworpen is om gronddoelen aan te vallen. De effectiviteit tegen luchtdoelen is beperkt. Oekraïne beweert dat het niet heeft gevlogen op 17 juli 2014, ook niet met Su-25’s.

 

Heeft u, toen de vliegtuigen opstegen, ook gezien of er wapens onder zaten?

“Ik zag dat er bommen aan zaten en niet-geleide projectielen onder de vleugels zaten. En toen ze teruggingen zaten ze niet meer onder de vleugels. Dus, ze vlogen heen met wapens, maar terug zonder. Dat wil zeggen, onder de vleugels zat niets.”

Als ik het goed begrijp waren dat geen luchtdoelraketen?

“Nou, ik weet niet welke, laten we zeggen… Of er luchtdoelraketten waren, of welke gronddoel, ik weet dat niet. Ik heb alleen gezien dat er iets onder de vleugels zat maar toen ze terugkwamen zat het er niet meer aan.”

Hoe wist u dat deze vliegtuigen iets te maken hadden met de Boeing?

“Toen ze mij hebben gearresteerd hebben ze mij direct beschuldigd dat ik mee hielp met het neerschieten van de Boeing. Het was zo dat ik hiernaartoe, naar een kennis in Donetsk belde. De kennis hier belde nog iemand anders. En vanaf het moment dat ze de Boeing hebben neergeschoten begonnen ze naar telefoongesprekken te kijken. Vandaar dat ze mij in verband hebben gebracht met de ramp. Dat ik vermeend een schutter was of een spotter, ondanks dat ik helemaal niets te maken had met de Boeing.”

Hoe wist het JIT dat u had gebeld?

“Nou blijkbaar in het kader van het onderzoek… Aan de Oekraïense kant deed de Veiligheidsdienst onderzoek. Hoe ik in beeld kwam: President Porosjenko heeft geëist dat alles sneller onderzocht zou worden. Ik was de eerste die werd gevangengenomen. Ik belde op die dag ongeveer rond die tijd, een half uur voor de ramp. Dat zou volgens Oekraïne betekenen dat ik bijdroeg aan het neerhalen van de Boeing.”

Wat voor vragen heeft het JIT tijdens uw verhoor gesteld?

“De internationale onderzoeksgroep bestaande uit 5 man ondervroeg mij via een vertaler. Ze vroegen, nou… laten we het zo zeggen: het waren voor mij grappige, stomme vragen. Ze keken mij aan met een strak gezicht, alsof ik deel had genomen aan het neerhalen van die Boeing. Ik heb begrepen dat de Boeing werd neergeschoten op 17 juli 2014 en ze hebben mij gearresteerd op 23 september 2015. Meer dan een jaar was gepasseerd.

Ze stelden vragen, de internationale onderzoeksgroep, wie ik belde, hoe ik deze mensen kende. Vroegen waarom ik belde, dus… Ik heb u hetzelfde uitgelegd, dat ik vrienden belde, zodat zij mensen konden waarschuwen, zodat mensen zich konden verschuilen en niet hoefden te lijden onder de bombardementen. Dus. Maar ze hebben mij verteld dat ik deze mensen zou hebben gebeld, niet om ze te beschermen maar om spotter te zijn. Zodat ze daar vliegtuigen konden neerschieten.”

Welke mensen zaten in de onderzoeksgroep? Waren dat Oekraïeners of

“Nee, nee, het was een internationale onderzoeksgroep. Ze waren daar uit Maleisië, uit Nieuw-Zeeland en verder. Vijf man. Ik weet het niet precies. Ik heb niet geprobeerd het te onthouden. Dus. We spraken via een tolk. Ik heb zelfs de tolk verbeterd omdat, nou, laten we zeggen hij data door elkaar haalde. De 12e  met de 14e  of 17e. Dus, het was niet goed vertaald. Ik heb er zelfs een opmerking over gemaakt.”

In de Oekraïense rechtszaak, hoe werd daar naar uw verklaring gekeken?

“In het algemeen hebben ze geen aandacht geschonken aan dat ik hier mensen waarschuwde. Zelfs niet in de rechtbank. ‘Waarom belde u?’, vroeg de rechter, ‘Waarom belde u?’. Ik vertelde, om vreedzame mensen te waarschuwen, zodat er geen slachtoffers zouden vallen. Maar de rechter zei: ‘Maar heeft u er niet aan gedacht dat ze de piloot neer konden schieten. Hij heeft ook kinderen.’ Ik zei toen: ‘Bedenk wat u zegt. Dat betekent dat degenen die worden gebombardeerd geen mensen zijn?’ En zo dus, de piloot heeft kinderen.

Zo’n soort verband. Ze hebben mij als terrorist beschuldigd, nou, voor hun dan in Oekraïne. Iedereen die hier in Donbass woont is een terrorist. Maar ziet u… Kijk naar mij: ben ik een terrorist? Een terrorist? Ze hebben me invalide gemaakt, ze hebben mijn tanden eruit geslagen, ze hebben mij met mijn hoofd tegen de muur geslagen. Mijn motoriek is verstoord. Ik heb Parkinson. Ziet u?

Nou, waarmee kan ik nog helpen? En hier zijn mensen dankbaar. Toen ik kwam, zeiden ze: Dank u wel dat, dat, ik waarschuwde, zodat mensen hier onder de levenden konden blijven.”

BUK

“Ik wil nog wat toevoegen”, zegt de man mij, “De Boeing werd neergeschoten op 17 juli 2014. Ze hebben hem neergeschoten met, wat ik van de media heb gehoord, met een BUK. Maar ik heb alleen maar Oekraïense media gekeken. Wat een BUK is weet ik. Ik heb in het leger bij de luchtdoelartillerie gezeten, in het Sovjetleger. Op 19 juli, onthoudt de data, de 17e hebben ze hem neergeschoten, en 19 juli heb ik op de snelweg vlakbij Polvata vanaf de kant van Charkov gezien dat er met twee trailers twee BUKs werden getransporteerd. Ze hebben twee BUKs getransporteerd. Gecamoufleerd, ze waren geverfd zodat ze groen-geel waren. Zo’n soort verf was er, gecamoufleerd. Op de 19e , dus twee dagen na de tragedie. Terwijl ze vertelden dat daar geen BUKs waren. Dit is wat ik u zeg. Mijn vrouw en ik reden toen vanaf het werk, vanuit Poltava en zagen op de 19e , dus twee dagen na de ramp, twee BUKs die met twee trailers werden getransporteerd. En ze stonden stil, stonden op de snelweg. Daar is een Restaurant, Kiosk. Kapaly, het dorp Kapaly aan de snelweg vlakbij Poltava. Daar stonden twee BUKs.”

En dat waren BUKs met RADAR of gewoon?

“Nee, ze hebben een radar voorop. [De man doelt hier op dezelfde soort installatie als de BUK-installatie die veelvuldig op beelden van het JIT te zien is: Een BUK-TELAR.] U weet hoe zo’n BUK eruitziet, ja? Dus, dat soort installaties waren er. Zonder raketten. Raketten waren er niet. Alleen, nou, de voertuigen.”

Weinig of alle raketten, of?

“Er waren geen raketten. Twee trailers waren er, twee installaties zonder raketten. Ze werden teruggebracht vanaf Charkov naar Kiev.”

Aan het einde van het interview vraag ik Vladislav hoe hij nu verder gaat. “Daar zijn mijn familieleden achtergebleven”, vertelt hij. “Hier heb ik niemand. En voor dit alles ben ik nog nooit in Donetsk geweest. Nog nooit. Dus, de eerste keer was, toen ze mij hebben geruild, hiernaartoe hebben gebracht. Daarvoor ben ik hier nog nooit geweest. Maar ik heb al veel nieuwe vrienden gemaakt. Die mij helpen, die mij kleden en voeden en langs komen. Goede vrienden. En naar Oekraïne mag ik al niet meer naartoe. Ik kan vanaf daar alleen familie hiernaartoe halen.

Hier moet ik leven. Ik ben al boven de 50 en moet weer vanaf nul beginnen, alles vanaf het eerste begin, begrijpt u? En leven kan ik nergens. Nu leef ik in een slaaphuis. Ik hoop dat alles goed gaat komen. Ze hebben mij beloofd na de feestdagen, na Pasen, nieuwe tanden in te zullen zetten. Ze zeggen dat ik een Hollywood-glimlach krijg. Nu is er nog de wens verder te gaan en verder te gaan met werken. Ik werkte. Mijn werk was goed. En zonder werk…och… ik weet het niet. Kortom, het zal zijn zoals het zal zijn. Ik hoop op het beste en ik hoop dat ik u een klein beetje heb kunnen helpen.”

We nemen afscheid, en Vladislav loopt terug naar de zaal. Als het klopt wat deze getuige zegt, heeft hij een hele grote betekenis voor het onderzoek. Het telefoongesprek waarin Vladislav zijn kennis waarschuwt voor de straaljagers heeft plaatsgevonden voor enig bericht in de media over straaljagers is verschenen. Sterker nog, het gesprek heeft plaatsgevonden zelfs voordat de MH17 werd neergeschoten en kan dus in principe worden geverifieerd omdat het is opgenomen.

Opgemerkt moet worden dat, hoe goed de bedoelingen van Vladislav ook mogen zijn geweest om mensen te reden in Donbass, de veroordeling van Vladislav waarschijnlijk gegrond is geweest. Hij heeft namelijk informatie over Oekraïense militaire vliegbewegingen doorgegeven die in handen zijn gekomen van de militaire tegenstander van Oekraïne. Wat dat betreft is de situatie er een voorbeeld van dat ‘het goede willen doen’ niet voor iedereen altijd ‘het goede’ is, in het bijzonder in een oorlog.

Dat neemt niet weg dat de martelingen die de man vermoedelijk heeft doorstaan een mensenrechtenschending zijn. Hier speelt ook een belangrijke rol dat ook het JIT met de man heeft gesproken. Weliswaar hebben de martelingen plaatsgevonden nadat de man in contact is geweest met het JIT. Maar als het waar is wat de man in het telefoongesprek zou hebben gezegd, dan heeft het JIT steken laten vallen in haar beloftes over getuigenbescherming. Althans, in ieder geval met betrekking tot getuigen die een verhaal vertellen dat Oekraïne niet goed uitkomt.

Wat betreft de folteringen moet erop worden gewezen dat het in dit soort gevallen bijna onmogelijk is dit onafhankelijk te verifiëren. Toch is het geen geheim dat Oekraïne martelt. Hoewel het moeilijk is er zeker van te zijn dat het ziektebeeld is veroorzaakt door martelingen, zouden zijn encefalopathie en de spraak- en motorische problemen waarmee de man te kampen heeft heel goed hieruit te verklaren zijn. Een beroerte die Vladislav in de maanden na het interview heeft opgelopen zouden eventueel verband kunnen houden met de eerdergenoemde spraak- en motorische problemen. Hoewel de man op leeftijd is, herinneren we er aan dat alzheimer ook bij boksers en football-spelers voorkomt door de klappen die zij te verduren krijgen. Deze groep mensen ontwikkelt deze vorm van Parkinson op een relatief jonge leeftijd, de ziekte ontwikkelt zich relatief kort na het trauma.

Terwijl ik mijn opname stop en aanstalten maak om weg te gaan kijk ik nog één keer in dezelfde gang waarvandaan ik Vladislav ook heb zien komen. Langzaam zie ik hem met wandelstok weer teruglopen naar de ziekenzaal. ‘Een paar telefoongesprekken’, denk ik bij mezelf.


Het JIT is om reactie gevraagd, hierop is het volgende antwoord ontvangen:

In het belang van het strafrechtelijk onderzoek en de veiligheid van getuigen kan het JIT niet inhoudelijk of specifiek ingaan op deze vragen. Het JIT neemt de veiligheid van getuigen zeer serieus. In geval van risico’s voor hun veiligheid worden passende maatregelen genomen.

Dit is het antwoord op de volgende vragen:

Vragen over getuigenbescherming

  • Naast Nederland, België en Australië maakt ook Oekraïne deel uit van het Joint Investigation Team (JIT).
    Erkent het JIT dat getuigen beschermt dienen te worden niet enkel tegen Rusland of de zelf uitgeroepen
    Volksrepublieken Donetsk en Loegansk, maar ook tegen Oekraïne?
  • Erkent u dat de Oekraïense Veiligheidsdienst SBU in het verleden gemarteld heeft?
  • Op wat voor wijze worden getuigen beschermd tegen Oekraïne?

Vragen over digitale bescherming en daaraan verwante zaken

  • Erkent het JIT de grote rol van de Verenigde Staten in het tot stand komen van de Maidan-revolutie in 2014?
  • Erkent het JIT dat de Verenigde Staten een zeer grote rol hebben gespeeld in het aanstellen van
    regeringsfunctionarissen en hoge overheidsbeambten?
  • Erkent het JIT dat er nauwe politieke banden zijn tussen de VS en Oekraïne?
  • In een interview met het Duitse blad Der Spiegel heeft klokkenluider Edward Snowden aangegeven dat:
    “The U.S. government can get everything out of your Gmail account and they don’t even need a warrant to
    do it if you are not an American.” U raadt al uw bronnen aan via Gmail met u te communiceren,
    ongeacht of het gaat om getuigen die een pro-Kiev of een pro-Moskou verhaal aanhangen. Is het JIT van mening dat communicatie tussen een getuige en het JIT via een Gmail-account, de getuige
    voldoende beschermt indien deze getuige een verklaring wil geven die Kiev niet voordelig is?

Vragen over proces

  • In het interview van de naar verluidt gemartelde getuigen met Novini geeft de man aan dat de vertaler die
    aanwezig was bij het verhoor bepaalde dingen niet juist heeft vertaald. Of hier opzet in het spel was of niet is niet na te gaan. Bevinden zich onder de vertalers die worden ingezet bij getuigenverhoren in Oekraïne ook vertalers die worden geleverd door Oekraïne?
  • Beschouwt u een door Oekraïne aangeleverde vertaler als betrouwbaar?
  • Worden alle getuigenissen (digitaal) opgenomen?
  • In de zelfuitgeroepen Volksrepublieken Donetsk en Loegansk bestaat weinig vertrouwen in het onderzoek
    omdat: 1. Wrakstukken van vlucht MH17 lange tijd bleven liggen, 2. Er weliswaar een oproep is gedaan via o.a. SMS voor getuigen die een BUK hebben gezien, maar niet voor vliegtuigen, 3. Er weinig onderzoek is gedaan ter plaatse, waaronder getuigenonderzoek, 4. Ondanks dit alles het JIT wel met de beschuldiging is gekomen naar de Russische Federatie. De drempel om zich als getuigen te melden bij het JIT is dus al vrij hoog. Met oog op deze nieuwe onthulling rondom martelingen door de SBU, lijkt er voor getuigen met een Kiev-kritisch verhaal nog een nieuwe reden te zijn zich niet te melden bij het JIT: Immers, bestaat het risico dat hun getuigenis via het JIT bij de SBU terecht komt. Bent u van mening dat er het gevaar bestaat dat er een bias is in uw getuigenpopulatie?
Posted on

MH17 – Rook en vliegtuigen

Iets met rook en een militair toestel, dat is wat één van de getuigen heeft gezien slechts enkele kilometers van de rampplek. Wat het precies is geweest dat de man zou kunnen hebben gezien is niet duidelijk. De getuige beschrijft een lint van slechts enkele meterslang te hebben gezien bij het vliegtuig. Een luchtdoelraket lijkt de man zelf ook onwaarschijnlijk. Wat mogelijk interessanter is: de man heeft het toestel zien cirkelen grofweg tussen de rampplek en de plaats waar volgens de het Joint Investigation Team de BUK-TELAR zou hebben gestaan.

Indien video niet te zien is, gebruik deze link: https://youtu.be/LgbYr8_QVpE

Posted on

MH17 – Wat liet Nieuwsuur niet zien?

Een separatist die een lancering heeft gezien waarvan zijn commandant dacht dat het een BUK was, dat was de fenomenale ontdekking van Nieuwsuur zo’n jaar geleden. Nieuwsuur sprak met de commandant van de soldaat die het verhaal vertelde. Novini zocht de commandant op. Deze vertelde echter dat Nieuwsuur iets heel anders liet zien dan hij had verteld.

Indien reportage niet verschijnt, klik hier: https://youtu.be/Y7l7oSqvro0

 


Update 20 juli 2018

In aanloop naar publicatie van onze reportage hierboven gaven we uiteraard Nieuwsuur de gelegenheid om te reageren. Hierop kwam vooreerst echter geen reactie. Een week nadat was gevraagd om een reactie en twee dagen na het publiceren van de reportage, heeft Novini alsnog een reactie gekregen van Nieuwsuur.

Nieuwsuur wijst er in een e-mail van 19 juli op dat zij de commandant niet onder druk hebben gezet om over de BUK te beginnen. Er wordt niet ingegaan op de woorden van SOM over de aanwezigheid van een straaljager, noch over dat de vermeende BUK-raket weg vliegt van de MH17. Het volledige antwoord van Nieuwsuur is hieronder te lezen:

Het is pertinent onjuist dat Nieuwsuur het interview met commandant gestuurd heeft. Commandant Som komt zelfs ongevraagd en dus uit zichzelf met de verklaring over de buk. Wij hebben in onze vragen het woord buk niet gebruikt. Wij hebben hem ook niet onder druk gezet om wat dan ook te erkennen.
Wij hebben hem en zijn mannen gesproken om een beeld te krijgen van de strijd rond Marinovka. In de ochtend van de 17e juli is de buk in Donetsk gefilmd. In de ochtend is deze video door meerdere journalisten gezien. Het wapen is later die dag in Snizjnoje gezien door getuigen.
Som en zijn mannen bevestigen dat de route die de buk heeft afgelegd op die dag volledig door rebellen werd gecontroleerd. In het interview over de strijd rond Marinovka begint Som uit zichzelf over een buk. Dit citaat heeft de uitzending gehaald.
In het interview wordt hij niet onder druk gezet om te erkennen dat het wapen van de rebellen is. Commandant Som verklaart dat nadat de rebellen beschikten (“ze zijn verschenen”) over luchtdoelraketten de Oekraïense luchtmacht is gestopt met de aanvallen. Rebellen melden na het neerhalen van vlucht MH17 trots dat ze een vliegtuig hebben neergehaald. De Russische televisie doet daar verslag van .
Wij vonden de opmerking van Som relevant en nieuwswaardig.
Nieuwsuur heeft in het voorjaar van 2017 gesproken met commandant Som. Dat gesprek was een onderdeel van uitgebreide research naar wat er met vlucht MH17 is gebeurd. Alle gesprekken die wij hebben gevoerd hebben vorig jaar geleid tot drie programma’s.
Het is gebruikelijk om fragmenten uit interviews te gebruiken. Soms selecteren we omdat andere bronnen de feiten kunnen weerleggen of omdat er andere feiten zijn die de gebeurtenis uitsluit. Soms omdat ze tegen worden gesproken door andere bronnen. Soms laten we die feiten weg omdat de discussie losstaat van het hoofdthema van ons verhaal.

Novini had op 12 juli een aantal vragen aan Nieuwsuur voorgelegd:

In verband met een reeks artikelen over de MH17-ramp wil u graag uw reactie meenemen bij een interview met Oleg Michailovitsj Sotnikov, u mogelijk beter bekent als Commandant SOM. [..] Eerder dit jaar heb ik van Oleg Michailovitsj een interview afgenomen waarin ik hem confronteer met de documentaire Zo Kwam MH17 midden in een slagveld terecht ( https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2180903-zo-kwam-mh17-midden-in-een-veldslag-terecht.html ) en wat Oleg Michailovitsj in die documentaire heeft gezegd. Een voorlopige versie van interview met Sotnikov is hieronder laten zien. Kort stelt Oleg Michailovitsj dat u Sotnikovs woorden niet juist heeft laten zien. [..]

Voor het publiceren van het interview zou ik ook graag uw reactie willen opnemen en heb daartoe een aantal vragen:

  1. Klopt het dat Sotnikov in het interview met u heeft gesproken over een straaljager?
  2. Heeft Sotnikov u verteld dat de straaljager hun op 17 juli 2014 heeft gebombardeerd, dat het toestel dit maar één keer heeft gedaan in plaats van de gebruikelijke twee keer, en dat het toestel nadien in de richting van de MH17 is gevlogen?
  3. Indien Sotnikov u inderdaad heeft verteld dat er een straaljager in de lucht was op de 17de juli 2014, wat heeft u doen besluiten om de woorden van Sotnikov over de straaljager niet te laten zien en wel de woorden van de Oekraïense officier (die vertelt dat er die dag geen vliegtuigen in de lucht waren).
  4. Sotnikov vertelt in uw reportage dat één van zijn soldaten een raketlancering heeft gezien. Heeft Sotnikov u vertelt dat hij inschatte dat deze lancering zo’n 25 kilometer van zijn positie op de 17de juli 2014 af was
  5. Indien Sotnikov u heeft verteld dat de raketlancering ver van de positie van Sotnikov af was, waarom heeft u dit niet in de reportage meegenomen?
  6. De omschrijving die Sotnikov geeft van de lancering in uw reportage (a. Naar de Russische grens toen, b. naar rechts) is niet instaat de MH17 te raken indien de BUK op de door JIT en Bellingcat aanwezen plek stond. Waarom heeft u dit niet aan uw kijkers uitgelegd?
  7. Bent u bereid het gehele interview met Oleg Michailovitsj openbaar te maken?
  8. Zijn er andere opmerkingen die u wilt maken?

In verband met editen zou ik u willen vragen voor zondag de 15de te antwoorden.

Posted on

MH17 – Grote brokstukken MH17 nog op rampplek

Grote onderdelen van MH17 blijken nog te liggen rond de crashsite. Onder de onderdelen bevindt zich een groot deel van de rechter horizontale stabilisator van het toestel. Ook lijken er nog twee onderdelen te liggen waar mogelijk inslagen in te zien zijn, waaronder één onderdeel dat mogelijk van de cockpit afkomstig is. De onderdelen liggen tot de dag van vandaag op een boerderij.

Rechter stabilisator

In het onderzoeksrapport van de OVV is uitgebreid beschreven waar alle onderdelen van het vliegtuig liggen. Dit is ook geval met de rechter horizontale stabilisator. Hoewel het rapport wat twijfel geeft over de toestand van de stabilisator, (soms wordt er gesproken over ‘delen van de rechter stabilisator’, soms wordt er gesproken over de horizontale stabilisator als zijnde hij heel zou zijn.) lijkt het rapport erop te duiden dat delen van de rechterstabilisator waren gevonden in een klein meer op de crashsite. Later zouden deze onderdelen verplaatst zijn. De achterrand zou ontbreken net als het uiteinde van de stabilisator. Dit uiteinde lijkt nu terecht te zijn. (MH17, OVV, p. 77)

Er prijkt groene verf op de overblijfselen van één van de horizontale stabilisatoren van de MH17. De boer wijst naar een groene ploeg waarmee de boeren de stabilisator naar de boerderij hebben getransporteerd. Spottend zegt hij: “Degenen die die (groene) verf ziet zullen zeggen dat het van een BUK is.” Ik herinner mij de woorden die hij mij eerder al had geschreven via de app toen ik hem vroeg of hij ook bereid was te vertellen wat hij die dag had gezien. ‘Houdt er rekening mee dat mijn verhaal maar weinig overeenkomt met de officiële versie’, kreeg ik terug.

De boer heeft, net als veel andere mensen in de regio, geen vertrouwen in het onderzoek. Maanden lang lagen de MH17-brokstukken op het veld voordat de stukken werden opgehaald door de OVSE. Terwijl bewoners dagelijks naar hun werk gingen, kregen ze te horen dat het te gevaarlijk zou zijn om onderzoek te doen op de crashsite. De conclusie dat een Russische BUK de MH17 zou hebben neergeschoten wordt hier ontvangen met veel scepsis. Des te meer omdat er nooit iets is gedaan met de vele verklaringen van lokale bewoners dat zij straaljagers hebben gezien.

 

Geen onderzoek meer op rampplek

Het Openbaar Ministerie heeft de zoektocht naar nieuwe fragmenten lang geleden gestaakt. In een verklaring die het OM begin 2017 heeft gedaan, schrijft het OM:

“Op de crashsite zouden nog altijd overblijfselen van de ramp kunnen worden gevonden. Nu de oorzaak van het neerhalen van het vliegtuig onomstotelijk is vastgesteld, dient het actief zoeken naar wrakdelen geen redelijk strafrechtelijk doel meer.”

Zelfs voordat de onderzoeksresultaten door de OVV werden gepubliceerd leek er maar weinig interesse in de stukken te zijn. Voorbeeld hiervan is toen de burgerjournalist Max van der Werff contact heeft gezocht met het JIT nadat een bewoner bij de crashsite hem had gevraagd een stuk van de MH17 mee te nemen naar Nederland. Maanden ging voorbij zonder dat er iets gebeurde. Pas nadat op RT een interview met Van der Werff werd uitgezonden werd contact opgenomen.

Één van de onderdelen die gevonden zijn op de crashsite. De dikte van het materiaal en de geklonken constructie suggereren dat hier mogelijk sprake is van een onderdeel dat afkomstig is van het gebied rond de vleugels.
Één van de onderdelen die gevonden is op de crashsite. Het gaat hier mogelijk om een luik dat zich bevond in de cockpit; vlakbij de plaats waar de BUK raket ontploft zou zijn volgens het JIT.

De houding van het OM naar materiaal dat nog op de crashsite ligt is opmerkelijk omdat het Russische bedrijf Almaz Antey, de producent van het BUK-luchtdoelraketsysteem, tot een andere lanceerlocatie komt aan de hand van inslagschade. Een belangrijk punt dat het Russische concern naar voren brengt is de schade aan de linker motor, waarvan het concern beweert dat deze niet veroorzaakt kan zijn indien de BUK-raket van de lanceerlocatie van het OM is afgeschoten. Er valt aan de objectiviteit van het Russische defensieconcern te twijfelen, maar in een eventuele rechtszaak tegen Rusland zal het OM op deze argumenten een antwoord moeten kunnen geven.

Veiligheid rampplek

Het OM brengt nog twee andere redenen naar voren waarom zij niet terug kan naar de site, één hiervan is veiligheid. Begin 2017 meldt een woordvoerder van het OM: “Het toestel kwam in een groot gebied terecht, waar het nu nog steeds onrustig en onveilig is. Dat maakt het bergen erg lastig.” De boer spreekt dit echter tegen. Hij vertelt dat Rossypnoje voor het laatst werd beschoten op 23 of 24 augustus in 2014. Beschietingen waren, volgens de boer, hoorbaar totdat de slag om Debaltsevo, in februari 2015, was gestreden. De hulpdiensten van de DNR, de MChS, hebben inmiddels een (groot deel van de) niet ontplofte munitie opgeruimd rondom de rampplek. Een blik op de kaart lijkt de woorden van de boer te ondersteunen.

Kaart van gebied rond de crashsite van 13 mei 2018. In het wit gebied dat onder controle is van Oekraïne, in het rood territorium dat onder controle is van de DNR en LNR. De afstand van Rossypnoje (crashsite) naar de dichtstbijzijnde frontlinie is meer dan twintig kilometer.

Voor het OM onmogelijk

De mogelijk belangrijkste en interessantste reden waarom het OM niet in staat is om verder onderzoek te doen op en om de crashsite wordt in een verklaring genoemd, eveneens uit 2017.

De indruk is wel gewekt dat het gebied in Oost-Oekraïne waar vlucht MH17 is neergehaald vrij toegankelijk zou zijn voor het joint investigation team (JIT). Dat is niet het geval, en heeft te maken met de (inter)nationale regelgeving voor rechtshulp in strafzaken. Immers, de zelfverklaarde republieken DPR en LPR worden niet als autonome staten erkend.

Met andere woorden, volgens het OM staat de (inter)nationale regelgeving voor rechtshulp in strafzaken het OM niet toe om onderzoek te doen in het gebied. Dat is van belang want, indien waar, pleit dit het OM vrij waarom zij niet in staat is geweest onderzoek te doen in de DNR naar de crash van de Boeing. Dit betekent echter dat de verantwoordelijkheid voor het gebrek aan onderzoek op de rampplek bijgevolg bij het ministerie van Buitenlandse Zaken en de wetgevende macht ligt.

[pullquote]“(…) de verantwoordelijkheid voor het gebrek aan onderzoek op de rampplek ligt bijgevolg bij het ministerie van Buitenlandse Zaken en de wetgevende macht.”[/pullquote]

De geactiveerde zuurstofgenerator

De horizontale stabilisator is niet het enige wat nog op de rampplek ligt. De boer laat een schroef zien die helpt om de flaps naar beneden te brengen. Er liggen delen die mogelijk van de vloer van het toestel zijn geweest. Ergens vinden we een stuk dat iets weg heeft van een stuk isolatiemateriaal. Het gat dat in het stuk zit doet denken dat het hier mogelijk om een inslag gaat.

Een dik stuk metaal met een gat erin trekt tevens de aandacht. De dikte van het materiaal tezamen met de genagelde en lijmconstructie doet vermoeden dat dit stuk mogelijk afkomstig is van het gedeelte van de romp in het gebied van de vleugels. Het blijft de vraag wat het gat heeft veroorzaakt, dat duidt op een inslag van buiten naar binnen. Indien (absoluut niet zeker!) de schade is veroorzaakt voordat het toestel op de grond terecht kwam, ontstaat een grote vraag hoe deze schade is veroorzaakt. Door de positie waar de BUK is ontploft en de grote hoek tot de vleugel is een penetratie van het dikke materiaal door BUK-fragmenten erg onwaarschijnlijk.

Een uitvouwbare tafel en een onderdeel van een stoel zijn pijnlijke herinnering aan de passagiers. Een paar meter verderop laat de boer nog een verzameling brokstukken zien. De man vertelt dat een paar platen met houten afdruk erop waarschijnlijk de restanten zijn van het karretje.

De restanten van één van de karretjes waarmee stewardessen eten en drinken uitdeelden.

Één van de dingen die bijzonder de aandacht trekt is een zuurstofgenerator. Deze zuurstofgenerators voorzien de passagiers van zuurstof in het geval dat de druk in de cabine wegvalt. De zuurstofmaskers zijn in ieder geval niet meer verbonden aan de generator, wel is er een zwarte streep te zien. Dit is interessant: de zwarte streep betekent dat de zuurstofgenerator geactiveerd geweest. (MH17, OVV, p. 175)

Op de foto een zuurstofgenerator. Het is één van zo’n 50 zuurstofgeneratoren waarvan bekend is dat ze gevonden zijn. De zwarte streep geeft aan dat de zuurstof generator reeds geactiveerd is. Dit kan gebeurd zijn door het activeren van een passagier, maar even goed door een ontploffing of de impact met de grond.

Het is goed mogelijk dat dit door het uit elkaar vallen van het vliegtuig is gebeurd of op het moment dat de zuurstofgeneratoren op de grond vielen. Zoals het OVV in haar rapport schrijft:

Er is slechts enkele Newton nodig om de ontstekingspin van de zuurstof generator te verwijderen. [Hetgeen de zuurstofgenerator activeert – SB] Het is daarom denkbaar dat de zuurstofgenerators werden ontstoken als gevolg van de drukgolf, de dynamische krachten tijdens het in de lucht uiteenvallen of het neerstorten op de grond. (MH17, OVV, p. 175)

Het is één van 50 zuurstofgeneratoren die geactiveerd is gevonden. Slechts één, in de rustruimte voor de bemanning, is gevonden zonder geactiveerd te zijn. (MH17, OVV, p. 104) Volgens het OVV omdat deze zich in een afgesloten deel van het vliegtuig heeft bevonden.

Dat er MH17-brokstukken nog op de crashsite liggen is geen geheim (zie o.a. https://www.youtube.com/watch?v=rFRThhOe9yU en https://www.ad.nl/buitenland/spekkers-ik-doe-dit-juist-voor-nabestaanden-mh17~a5da140c/ en https://www.facebook.com/stanislav.obischenko/posts/1213346382084293). Reeds lang is bekend dat niet alle stukken geborgen zijn. De vraag is wat de waarde is van de stukken die er nog liggen. De oorzaak van de Bijlmerramp werd achterhaald toen één boutje was gevonden. Volgens het OM is de oorzaak van de MH17 reeds onomstotelijk vastgesteld. De scepsis van de boer wordt er echter niet minder om. De stukken liggen er al lang. Er wordt niets mee gedaan.

Posted on

MH17 – Op jacht naar de onzichtbare BUK

De aanwezigheid van een BUK is één van de belangrijkste pilaren van de theorie van het Joint Investigation Team over hoe de MH17 is neergeschoten. Er lijkt een groot probleem te zijn met de aanwezigheid van deze BUK: Over op zijn minst één video bestaat grote twijfel of die niet bewerkt is en lokale bewoners geloven maar zelden dat er een BUK is geweest; niemand lijkt het ding namelijk gezien te hebben. Novini ging op jacht naar de mensen die wel een BUK zouden kunnen hebben gezien.

“Ga zitten jongen”, zei een man mij ergens op de route die de BUK op de dag van de ramp zou hebben afgelegd. “99% van de mensen hier heeft geen BUK gezien.” Het is kenmerkend voor de houding van veel mensen in de Volksrepubliek Donetsk (DNR), een niet erkend land dat officieel op het territorium ligt van Oekraïne. De video’s en foto’s van de BUK die in Nederland alom bekend zijn overtuigen mensen in de DNR niet, hun reactie is veelal hetzelfde: ‘Hoe kan een BUK aanwezig zijn geweest terwijl niemand dat ding hier heeft gezien?’ Recentelijk is er een nieuwe foto opgedoken van de BUK. Het Openbaar Ministerie publiceerde op haar website de bovenstaande foto. Al snel werd de plaats van de foto bepaald door Bellingcat: de foto zou zijn gemaakt in Donetsk op Prospect Ilycha. Vlak bij de schoonheid Salon Kurazh. Novini ging er naartoe in de hoop meer te weten te komen.

Een man buiten op straat zegt wel tanks te hebben gezien, maar daar blijft het bij. Hetgeen wat op de bovenstaande foto staat herkent hij niet. Een vrouw die in het gebouw woont dat direct tegen de plaats aanligt waar de BUK zou moeten hebben gestaan is de tweede waarmee we spreken. Na haar bril erbij te hebben gepakt en de foto’s te hebben bekeken: “Dat is ons huis! Dat is ons huis!” “En wat is dit voor foto?”, vraagt ze terwijl ze naar de BUK wijst. “Heeft u zoiets gezien? Het zou hier moeten zijn geparkeerd”, vertel ik erbij. “Niet gezien, ofschoon ik zomers altijd op het bankje zat.” “Behalve tanks”, vertelt ze erbij, “hebben we helemaal niets gehad in 2014.” Wel vertelt ze dat ze op Oekraïense TV heeft gezien dat er BUKs waren in Krasnoarmeiisk en Kramatorsk. Geen BUK gezien dus.

Volgende vrouw, was er niet in 2014. De vrouw daarna wil mij niet te woord staan. De Daaropvolgende vrouw bekijkt de foto wel. “Heeft u iets dergelijks gezien?” vraag ik. “Nee. Wat zou ik moeten zien?” vraagt ze mij. Ze vertelt er later ook bij dat ze niet goed ter been is en veelal thuis was. Bij de volgende deur waar ik aanklop doen een man en zijn vrouw open. Nadat ik heb uitgelegd dat ik onderzoek doe naar de MH17, zegt hij: “U moet naar Grabovo, daar is de Boeing neergestort. Wij hebben het alleen op de TV gehoord.” Ook zij blijken de BUK niet te hebben gezien.

Een gezin komt toevallig de trap op terwijl ik aanstalten maak om weg te gaan. Het gezin blijkt aanwezig te zijn geweest op die dag. De man is afstandelijk, blijkt erg geïnteresseerd in wat ik denk over het onderzoek. Maar uiteindelijk is hij heel stellig: hij wil niet antwoorden. Ik zal u de rest besparen. Zowel in de andere huizen als in de schoonheidssalon zijn geen mensen te vinden die iets hebben gezien als wat er op de foto staat.

Een man die vroeger als politieagent heeft gewerkt zou mij later vertellen hoe de Oekraïense/Russische politie te werk gaat als er iets gebeurd is. Allereerst benaderen ze de oudere vrouwen. ‘Die zitten veelal toch thuis en houden alles in de gaten’, vertelde hij erbij. Ook op deze plaats lijkt dat het geval te zijn. De aanwezigheid van de BUK lijkt weer wat onwaarschijnlijker geworden te zijn.

De scepsis onder de bevolking

Men moet weten dat op het moment dat de MH17 uit de lucht werd geschoten er door de hele DNR controleposten waren opgesteld. Stelling die bedoeld waren om het verkeer af te remmen en vervolgens te controleren. Het verkeer moest vaak kronkelend door zo’n controlepost heen. Geen gemakkelijke opgave om daarlangs te gaan met een vrachtwagen-BUK combinatie van bijna 60 ton. ‘Niet onmogelijk’, vertelde een plaatselijke vrachtwagenchauffeur mij, ‘maar niet makkelijk’.

Dit is één van de redenen waarom bewoners met veel scepsis kijken naar de aanwezigheid van een BUK. Iedereen lichtte elkaar in als er weer een groot voertuig aankwam. En dan zal die BUK, met ondersteunende voertuigen, zo maar stilletjes voorbij zijn gereden? Een man die in die tijd in de militie heeft gezeten bij een blokpost kwam ik tijdens mijn zoektochten tegen. Hij was die dag niet op de blokpost, maar hij geloofde niets van de BUK. Tijdens ons gesprek pakt hij een telefoon en belt direct een collega-soldaat op die die dag wel dienstdeed: “Die dag toen ze de Boeing uit de lucht schoten, heb je die dag een BUK gezien?”, vroeg hij nadat hij de situatie uit had gelegd. ‘Nee’, kregen we terug.

‘Ik heb een BUK gezien’

Het zal niet verbazen de aanwezigheid van een BUK op zijn zachtst gezegd veel vragentekens oproept. Toen een vriendin van een kennis vertelde over een vriendin van haar die zeker wist dat ze een BUK had gezien was er eigenlijk een groot stuk wantrouwen. Ondanks de scepsis zijn we wel gegaan, op bezoek bij weer een anonieme getuige, laten we haar Anastasia noemen, die op 17 juli 2014 ergens langs de route werkte in de regio Zugres-Torez.

“Wat heb je al verteld over het interview?” vroeg ik de vriendin van mijn kennis toen we bij haar vriendin aankwamen. “Dat Anastasia een BUK heeft gezien, en dat jij graag met haar wilt praten omdat je onderzoek doet naar de MH17.”

Duidelijk. Als ik het goed begrijp heb je een BUK gezien, wanneer was dat?

Op 17 juli, op de dag dat de Boeing werd neergeschoten.

Hoe wist je dat het een BUK was?

Er was een jongen in de winkel en die zei: ‘Kijk, daar reed een BUK.’

Weet je nog hoe laat het was?

Nee, wel dat het ergens overdag (12:00-18:00 uur) was. Waarschijnlijk om 14:00 uur.

Dus je zag de BUK zelfstandig naar Snezjnoje rijden?

Nee, niet zelfstandig. Hij werd vervoerd op een vrachtwagen.

Heb je ook sirenes gehoord?

Nee, geen sirenes gehoord.

Heb je ook andere voertuigen gezien?

Nee, niet dat ik mij herinner.

Mag ik je een paar foto’s laten zien?

Ja, dat kan.

Vervolgens bekeek Anastasia een aantal foto’s van militaire voertuigen. Voor de fijnproevers, het ging hier om onder andere een TOS-1A een modern vlammenwerpersysteem (zie onder), BM21-grad, verschillende luchtdoelsystemen (TOR, Strella-10, Tunguska, BUK-TEL, BUK-TELAR, S300, S300VM, SA-3, Pantsir) een aantal RADAR-systemen, een Uragan en een Totsjka.

 

De reeks begon bij de TOS-1A, het was direct raak: ‘Die heb ik gezien’, was het antwoord. ‘Dat was de BUK?’, vroeg ik. ‘Ja’, was het antwoord. Vervolgens ging ik door met de andere foto’s. Alles was anders dan wat gezien was. Toen de foto’s van de BUK-TEL en BUK-TELAR voorbijkwamen heb ik met een strak gezicht nog een tweede keer gevraagd of ze dit niet had gezien. ‘De raketten herinner ik mij niet. Maar het onderstel zou kunnen.’ Na nog een keer vragen was het antwoord: ‘Het zou goed kunnen’. Het lijkt op zich opmerkelijk: de TOS-1A zou erop wijzen dat Rusland de rebellen dit voertuig hadden aangeleverd. Toch kon ik mij ook geen gevallen herinneren dat zulke voertuigen waren gezien in de DNR. Ik laat daarom nog de foto’s zien die in de DNR zijn gemaakt van de BUK. Bij de eerste foto zegt ze:

Ja, dit heb ik gezien. Ik herinner mij het camouflagenet.

Alle andere foto’s en video’s die gemaakt zouden zijn van de BUK met trailer in Donbass leveren eveneens een positieve identificatie op.

Foto’s gebruikt ter identificatie om de aanwezigheid van de BUK vast te stellen. De bovenste foto gebruikt in de eerste reeks foto’s. De onderste foto ook laten zien, het betreft een foto die in de DNR zou zijn gemaakt.

Waar reed de BUK heen?

Naar Snezjnoje. Hij heeft drie dagen bij het stadsteken van Snezjnoje gestaan.

Weet je zeker dat het drie dagen waren?

In ieder geval een dag.

Heb je dat zelf gezien?

Nee, een jongen heeft mij dat verteld. Ik zelf zat in de winkel.

Wie heeft het gezien?

Een klant vertelde het mij.

De getuigenis van Anastasia wekt verbazing. Het is de eerste keer dat ik iemand spreek die wel een BUK heeft gezien. Het zou echter niet de laatste keer zijn. Bovenop deze getuigenis wordt de aanwezigheid van de BUK verder ondersteund door andere getuigenissen van mensen die, weliswaar niet heel pro-DNR zijn, maar zeker niet pro-Oekraïne.

Aan de hand van de bovenstaande verklaring durf ik met een met enige waarschijnlijkheid aan te nemen dat er inderdaad een BUK heeft rondgereden in de DNR. Er blijven echter nog vragen over: hoe kan het dat weinig mensen de BUK hebben gezien? Waarom zo weinig posts op sociale media?

Er blijft reden om aan de video’s en foto’s te twijfelen. De video’s zijn bijna uitsluitend van lage kwaliteit: er is vaak zelfs niet te zien hoeveel raketten er op de BUK zitten. Er is een video bekend waarvan de maker ervan in een interview vertelt dat de video op een andere datum is gemaakt. Veel video’s komen uit pro-Oekraïense bron, waaronder de Oekraïense staat zelf. Het meest markante is mogelijk wel een video die in Makeevka is gemaakt: de BUK rijdt over een weg waar een paar dagen eerder tanks met hun tracks sporen in de weg hebben achtergelaten. Twee dagen later zijn de tracksporen niet meer zichtbaar.