Posted on 1 Comment

Syrië – Witte Helmen als Britse oorlogspropaganda

Een van de meest opvallende aspecten van de Syrische oorlog is het in 2013 op het toneel verschijnen van de zogenaamde Witte Helmen, officieel de Syrian Civil Defense. Ze tonen ons beelden van ogenschijnlijk dappere mannen die van onder het oorlogspuin nog levende mensen wisten te halen, vooral dan kinderen bleek. Het leken in het midden van die gruwelijke oorlog helden die maar een doel hadden en dat was het redden van mensenlevens.

James Le Mesurier - 1
James Le Mesurier, gewezen Brits legerofficier en inlichtingenman is in overleg met de Londense regering de stichter van de Witte Helmen. In wezen een terreurgroep die onder het mom van de civiele bescherming moordt en steelt en intussen mooie beelden levert, nodig voor de westerse propagandaoorlog tegen Syrië.

Dat was het beeld dat onze massamedia schetsten en dat wereldwijd rondging. De realiteit oogt echter veel minder mooi. Nader toezien toont immers een veel minder heroïsch beeld, namelijk dat van een groep die zich schuldig maakt aan diefstal, verkrachtingen, moorden en zelfs orgaanhandel. Een instrument van de Britse geheime diensten in het kader van de propagandaoorlog tegen de Syrische regering.

‘Spontaan initiatief’

Volgens de meeste verhalen (1) ontstond de groep spontaan toen enkele vrij doorsnee Syriërs zoals bakkers, beenhouwers en ambachtslui de koppen bij elkaar staken en de Syrian Civil Defense (Syrische Burgerbescherming, SB) oprichten. Omdat ze praktisch allemaal een witte helm droegen werden ze vrij vlug ook de Witte Helmen genoemd. Dat klonk mooi. Dit verhaal is echter pure fantasie.

In realiteit zijn de Witte Helmen opgericht in Turkije in maart 2013 door James Gustaf Edward Le Mesurier. Een man die toen in Dubai in de Verenigde Arabische Emiraten werkte voor het bedrijf Analysis, Research and Knowledge (ARK), een groep die toen actief was rond Syrië met het opleiden van Syriërs voor een zogenaamd stabilisatieproject. Het meer civiele aspect van deze oorlog.

Financiële steun

De SB kreeg volgens haar website sinds haar ontstaan financiële steun uit Denemarken, de VS, het Verenigd Koninkrijk, Japan, Italië, de UNDP, een ontwikkelingsorganisatie van de VN, en de Europese Unie. Haar opleidingen gebeurden daarbij in Turkije.

De Witte Helmen redden graag baby’s en kinderen en tonen even graag wat gruwel. Een bombardement doet men dan nog eens probleemloos over. Links een foto die men op 14 april 2015 situeert. Die doet men (rechts) op 20 augustus 2015 nog eens over. Het is typerend voor de Witte Helmen. Maar geen probleem, de massamedia nemen toch alles zonder controle over. Zolang het politiek maar OK is, zijnde de goeden, die Amerikaanse steun krijgen, versus de slechten. En dat zijn wie in de weg van Washington loopt.

De stap naar het opzetten van de Witte Helmen was voor Le Mesurier in wezen dan ook klein. Eind 2013 verliet hij dan ook ARK om zich toe te leggen op zijn nieuwe Syrische missie. Een soort ‘burgerbescherming’ voor de Syriërs. En volgens de statuten van deze organisatie en de verhalen in de klassieke media moest die SB politiek neutraal zijn en de leden van onberispelijk gedrag en zeker geen wapens dragen of betrokken zijn bij de oorlog.

Camera

Opvallend was echter dat alle Witte Helmen van bij het begin in 2013 voorzien waren van een camera. Ze moesten dus filmpjes en foto’s maken die men dan via het internet ging verspreiden en dan door derden gebruikt konden worden. Geen verrassing. Een van de officiële taken van ARK was immers het documenteren van zogenaamde oorlogsmisdaden, in dit geval van de Syrische regering natuurlijk.

Hier zette men dit werk dus feitelijk voort. En het toont dat men de Witte helmen ook ging gebruiken als instrument om de tegenpartij, hier de Syrische regering, aan te klagen. Waarom anders camera’s op die helmen.

Een Brits militair

Maar wie is die James Le Mesurier? (2) Dat blijkt een Brit te zijn die in 1994 als officier van het Britse leger afzwaaide aan de Royal Military Academy van Sandhurst. Dit als eerste van zijn klas van The Royal Green Jackets en hiervoor zelfs de Queens Medal kreeg. Hij vertrok dan ook bijna onmiddellijk naar de oorlog in Joegoslavië, eerst Bosnië en nadien in Pristina, hoofdstad van Kosovo waar hij achter de schermen werkte als inlichtingenofficier.

In 2005 verlaat hij echter het Britse leger en wordt actief in het wereldje van de huurlingenbedrijven en private inlichtingendiensten. Zo gaat hij in 2005 als vice president werken voor de Olive Group die nadien fuseert met het beruchte Blackwater dat later als Academi opging in de Constellis Holding. Deze is in wezen gewoon de opvolgster van Blackwater.

Huurling

Blackwater kwam in het nieuws door de slachtpartij die haar medewerkers op 16 september 2007 – ten tijde van de Amerikaanse bezetting – aanrichten op het Nisour plein in de hoofdstad Bagdad. Goed voor 17 doden en 20 gewonden. Vandaar de naamswijziging in eerst Academi.

Met de Olive Group is hij actief in het door de VS toen bezette Irak waar hij samenwerkte met het Amerikaanse constructiebedrijf Bechtel bij de zogenaamde wederopbouw van het land. Lees het plunderen van de Amerikaanse staatskas voor allerlei Iraakse bouwprojecten die in veel gevallen lege dozen bleken.

Dubai, de draaischijf

In 2008 gaat hij dan als Senior Principal aan de slag bij het Amerikaanse Good Harbour Consulting, een bedrijf van Richard A. Clark en een oudgediende van de regering van George Bush Jr. waar hij mee het veiligheidsbeleid hielp uitbouwen. En zo dus onder meer de oorlog tegen Irak mee gestalte gaf.

Maar ook hier bleef hij niet lang en al snel trok hij terug naar het Midden-Oosten, meer bepaald Dubai, de commerciële draaischijf in de regio waar veel geld rondgaat en het daarom ook krioelt van spionnen en allerlei duistere figuren.

Witte Helmen - Mohammad Jnued - ISIS
Deze Facebookpagina van Mohammad Jnued toont dat er in feite geen verschil is tussen al die salafistische terreurgroepen in Syrië. Lid van de Witte Helmen en nadien ISIS, al Qaida en Ahrar al Sham ophemelen is voor deze man geen probleem. Het enige verschil tussen deze groepen is in wezen een kwestie van geld: Wie rijft het meeste geld binnen?

Tussendoor gaat hij ook nog kort aan de slag bij de EU rond economische misdaadbestrijding en als adviseur voor de Iraakse minister voor Binnenlandse Zaken. Ook werkte hij tijdens zijn verblijf op de Balkan in Bosnië voor de diensten van de Hoge Vertegenwoordiger van de VN in Sarajevo, de hoofdstad van Bosnië. Interessante plaatsen voor het uitoefenen van invloed en het verzamelen van informatie.

‘Arabische lente’

De Arabische Lente lonkte begin dit decennium en voor een man als James Le Mesurier de plek van actie. En met zijn kennis van wat zich achter de schermen van de internationale politiek afspeelt en met Britse steun zal hij wel nieuw opportuniteiten geroken hebben.

Zo wordt hij via ARK actief in Irak, Somalië, Jemen en uiteraard Syrië. Brandhaarden genoeg voor een militair getrainde inlichtingenverzamelaar die leeft van het vele geld dat vooral de VS en het Verenigd Koninkrijk hier willen uitgeven.

Maar met de Syrian Civil Defense ontstonden er nieuwe mogelijkheden. En via een zeer goed uitgekiende mediastrategie werd dit uitgebouwd tot het ‘humanitair’ verhaal over Syrië. Geen verhaal over gevechten maar over helden die mensenlevens redden. Althans zo beweerde men. Niets verkoopt immers beter!

Mayday Rescue

Alhoewel de Witte Helmen volgens de verklaringen van James Le Mesurier in maart 2013 met hulp van de Turkse dienst voor burgerbescherming AKUT, werden opgericht zal het pas op 5 november 2015 via een Nederlandse stichting Mayday Rescue Foundation meer structuur krijgen. Het voordeel van zo’n Nederlandse stichting is dat men geen enkel cijfer over inkomsten en uitgaven hoeft te geven. Geen pottenkijkers dus. Dat is iets voor MI6.

Alhoewel Mayday Rescue haar hoofdzetel heeft in Amsterdam bij de Stichting Administratiekantoor Eleveld, een boekhouderkantoor waar men brievenbusfirma’s stationeert, spelen de echte activiteiten van de groep zich af in Dubai en Istanbul. Volgens een personeelsadvertentie uit 2016 beschikte Mayday Rescue toen over 32 betaalde medewerkers en een omzet van 30 miljoen Amerikaanse dollar (26,62 miljoen euro). (3)

Witte helmen - Vervoeren gedode soldaten met V teken
En blij dat deze Witte Helm is met deze extra doden. De groep krijgt steun van de Deense regering die kon regeren dankzij de gedoogsteun in het parlement van de Deense Volkspartij. Een partij die openlijk islamofoob is maar toch mee al Qaida & co steunt.

Personeel werven

Verder blijft men ook dit jaar nieuw kaderpersoneel aanwerven. Wat er toch op moet wijzen dat men nog grote plannen heeft. In Syrië of elders waar Londen hen nodig heeft? Zo wierf men nog vorige maand Amr Zazouk aan als procurement manager. Deze geeft als verblijfplaats Istanbul aan en was in diezelfde functie voorheen in dienst van de Adam Smith International ltd, een Britse overheidsinstelling die erg actief is rond Syrië.

Voordien werkte hij vanuit de Libanese hoofdstad Beiroet voor de ngo Dawlaty, een van de vele tientallen rond Syrië vanuit het westen gefinancierde clubjes. Zo krijgt ze steun van de Britse Sigrid Rausing Trust waar prinses Mabel van Oranje bestuurder is. Deze was in het verleden al verbonden met de Nederlandse veiligheidsdienst AIVD en ook het liefje van de vermoorde drugkoning Klaas Bruinsma.

Ayman Asfari

Belangrijkst echter lijkt de Asfari Foundation te zijn. Deze vormt een onderdeel van het imperium rond Ayman Asfari, de Brits-Syrische zakenman en zoon van een Syrische diplomaat. Centraal hierbij is zijn bedrijf Petrofac een dienstverlener aan de olie-industrie waarvan hij CEO is.

Zijn rijkdom wordt door het zakenblad Forbes geschat op ongeveer 1,9 miljard US dollar (1,69 miljard euro) waarbij Petrofac – officieel geregistreerd op het Brits Kanaaleiland Jersey – ongeveer 18.000 personeelsleden telt en in 2018 een omzet haalde van 5,8 miljard US dollar (5,18 miljard euro). (4) De man is dan ook zoals vele schatrijke Britten een stevige financier van de Conservatieve partij en goed voor bijna 800.000 Britse pond (901.190 euro). Je weet immers nooit of je ze ooit eens nodig hebt.

Profiteren

Maar Ayman Asfari is ook zakelijk niet onbesproken. Zo wordt er natuurlijk vermoed dat hij door het omverwerpen van de Syrische regering hoopt te profiteren van de gigantische wederopbouwprojecten van het land eens de strijd gestreden.

Maar er is meer. Zo begon de Britse Serious Fraud Office een onderzoek naar hem en Petrofac wegens corruptie en witwaspraktijken in Irak en Saoedi-Arabië. Verder loopt er in Italië nog een rechtszaak rond handel met voorkennis in aandelen van de Italiaanse oliemaatschappij Saipem. (5)

Hierbij veroordeelde men hem in beroep tot een boete van 300.000 euro en legde men beslag op 385.000 euro. In de corruptiezaak pleitte zijn topmedewerker David Lufkin intussen al schuldig.

Eliot Higgins - Atlantic Council - The Syria Campaign
De Witte Helmen financieren merkwaardig genoeg ook de groep Bellingcat, onderdeel van de Amerikaanse Atlantic Council. Bellingcat kreeg ook steun van het nu verdwenen Aleppo Media Center, een frontorganisatie van al Qaida toen zij nog delen van Aleppo bezetten. Merk ook op dat het Nederlandse Pax, officieel een christelijke organisatie, Bellingcat steunt en dus mee in hetzelfde bed ligt als al Qaida, bekend voor het vernielen in Syrië en elders van kerken en het vermoorden van christenen. Vredespolitiek? Alleszins die van het kerkhof.

Syrian Campaign

Wat betreft Syrië is het voornaamste project van Asfari The Syrian Campaign. Een lobbygroep met connecties naar Avaaz, een activistenclub en onderdeel van de Open Society Foundation van speculant George Soros. Dat is de financier achter de vele opstanden en pogingen tot staatsgreep waarbij de VS betrokken is zoals in Servië, Egypte, Iran en Oekraïne. Dit zoals steeds onder het mom van het versterken van de democratie en de ‘vrijheid’.

In het propageren van de Witte Helmen is vooral deze Syrian Campaign actief. Zo publiceerde de groep op 20 december 2017 een 48 pagina’s dik dossier ‘Killing the Truth’ tegen o.m. journaliste Vanessa Beeley en anderen die zware kritiek uitten op de Witte Helmen. (6)

Het is een vederlicht dossier dat vooral modder gooit naar de critici en niet een van de massa bewijstukken tegen de Witte Helmen weerlegt. Veel verder dan bijvoorbeeld de vaststelling dat Beeley wel eens op de Russische televisie te zien is komt men niet.

Oproep tot perscensuur

Zeer opmerkelijk is het feit dat men in dat rapport herhaaldelijk oproept tot perscensuur. De critici van de Witte Helmen moeten volgens dit rapport gezien hun populariteit op het internet tot zwijgen worden gebracht. De overheid moet tegen hen optreden door op het internet actie te ondernemen. Ze moeten monddood worden gemaakt. Echte democraten dus!

Zo schrijft men in de samenvatting vooraf:

Social media users, technology companies, traditional media organisations and governments can all help stop the campaign to smear humanitarian workers in Syria and cover up war crimes. The need could not be more urgent – this disinformation campaign has deadly consequences.

Gebruikers van de sociale media, technologiebedrijven, de klassieke media en regeringen kunnen allen helpen met het stoppen van die moddercampagne tegen humanitaire werkers in Syrië om zo oorlogsmisdaden te verbergen. De nood hiervoor kan niet dringender zijn. Deze desinformatiecampagne heeft dodelijke gevolgen.

Reporters sans Frontières

Nog grover is echter het optreden van de Zwitserse afdeling van de Franse organisatie Reporters sans Frontières als Vanessa Beeley voor de Zwitserse persbond over de zaak komt spreken. Wat voor deze internationaal opererende organisatie die stelt te werken rond persvrijheid en de bescherming van journalisten ontoelaatbaar is. Een oproep tot perscensuur dus. De groep krijgt dan ook steun van allerlei overheden waaronder de Franse..

Zo schrijft het rapport op pagina 36:

In follow-up comments to Swiss national paper Le Temps, the President of Reporters Without Borders Switzerland, Gerard Tschopp said, “The Swiss Press Club can not offer such a platform to propagandists. Whether they are pro-Russian or pro-American, it does not matter.”

In nadien geuite verklaringen aan het Zwitserse dagblad Le Temps stelde Gerard Tschopp, voorzitter van de Zwitserse afdeling van Reporters zonder Grenzen: “De Zwitserse Persclub kan geen platform geven aan propagandisten, of ze nu pro-Russisch of pro-Amerikaans zijn. Het maakt niets uit.”

Een Oscar

Het rapport toont feitelijk perfect aan dat men vanuit organisaties als The Syria Campaign zit te liegen en alles wat de massamedia rond de Witte Helmen vertellen een groot bedrog is. Het toppunt op dat vlak was echter ongetwijfeld de documentaire over de Witte Helmen die in Hollywood in 2017 een Oscar kreeg van de Academy of Motion Picture Arts. Een film officieel gemaakt door de Britse regisseur Orlando Von Einsiedel en producer Joanna Natasegara. (7)

Witte Helmen - Affiche film
De door de Witte Helmen over hun organisatie gemaakte film kreeg in Hollywood in 2017 zelfs een Oscar. Hier een parodie op hun affiche. Voor acteur George Clooney een fantastische zaak. Deze is gehuwd met de in Libanon geboren advocate Alamuddin. een specialiste in mensenrechten zegt men. Ze hoort normaal dus te weten wat er juist aan de hand is.

In wezen hebben zij die film echter niet eens zelf gemaakt maar zijn alle opnames gebeurd in het toen door al Qaida & Co bezette deel van de stad Aleppo. En daarheen durfde regisseur Von Einsiedel niet te gaan. Ongetwijfeld vreesde hij om of doodgeschoten te worden of ontvoerd door zijn ‘vrienden’.

Khaleb Katib, Raed Saleh

Soms beweert Einsiedel wel dat hij ter plekke was (8) maar elders geeft hij toe alleen een opleidingscentrum in Turkije bezocht te hebben en daar met filmer Khaled Katib afspraken te hebben gemaakt en opleiding gegeven om de film te maken.

Maar toen de Oscars werden uitgereikt mocht Khaled Katib de VS niet eens binnen. Hetzelfde met Raed Saleh, in de vele hagiografieën over de groep de officiële stichter en leider van de groep. Een reden voor het weigeren van die visa door de VS werden nooit gegeven. Maar het was toen men de Oscar overhandigde een zelden gezien gênant schouwspel. Men zocht op het podium dan maar vlug naar allerlei nergens op slaande uitvluchten. (9)

Propaganda

Op het vlak van de propaganda was dit natuurlijk een meer dan geslaagde operatie. De Witte Helmen maken over hun optreden een pure hagiografische documentaire en krijgen er in Hollywood zelfs een Oscar voor. Dit was voortaan voor jan met de pet de waarheid en niemand mocht nog twijfelen. Iedereen viel als het ware in opperste bewondering voor deze nieuwe helden van het witte doek.

Figuren als Georg Clooney, Justin Timberlake, Ben Aflick en de groep Coldplay prezen de film en de Witte Helmen dan ook aan als de dappere redders van mensenlevens. Een voorbeeld voor de mensheid. Vermoedelijk hopend zo ook mee te profiteren van dit heldendom om hun reputatie verder omhoog te stuwen.

Nog meer prijzen

Een poging om nadien ook de Nobelprijs voor de vrede te bemachtigen was echter te hoog gegrepen. Ondanks een nochtans zelden geziene mediacampagne. Na deze prijs al eerder aan notoire oorlogsstokers als Henry Kissinger, Menachem Begin, Simon Perez en Barack Obama te hebben gegeven was dit voor de Noorse regering blijkbaar teveel gevraagd. Ook een tweede poging mislukte.

Maar qua prijzen stonden de Witte Helmen regelmatig vooraan. Zo was er naast die Oscar ook nog de Right Livelihood Award, de Poolse Atlantic Freedom Award, de Middle East Institute Visionary Award, Inter Action, het Rising Global Peace Forum Peace Prize, de Ierse Tipperary Peace Prize en in Ieper in 2017 de jaarlijkse Vredesprijs.

Veel vrijheid en vrede dus voor deze heren. Dames zie je immers nooit in hun gezelschap. Het zijn nu eenmaal salafisten voor wie vrouwen alleen moeten kweken en luisteren. Een feit dat men gezien de natuurlijk eveneens wegstopt. Er is nu eenmaal in Hollywood en elders de beweging Me Too.

Emma Winberg

Een van de strategen achter die mediacampagne is zo te zien Emma Winberg, een Britse met deels Zweedse wortels. Ze was jarenlang Brits diplomaat waaronder ook in Damascus en is sinds 13 februari 2018 bestuurder bij Mayday Rescue en er zo te zien verantwoordelijk voor de mediastrategie. (10)

Na haar verblijf bij de Britse diplomatie trok ze zoals James Le Mesurier naar de private sector, hier dan richting de mediaconsultancy. Waar ze zich vooral specialiseerde in wat zij noemde het bestrijden van desinformatie en de beïnvloeding van de buitenwereld.

Ze is opvallend ook actief bij de door o.m. de VS gefinancierde Atlantic Council en hun afdeling Digital Forensic Research Lab (DFRL) (11) waar ze genoemd wordt als een “Digital Sherlock”. En dat is ook de afdeling waar Bellingcat actief is.

Geldstromen

Het merkwaardige daarbij is dat de Witte Helmen Bellingcat zelfs subsidiëren. Interessant natuurlijk als je ziet dat de Witte Helmen een verhaal over een gifgasaanval in Douma rondstrooien en Bellingcat nadien via zogenaamd onderzoekswerk zorgt voor een bevestiging van hun beweringen. Zo gemakkelijk gaat dat.

Maar het is niet het enige bizarre verhaal rond de Witte Helmen en haar geldstromen. Zo was ze in 2015 sponsor van de Conrad Ditrich Magirus prijs voor het International Fire Department of the Year in de Duitse stad Ulm (12). Een prijs die dat jaar gewonnen werd door een team uit Brazilië. Een ngo die leeft van de krijg van allerlei regeringen en die dan nog zelf eens geld geeft aan een wedstrijd onder brandweermannen?

Donateurs

Uiteraard zijn er een aantal landen van de NAVO die, de ogen dicht, fungeerden als riante donateurs. Zo was er onmiddellijk bij de stichting al een flinke smak geld beschikbaar komende van de Britse regering. Wat doet veronderstellen dat niet James Le Mesurier de echte initiatiefnemer was maar dat Londen hem voor deze job contracteerde of dat dit minstens in onderling overleg gebeurde.

Zeker is ook dat naast het Verenigd Koninkrijk ook Turkije en Qatar, en opvallend niet Saoedi-Arabië, er als de eersten bij waren om financiële en andere steun te verlenen. Een der eerste aanwezigen bij de stichting was trouwens Mosab Obeidat topman van de Qatarese Halve Maan. Turkije en Qatar steunen voor 100% de Moslimbroeders.

Witte Helmen - Raed Saleh en Qatar Fund for Development - 2019
Raed Saleh (rechts) komt in Qatar bij het Qatarees Fonds voor Ontwikkeling wat centen ophalen voor ‘zijn’ Witte Helmen. Ontwikkeling?

Qatar is dan ook een van de vermoedelijk grootste financiers van de organisatie. De som blijft echter geheim zoals ook die van Japan en van eventueel niet gekende donors zoals Turkije en de Brits-Syrische zakenman Ayman Asfari.

Volgens een bericht van het Japanse ministerie van Buitenlandse Zaken van 21 april 2016 gaf Japan tot begin 2016 in totaal 1,6 miljard US dollar (1,42 miljard euro) voor hulp aan de regio omwille van de oorlog in Syrië en Irak. Zonder echter te specifiëren hoeveel hiervan naar de Witte Helmen ging.

NAVO-landen

Van sommige landen zijn er wel getallen bekend. Zo gaf Nederland officieel 12,5 miljoen euro, Duitsland 12 miljoen euro, het Verenigd Koninkrijk tot mei 2018 38,4 miljoen pond (43,52 miljoen euro), Denemarken 20 miljoen Deense kroon (2,68 miljoen euro).

De Verenigde Staten gaf voor zover kon worden nagegaan 34,6 miljoen US dollar (30,99 miljoen euro), Canada 4,5 miljoen Canadese dollar (2,99 miljoen euro) in 2016. En dan is er Qatar dat officieel dit jaar 2 miljoen US dollar gaf (1,79 miljoen euro).

In totaal ging er dus vanuit de westerse oorlogsalliantie minstens 106,47 miljoen euro naar de Witte Helmen. Maar dat is dus een absoluut minimum want niet alles van officiële sponsoring is te achterhalen en er zijn nog privé donors genre Ayman Asfari natuurlijk. Vermoedelijk ging er al die jaren mogelijks 150 miljoen euro en meer naar de Witte Helmen.

Het afwezige Frankrijk

Zeer opvallend in dit verhaal is de afwezigheid van het rond Syrië nochtans hyperactieve Frankrijk. Nergens werd een spoor van Franse steun voor de groep gevonden. Vermoedelijk zien zij deze zaak te zeer als een typisch Angelsaksische affaire waar zij niets mee te maken willen hebben. Ook België zal trouwens neen zeggen tegen de Witte Helmen en er geen rooie duit instoppen.

Evenmin zijn er hier sporen te vinden van Saoedi-Arabië, Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten. Heeft het te maken met de eventuele aanwezigheid van de Moslimbroeders, aartsvijanden van Saoedi-Arabië? En een salafistische organisatie waarmee de Britten al decennia ook goede relaties onderhouden.

Astronomische bedragen

Wel stopte VS vorig jaar in mei plots met het financieren van de Witte Helmen om die dan enkele maanden later plots te hervatten. Een beleid typisch voor president Donald Trump. Zo gaf Washington in 2018 aan de Witte Helmen 6,6 miljoen US dollar en 5 miljoen US dollar dit jaar.

Het verhaal toont nogmaals aan welke astronomische bedragen het Westen samen met haar salafistische vrienden van het Arabisch Schiereiland hier al spendeerden. Zo zou dit voor de Britten gaan om 2,7 miljard pond (3,06 miljard euro). En ondertussen neemt het aantal Britten zonder woning gestaag toe

De steun aan die jihadisten en hun oorlog moet de westerse alliantie in totaal dan ook al tientallen miljarden euro hebben gekost. Zeker als we daar de uitgaven gemaakt voor de vluchtelingenstromen naar Europa en de Syrische buurlanden moeten bij rekenen. En dat allemaal om een land te vernielen. De waanzin is hier zonder enige discussie ver overschreden. En dan spreken onze Europese regeringen over hoognodige saneringen!

Regeringen twijfelen

Wel stopte de Nederlandse regering vorig jaar met de hulp aan de Syrische Burgerbescherming, salafistische versie. Er is immers ook een Syrische Burgerbescherming die internationaal erkend is maar wier werk door o.m. Nederland wordt tegengewerkt.

Volgens de Nederlandse Volkskrant stelde het ministerie van Buitenlandse Zaken in een voor haar en de Witte Helmen vernietigend rapport (13) dat Nederland niet altijd voldoende toezicht heeft uitgeoefend op de hulpprojecten in wat zij noemde het oppositiegebied in Syrië.

Witte Helmen - Tauqir Sharif (Derde van links) posting Facebook
Tauric Shariff, lid van de Witte Helmen en een terrorist met Brits-Pakistaanse nationaliteit. Tot de Britse regering hem wegens zijn terroristische activiteiten zijn Britse nationaliteit afnam. Tot dan kreeg hij subsidies van de Britse regering om mensen te vermoorden. Hier fier poserend op Facebook met zijn door o.m. de Britten geschonken witte helm.

“Het gevaar bestaat…”

Het gevaar bestaat, stelde Den Haag, dat door Nederland betaalde reddingswerkers en politieagenten (Den Haag zorgde officieel ook voor de opleiding van politiemensen die dan onder al Qaida moesten functioneren, nvdr – Van een Hollandermop gesproken.) banden onderhouden met terreurorganisaties zoals het Syrische Al Qaida-filiaal Hayat Tahrir al Sham.

En alhoewel de Witte Helmen beweren neutraal te zijn en hun statuten een hoge ethische gedragscode vooropstellen is dit natuurlijk een grote façade waarachter het klassiek geworden hondsbrutaal jihadistisch geweld schuilt.

Zo is een van de bestuurders van de Nederlandse Stichting Mayday Rescue een zekere Farouq al Habib, tot 2013 leider van de salafistische opstand in de stad Homs en voorzitter van de lokale Revolutionaire Council. (14) De man is nu officieel sinds december 2018 programmadirecteur bij de Nederlandse stichting Mayday Rescue.

Baby’s redden

Naast dit klassiek geworden geweld is er dan vooral het propagandistisch element dat opvalt. Het feit dat al hun helmen in de regel sinds de creatie beschikken over een camera toont dit al. Foto’s met helden die baby’s van onder het puin halen was de opdracht. Dit met als duidelijk doel de bevolking elders te vermurwen. Wie in ‘s hemelsnaam kan nu iets tegen het redden van baby’s hebben? Niemand toch!

De realiteit toont dit bedrog echter perfect. Massa’s door leden van de Witte Helmen zelf geplaatste foto’s en Facebookpagina ’s tonen dit. En geen enkele door de critici van de Witte Helmen aangedragen fotografisch bewijs hiervoor wordt ook betwist. In sommige gevallen wordt dit zelfs openlijk toegegeven. Dit bijvoorbeeld toen bleek dat men aanwezig was bij een executie door Al Qaida en de Witte Helmen seconden na het nekschot het lijk wegdroegen.

Barada

Ook is er het verhaal van de strijd om de Baradavallei in de buurt van Damascus. De Barada is de voornaamste bron van drinkwater voor de 5 miljoen Damascenen en toen het leger ook die buurt wou bevrijden sneden de jihadisten de watertoevoer af en eisten zij het stopzetten van de gevechten. Een actie openlijk gesteund door de Witte Helmen. (15) Een miljoenenstad droogleggen en dat met steun van een zogenaamde civiele reddingorganisatie.

Witte Helmen en ISIS in Yarmoek basiskamp
Een opslagplaats van de Witte Helmen in Yarmoek, een voorstad van Damascus, in het toen nog door ISIS gecontroleerde gebied. Met vooraan een man die zwaait met de vlag van ISIS. En natuurlijk het opgeheven wijsvingertje.

En uiteraard zijn veel van de leden van de Witte Helmen ook lid van al Qaida en aanverwanten en zelfs van ISIS. Op het ene moment lopen ze rond met een witte helm en nadien met een Kalasjnikov. Zelfs de VS en de Britten kunnen er niet altijd meer naast kijken.

Zo is er de Britse Pakistaan Tauric Sharif die in 2017 plots door Londen zijn nationaliteit zag afgenomen (16). Waarna de Witte Helmen zich plots van hem distantieerden. De website 21ste Century Wire heeft, vooral van de hand van Vanessa Beeley, een groot pak aan bewijsmateriaal bij elkaar geschreven over deze organisatie. Zoals het feit dat de Witte Helmen het zelfde kind zelfs op drie verschillende data van onder het puin haalden. (17)

Khan Sheikhoun

Het verhaal van de zogenaamde gifgasaanvallen van Douma en Khan Sheikhoun werden ook mede door hen aangebracht. Verhalen die elke geloofwaardigheid misten maar wel door de VS, Frankrijk en de Britten gebruikt werden om Syrië, al zij het geheel symbolisch, te bombarderen.

Ook bekeken Zweedse geneesheren, specialisten in reddingsoperaties, de enkele van hun optredens en maakten brandhout van de door de Witte Helmen gebruikte methodes. “Hun methode van werken kan zelfs de dood veroorzaken”, was een reactie. (18)

Orgaanhandel

Het best gedocumenteerde en meest volledige over de praktijken van de Witte Helmen is echter het boekje ‘The White Helmets: Terrorist accomplices of disinformation’ in 2018 uitgegeven door The Foundation for the Study of Democracy, een VN-organisatie opgericht na de aanvallen op het World Trade Center in New York. (19)

Witte Helmen - Instituut voor de studie van de Democratie - VN - Boek
Het door de Stichting voor de Studie van de Democratie, een organisatie van de VN, uitgegeven dossier over de Witte Helmen bevat massa’s getuigenissen over hun gruwelijke praktijken. Maar hiervoor is er in onze media geen enkele interesse.

Het bevat naast tientallen foto’s zeer veel getuigenissen van Syriërs over moorden, diefstal, plunder, ontvoeringen, vernielzucht en ook orgaandiefstal door de Witte Helmen. Met gewonde of getraumatiseerde kinderen die voor verzorging worden meegenomen om dan later dood en enkele kilo’s lichter bij de familie terug te keren. Er kwam tot heden voor zover geweten nog geen reactie op dit boekje en het wordt in onze media ook doodgezwegen.

Maar in wezen is dit optreden van de Witte Hemen ook logisch. Ze worden betaald via duistere kanalen, opereren zonder echte controle in een gebied waar de wet in wezen niet bestaat of het is dan die van terreurgroepen zoals Ahrar al Sham en al Qaida. En dit bovendien dan nog in een oorlogszone. Het kan allen maar leiden tot dit soort van zware criminaliteit.

Evacuatie via Israël en Jordanië

En toen het Syrische leger in de zomer van 2018 de door al Qaida en ISIS gecontroleerde streek aan de Jordaanse en Israëlische grens veroverde diende men vanuit de NAVO de daar verblijvende leden van de Witte Helmen en hun familie te evacueren. In totaal volgens de verklaringen ging het om 422 personen. Dit gebeurde volgens de Israëlische en Jordaanse regeringen, de betrokken westerse landen en James Le Mesuriër via Israël en nadien Jordanië. (20)

Wat Raed Saleh, de officiële leider van de Witte Helmen, echter ten stelligste ontkende, want van Israël moest hij niets weten. Althans volgens zijn beweringen. Maar wie gelooft in ‘s hemelsnaam die man? Behalve dan onze massamedia natuurlijk. Die slikken alles, zelfs het meest gore.


Noten

1) Ieper, Vredesprijs is een typevoorbeeld voor de hagiografische verhalen over deze terreurgroep. http://www.vredesprijs-ieper.be/vp/index.php/vredesprijs-2017/the-white-helmets.

2) Linkedin, Dit geeft toegang tot meerdere gegevens van de betrokkenen. https://www.linkedin.com/search/results/people/?facetCurrentCompany=%5B%2215163047%22%5D. Zie ook Zoominfo: https://www.zoominfo.com/p/James-Le-mesurier/1321474360

3)  https://www.maydayrescue.org/sites/default/files/160314_MAYDAY_Vacancy%20Announcement_Chief%20Operating%20Officer_0.pdf

4) http://www.aymanasfari.com/

5) Reuters, 13 maart 2019, Stephen Jewkes, ‘Italy court upholds fine on Petrofac CEO for alleged insider trading on Saipem shares’. https://www.reuters.com/article/us-petrofac-italy-saipem-court-idUSKBN1QU287.  Ook: The Guardian, 7 februari 2019, David Pegg en Rob Evans, ‘British former oil executive pleads guilty to bribery‘. https://www.theguardian.com/uk-news/2019/feb/07/british-former-oil-executive-pleads-guilty-to-bribery

6) The Syria Campaign, Killing The Truth, https://diary.thesyriacampaign.org/killing-the-truth/

7) YouTube. Interview met het duo naar aanleiding van de uitreiking van hun Oscar. https://www.youtube.com/watch?v=Gp5m4NkV1eg.

8) In Humo geeft de regisseur dan een andere versie over het maken van die film. Humo, ‘The White Helmets’: witte ridders in Syrië’, 16 september 2016, https://www.humo.be/tv-tips/369289/the-white-helmets-witte-ridders-in-syrie.

9) YouTube, Uitreiking Oscar met interviews met de makers over de documentaire White Helmets. Je moet zeggen dat ze wel goed komedie kunnen spelen. https://www.youtube.com/watch?v=EJ5uFsEMLGw. Ook Vox, 26 februari 2017, Alissa Wilkinson, ‘The White Helmets cinematographer Khaled Khatib had a visa to attend the Oscars. He never made it’. https://www.vox.com/culture/2017/2/26/14742386/khaled-khateeb-white-helmets-oscars-denied-entry-syria. Ze bewijzen hier wel bedriegers te zijn.

10) Zoominfo, Emma Winberg. https://www.zoominfo.com/p/Emma-Winberg/-1092071841

11) YouTube, speech van Emma Winberg bij het Digital Forensic Lab van Bellingcat/The Atlantic Council. https://www.digitalsherlocks.org/360os2018?lightbox=dataItem-jimcmp4t7

12) Magirus, 27 januari 2016, ‘Brazil defends its title of “International Fire Department of the Year”. https://www.magirusgroup.com/de/en/company/news/detail-news/brazil-defends-its-title-of-international-fire-department-of-the-year/

13) De Volkskrant, 10 september 2018, Ana van Es, ‘Nederland stopt steun aan Syrische oppositie wegens gebrekkig toezicht op hulpprojecten; Britse organisatie ontkent kritiek’. https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/nederland-stopt-steun-aan-syrische-oppositie-wegens-gebrekkig-toezicht-op-hulpprojecten-britse-organisatie-ontkent-kritiek~bda7b84e/?referer=https%3A%2F%2Ft.co%2FZqzsDvXlGF

Ook dit is een zeer vernietigend rapport voor de zogenaamde grote Nederlandse diplomaat, boekenschrijver en Syrië expert Nikolaos van Dam. Hij was immers de man die de voorbije jaren richting gaf aan het Nederlandse beleid ten overstaande van Syrië. Hij kwam al eerder in opspraak toen bleek dat Nederland onder zijn toezicht militair materiaal leverde aan met Al Qaeda gelieerde groepen. De man beweert zo’n grote liefde voor het land te hebben dat hij het mee hielp vernielen. Een krachttoer.

14) Huffpost, 6 november 2014, Carina Kolodny en Emily Kassie, ‘A Syrian Revolutionary Speaks Out: Here’s What The World Should Know’. https://www.huffpost.com/entry/syrian-revolutionary-speaks-out_n_5914182?guccounter=1

15) Moon of Alabama, 3 januari 2017, ‘U.S./UK Paid “White Helmets” Help Blocking Water To 5 Million Thirsty Syrians’.https://www.moonofalabama.org/2017/01/usuk-paid-white-helmets-help-blocking-water-to-5-million-thirsty-syrians.html

16) The Guardian, 4 maart 2019, Rod Austin, ‘Aid worker stranded in Syria after British citizenship revoked’.

17) 21st Century Wire, The White Helmets File. https://21stcenturywire.com/tag/White-Helmets/

18) Activist Post, 9 maart 2017, ‘Medical Doctors Question Veracity Of Footage In White Helmets Documentary; Al-Qaeda Wins Oscar’.  https://www.activistpost.com/2017/03/medical-doctors-question-white-helmets-footage-al-qaeda-oscar.html

19) The Foundation for the Study of Democracy, ‘The White Helmets: Terrorist accomplices and a source of disinformation’ 2018. 250 pagina’s. https://www.un.org/sc/ctc/news/keyword/the-foundation-for-the-study-of-democracy/

20) Ynewsnet, 22 juli 2018, Daniel Salami, ‘Britain, EU praise Israel for evacuating Syrian volunteers’. https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-5314596,00.html

Posted on 1 Comment

Waarom Russisch paspoort voor veel inwoners Donbass van levensbelang is

Rusland krijgt opnieuw felle kritiek uit het Westen. Ditmaal omdat het besloten heeft het voor inwoners van de Volksrepublieken Donetsk en Loegansk gemakkelijker te maken om Russische paspoorten te krijgen. Westerse commentatoren vermoeden vooral geopolitieke motieven, er zijn echter ook humanitaire redenen voor het besluit. Een reisverslag uit 2016 geeft inzicht in de situatie waarmee de bevolking van Donbass te kampen heeft.

Na maanden voorbereiding kondigde het laatste deel van de reis zich aan: de taxirit van de Russische stad Rostov-aan-de-Don naar Donetsk, de hoofdstad van de niet-erkende Volksrepubliek Donetsk. Het spannendste onderdeel van de reis moest echter nog komen: de grensovergang. De angst zat er goed in dat de Russische beveiligingsambtenaar “NJET!” zou zeggen en daarmee in één keer alle moeite te niet zou doen. De grenswacht had deze angst waarschijnlijk opgemerkt en grapte naar zijn collega: “Kijk, ze maken zich zorgen! Rammel maar wat met je handboeien.” De grap brak het ijs. Later pas bleek hoeveel ellende de reis op dat moment werd bespaard.

Glimlach

De reis ging verder, richting Donetsk. Met een glimlach op zijn gezicht legde de taxichauffeur uit in welke situatie hij was beland (en met hem velen anderen) omtrent het terugbetalen van zijn leningen. “Voordat de oorlog begon waren er natuurlijk een boel mensen die leningen hadden afgesloten. Maar nadat de oorlog was begonnen, werden veel banken gesloten.”

De glimlach werd groter en hij zei “Ik wou mijn schulden terugbetalen, maar kon dat niet. Dus op een dag belde de bank en zei dat we onze schulden moesten terugbetalen. Ik legde uit waarom dat niet kon, de bank zei daarop dat ze iemand zouden sturen om het bedrag op te komen halen als ik niet zou betalen.” Hij op zijn beurt gaf zijn adres en zei dat ze welkom waren.

Toen de medewerker het adres had gekregen was hij een tijdje stil, vertelde dat de bank had heroverwogen en besloten had toch niemand te sturen. De hierboven beschreven situatie geeft goed aan in wat voor situatie veel mensen in Donetsk verkeren. Mensen vallen hier constant tussen wal en schip.

Gevangen in eigen land

“In de Sovjet-Unie was het makkelijk om te reizen”, legde een medepassagier ons uit. De vrouw vertelt: “Er waren geen grenscontroles [binnen de USSR] en we konden reizen wanneer we wilden.” Ze benadrukte dat “zij zich niet voelden als Russen, Oekraïners, Wit-Russen of wat dan ook. We waren allemaal deel van een groot land: De Sovjet-Unie.” Dit beeld blijft bestaan tot de dag van vandaag. Haar familie woont overal: in Oekraïne, in Rusland, in Wit-Rusland, waarmee ze nogmaals benadrukt hoe belangrijk het is om naar het buitenland te kunnen reizen.

Op het moment waarop ik dit stuk oorspronkelijk schreef waren er namelijk veel inwoners van de Donbass die in zekere zin gevangen waren in eigen land. Weliswaar waren er door deze niet-erkende landen al paspoorten uitgegeven, maar niemand erkende ze. Om naar het buitenland te reizen is er een Oekraïens paspoort nodig dat aan mensen is verstrekt voor de oorlog. Voor een hele generatie mensen die geen Oekraïense paspoorten hebben is het daarom onmogelijk geworden om naar het buitenland te reizen. Dit veranderde pas in het voorjaar van 2017, toen Poetin per decreet besloot officiële documenten uit de Volksrepublieken Donetsk en Loegansk te erkennen.

De Russische erkenning van documenten uit LNR en DNR*

Voor de verordening waren veel mensen in de Volksrepublieken* afhankelijk van hun Oekraïense paspoorten. Zonder deze paspoorten was het onmogelijk om naar het buitenland te reizen, naar Rusland bijvoorbeeld. Als men niet beschikte over een Oekraïens paspoort omdat men het tijdens de burgeroorlog kwijt was geraakt, kon men de Volksrepublieken niet uit. De afhankelijkheid van een Oekraïens paspoort is zelfs nog groter als men bedenkt dat veel mensen er voor kiezen via Russisch territorium naar door Oekraïne gecontroleerd territorium te reizen. Evgenia van Amerongen, een manager die werkt voor een busbedrijf, legt de moeilijkheden uit:

“Men moet de oversteek maken via de scheidingslijn (tussen Donbass en Oekraïne – SB). De oversteek verloopt via een controlepost van de DNR/LNR en Oekraïne. Al deze controleposten bevinden zich in ‘instabiele gebieden’. Bijvoorbeeld Zaitsevo, Marinka, Stantisija Luganskaya.” Van Amerongen vervolgt: “Omdat veel mensen hun leven niet willen riskeren, kiezen ze ervoor te reizen via Rusland en dus hebben ze een Oekraïens reisdocument nodig. De situatie is veranderd nu de Russische Federatie besloten heeft paspoorten uit Donbass te erkennen. Inwoners van Donbass kunnen zelfs zonder visum naar Rusland reizen.”

Trouwaktes, diploma’s

De problemen beperken zich echter niet tot reisdocumenten. Ook andere officiële documenten uit de Donbass worden niet erkend. Te denken is aan trouw- en scheidingsaktes. Een soortgelijke situatie bestaat onder studenten. Voor het presidentiële decreet waren studenten die studeerden in Loegansk of Donetsk er nooit van verzekerd of de graad waarvoor zij leerden ooit iets waard zou zijn. Slechts recentelijk heeft het ministerie van Onderwijs van de Russische Federatie tijdelijke diploma’s uit de Volksrepublieken erkend.

Maar deze maatregel gaf studenten nog geen duidelijkheid of de diploma’s ook het volgende jaar nog erkend zouden zijn. “Voorheen waren onderwijscertificaten erkend door Russische universiteiten, op grond van een verordening van het ministerie van Onderwijs” legt Sana Samoylenko, een student aan de Universiteit van Loegansk uit. “De verordening was ondertekend voor een jaar, dus ieder komend jaar zou het ministerie van Onderwijs het moeten vernieuwen.” De nieuwe verordening haalt deze twijfel weg. Samoylenko: “Nu zijn studenten ervan verzekerd dat hun certificaten worden geaccepteerd, zonder de angst dat de vorige verordening van het ministerie van Onderwijs niet zou worden verlengd.”

Verder maakte het decreet van 2017 het mogelijk om voertuigregistratie uit de Volksrepublieken te accepteren in Rusland.

“Elena”

Met het geluid van een koffiezetapparaat op de achtergrond begonnen we ons eerste interview met Elena (pseudoniem), een journaliste die werkt voor een groot Russisch persbureau. Sinds het begin van het conflict werkt ze als journaliste in haar geboortestreek: de Donbass. Na de gebruikelijke inleidende vragen vroegen wij haar de voor de hand liggende vraag over persvrijheid in het rebellengebied: Waarom durf je je gezicht niet op camera te laten zien?

“In Oekraïne wonen mijn naaste verwanten”, antwoord ze. “Ik ben gewoon bang dat als ik mijn gezicht laat zien en mensen deze reportage zien, dat mijn familie problemen zal krijgen. Ze kunnen worden opgeroepen door de SBU (Oekraïense veiligheidsdienst) en worden verhoord. Ik wil niet dat zij vanwege mijn werk in problemen komen.” Het is echter niet de enige reden waarom Elena liever anoniem blijft. Ze is namelijk nog steeds burger van Oekraïne. “Ik zou graag willen reizen naar Oekraïne en niet dat ze mij vasthouden en zeggen, hier, we hebben een [strafwet]artikel bedacht over separatisme en terrorisme en dat ze mij daarna opsluiten.”

Intimidatie van journalisten

“Er zijn veel voorbeelden”, vertelt Elena over journalisten die werken in Donbass maar problemen hebben in Oekraïens gebied. “Er is in Oekraïne een website genaamd ‘Mirotvorjets’. Ze publiceren alle informatie over journalisten en hun verwanten met paspoorten, geboortedata. En mensen die daar familie hebben worden door hen onder druk te zetten naar Oekraïne gelokt, zodat ze hen gevangen kunnen zetten.”

Deze situatie gaat trouwens niet alleen op voor journalisten, maar ook voor soldaten in de volksmilitie (het de facto-leger van LNR en DNR) en zelfs voor lokale ambtenaren. Reizen naar Oekraïne om daar bijvoorbeeld een nieuw Oekraïens paspoort aan te vragen zit er om die reden voor veel inwoners van Oost-Oekraïne niet in.**


* In Rusland wordt doorgaans verwezen naar de DNR en LNR in officiële taal als ‘Bepaalde gebieden in de oblasten Donetsk en Loegansk’.

** Overigens hebben niet alleen lokale bewoners problemen met het reizen van en naar Oost-Oekraïne. Ook journalisten wordt het niet makkelijk gemaakt om naar de DNR en LNR te reizen. Een goed voorbeeld is dat van Oxana Chelysheva, een journalist die in ballingschap leeft uit angst om terug te keren naar Rusland, haar geboorteland. Daar het niet mogelijk was via Rusland te reizen moest ze de Oekraïne-route nemen. In ieder geval had ik verwacht dat een Russische dissidente doorgang zou worden gegeven naar rebellengebied door een land dat zo worstelt met ‘Russische agressie’, toch schrijft ze ironisch: “Terwijl ik in Donetsk had kunnen zijn, reisden alle westerse journalisten via de Russische Federatie.”

Posted on

Oostenrijkse journalist klaagt geheime dienst Oekraïne aan

De journalist Christian Wehrschütz, correspondent van de Oostenrijkse publieke televisiezender ORF, heeft de Oekraïense geheime dienst SBU aangeklaagd. Wehrschütz is namelijk de verlenging van zijn persaccreditatie geweigerd.

Daarvoor werd als reden gegeven dat hij een gevaar voor de nationale veiligheid van Oekraïne zou vormen. Schijnbaar heeft de ervaren journalist Kiev onwelgevallige feiten aan het licht gebracht.

Inreisverbod

De advocaten van de journalist van de grootste Oostenrijkse televisiezender ORF willen bewijzen dat Wehrschütz geen enkele Oekraïense wet overtreden heeft en dat het hem opgelegde inreisverbod onwettig was.

Ambassadeur op het matje

Mocht er intussen langs diplomatieke weg alsnog een oplossing komen, dan zijn Wehrschütz en zijn advocaten bereid de aanklacht in te trekken. Eerder riep de Oostenrijkse minister van Buitenlandse Zaken, Karin Kneissl de Oekraïense ambassadeur reeds op het matje. Tegenover de pers noemde Kneissl het optreden van Oekraïne onacceptabel en niet met Europese waarden verenigbaar.

Italiaanse journalist kreeg ook inreisverbod

Oekraïne heeft ook een journalist van de Italiaanse tv-zender RAI een inreisverbod opgelegd. Deze had over de presidentsverkiezingen willen berichten.

Posted on

Oekraïne straft journalist voor vredesoproep

Als er niemand is om te vechten, geen kanonnenvlees, dan zal men wel móeten onderhandelen, zo dacht de Oekraïense journalist Ruslan Kotsaba. Nu wordt er 13 jaar gevangenisstraf tegen hem geëist, omdat hij zich in een video-boodschap op zijn YouTube-kanaal tegen de mobilisatie uitsprak.

In 2015 klaagde de Oekraïense staat de Oekraïense journalist Ruslan Kotsaba aan wegens landverraad. De reden was dat de uit West-Oekraïne afkomstige journalist, die in 2014 openlijk zijn steun had uitgesproken voor de EuroMaidan, zich op zijn eigen YouTube-kanaal tegen de mobilisatie had uitgesproken. Uiteindelijk werd de journalist vrijgesproken voor landverraad. Hoewel Amnesty International hem erkende als politiegevangenen werd Kotsaba wel een gevangenisstraf opgelegd voor het hinderen van het leger. Sinds januari 2019 staat Kotsaba opnieuw terecht opnieuw voor landverraad.

In het eerste deel van een tweetal interviews spraken we met hem over het conflict in Oekraïne van 2014 tot de dag van vandaag. In dit tweede deel van het interview met Kotsaba spreken we over zijn proces en de status van de journalistiek in Oekraïne.

Posted on 1 Comment

“Over Rusland is maar één standpunt toegestaan”

Nederland behoort tot de meest Russofobe landen ter wereld. Voor diplomaat Vladimir Naydenov is het een raadsel hoe het zover heeft kunnen komen. “De contacten tussen Nederland en Rusland waren prachtig.”

diplomatieke carrière 
1977- 1978 stagiair Russische ambassade Den Haag
1978 eindexamen Hogeschool internationale betrekkingen
1978-1982 Russisch consulaat Antwerpen. Eerste medewerker
1982- 1987 Benelux-desk Russische Ministerie BuZa
1987- 1990 medewerker Russische ambassade Den Haag
1990 – 1992 cultureel- en persattaché Russische ambassade Den Haag
1992 – 1995 hoofd Benelux-desk Russische ministerie BuZa
1995 – 2000 ambassaderaad politieke afdeling Russische ambassade Den Haag
2000 – 2001 In Moskou
2001 – 2006 cultureel attaché Russische ambassade Berlijn
2006 – 2010 In Moskou
2010 – 2019 ambassaderaad, hoofd politieke afdeling Russische ambassade Den Haag

Vladimir Naydenov is de éminence grise van de Russische ambassade in Den Haag. In 1977 ging hij daar als stagiair aan de slag. Sindsdien woonde en werkte hij afwisselend in voornamelijk Den Haag en Moskou. Hij zag liefst vijf Nederlandse premiers voorbijkomen: van Dries van Agt tot en met Mark Rutte. Hij ontmoette ze allemaal. In zijn functie van tolk begeleidde Naydenov vele delegaties van Nederlandse en Russische politici, zakenmensen, kunstenaars en anderen.

Sinds 2010 staat hij aan het hoofd van de politieke afdeling van de ambassade. Hij volgt in die functie de Nederlandse buitenlandpolitiek op de voet. Zowel door het bijwonen van debatten in de Tweede Kamer, als door de Nederlandse kranten te spellen en contacten te onderhouden met het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken. Met lede ogen heeft Naydenov zien gebeuren hoe er “in korte tijd weinig overbleef van de uitstekende vriendschapsrelatie die Nederland en Rusland in de jaren negentig met elkaar hadden ontwikkeld.” Met als voorlopig dieptepunt: “Minister Bijleveld van Defensie die zegt dat Nederland in oorlog is met Rusland.”

Een gesprek met Vladimir Naydenov over onder meer de bijdrage die Nederland begin jaren tachtig leverde aan de ontspanning met de Sovjet-Unie, het rampzalig verlopen Nederland-Ruslandjaar 2013, de afwikkeling van de ramp met MH17, Russische bommenwerpers die de Noordzeekust frequenteren, de uitzetting van Russen die gepoogd zouden hebben de OPCW in Den Haag te hacken, de volgzaamheid van Nederlandse journalisten – en last but not least de dreigende terugkeer van de discussie over plaatsing van Amerikaanse kruisraketten op Nederlands grondgebied.

In 1989 liepen er militairen van de Sovjet-Unie mee in de Nijmeegse Vierdaagse. In 1990 zei u daarover in een interview met Elsevier: “Als iemand mij vijf jaar geleden had verteld dat er Russische militairen naar een NAVO-land zouden komen en daar met Amerikaanse militairen in hetzelfde kampement zouden logeren, dan had ik dat niet geloofd.” Wat had u zich vijf jaar geleden niet voor kunnen stellen wat er nu gebeurt?

Dat Russische militairen niet meer meelopen in de Vierdaagse, omdat zij niet meer welkom zijn hier. Voor de gebeurtenissen in Oekraïne in 2014 liepen jaarlijks militairen mee uit Pskov, een zusterstad van Nijmegen. Ik had mij in het algemeen niet kunnen voorstellen dat er in zo’n korte tijd zo weinig zou overblijven van de vriendschapsrelatie die Nederland en Rusland in de jaren negentig met elkaar hadden ontwikkeld. De contacten tussen Nederland en Rusland waren prachtig.

Hoe ontwikkelde zich die vriendschapsrelatie?

In 1981, toen de spanningen groot waren tussen de Sovjet-Unie en het Westen, is er een Nederlandse delegatie van de Tweede Kamer naar Moskou gegaan. Ook Ruud Lubbers, die later premier werd en het afgelopen jaar helaas is overleden, maakte deel uit van die delegatie. De parlementariërs brachten een enorme stapel foto’s mee van de demonstratie op het Museumplein in Amsterdam tegen de komst van Amerikaanse kruisraketten. Ze presenteerde die foto’s aan Andrey Gromyko, de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken. Ik was daarbij als tolk aanwezig en ik kreeg als relatiegeschenk een stropdas. Die was helemaal blauw, met een witte afbeelding van de Ridderzaal. Het bleek een traditie te zijn van delegaties van Tweede Kamerleden om stropdassen te schenken. Ik heb er sindsdien heel wat ontvangen. De das die ik vandaag draag is er één van.

De parlementaire delegaties van Nederland hebben in de jaren tachtig een enorme bijdrage geleverd aan de ontspanning, aan het einde van de Koude Oorlog, en aan de verbetering van de betrekkingen tussen onze landen.

In 1985 werd het begin van het einde ingeluid van de Sovjet-Unie met het aantreden van Michail Gorbatsjov als president.

Ik herinner mij als de dag van gisteren 21 november 1986. Dat was de dag dat premier Ruud Lubbers en zijn minister van Buitenlandse Zaken Hans van den Broek in Moskou waren. Er was een belangrijke bespreking tussen Van den Broek en onze minister van Buitenlandse Zaken Edoeard Sjevardnadze over ontwapening, en dan vooral over het terugdringen van het aantal kernwapens. Die bespreking begon om 9 uur ’s ochtends en eindigde pas om half 2 ’s middags. Russische toponderhandelaren namen eraan deel. Daarom duurde het ook zo lang. Zij hebben Van den Broek zeer serieus genomen. Zij vonden dat hij met concrete voorstellen kwam, met compromissen die zowel voor de Sovjet-Unie als de Verenigde Staten aanvaardbaar waren. Toponderhandelaar Juli Kwizinski heeft gezegd: “Nederlanders zijn slimme mensen. Ze komen met goede suggesties voor hoe je problemen kunt oplossen.” Van de NAVO-landen heeft met name Nederland geprobeerd tot goede compromissen te komen. Nederland is een soort politieke katalysator geweest voor de totstandkoming van het INF-verdrag.

Het verbod op het gebruik van raketten voor de middellange afstand dat Michail Gorbatsjov en Ronald Reagan in 1987 overeenkwamen staat inmiddels op losse schroeven. Donald Trump heeft aangekondigd het INF-verdrag op te zeggen.

Wat nu gebeurt, kan ik mij nauwelijks voorstellen. En wat mij nog het meest verbaast is de opstelling van Nederland. Ik ging er van uit dat Nederlanders zouden protesteren tegen deze eenzijdige stap van Amerika. De Nederlandse politiek heeft nu gezegd: “Wij steunen de Amerikanen in de opzegging van het verdrag.” Ik vind dat onvoorstelbaar. Nederlandse politici zouden toch moeten weten met hoeveel moeite het verdrag tot stand is gekomen en welke rol ze er bij hebben gespeeld? Denk ook aan de demonstraties van Nederlanders begin jaren tachtig, tegen de plaatsing van kernraketten in Woensdrecht, de eindeloze discussies in de Tweede Kamer, en de daaropvolgende blijdschap in Nederland toen men hoorde dat het verdrag een feit was.

Er staan in de Nederlandse kranten soms berichten over Russische bommenwerpers die langs de Noordzeekust vliegen. Wat doen die daar?

Zij maken oefenvluchten. Zoals de NAVO-landen dat doen langs de Russische grens. Het zijn geen schendingen van het nationale luchtruim. Zij vliegen in de ruimte waarin dat is toegestaan. Tussen 1992 en 2011 waren er geen Russische oefenvluchten, maar de NAVO is in die periode wel doorgegaan met oefenvluchten langs de Russische grens. Toen wij in antwoord daarop de oefenvluchten hervatten, ontstond daarover in de pers veel verontwaardiging. Wij hebben toen tegen Nederland en andere NAVO-landen gezegd: “Laten we rond de tafel gaan zitten, en zien of we hierover een akkoord kunnen sluiten. Vooral ook om misverstanden te voorkomen.” Want de vluchten zijn op zichzelf niet gevaarlijk, alleen wel dat ze onverwacht komen. Maar de NAVO heeft gezegd: “Wij zijn niet geïnteresseerd in onderhandelingen daarover.”

U zegt: “De vluchten zijn op zichzelf niet gevaarlijk.” Maar het gaat hier wel om strategische bommenwerpers. Met of zonder bommen aan boord?

Dat weet niemand. Maar ik denk geen bommen. Daarvoor is de situatie nog niet gespannen genoeg. Wij hebben in Rusland ook genoeg middelen om af te weren. Men hoeft niet met kernbommen te vliegen. Dat heeft geen zin, en het is gevaarlijk.

Het Amerikaanse onderzoeksbureau Pew Research vroeg mensen in 25 landen naar hun mening over Rusland. Nederland kwam uit de bus als meest Russofobe land. Hoe verklaart u dit?

Het is de uitkomst van Amerikaans onderzoek. Ik baseer mijn idee daarover op de opinie van de Nederlanders met wie ik in contact sta.

De Nederlanders met wie u in contact staat zijn waarschijnlijk geen doorsnee Nederlanders.

Dat er negatief gedacht wordt over Rusland zal in elk geval kloppen voor Nederlandse politici, en ook voor de Nederlandse pers. De Nederlandse pers draagt het beleid uit van de Nederlandse overheid. Ik zie dat vooral bij de Nederlandse Publieke Omroep (NPO), waar kennelijk maar één standpunt is toegestaan. Dat is toch geen vrije meningsuiting? Niet zo vreemd. De NPO is eigendom van de Nederlands staat. De vrijheid van pers bestaat niet. Nergens, Nederland niet uitgezonderd.

De commerciële zenders en kranten zijn niet in bezit van de Nederlandse overheid.

Ook daar zie je maar één standpunt over Rusland, dat van de overheid. En ook daarin verschilt Nederland niet van Rusland, want ook in Rusland laten journalisten  zich doorgaans leiden door de mainstream, al moet ik zeggen dat er in Rusland meer diversiteit bestaat dan in Nederland. In Russische talkshows zie je burgers uit tal van landen, Amerikanen, Britten, Oekraïners, Polen, Nederlanders, die daar het standpunt uitdragen van hun land. Op de Nederlandse televisie zie je nooit een Rus die de Russische visie uitdraagt. Nou ja, één keer onze ambassadeur, Alexander Shulgin, en één keer de tweede man van onze ambassade, Boris Zhilko.

Maar in elk geval beseft men in Rusland heel goed welke landen het slechtst over Rusland denken. De laatste jaren is Nederland bij die groep gekomen.

Hoe verklaart u dat in Nederland de opinie zo slecht is over Rusland?

Dat is voor mij een groot raadsel. Want vanaf eind jaren tachtig tot 2013 waren wij zeer goed bevriend. De betrekkingen waren perfect. Als ik met mijn Nederlandse gesprekspartners praat, dan zeggen zij: “Alles is begonnen in 2014, toen jullie de Krim annexeerden.” Maar dat is niet zo. De grote ommekeer kwam in 2013, tijdens het Nederland-Ruslandjaar. In dat jaar was er een aaneenschakeling van incidenten, niet in Rusland, maar hier in Nederland. Vooral rond de LHBT-campagne. Toen onze president Vladimir Poetin in april 2013 naar Nederland kwam, waren er enorme betogingen in Amsterdam, bij de Hermitage, het Scheepvaartmuseum.

U doelt op de betogingen tegen wat in Nederland genoemd wordt ‘de anti-homowetgeving’ in Rusland?

Van een anti-homowetgeving is absoluut geen sprake in Rusland. Er is een wetgeving, maar die is niet gericht tegen homo’s. U moet het in perspectief zien. In de jaren dat Rusland democratiseerde en er steeds meer openheid kwam, heeft de homobeweging zich enorm ontwikkeld. Moskou was, en is misschien nog steeds, de stad met de meeste homoclubs ter wereld. Niemand heeft die clubs gesloten. Er werd voor ons alleen een grens bereikt toen activisten naar lagere en middelbare scholen gingen om met kinderen te praten over homoseksualiteit. Dat wilden wij niet. Daar is die wetgeving voor bedoeld. Dat dat niet meer mogelijk is.

U denkt dus dat de LHBT-campagne in Nederland de betrekkingen tussen de landen heeft geschaad?

Om het Nederland-Ruslandjaar te vieren was er in zomer van 2013 een galaconcert georganiseerd op het Museumplein in Amsterdam. Dat dreigde mis te gaan omdat burgemeester Eberhard van der Laan toestemming had gegeven voor de organisatie van een protestmanifestatie van het COC op hetzelfde tijdstip, op dezelfde plek. Ik had niet de indruk dat dit van het COC uitging. Ik heb toen namelijk op de ambassade gesproken met vertegenwoordigers van het COC die contact met ons hadden opgenomen omdat ze zich zorgen maakten. Zij wilden voorkomen dat er confrontaties zouden ontstaan tussen de bezoekers van de twee evenementen. En natuurlijk wilden ook wij dat niet. Dat is uiteindelijk ook niet gebeurd. We hebben met het COC afgesproken dat zij eerst hun manifestatie zouden houden, en wij later zouden beginnen. Er zijn na afloop van de COC-manifestatie ook nog bezoekers van die manifestatie naar het Russische galaconcert gegaan. Niet om te demonstreren, maar om te kijken en te luisteren.

Het verliep dus vreedzaam, de twee evenementen op het Museumplein, maar u vermoedt dat er is aangestuurd op een confrontatie?

Ik ben er van overtuigd dat achter de mensen van het COC die geen confrontatie met ons wilden, iemand stond die wel een confrontatie wilde.

Wie kan dat geweest zijn? Burgemeester Van der Laan?

Ik weet het niet. Maar het is waar dat burgemeester Van der Laan toestemming heeft gegeven voor de organisatie van de beide evenementen op hetzelfde tijdstip en op dezelfde plek. Als onze ambassade en het COC niet samen geregeld hadden dat de evenementen na elkaar zouden plaatsvinden, dan had het goed mis kunnen lopen.

Heeft u het vermoeden dat er ook op andere momenten in het Nederland-Ruslandjaar is aangestuurd op confrontatie?

De problemen rond het Nederlandse Greenpeace-schip Arctic Sunrise.

Greenpeace probeerde een boorplatform van Gazprom te bezetten, als protest tegen de Russische oliewinning bij het Noordpoolgebied. U ziet dat als een provocatie?

Ik ben ervan overtuigd. Waarom heeft men uitgerekend in het Nederland-Ruslandjaar die actie georganiseerd?

Is Greenpeace ook niet in andere jaren actief geweest in de Russische wateren?

Absoluut niet.

Het kan toch ook toeval zijn geweest?

Misschien. Maar als ik al die toevalligheden bij elkaar optel, dan zie ik een bepaalde trend.

Het Nederland-Ruslandjaar begon met de dood van een Russische activist en asielzoeker in een Nederlandse cel, Aleksandr Dolmatov.

Dat was in januari. Hij pleegde zelfmoord in het detentiecentrum Rotterdam. Hoe heeft dat kunnen gebeuren?

Er is een Russische diplomaat door de Nederlandse politie opgepakt, omdat hij zijn kinderen zou mishandelen.

Dmitry Borodin was de tweede man van de ambassade, gevolmachtigd minister. Hij werkt nu in België. Hij is een vriend van mij. Ik ken hem heel goed, en ook zijn vrouw en kinderen. Het is volkomen idioot wat men hier over hem en zijn familie heeft beweerd.

Wat is er volgens u nog meer misgegaan in het Nederland-Ruslandjaar?

Er zijn LHBT-activisten naar Moermansk gegaan, om te proberen daar een manifestatie te organiseren. Wat hadden die mensen in Moermansk te zoeken? Waarom gingen ze niet naar Ankara, Turkije? Of naar Riaad, Saoedi-Arabië? Daar zijn echte schendingen van homorechten. En probeer daar ook maar eens te demonstreren.

U gelooft hoe dan ook niet in een ongelukkige samenloop van omstandigheden? U denkt dat geprobeerd is de feestelijkheden rond het Nederland-Ruslandjaar te verstoren?

Ik kan het mij bijna niet anders voorstellen. Ik stel mij de vraag: In de betrekkingen tussen Nederland en Rusland  loopt alles prima. Er zijn goede contacten op alle niveaus. Er zijn over en weer bezoeken, er wordt goed onderhandeld over diverse kwesties. Premier Rutte gaat naar Lubmin, een stadje in Duitsland, naar de opening van de gaspijpleiding Nord Stream 1, en voert daar vriendschappelijke gesprekken met Dmitri Medvedev, de toenmalige Russische president. En dan plotseling, in het Nederland-Ruslandjaar gebeuren al die dingen.

Als er is aangestuurd op een rampzalig Nederland-Ruslandjaar, wie kan daar dan belang bij hebben gehad?

Ik mag geen beschuldigingen uiten als ik geen bewijzen heb. Zeker niet aan het adres van onze Nederlandse vrienden. Maar kijk naar de Verenigde Staten. Aan het begin van de tweede termijn van Obama, in 2013, begint alles mis te gaan in de betrekkingen tussen Rusland en de Verenigde Staten. Is het toeval dat tegelijk hetzelfde gebeurde tussen Rusland en Nederland?

U noemde net de ontmoeting van Rutte en Medvedev bij de opening van Nord Stream 1 als voorbeeld van dingen die goedgingen in 2013. Was dat een willekeurig voorbeeld? We weten nu dat de Amerikanen fel gekant zijn tegen Nord Stream 2 en de aanvoer van Russisch gas naar Europa in het algemeen.

Er werd in de Verenigde Staten destijds geen campagne gevoerd tegen Nord Stream 1 zoals nu tegen Nord Stream 2.

U noemde het rampzalig verlopen vriendschapsjaar als verklaring voor de omslag in de publieke opinie over Rusland. Maar denkt u niet dat MH17 daar ook een grote rol in heeft gespeeld? Nederland wijst hiervoor al vier jaar met de vinger naar Rusland.

Natuurlijk. Maar MH17 kwam een jaar later, in 2014. De opinie over Rusland was toen al verslechterd.

Klopt mijn indruk dat de Russische ambassade zich erg op de vlakte heeft gehouden ten aanzien van MH17? Heeft de ambassade bijvoorbeeld ooit geprobeerd in contact te treden met nabestaanden van de slachtoffers?

We hebben geen contact gehad met nabestaanden. Ons heeft daarvoor nooit een verzoek bereikt.

Het afgelopen jaar protesteerde een aantal nabestaanden bij de ambassade. Toen is niemand van u even met die mensen gaan praten?

Als die mensen hadden gezegd dat ze een petitie wilden overhandigen of gevraagd hadden om een gesprek met de ambassadeur, dan waren we daar zeker op ingegaan. Maar ook hier geldt: ons heeft geen verzoek bereikt.

Eén van u had er ook even naartoe kunnen lopen.

Hoe kunnen wij daar onbekommerd naartoe lopen? MH17 is zo’n gevoelige kwestie. Je weet niet wat je aantreft. Je kunt niet in de ziel kijken van die mensen. Misschien willen ze wel helemaal geen Russen zien. Worden ze heel kwaad. Als van hun een teken was uitgegaan dat ze iemand van de ambassade wilden spreken, dan waren we er zeker heengegaan. En sowieso protesteerden ze voor de verkeerde ambassade. Wij zien onszelf niet als schuldig aan de ramp.

U erkent dat MH17 een grote rol speelt in de manier waarop Nederlanders naar Rusland kijken. Heeft de Russische ambassade nooit gedacht: Wij willen dat beeld corrigeren?

Ik zou niet weten welke actie wij daarop kunnen ondernemen. Als mensen vragen hebben over MH17, dan reageren we daar op. Meer kunnen wij niet doen. De rest laten wij over aan de mensen in Moskou die zich bezighouden met het onderzoek naar de ramp.

Vladimir Naydenov (foto: Eric van de Beek)

De Russische ambassade spreekt zich via Twitter wel uit over Nederlands-Russische kwesties. Maar dat gebeurt in het Engels. Dat is dan kennelijk niet om een Nederlands publiek te bereiken?

Ik lees geen Twitter-berichten van de ambassade.

Hoe zijn de contacten van uw ambassade met de pers? De Amerikaanse ambassade organiseert persreizen, ontvangt journalisten in de ambassadeurswoning, betaalt zelfs voor artikelen. U doet dat allemaal niet? U doet niks aan pr?

Wij kunnen aan de pers niet aanbieden wat de pers niet wil. Maar de pers is altijd welkom hier. Onze ambassadeur is een zeer open man. Als een krant hem vraagt voor een interview is hij altijd bereid. Wel op voorwaarde dat alles wat hij zegt ook gepubliceerd wordt. Dit om te voorkomen dat uitspraken van hem niet in een hele verkeerde context geplaatst worden, zoals een keer gebeurd is met een Nederlandse krant, waarvan ik de naam niet zal noemen.

Die voorwaarde stelt hij ook aan tv-ploegen?

Ja. Er mag niet geknipt worden in interviews met hem.

Dat zou misschien kunnen verklaren waarom we de Amerikaanse ambassadeur veel vaker zien op televisie en in de kranten dan de Russische ambassadeur.

De Amerikaanse ambassadeur is misschien vaker op televisie omdat hij zegt wat men in Nederland wil horen.

U vindt de Nederlandse pers bevooroordeeld?

Zie de selectieve manier waarop de Nederlandse pers heeft bericht over de jaarlijkse persconferentie van president Poetin van afgelopen maand.

Kranten hebben een beperkte ruimte. Die kunnen geen integrale verslagen plaatsen van persconferenties.

Poetin zei dingen die van groot belang zijn voor Nederland, maar daarover stond helemaal niets in de kranten.

Welke dingen van groot Nederlands belang zei Poetin die niet door de Nederlandse pers zijn opgepikt?

Over kruisraketten. Hij heeft gezegd dat men niet beseft hoe gevaarlijk de tijd is waarin wij leven. Mensen zijn gaan denken dat wat nu gebeurt een soort computerspelletje is. Poetin noemde als voorbeeld strategische raketten zonder kernkop die de Amerikanen in gebruik willen gaan nemen. Hij zei: “Hoe kunnen wij, als zo’n raket gelanceerd wordt vanuit een onderzeeër, tijdig vaststellen of die een nucleaire lading heeft of niet? We hebben maar een paar seconden om te bepalen hoe we daarop reageren.” Poetin waarschuwde dat de veiligheidsdrempel zo een stuk lager komt te liggen.

Hij doelde daarmee ook op wat u eerder aansneed in dit gesprek: de Amerikaanse opzegging van het INF-akkoord?

Ja. En dat raakt direct aan de veiligheid van Nederland en andere Europese landen. Want wat als het INF-verdrag in de prullenbak wordt gegooid? Dan gaan we terug naar de tijd waarin het de vraag was: “Waar in Europa zullen de Amerikaanse raketten voor de middellange afstand worden opgesteld?” En dan zal gedacht worden aan dezelfde landen als in de jaren tachtig: Duitsland, Nederland en België.

Nog even terug naar MH17: Nederland en Australië hebben Rusland aansprakelijk gesteld voor de ramp. Ze willen hierover onderhandelen met Rusland, maar afgelopen maand werd bekend dat Rusland daar niets voor voelt.

Wij hebben gezegd: “Wij zijn bereid om met Nederland rond de tafel te gaan, maar niet op basis van een aansprakelijkstelling aan het adres van Rusland.”

Het is zeker dat Oekraïne schuld heeft. Die heeft het luchtruim niet gesloten boven een oorlogsgebied. Toch stelt Nederland Oekraïne niet aansprakelijk.

En dus is het uitgesloten dat Nederland en Rusland nog met elkaar in onderhandeling zullen gaan over MH17?

[pullquote]Misschien verklap ik nu een staatsgeheim.[/pullquote]

Er ligt nu van Nederland een nieuw voorstel op tafel. De Nederlanders zijn inmiddels bereid een gesprek te voeren op basis van een open agenda. Dat is acceptabel voor ons. Misschien verklap ik nu een staatsgeheim, een Nederlands staatsgeheim, maar dit is wat ik gehoord heb.

Er kan nu dus ook gesproken worden over de Oekraïense schuld aan de ramp?

Dat neem ik aan ja. Met een open agenda is alles bespreekbaar.

Terugkerend naar het thema van dit interview, de steeds verder verslechterende Nederlands-Russische betrekkingen: In 2017 beschuldigden de MIVD en AIVD Rusland ervan cyberaanvallen te plegen, nationale verkiezingen te beïnvloeden, de publieke opinie te bespelen en de traditionele media weg te zetten als onbetrouwbaar. Later dat jaar sprak minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken over Russen die nepnieuws verspreidden in Nederland.

Wat kan ik daarop zeggen? Er komt een nieuw begrotingsjaar aan, iedereen wil meer geld uit de staatsruif. En dus brengen de MIVD en AIVD een jaarverslag uit waarin ze spreken over een Russische dreiging. Ik vraag u: Waar blijven de bewijzen van al deze beschuldigingen die men ons voor de voeten werpt?

De Nederlandse overheid heeft de Russische ambassade nooit bewijzen getoond?

Het enige wat mevrouw Ollongren doet is praten, en voor veel gedoe zorgen in de pers en in de Tweede Kamer. Ze komt nooit met bewijzen.

Als de ene staat de andere ergens openlijk van beschuldigt is het de gewoonte de ambassadeur op het matje te roepen. Is dit gebeurd naar aanleiding van de jaarverslagen van de AIVD en MIVD en van datgene wat minister Ollongren heeft geroepen over Russisch nepnieuws?

Nee. Onze ambassade is alleen op het matje geroepen over de vermeende hackpoging van het wifi-netwerk van de OPCW, en over de aansprakelijkstelling inzake MH17.

In het algemeen: Wat het Westen doet is Rusland beschuldigen van datgene wat ze zelf in Rusland doet. Zoals inmenging in verkiezingen. Het Westen, en met name Nederland, heeft zich altijd gemengd in onze verkiezingen. Er bestaat in Nederland een instituut, het Nederlands Instituut voor Meerpartijendemocratie, waar alle grote politieke partijen die vertegenwoordigd zijn in de Tweede Kamer aan deelnemen. Dat mengt zich al jarenlang in de Russische politiek.

Nederland heeft zelfs in de jaren negentig geprobeerd politieke partijen op te richten in Rusland, zoals een christendemocratische partij. Degene die dat geprobeerd heeft, is nog steeds actief in de Nederlandse politiek. Ik zal daarom zijn naam niet noemen. Van die partij is trouwens niks terecht gekomen. Hij heeft mij zelf verteld waarom niet. Al het Nederlandse geld dat in die partij was gestoken, was terecht gekomen in de zakken van ‘schoften’, zoals hij degenen noemde die hem hadden moeten helpen met de oprichting van die partij.

Mengt Nederland zich nog steeds in de Russische verkiezingen?

Ik weet niet precies hoe de situatie nu is. Maar vroeger was er het zogenaamde Matra-programma van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken. Het ministerie zei: “Matra heeft niks te maken met politiek. We geven geen geld aan organisaties. We ondersteunen alleen projecten.” Maar als je keek welke projecten dat waren, dan werd meteen duidelijk welke organisaties daar achter zaten. Het waren meestal projecten op het gebied van mensenrechten en de vrijheid van pers. De Russische overheid is daar trouwens niet op tegen. Het is niet verboden. Het is alleen zo dat de organisaties die buitenlands geld ontvangen dat moeten melden bij de Russische belastingdienst. Daar is niks vreemds aan. In heel veel landen is dat precies zo. In de Verenigde Staten is het zelfs nog veel strenger geregeld dan in Rusland. 

De Russische krant Novaya Gazeta is via het Nederlandse Matra-programma gefinancierd. Onder voormalig PvdA-minister Bert Koenders van Buitenlandse Zaken is Nederland begonnen met het steunen van wat genoemd werd ‘onafhankelijke Russischtalige media’. Dat is u waarschijnlijk bekend? De financiering verloopt via Free Press Unlimited.

Ik weet dat er is geprobeerd zoiets op te zetten met Polen, maar daarvan is dacht ik niks gekomen. Ik merk er althans niets van. Sowieso, als de heer Koenders of de heer Blok teveel geld heeft mogen zij dit uitgeven, maar in Rusland merken we er niks van.

De Russische overheid heeft nooit gedacht: We gaan in antwoord op de activiteiten van de Nederlandse overheid ‘onafhankelijke Nederlandstalige media’ steunen in Nederland en België?

We hebben alleen RT en Sputnik die actief zijn in het buitenland.

RT en Sputnik brengen geen nieuws in het Nederlands.

In Rusland is de belangstelling voor de Nederlandse taal sterk afgenomen. Nederlands wordt op steeds minder hogescholen in Rusland als vak aangeboden. Ik vind dat erg. Nederlands is de grootste van de kleinere talen van Europa. Er zijn meer mensen die Nederlands praten dan mensen die een Scandinavische taal spreken. Toch is er in Rusland meer belangstelling voor Scandinavische talen dan voor het Nederlands. In de sovjet-tijd had je nog Radio Moskou. Dat was een zender op de korte-golf in het Nederlands. Toen ik daar voor het eerst van hoorde dacht ik: “Niemand luistert daarnaar.” Maar toen ik naar Nederland kwam, en begon te werken als cultureel attaché, bleek dat er een gezelschap in Nederland bestond, genaamd ‘Vrienden Radio Moskou’. In heel Nederland bleken er groepjes trouwe luisteraars te zijn. Er waren er zelfs die aanboden reportages te maken over Russische culturele evenementen in Nederland.

NRC publiceerde onlangs een groot artikel met de kop: Russische ambassade in Den Haag is een zenuwcentrum voor spionage. Hoe is dit ontvangen bij u op de ambassade?

De taak van elke ambassade is informatie te verzamelen over het gastland. De Nederlandse ambassade doet dat ook in Moskou. Als men dat ‘spionage’ noemt, dan is dat misschien ook ‘spionage’. Ik weet dat niet.

NRC beschuldigt uw ambassade van spionage met name vanwege het contact dat er geweest is tussen een medewerker van de ambassade en de vier GRU-officieren die het land zijn uitgezet op beschuldiging van een mislukte hack van het wifi-netwerk van de OPCW.

Degene die de GRU-officieren van het vliegveld heeft afgehaald en ze naar hun hotel heeft gebracht is de secretaris van de ambassadeur. Hij heeft niks met spionage te maken. Dat is absoluut quatsch.

Het NRC heeft hem niet gevraagd voor wederhoor?

Nee.

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov heeft gezegd dat de vier GRU-officieren in Nederland waren op ‘routinereis’. Wat wil dat zeggen?

Zij waren naar Nederland gekomen om technische werkzaamheden te verrichten op de ambassade. Ik ben geen technische man. Ik weet niet welke geheimen onze ambassade heeft, maar elke ambassade beschikt over bijzondere apparatuur. De vier officieren logeerden tegenover de OPCW in het Marriott-hotel. En dus stond hun auto daar geparkeerd. Daar was niks bijzonders aan. Als wij Russische delegaties ontvangen, dan verwijzen we ze standaard naar het Marriott. Omdat dat hotel vlakbij onze ambassade gelegen is en ook omdat we er een prijsafspraak mee hebben.

Waarom denkt u dat Nederland Rusland vals wil beschuldigen?

Die beschuldiging maakt deel uit van een campagne die wordt gevoerd tegen ons land. Minister Bijleveld van Defensie heeft gezegd dat Nederland in oorlog is met Rusland. De beschuldiging van haar over Russen die geprobeerd zouden hebben de OPCW te hacken is een voorbeeld van hoe Nederland die oorlog voert, in dit geval door middel van propaganda.

Mevrouw Bijleveld is een verhaal apart. Toen zij Commissaris van de Koningin was in de provincie Overijssel nam zij een heel andere houding aan ten opzichte van Rusland. Zo heeft zij meerdere malen onze ambassadeur uitgenodigd om naar Enschede te komen. Dit in verband met de geschiedenis van de Rusluie uit Vriezenveen en de topbijeenkomst die de burgemeester van Losser wilde organiseren tussen Reagan en Gorbatsjov. Alles umsonst.

Wat moet er veranderen om de betrekkingen tussen de landen te verbeteren?

Wij moeten meer met elkaar in contact treden. Er moeten meer uitwisselingen komen. Nederlandse parlementariërs moeten weer naar Rusland komen. Problemen kun je alleen oplossen als je met elkaar praat.


Novini heeft navraag gedaan bij stichting De 4Daagse over Russische militairen die niet meer welkom zouden zijn bij de Nijmeegse Vierdaagse. De stichting schrijft in een reactie: “Een korte blik in onze administratie bevestigt inderdaad dat er de afgelopen jaren geen militaire deelnemers hebben deelgenomen die zich hebben geregistreerd met een adres in Pskov. Wel hebben er de afgelopen jaren steeds enkele militairen met de Russische nationaliteit deelgenomen aan de Vierdaagse. Het is dus niet juist dat het Russische militairen niet toegestaan zou zijn om in te schrijven voor de Vierdaagse.”

Posted on

Maak van sociale media-platformen nutsvoorzieningen

Ik verwachtte het al een tijdje, maar toen het gebeurde kwam het alsnog als een schok. Alex Jones is verbannen van diverse sociale media-platformen. Als de complottheoretici die hem volgen geen reden hadden om de verbanners Facebook, Google, Apple en Spotify te wantrouwen, hebben ze nu zeer zeker een goede reden om dat wel te doen.

Alex Jones, welke internetgebruiker kent hem niet? Hij is bijzonder schreeuwerig, een vleugje vulgair en niet te beroerd bizarre verhalen de wereld in te helpen zonder die al te goed te controleren. Dit uiteraard in het kader van “check nooit leuke verhalen kapot”. Zo hielp hij geruchten de wereld in die erop neerkwamen dat er stoffen aan het water zouden zijn toegevoegd om kikkers homofiel te maken. Een ander spraakmakend verhaal kwam erop neer dat de Amerikaanse Democraten een pedofilie-ring hadden rond een pizzaketen.

Jones heeft een imperium opgebouwd dat beter wordt bekeken dan CNN. Hij past ook heel goed in de Amerikaanse geest waarin grote instellingen zoals de overheid en de gevestigde media sterk worden gewantrouwd. En terecht. CNN, MSNBC, FoxNews en hoe ze ook allemaal ook mogen heten zijn heel goed in het prepareren van nieuws voor hun achterban.

De tactiek van het selectief overschreeuwen van feiten en het doodzwijgen van andere is ontwikkeld door propagandaminister Jozef Goebbels van de NSDAP, en sindsdien wegens succes op een schaal toegepast waarvan Jozef Goebbels van 1933 tot 1945 alleen van zou kunnen dromen. Diverse onderzoeken die op internet te vinden zijn laten ook zien dat mensen die alleen maar deze nieuwszenders volgen voor hun nieuwsvoorziening minder weten over de wereld dan diegenen die deze zenders niet bekijken. Zo heeft het een negatief effect op het realiteitsbesef van de kijker.

De Amerikaanse nieuwszenders staan ten dienste van de aandeelhouders die op hun beurt weer een heel klein clubje ongekozen heersers vormen over de Amerikaanse bedrijven. In de politieke filosofie noemen we dit een “oligarchie”. De heerschappij van weinigen. Het is een gedegenereerde vorm van aristocratie, de heerschappij van de besten.

Nu is er een vlieg in de soep. En die vlieg heet Alex Jones. Hij mag dan gek zijn. Hij mag ook vulgair zijn en hij is zeker schreeuwerig, maar hij slaagt er ook in de Amerikanen aan het denken te zetten en een zeker domino-effect in gang te zetten waarin mensen dingen gaan afvragen over de realiteit om hun heen. En dat is nu net tegen het tegen het zere been van de oligarchie die de grote mediabedrijven bezit. Het verbannen van Alex Jones dient precies dit doel.

Over Facebook en Google valt ook nog wel het een en ander te vertellen. Naast dat het natuurlijk beide grote rampen qua privacy zijn is het ook zeer de moeite deze bedrijven te wantrouwen. Het zijn beide bedrijven die in hun opstartfase financieel zijn geholpen door een investeringsfonds genaamd In-Q-Tel. Dat namens de Amerikaanse inlichtingendiensten investeert zodat Amerika de strijd voor technologische dominantie wint en blijft winnen. Wat vanuit Amerikaans perspectief bekeken een vereiste is om de strijd om informatie te winnen. Mag Facebook weten dat u graag champignon-pizza eet? Natuurlijk. Maar bewustwording van het feit dat deze bedrijven ook andere meesters dan de adverteerders dienen is volgens mij wel noodzakelijk.

Facebook, Google, Apple en noem ze maar op willen noch dienen natuurlijk niet werkelijk de vrijheid van meningsuiting. Wat deze bedrijven vooral willen is dat consumenten braaf hun producten (en die van hun adverteerders) kopen. En daarna vooral hun mond houden en die wijze boodschap van MSNBC en CNN tot zich nemen zodat we allemaal de volgende oorlog van Amerika steunen.

Eigenlijk is er een hele makkelijke oplossing: verklaar sociale media platformen tot nutsvoorzieningen, zoals ook elektra, water en gas nutsvoorzieningen zijn. Waarin verschilt een Facebook-tijdlijn van een openbaar plein waarop mensen een zeepkist kunnen zetten en kunnen preken? Qua communicatie niet zo heel veel. Verplicht ze elke mening te publiceren die niet overduidelijk tegen de wet ingaat. Dan kunnen ze niet meer op eigen houtje mensen censureren en wordt de Amerikaanse oligarchie in het hart getroffen.

Posted on

Inval Oekraïense geheime dienst bij Russische media rond opening Krimbrug

De Oekraïense veiligheidsdienst SBU heeft een inval gedaan in de Oekraïense kantoren van de Russische media RT en RIA Novosti. Ook is een journalist gearresteerd in zijn huis in Kiev. De inval vindt plaats op dezelfde dag dat de brug van het Russische vasteland naar de Krim wordt geopend.

De SBU bevestigt de inval en meldt dat er vandaag een briefing wordt gehouden over de activiteiten van massamedia die onder controle zouden staan van de Russische Federatie. In een verklaring schrijft de SBU:

“Medewerkers van de SBU hebben samen met de procureur van de Krim de activiteiten van de massamedia onthuld die worden geleid door de Russische Federatie. De overheidsorganen hebben vastgesteld dat zij werden gebruikt door de agressor als onderdeel van hybride oorlogsvoering tegen Oekraïne.”

RIA Novosti en RT melden dat er geen contact mogelijk is met hun journalisten. Er is bekent dat tenminste één journalist is gearresteerd door de SBU.

“Kiev heeft besloten wraak te nemen voor de Krimbrug. Ze deden een inval bij ons kantoor, onze medewerkers antwoorden niet op berichten, de site wordt niet geüpdatet, telefoons zijn geblokkeerd”, zo meldt de hoofdredacteur van Rossiya Segodnya en RT Margarita Simonyan.

Poetins woordvoerder Dmitry Peskov heeft al verklaard dat er in Rusland vergelijkbare maatregelen zullen worden genomen als in Oekraïne als er meer informatie bekend wordt. Hij voegde eraan toe dat Rusland energiek de belangen van de Russische massa media zal verdedigen.

Persvrijheid in Oekraïne

Het is niet de eerste keer dat er incidenten zijn rondom de pers in Oekraïne. Vorig jaar werden twee Spaanse journalisten vastgehouden, verhoord en uiteindelijk het land uitgezet vanwege het berichten over Oekraïense beschietingen van burgerdoelwitten in Donbass. Journalisten die via Rusland naar de Krim of naar Donbass zijn gereisd zijn ook niet meer welkom in Oekraïne vanwege het formeel illegaal oversteken van de Oekraïense grens. Daarnaast zijn er meerdere incidenten geweest met het uitzetten van Russische journalisten door Oekraïne.

Brug naar de Krim

Deze gebeurtenissen gebeuren op dezelfde dag dat de brug naar de Krim, over de straat van Kertsj wordt geopend. Dmitry Peskov meldde dat Poetin persoonlijk de brug opent. Daarmee is het vasteland van Rusland nu met de Krim verbonden.

Poetin opende vandaag de brug tussen de Krim en het Russische vasteland (foto: Kremlin).

De brug vervangt voor een deel de veerponten die nu naar de Krim varen. De brug maakt het verkeer tussen het Russische vasteland en de Krim eenvoudiger, minder tijdrovend en vergroot de transportcapaciteit. Vooral in de zomer wordt het verkeer opgehouden door de beperkte capaciteit van de ponten. Ook het vervoer van goederen kan zo sneller, zowel via het deel van de brug voor auto’s en vrachtwagens als door de nog te openen spoorbrug.

Posted on

Waarom Lubach het nét niet snapt en we juist allemaal op Facebook moeten blijven

In ‘Zondag met Lubach’ laat Lubach zich dan wel kritisch uit over de gevestigde media maar roept desalniettemin dringend op om massaal Facebook te verlaten. Hij zegt het even tussen neus en lippen door: Google is wellicht erger en daar hebben we het nog wel eens over. Maar wat Lubach lijkt te vergeten is dat we niet meer zomaar terug kunnen. Zolang we niet in zijn geheel stoppen met het gebruik van alle elektronische communicatie en niet in een hutje op de hei gaan wonen, is zijn oproep totaal zinloos. Facebook is namelijk ook een effectief instrument dat tegen de gevestigde macht (waar het platform onderdeel van is) gebruikt kan worden.

De hele discussie rondom nepnieuws, dus het ontmaskeren van verhalen die in het geheel verzonnen zijn en waar o.a. minister Ollongren zich hard voor maakt, leidt af van waar het werkelijk om gaat: de stroom aan eenzijdige, gekleurde desinformatie die veelal via gevestigde mediakanalen verspreid wordt en die ons een bepaalde kant op laat denken. Toevallig een kant die de buitenlandpolitiek van de VS en bondgenoten goed uitkomt. Denk aan: Rusland is een bedreiging en Poetin een dictator. De rebellen die tegen Assad strijden zijn goed en alle anderen zijn slecht.Op het eerste gezicht lijkt er met Lubach niks aan de hand, hij stak eerder nog de draak met Ollongrens bewering dat we zouden worden bedreigd door een nepnieuwslawine afkomstig uit Rusland. Echter, hoe toevallig is het dat juist zijn programma geproduceerd wordt door de partner van Ollongren? Gevalletje gecontroleerde oppositie?

Door een aantal tegendraadse FB-gebruikers worden de dominante nieuws-frames voortdurend kritisch tegen het licht gehouden. Vermoedelijk begint dit wat vervelende vormen aan te nemen, en Zuckerberg die toch al 44,6 miljard dollars in zijn zakken heeft, schikt zich daarin. Los van advertentie-inkomsten gaat het namelijk niet om die 80% die eet- en vakantiefoto’s upload, het gaat om die 20% die wakker begint te worden en het geldende narratief bevraagt.

Het is historisch gezien nog nooit voorgekomen dat kritische denkers zich online kunnen verenigen en middels een systeem van volgers, miljoenen mensen kunnen bereiken. Het is waarschijnlijk om die reden dat we nu bang worden gemaakt. Het effect van sociale media loopt uit de hand, is te oncontroleerbaar geworden. Naast Twitter is er geen ander platform dat zoveel mensen vanuit verschillende werelddelen en achtergronden verbindt. En dus ook de critici van de huidige machtsorde, in feite de echte blaffende honden van onze democratie. Dit gaat niet alleen over informatieverspreiding, maar ook de online discussies en privé gesprekken tussen personen die gevoerd worden.

Uiteraard heeft Lubach gelijk dat we niet naïef moeten zijn over hoe de wereld werkt. De Cambridge Analytica-rel is hét bewijs dat sociale mediaplatforms gevaarlijk dicht tegen de macht aanschurken. Echter, zijn oproep om er nu massaal vanaf te gaan is in feite net zo dom en volgzaam als het vertrouwen erin. Niet in de laatste plaats omdat de mainstream media ons dit nu al een paar weken voorschrijven. Het punt is: je kunt het namelijk ook als tool gebruiken om juist in het symbool van zieke Amerikaanse informatiezucht alternatieve meningen te blijven verspreiden. Het is dus revolutionairder om juist op Facebook en Twitter te blijven.

Ik denk in ieder geval niet dat er verandering in schuilt om nu allemaal van Facebook te gaan of voorzichtiger te worden in wat we posten. In die zin ontkent Lubach eigenlijk de realiteit, zijn voorstel is een stap terug in de tijd. Laten we niet onze ogen sluiten voor de positief ontwrichtende werking die een instrument als Facebook net zo goed in zich heeft. Het is niet voor niets dat een land als China een Amerikaans sociale mediaplatform als Facebook verbiedt.

Nu leven wij niet in een autoritaire staat, in het vrije Westen kunnen journalisten formeel schrijven wat ze willen. Toch heerst er een bepaalde consensus over hoe de wereld in elkaar steekt, juist die consensus wordt op sommige kanalen op Facebook of Twitter in twijfel getrokken.

Het is overigens niet zo dat er sprake is van een simplistisch complot, er is iets veel ingewikkelders aan de hand. Hoe dat werkt werd al in 1988 door de Amerikaanse geleerden Edward Herman en Noam Chomsky beschreven in ‘Manufacturing Consent’. Hun inzichten zijn uiterst relevant om de controverse rondom Facebook te begrijpen.

Herman en Chomsky constateerden dat, ondanks de toegang tot enorme hoeveelheden informatie, het overheersende narratief in de vrije pers desalniettemin behoorlijk eenzijdig bleef. Ze onderzochten de vraag hoe het kan dat Westerse democratie niet per se leidt tot een grotere diversiteit aan tegenstrijdige opinies. Volgens hen was (en is) er in het Westen sprake van een ingenieus propagandamodel waarbij de media in de greep is van kapitalistische machten (overheden en bedrijven). Daarmee bedoelden ze dat onze politici dus niet opkomen voor de belangen van de gewone man maar eerder de belangen behartigen van grote multinationals.

De media-theorie van Chomsky en Herman gaat uit van een vijftal ‘filters’ die bepalen wanneer iets nieuwswaardig is. De eerste is: de bepalende invloed van de eigenaar van het medium, de tweede zijn de adverteerders die tevreden moeten worden gehouden, het derde filter betreft selectieve en dominante bronnen (denk aan de woordvoerders van ministeries of bedrijven waar journalisten op af gaan voor informatie). Het vierde filter is het fenomeen dat fundamenteel tegenstrijdige opinies vrijwel meteen als onbetrouwbaar en onwaar worden neergezet. Zoals je bijvoorbeeld direct een Poetin-aanhanger bent als je kritische vragen stelt over de Rusland-hetze. Als laatste speelt angst-ideologie een grote rol. Tijdens de Koude Oorlog was dat het communisme, tegenwoordig is dat terrorisme of niet-Westerse autoritaire regimes die een bedreiging zouden vormen voor onze vrijheid. Geopolitieke conflicten (die negen van de tien keer over olie of gas gaan) worden ons aangesmeerd onder het mom van democratie en humanitaire missies.

De werking van de Westerse democratie en de verhouding met de media is dus een propaganda-categorie op zichzelf. Toen Herman en Chomsky hun theorie ontwikkelden waren er natuurlijk nog geen sociale media, maar het inzicht dat de gevestigde macht (waar Facebook ook deel van uitmaakt) de media als tool gebruiken is ook nu van cruciaal belang. Voor een ieder die democratie en vrije pers hoog in het vaandel hebben staan: laten we die macht dan ook met dezelfde tools bekritiseren.

Kort gezegd zijn Facebook en Twitter mijn ochtendkranten waarvan waarschijnlijk 80% onzin is en 20% enigszins relevant. Toch wil ik, ondanks de grote bulk onzin, voor mijn nieuwsvoorziening en opinievorming in geen geval afhankelijk zijn van NU.nl en NOS (en dan eveneens gevolgd worden door wat ik op Google intik.) Het Amerikaanse Ministerie voor de Binnenlandse Veiligheid (Homeland Security) werkt niet toevallig aan een online databank om ‘sociale media beïnvloeders’ te monitoren. Facebook en Twitter zijn een bedreiging gaan vormen voor de consensus en dat is op zichzelf geen slechte ontwikkeling.

Dus nee Lubach, zolang je niet onder een steen gaat zitten en gewoon je iPhone en Google blijft gebruiken, heeft stoppen met Facebook geen enkele zin. Integendeel, je speelt de macht in de kaart!

Posted on

“Demonisering Poetin is zeer gevaarlijk”

Marie-Thérèse ter Haar is de grande dame van de Nederlands-Russische betrekkingen. Sinds begin jaren tachtig, toen Rusland nog onderdeel uitmaakte van de Sovjet-Unie, zet ze zich in voor een beter wederzijds begrip tussen de landen. Als tolk-vertaalster en koppelaarster begeleidt zij multinationals als Shell, ABN Amro, Rabobank, Philips, Campina en Grolsch op de Russische markt. In Moskou, waar zij een deel van het jaar woont, en ook in Sint-Petersburg, maakt zij studenten aan de universiteit wegwijs in de Nederlandse taal en cultuur. In haar vrije tijd speelt zij viool in het Moskou Symfonieorkest en zet ze zich in voor de Rotary Club Moskou.

Vanuit haar tweede woonplaats Arnhem, reist Ter Haar het land door voor het verzorgen van lezingen over Rusland-gerelateerde onderwerpen, maar ook voor het geven van solovoorstellingen over de levens van de tsarina’s Catharina de Grote en Alexandra Romanov. Verder verzorgt zij culturele groepsreizen; zowel naar Rusland als naar andere voormalige sovjet-republieken.

Plaats van gesprek is Ter Haars Rusland & Oost-Europa Academie, gevestigd in een statig pand langs de Arnhemse Rijnoever. Ze is net terug van een lezing in Tilburg, voor een ondernemersvereniging, en moet duidelijk nog even stoom afblazen over de reacties die ze daar voor haar kiezen kreeg: de gebruikelijke aantijgingen over agressieve Russen die elk moment Europa kunnen binnenvallen en een dictatoriale Poetin die iedereen uit de weg ruimt die hem voor de voeten loopt.

Ter Haar: “Toen na afloop de wijn ging werken waren er tien macho-meneertjes, die allemaal hun zegje deden, waarbij de een het nog beter wist dan de ander, en ik terloops naar het hoofd geslingerd kreeg dat ik geïndoctrineerd was, het allemaal niet meer helder zag, en men zich hardop afvroeg of ik misschien door de Russische regering betaald werd. Van alle aanwezigen die het zo goed dachten te weten, was er maar één met Rusland-ervaring. Hij was één keer in het land geweest. Als toerist.”

Ter Haar benadrukt dat er veel niet in orde is in Rusland, en dat ze niks wil goedpraten wat fout is. Ze vindt alleen dat er weinig klopt van het algemene beeld dat wij in het Westen van Rusland hebben, en dat de politiek en media hiervoor verantwoordelijk zijn. “Onze berichtgeving toont weinig oog voor de achtergronden van het land”, zegt ze. “Laten we, voordat we oordelen, eerst eens onze westerse bril afzetten, en proberen in de schoenen te gaan staan van de Russen. Wij in het Westen vinden Poetin maar niks. Maar de grote meerderheid van de Russen loopt met hem weg. Die kunnen toch niet allemaal gek zijn?”

Een gesprek over: de Russische presidentsverkiezingen van 18 maart, de toenemende dreiging van een oorlog met het land, en de anti-Poetin-retoriek in de Nederlandse pers en politiek.

Jij schrijft in jouw boek De Ontgoocheling – Rusland en het Westen dat de Nederlandse pers niet veel verschilt van de Russische?

Ook in Nederland worden er feiten verdraaid en belangrijke zaken weggelaten. Er is sprake van stemmingmakerij, de nuance ontbreekt. Zelden wordt een spreker aan het woord gelaten die de zaak van een andere kant belicht.

Het zijn vooral de hardliners die een podium krijgen in de media. Van kopstukken uit de VVD, PvdA en D66 tot en met NAVO-secretarissen; en van virulente Ruslandhaters tot en met betweterige parlementsleden die nog nooit in Rusland zijn geweest. Allen appelleren ze aan het Koude-Oorlog-spookbeeld van ‘De Russen komen’.

Er zijn veel westerlingen met verstand van Rusland, die begrip hebben voor de Russische positie of die kritisch zijn ten opzichte van de westerse politiek. Zij komen bij ons nauwelijks aan het woord in de media. Alleen op het internet en bij de Russische zenders Rossia 1 en RT krijgen ze de ruimte.

Wij, met onze vrije pers, gaan ervan uit dat onze nieuwsvoorziening niet gemanipuleerd wordt en onbevooroordeeld is. En daarin schuilt wel het grootste gevaar. Wij zijn zelf het slachtoffer van de grootste zelfcensuur in de westerse media sinds de Tweede Wereldoorlog.

Jij citeert in jouw boek met instemming Henry Kissinger die zich kritisch uitlaat over de ‘demonisering’ van Poetin. Zelf noem je die demonisering ‘een zeer gevaarlijke zaak’. Waarom? 

Op Kerstavond stond ik op het vliegveld in Moskou, met een reisgezelschap dat ik leidde. Het was de bedoeling dat we Kerst zouden vieren in Rusland. Ik werd er uit de rij gehaald door een douanier. Hij zei: “Uw papieren zijn niet in orde. U moet terug naar Nederland.” Ik zei: “Beste meneer, ik ben verantwoordelijk voor al die mensen die u net heeft doorgelaten. Zij staan al aan de overkant. Ik heb nooit problemen. Ik woon al dertig jaar in Rusland. Wat kan hier aan de hand zijn?” Het leek mij een eerlijke man. Geen Brezjnev-type. Dus ik dacht dat er een kans was dat ik hem nog om kon praten. Maar toen mij eenmaal duidelijk werd dat ik toch op het vliegtuig terug gezet zou worden, smeekte ik hem: “Ik ben uw land goedgezind. Hier, ik bied u 200, 300 euro om mij er door te laten.” Dat was totaal verkeerd geschoten van mij. Hij veranderde van een aardige in een boze man, die mij bulderend duidelijk maakte hoezeer het hem dwars zat dat wij vanuit het Westen de Russen steeds maar weer de les lezen en schofferen. Hij zei: “U in het Westen beschuldigt ons er van een corrupt land te zijn. En wat doet u? U probeert mij om te kopen.”
Zoals deze meneer zijn er tegenwoordig velen in Rusland. Ze pikken het niet langer, ons opgeheven vingertje, de sancties tegen hun land, onze militaire dreigementen, onze betweterigheid, onze bemoeizucht. Je ziet daaraan: De schade die wij hebben aangericht in Rusland is enorm. Rusland was eerst nog op de hand van het Westen. Ze namen een voorbeeld aan ons. Maar sinds een jaar of twee is dat helemaal aan het omdraaien. Het nationalisme neemt toe. De Russen keren zich steeds meer van ons af, en zoeken steeds meer toenadering tot China en andere niet-Westerse landen. Ze zien: In het Oosten daar gebeurt het. Daar liggen de economische kansen.

Is jou inmiddels duidelijk geworden waarom je er werd uitgepikt bij de douane?

Van de Russische ambassade in Den Haag hoorde ik achteraf dat ik niet de enige was die die dag was teruggestuurd naar Nederland. Er zat ook iemand bij van Philips en drie journalisten, waarvan twee waarschijnlijk van de Volkskrant. En waarschijnlijk had het er mee te maken dat het ‘code rood’ was voor de Russen. Op Kerstavond was bekend geworden dat de VS weer nieuwe wapens zouden leveren aan Oekraïne. 

Het is spijtig dat de verhoudingen zo verstoord zijn. Maar hoezo vind je dat ‘zeer gevaarlijk’? 

Door de demonisering van Rusland begint er een draagvlak te ontstaan voor het voeren van een oorlog. Aan beide zijden.

In de Baltische staten houdt de NAVO schietoefeningen langs de Russische grens. Er vliegen Russische bommenwerpers langs de Noorzeekust. Er hoeft maar een ongelukje te gebeuren, in Oekraïne of in Estland, iemand van de NAVO of van het Russische leger die zijn geduld verliest, of een inschattingsfout maakt, en we hebben de poppen aan het dansen.

In juli 2016 heeft Gorbatsjov nog alarmerende woorden gesproken op de Russische televisie. Hij heeft gezegd de indruk te hebben dat de NAVO voorbereidingen treft voor een aanval op Rusland.

De Amerikaanse minister van Defensie James Mattis heeft afgelopen maand gezegd Rusland en China als een grotere bedreiging te beschouwen dan terroristische groeperingen als IS en Al Qaida.

Je kunt je afvragen hoe het mogelijk is dat de Amerikanen Donald Trump tot president hebben verkozen. Maar met Hilllary Clinton was het niet beter geweest. Als minister van Buitenlandse Zaken heeft ze er alles aan gedaan om de relatie met Rusland te verstoren, niet in de laatste plaats in Oekraïne.

In het begin van de jaren ’80 werd er in Nederland nog massaal gedemonstreerd tegen de plaatsing van Amerikaanse kruisraketten. Het nummer De Bom van Doe Maar was een grote hit. Nu lijkt niemand in Nederland zich nog bewust van het gevaar van een kernoorlog. Hoe zit dat met de Russen? Zien die de ernst in van de situatie?

Ook in Rusland is het gevaar van een kernoorlog geen onderwerp van gesprek. Mensen willen er waarschijnlijk liever niet aan denken dat het met één knal afgelopen kan zijn. Het gaat het menselijk voorstellingsvermogen te boven.

Donald Trump heeft in zijn eerste persconferentie nog gewaarschuwd voor een ‘nuclear holocaust’, en de pers ervan beschuldigd het hem onmogelijk te maken de relatie met Rusland te verbeteren. Hoe verklaar jij de anti-Russische houding van de westerse media?

China en Rusland zijn opkomende machten, en de VS willen die de kop indrukken omdat ze streven naar alleenheerschappij. Zie de Wolfowitz-doctrine die ik in mijn boek noem, en Project For A New American Century. Natuurlijk speelt ook de lobby van de Amerikaanse wapenindustrie een grote rol. Die heeft er belang bij dat de spanningen tussen Oost en West in stand worden gehouden.

Wij in Nederland worden meegezogen in dat Amerikaanse verhaal van gecreëerde vijanden. We kunnen kennelijk niet onze eigen koers bepalen.

Jeltsin en later ook Poetin hebben te kennen gegeven open te staan voor een lidmaatschap van de NAVO. De toenmalige secretaris-generaal van de NAVO was voor, net als Duitsland en Frankrijk. Maar de Amerikanen waren tegen. Zij hebben de controlerende stem binnen de NAVO.

Zijn er nog andere partijen die belang hebben bij het opvoeren van de spanningen met Rusland en het afvoeren van Poetin van het politieke toneel? 

Tijdens de chaos van de jaren negentig had een club oligarchen zich het hele land toegeëigend. Toen Poetin de macht wilde terugbrengen bij de staat, en begon met het innen van achterstallige belastingbetalingen, is een aantal van die oligarchen naar het Westen gevlucht. In hun kielzog volgden personen als Masha Gessen, Bill Browder en Gary Kasparov. Die verdienen hun brood met het demoniseren van Poetin. Ze worden overal uitgenodigd, en komen overal, tot in de Balie en de Rode Hoed aan toe.

De Russen zien deze mensen als de Vijfde Kolonne. Ze zijn er heel erg allergisch voor. 

Je zegt in je boek een verschil te zien tussen de Nederlandse en de  Duitse pers.

Die vormen een positieve uitzondering. Veel vooraanstaande Duitsers pleiten in de media en in de politiek voor betere betrekkingen met Rusland en benadrukken dat de westerse waarden en vrijheid niet worden bedreigd door Rusland. De Duitsers kijken breder en minder door een NAVO-bril. Het lijkt alsof zij meer de ernst zien van een dreigende oorlog op ons continent. Zij begrijpen beter dat Rusland zich omsingeld voelt door NAVO-troepen en ze vragen zich af of de EU niet te ver is gegaan door Oekraïne binnen de Europese invloedssfeer te halen zonder Rusland hierin te kennen.

Je houdt in je boek een pleidooi voor een meer genuanceerde berichtgeving. Ben je hierover al eens in gesprek geweest met Nederlandse correspondenten en Rusland-deskundigen?

Om gericht met mensen hierover in gesprek te gaan ontbreekt mij helaas de tijd. Maar ik kom ze wel eens tegen, Hubert Smeets, Michel Krielaars en Peter d’Hamecourt. En ik heb wel eens aan ze gevraagd: “Waarom laten jullie maar steeds één kant van het verhaal horen?” Onder vier ogen is het goed praten met ze, vooral als ze een borrel op hebben. Dan erkennen ze soms zelf dat het niet deugt bij de media waarvoor ze werken. Maar op de televisie of in de krant vertellen ze weer het bekende verhaal over Rusland waar niks goed is of het deugt niet.

Wat vind je van de met belastinggeld betaalde website Raam op Rusland van Hubert Smeets en Laura Starink? Sommigen, waaronder Stan van Houcke, noemen dat een ‘anti-Ruslandwebsite’.  

Ik vind het niet te pruimen. Ik begrijp niet wat er met die mensen is gebeurd. Waarom schrijven ze alleen nog wat de Nederlandse politiek en media willen horen? Ik kon het vroeger zo goed met ze vinden. Ik kijk wel eens naar mijzelf in de spiegel; niet om mijn haar te kammen, maar met de vraag: “Ben ik misschien degene die de nuance uit het oog is verloren, in plaats van zij?” Maar ik denk dan: “Vroeger keek ik tegen ze op, omdat ze ouder waren dan ik en meer ervaren, en misschien zie ik nu pas hoe ze werkelijk zijn.”

Hubert Smeets en Laura Starink zijn nu geen correspondent meer bij het NRC. Maar hun opvolger Steven Derix is geen haar beter. In zijn artikelen ontbreekt elke nuance. Hij geeft zijn lezers de indruk dat Rusland een verschrikkelijk land is om in te leven, en dat alles de schuld is van Poetin.

Je lijkt een medestander te hebben in hoofdredactrice Eva Hartog van The Moscow Times. Zij vindt het beeld dat Nederlanders van Rusland hebben ‘zorgwekkend’ en noemt met name de lezers van NRC en de Volkskrant.

Dat ziet ze inderdaad goed. Maar in haar analyse van de Russische media zie ik dat zij echt een leerling is van Derk Sauer, de eigenaar van die krant. Ik ken hem nog van een cursus Ruslandkunde die wij gevolgd hebben, in 1993 of 1994. Ik heb respect voor hoe hij in de jaren negentig in Rusland een media-imperium heeft opgebouwd. Hij had dé persoon kunnen zijn die in Nederland het echte Rusland kon laten zien. Maar helaas. Wat ben ik teleurgesteld in hem. Het enige wat hem nog lijkt te interesseren is de vraag: “Hoe kom ik zo vaak mogelijk bij Jinek en De Wereld Draait Door?”

In navolging van Eva Hartog liet ook Pieter Waterdrinker onlangs weten dat er iets mankeert aan de berichtgeving over Rusland. Hij heeft zelfs Poetin in verdediging genomen tegen zijn westerse critici, en maakt geen gebruik meer van kwaadsprekende anonieme bronnen.

Pieter Waterdrinker heeft lange tijd in dubio gestaan. Vertel ik wat de politiek en media willen horen? Of vertel ik een genuanceerd verhaal? Tijdens borrels heb ik hem heel vaak kritisch gehoord over de Nederlandse Ruslandverslaggeving. Maar in zijn publieke optredens praatte hij weer heel anders. Ik ben blij dat dat nu anders is. Ik heb er ook respect voor, dat hij het uiteindelijk heeft aangedurfd kleur te bekennen.

Correspondent Joost Bosman van het Financieele Dagblad stelt dat het niet zo gek is dat Rusland vaker in het nieuws komt over mensenrechtenschendingen dan bijvoorbeeld een land als Duitsland. Hij zegt: “Als Amnesty International een rapport uitbrengt over mensenrechtenschendingen in Rusland, dan kun je daar als journalist moeilijk omheen.”  

Ik snap zijn reactie. Natuurlijk moet hij daarover schrijven, en ik prijs Joost Bosman voor zijn eerlijke verslaggeving. Maar ik vind het onterecht de huidige regering daar zo hard op af te rekenen. Het land komt van achthonderd jaar achterstand. Je kunt dan toch niet in tien jaar tijd alles goedmaken wat er fout is? Je mag dan ook wel kijken wat er in de afgelopen pakweg tien jaar is verbeterd. Zoals de hervorming van het gevangeniswezen, onder Dmitri Medvedev, toen die president was.
In tegenstelling tot Joost Bosman begin ik steeds meer waardering te krijgen voor Vladimir Poetin, omdat ik steeds meer ben gaan inzien wat het betekent om een land als Rusland te besturen. Russen, maar ook veel Oost-Europeanen, beschouwen het als een vanzelfsprekendheid dat de staat voor je zorgt. Ze nemen zelf weinig initiatief, stellen zich erg afhankelijk op. Dat is iets wat wij in Nederland maar niet kunnen bevatten. Steeds als de Russische overheid maatregelen neemt, dan zien wij dat als een verdere aantasting van de vrijheid van het Russische volk. Wat we niet zien is dat die maatregelen worden genomen bij gebrek aan initiatieven vanuit de bevolking zelf.

Hoe zie jij de rol van de mensenrechtenorganisaties in de demonisering van Rusland?

Bij organisaties als Amnesty werken veel mensen van goede wil, geweldig lieve mensen. Maar ik ben mij inmiddels gaan afvragen wat de werkelijke bedoelingen zijn van sommige van die organisaties. Zoals de NGO’s van meneer George Soros. Ik heb met eigen ogen gezien hoe die in Kiev de mensen opjutten om in opstand te komen. Ik ben daardoor gaan begrijpen waarom de Russen mensenrechtenorganisaties met argwaan bekijken.

Je beschrijft in jouw boek een oud-medewerker van de AIVD die met jou op groepsreis ging naar Rusland. Hij zag dingen die er niet waren, zoals drie mannen in een zwarte auto die hem achtervolgden, en moest uiteindelijk door de Nederlandse SOS-dienst worden teruggevlogen naar Schiphol omdat hij helemaal was doorgedraaid. De paranoïde wanen van deze meneer doen mij denken aan bepaalde politici in Den Haag die overal Kremlintrollen zien.

Het is een treffende vergelijking. Die meneer Buma die zegt dat de Russen vuurtjes stoken in Nederland, en mevrouw Ollongren die vreest voor Russische beïnvloeding van de gemeenteraadsverkiezingen. Wat moet ik daar verder op zeggen? Ik kan er met mijn pet soms niet bij hoe deze mensen denken. Het is voer voor psychiaters. Minister Sergej Lavrov van Buitenlandse zaken heeft een keer grappend gezegd: “Wij Russen voelen ons gevleid dat wij de Amerikaanse presidentsverkiezingen hebben gewonnen.”

Ik probeer mij wel eens voor te stellen hoe ik zou hebben gedacht over Rusland als ik het land nooit had leren kennen. Ik denk dat het met je persoonlijkheid te maken heeft. Als iedereen in één richting praat, dan zullen de meesten denken: “Het zal wel zo zijn.” Slechts een enkeling denkt: “Klopt het wel?” Ik durf niet te zeggen dat ik tot de enkelingen had behoord. Ik kan het alleen hopen. Zo’n 95 procent van de Nederlanders die nog nooit in Rusland zijn geweest, hebben hun oordeel al klaar: “Het land deugt niet.” Het is bijna onmogelijk daar enige nuance in aan te brengen. Het is het gevolg van een jarenlange, dagelijkse stroom aan propaganda.

Op 18 maart kiezen de Russen een nieuwe president. Er zijn 14 kandidaten. Maar het wordt zo goed als zeker opnieuw Vladimir Poetin. Hoe kan dat? Jij verklaart Poetins populariteit uit de orde die hij heeft aangebracht in de chaos die zijn voorganger Jeltsin had aangericht in de jaren negentig. Toch is er de afgelopen jaren veel onvrede ontstaan over de toenemende sociale ongelijkheid, de dalende levensstandaard en diverse verkiezingen die oneerlijk zouden zijn verlopen. Hoe kan het dat geen van de kandidaten die het opneemt tegen Poetin er in slaagt daar politieke munt uit te slaan?

Dat is omdat de Russen het idee hebben dat geen van die kandidaten een plan B heeft, een geloofwaardig alternatief biedt voor de huidige koers van de regering. Bovenal zijn de Russen bang voor de zoveelste revolutie. Met het wildwest-kapitalisme van de jaren negentig nog vers in het geheugen zitten ze niet te wachten op een nieuw experiment. Ze kiezen voor safe. Voor zover ze ontevreden zijn en hopen op verbetering is die hoop niet gevestigd op andere politici maar op de huidige machthebbers.
Daar komt bij dat de meeste Russen helemaal niet geïnteresseerd zijn in politiek. Een praatcultuur zoals bij ons in Nederland, over ‘wat wil Pechthold’, ‘wat doet Rutte’ en ‘wat vinden we van Ollongren’, kennen ze daar helemaal niet. Ik zie het althans heel weinig in mijn omgeving: mensen uit de middenklasse en studenten aan de universiteit.

Al die demonstraties in Rusland lijken een ander beeld te geven. Volgens Ruslandkenner Bas van der Plas, die een aantal van die demonstraties bezocht, nemen ze al sinds enige jaren in aantal en omvang toe.

Ik herken dat niet. Op die demonstraties in Moskou en Sint-Petersburg wordt altijd flink ingezoomd, zodat het lijkt alsof ze heel groot zijn. Maar in werkelijkheid lopen er dan maar iets van 8000 mensen door de straten. Zet dat tegenover het inwonertal van Moskou: ruim 12 miljoen.

Je schrijft in jouw boek dat er in 2012 zoveel protestmarsen waren in Moskou dat het verkeer ernstig belemmerd werd, en je regelmatig te laat kwam op jouw afspraken.

Het leek toen inderdaad een doorgeslagen protestmaatschappij. Op de ene hoek stonden jonge anarchistische neo-bolsjewieken te protesteren en op een andere hoek aanhangers van Poetins partij Verenigd Rusland. Een paar stoplichten verder gingen veertig bejaarden met vlaggen van hamer en sikkel de straat over, om vervolgens bij de Doema op een protestmars van een anti-WTO beweging te stuiten. Het verkeer werd daardoor ernstig belemmerd.

Sinds een paar jaar moet je daarom een vergunning aanvragen voor demonstraties. Ik snap niet waarom wij daar in het Westen over vallen. Dat is bij ons toch ook normaal? Bij ons moet je toch ook een vergunning aanvragen om in protest de straat op te gaan? Soms krijg je zo’n vergunning niet, en als je dan toch gaat demonstreren, maakt de politie er een einde aan.

Poetin is, in tegenstelling tot zijn tegenkandidaten, iedere dag op televisie te zien. Dat zorgt er voor dat zijn populariteit groot blijft.

Die tegenkandidaten mogen van mij vaker op televisie, maar ik denk niet dat ze daarmee hun kansen vergroten. Ook bij de meeste Russen die buiten Rusland wonen is Poetin heel populair.

We horen in het Westen veel over Aleksej Navalny, die niet mee mag doen aan de verkiezingen en al een paar keer in de gevangenis is beland.

Drie jaar geleden zag ik nog wat in hem. Ik dacht: “Die doet tenminste wat. Hij heeft een leuke uitstraling. Hij vertegenwoordigt een nieuwe generatie Russen.”

Maar inmiddels is hij op de populistische toer gegaan, en roept nu dingen als: “Als ik president van Rusland wordt, dan gaan alle tsjorni, alle zwarten eruit.” (Tsjetsjenen en mensen uit de Aziatische voormalige sovjet-republieken, EvdB) Vergelijk dat met het beleid van de Russische overheid van de afgelopen tien jaar. Om het fundamentalisme onder moslims tegen te gaan is er flink geïnvesteerd in onderwijs, en ook in de ‘onderbuik van Rusland’, in de economieën daar, van de deelrepubliek Tsjetsjenië tot en met de buurlanden Kazachstan, Oezbekistan en Tadzjikistan.

Een andere presidentskandidaat waar we in het Westen veel over horen is tv-persoonlijkheid Ksenia Sobtsjak. Het NRC suggereert dat zij een verlengstuk is van Poetin en meedoet om de verkiezingen meer aanzien te geven en ook om stemmen bij de liberale partijen weg te kapen. Hoe zie jij haar kandidatuur? 

De reden dat de Westerse media haar afschilderen als een beschermeling van Poetin is omdat hij een student is geweest van Sobtsjaks vader, toen die professor was aan de Universiteit van Leningrad. En ook omdat Poetin in 1999 als premier een einde maakte aan het corruptieonderzoek dat tegen haar vader liep. Maar ik zie niet hoe Poetin belang heeft bij de kandidatuur van Ksenia Sobtsjak. Geen van de andere liberale kandidaten vormt een bedreiging voor Poetins herverkiezing. Ook Sobtsjak maakt geen enkele kans. De Russen zien haar als talkshowpresentatrice en glamourgirl. Iedereen die weet wat ervoor nodig is Rusland te besturen lacht om haar kandidatuur. Ze heeft geen enkele bestuurlijke ervaring. Ze heeft zelf ook al aangegeven dat ze weinig kans maakt Poetin op te volgen. De reden waarom ze dan toch meedoet? Ze staat graag in de belangstelling. En misschien ook om te kijken hoever ze komt. 

Jij zegt: ‘Wij wanen ons in het Westen superieur aan Rusland.’ Zijn er zaken waarvan jij zegt: Wij kunnen nog een voorbeeld nemen aan Rusland?

Op zaterdagavond lijkt het hier in de binnenstad van Arnhem een sport te zijn zoveel mogelijk MacDonalds-zakken en Coca Cola-flessen op straat te gooien. Als je op zondagochtend door de stad loopt is het een grote ravage. In Rusland zal je zoiets nergens zien. Mensen spreken elkaar er op aan dat het not done is je afval op straat te gooien.

Ik zie daarnaast dat het de norm is in Rusland om niet al te luidruchtig te praten in publieke ruimtes, zoals in restaurants, op vliegvelden, op scholen, in de metro, op vergaderingen. Dreinende peuters worden terecht gewezen. In de metro zie je jonge mensen opstaan voor ouderen en heren voor dames.

In Nederland leggen wij dat negatief uit. We zien het als een achteruitgang dat de Russen conservatiever en patriottischer worden, het gezinsleven voorop stellen en dat de kerk weer een grotere rol gaat spelen. Maar ik ervaar het als een verademing de mensen zo te zien knokken voor beschaving. Ze doen hard hun best om, na de ellende van het communisme en de chaos van de jaren negentig, hun land weer op de rails te krijgen.

Andere zaken waar we in Nederland een voorbeeld aan kunnen nemen?

De Russen zijn er trots op dat hun land geen noemenswaardige staatsschulden meer heeft. Dit in tegenstelling tot de megaschulden van de VS en de EU.

De Russen zijn ook erg gesteld op hun cultuur. De theaterzalen zitten avond na avond bomvol. Ze zijn trouw aan hun tradities, zoals Internationale Vrouwendag. Dan komt meneer Grolsch naar mij toe en die vraagt: “Wat moet ik daar toch mee? Dan wordt er zeker weer van mij verwacht dat ik aan de vrouwelijke medewerkers rozen uitdeel en gedichten van Tolstoi?” Dan zeg ik: “Dat is wel de manier om uw waardering te tonen aan de vrouwen hier, en als u daar in meegaat, dan geven ze u het beste wat ze te bieden hebben.” Maar dan zegt meneer Grolsch: “Ik wil helemaal niks met cultuur, ik wil dat het personeel mij helpt de omzet te versnellen.”

Daar gaat het dus mis tussen de Russen en de Nederlanders. Zij willen gewaardeerd worden om hun eigen identiteit, en wij kunnen daar maar geen begrip voor opbrengen.

Hoe is de positie van de vrouw in Rusland?

Aan de ene kant ongeëmancipeerd. Je ziet weinig mannen achter een kinderwagen lopen of een aardappeltje meeschillen. Maar aan de andere kant is de Russische vrouw veel geëmancipeerder dan de Nederlandse. In Rusland zitten er veel meer vrouwen op topfuncties. Dat is een erfenis van het communisme. De Russische vrouw is al decennialang hoogopgeleid. Ze heeft recht op een zwangerschapsverlof van een jaar en de garantie dat ze bij terugkeer op haar werk weer aan de slag kan in haar oude functie.

Wat heb jij met Catharina de Grote? Jij verbeeldt haar in jouw solovoorstellingen, en er staat een borstbeeld van haar in jouw Rusland & Oost-Europa Academie.

Er is veel dat ik in haar herken. Zij was een vrouw die leefde tussen twee culturen, de westerse en de Russische. Van Duitse prinses werd ze tsarina van Rusland. Zij stuitte op veel onbegrip van westerse tijdgenoten als Voltaire en Montesquieu, die vonden dat ze het land waarover ze regeerde niet snel genoeg hervormde. Dan schreef ze teleurgesteld: “Die filosofen en politici zitten daar in hun westerse studeerkamers en chique paleizen, en dan denken ze dat ze mij kunnen vertellen hoe ik van Rusland in een paar jaar een Europees land moet maken. Ze hebben geen idee van het grote verschil in cultuur en mentaliteit.”

Ik ervaar dat net zo. Dan zie ik zo’n Frans Timmermans, of in de VS Hillary Clinton. Het zijn geen grote filosofen als Voltaire en Montesquieu, maar ze zijn even betweterig. Ze eisen van de Russische regering dat die het land à la minute omtovert in een democratie naar westers model. Ik kan mij daar flink aan ergeren. Dat heb ik gemeen met Catharina.

Jij stelt dat Poetin een enorme populariteit geniet bij Russische vrouwen. Hoe verklaar je dat?

Het is waar. Ik schat zijn populariteit bij vrouwen op 82 procent, uit alle lagen van de bevolking, van jong tot oud. Ze hangen aan Poetin. Heel apart. Ik vraag wel eens aan de vrouwen die ik ken, bij de Rotary, in het orkest waar ik speel en op de universiteit. “Wat zien jullie toch in die man?” De antwoorden die ik dan hoor komen meestal aardig overeen: “Hij drinkt en rookt niet, hij sport, hij is een patriot, hij wil het beste voor Rusland, hij heeft ons uit de ellende geholpen en heeft ons land weer op de kaart gezet.”

Ik zeg wel eens grappend tegen mijn studentes: “Prima als je hem zo’n goede president vind. Maar je moet geen Poetin t-shirt aantrekken, want dan ga ik gillen.”


Russische media en Nederlandse Ruslandverslaggeving

Dit interview is onderdeel van een reeks interviews en artikelen van Eric van de Beek over de Russische media en de verslaggeving van Nederlandse media over Rusland. Eveneens verschenen in deze reeks:

Posted on

“Laat je niks wijsmaken”

Psycholoog Dr. Jaap van Ginneken is een vreemde eend in de bijt van de communicatiewetenschap. Waar de meesten van zijn generatiegenoten hun ‘systeemkritiek’ op de nieuwsmedia afzwoeren, bleef Van Ginneken een luis in de pels van de journalistiek. Zijn in 1996 verschenen boek, De schepping van de wereld in het nieuws, waarin hij ‘101 vertekeningen van het nieuws’ uiteenzette, werd tot leerboek aan scholen voor journalistiek in tal van landen, waaronder laatst zelfs nog in China.

Deze maand verscheen van Van Ginneken een biografie over het bewogen leven van de joodse Duitser Kurt Baschwitz, die tijdens de Eerste Wereldoorlog als correspondent naar het neutrale Nederland kwam, terug in de Weimarrepubliek opklom tot hoofdredacteur van het gezaghebbende weekblad voor krantenuitgevers, in 1933 terugkeerde naar Nederland op de vlucht voor de nazi’s, tijdens de Duitse bezetting zat ondergedoken, korte tijd in kamp Westerbork zat opgesloten, na de bevrijding als eerste in Nederland een journalistiekopleiding begon en aan de wieg stond van de communicatiewetenschap in ons land.
De 74-jarige Van Ginneken gaat nu met pensioen. De Baschwitz-biografie is zijn laatste boek. Eerder, in 2004, stopte hij al met het doceren aan de vakgroep communicatiewetenschap aan de Universiteit van Amsterdam.

Een gesprek over het commerciële en propagandistische karakter van de nieuwsmedia.

In de jaren zeventig was er vanuit de Nederlandse communicatiewetenschap veel kritiek op het ‘kapitalistische’ karakter van de pers. Sindsdien is de invloed van adverteerders alleen maar toegenomen en is de Nederlandse krantenmarkt een semi-monopolie geworden. Maar de kritiek daarop vanuit de communicatiewetenschap lijkt verstomd. Hoe zie jij dat?

Die is inderdaad afgestorven, maar daar zitten twee kanten aan. De systeemkritiek van de jaren zeventig was te primair en te simpel. Die had in die zin geen bestaansrecht meer. Mijn boek De schepping van de wereld in het nieuws is een poging geweest om te laten zien de commerciële invloeden op de nieuwsmedia complexer zijn dan tot dan toe werd gedacht.

Zijn het inmiddels de adverteerders die bepalen of een publicatie kan overleven? Zo ja, welke gevolgen heeft dit gehad voor de manier waarop ons het nieuws wordt gepresenteerd?

Adverteerders oefenen zelden rechtstreeks invloed uit. Als je een lelijk stuk schrijft over bodymilk van Dove is het niet zo dat meneer Unilever op hoge poten met de hoofdredactie belt. Het belangrijkste hier is wat ik heb genoemd het ‘Umfeld’. Er zijn bepaalde redactionele omgevingen waarin een adverteerder graag verschijnt. Glossy-magazines bijvoorbeeld. Die krijgen maar een fractie van hun inkomsten uit de verkoop van losse nummers. Het grootste deel komt uit dure advertenties. Die bladen staan vol redactioneel materiaal waar adverteerders graag tussen willen staan. Stukje over mode, een nieuwe bodycrème, leuke reisjes. De glossy’s venten comfortabele illusies uit die zich helemaal hebben losgezongen van de werkelijkheid.
Het omgekeerde zie je bij een blad als de Groene Amsterdammer, met alsmaar intellectuele stukken, en vroeger: kritisch gezeur over dit is niet goed en dat is niet goed, en de wereld gaat naar de kloten. Dat is voor adverteerders niet erg aantrekkelijk. De Groene heeft een geniaal ding gedaan in de meer dan honderd jaar dat ze bestaan: ze hebben nooit met geld gesmeten, en hebben de verleiding weerstaan geld te lenen om te kunnen expanderen. HP/De Tijd en Vrij Nederland hebben meer financieel risico genomen. Die zijn daardoor van weekbladen tot maandbladen gedegradeerd. Ook het afnemende aantal drank- en tabaksreclames in de opinietijdschriften heeft daar waarschijnlijk aan bijgedragen. Daar bestonden die bladen vroeger goeddeels van.

Je hebt gezegd: “Op zichzelf is er met commercie en reclame niks mis, als de pluriformiteit verder goed gewaarborgd blijft.” Vind jij dat we in Nederland een pluriforme pers hebben?

Op het eerste gezicht als je de kiosk binnenloopt en je ziet al die wanden met bladen, dan denk je: pluriform. Maar dat wordt anders als je ziet dat het bijna allemaal glossy’s en modebladen zijn, dat er nog twee opinieweekbladen over zijn en dat de weekendbijlagen van de kranten zijn verworden tot een soort advertentiefuiken met human interest en rubriekjes over ditjes en datjes. De algemene trend is dat de consumptiepropaganda in de media moeiteloos de echt kritische analyses overstemt.

Wat betreft pluriformiteit: Zien we alle visies die er leven in de maatschappij voldoende weerspiegeld in de Nederlandse pers?

Het is niet zo dat wat het publiek denkt gereflecteerd zou moeten worden in de media. Het is juist de pers die het voortouw zou moeten nemen in het vormen van een visie op wat er in Den Haag gebeurt, hoe onze economie reilt en zeilt, enzovoort. Journalisten worden ervoor betaald kritisch te zijn en met een eigen visie te komen, en dat geldt trouwens ook voor wetenschappers.

We hebben voorbeelden gezien van breed gedragen visies in de maatschappij waar de pers volledig aan voorbij ging. Zoals over de problemen met de multiculturele samenleving, of, meer actueel, over de demonisering van Rusland in de media, waarover in lezersrubrieken veel geklaagd wordt.

Het is waar dat er te weinig en op de verkeerde manier is bericht over problemen die gepaard gingen met de multiculturele samenleving.

Maar je zegt dus eigenlijk: pluriformiteit moet niet komen van een pers die alle geluiden in de samenleving een stem geeft? Pluriformiteit moet komen van journalisten die van bovenaf het publiek vertellen waar de problemen liggen?

Populisme, zoals het genoemd wordt, heeft zeker bijgedragen aan het op de agenda plaatsen van onderwerpen die ten onrechte onbelicht of onderbelicht zijn gebleven. Maar waar het mij om gaat: veel kritiek blijft aan de oppervlakte hangen, graaft niet erg diep, is niet in staat de achterkant van het gelijk inzichtelijk te maken. Er is in de pers te weinig radicale systeemkritiek. Er staan wel kritische artikelen in de krant, maar dat gaat vooral over de ene columnist tegen de andere. Youp van ’t Hek die flink tekeer gaat is natuurlijk wel geestig, maar het is niet wat een kritische pers inhoudt. Het gaat er om dat je redacties uitrust met voldoende middelen om de onderste steen boven te krijgen. Er zou veel meer onderzoeksjournalistiek moeten zijn. Het ideaal van de pers als vierde macht wordt maar in zeer beperkte mate waar gemaakt.

Hoe zie jij de concentratie van de pers? De monopolievorming op de dagbladenmarkt?

Het feit dat er nu twee bedrijven zijn die meer dan negentig procent van kranten in handen hebben hoeft niet per se te leiden tot een slechte journalistiek. Het betekent wel dat winstbejag een grotere rol is gaan spelen. Een onrendabele krantenonderneming kan niet bestaan anno nu. In het verleden waren er veel onrendabele ondernemingen. Die werden gesubsidieerd door de zuil waar ze toe behoorden. Het nadeel daarvan was dat ze de zuil naar de mond praatten. Daar stond tegenover dat ze zich weinig aan de adverteerders gelegen hoefden te laten liggen. Maar in elk geval hadden we in de tijd van de verzuiling wel vijf verschillende ideologieën die met elkaar streden over onderwerpen. Nu is alles onderhorig gemaakt aan de commerciële ideologie, het Umfeld-effect wat ik noemde.

De nieuwsmedia zijn al een halve eeuw een studieobject voor jou geweest. Kun jij nog een krant openslaan of naar een tv-journaal kijken met het doel kennis te nemen van wat er in de wereld gebeurt?

Nee. Ik kan alleen nog naar het nieuws kijken met de vraag: Wat gaat er achter schuil? Waarom is dit opeens in het nieuws? Waarom wordt iets opeens heel groot, terwijl andere zaken nog geen seconde aandacht krijgen? Wie heeft daar belang bij? Was die of die persoon of instelling in de positie om dat nieuws een handje te helpen? Past het binnen een cultuurverschuiving waardoor er opeens iets zichtbaar wordt?

Journaals zijn niet jouw favoriete nieuwsvoorziening?

Zoals de meeste mensen van mijn generatie kijk ik nog trouw naar het journaal, zowel op de Nederlandse als de Franse televisie. Ik zie het televisienieuws als een soort collectieve psychotherapie. Mogelijke bedreigingen van ons wereldbeeld worden opgeroepen, geïdentificeerd, geëtiketteerd, gecategoriseerd, ‘behandeld’ en vervolgens weer opgeborgen. Voor dit doel voert de presentator iedere dag een hele stoet autoriteiten en experts ten tonele. Zij stellen gerust, zodat we onbezorgd kunnen gaan slapen.

Jij hebt vaak gesteld dat objectiviteit niet bestaat, en dus ook niet voor journalisten. Wat is dan volgens jou de juiste grondhouding?

Je moet als journalist kritisch zijn. Geloof nooit meteen wat je verteld wordt. Laat je niks wijsmaken. Je moet je altijd afvragen: ‘Wie heeft er belang bij dat dit verhaal op dit moment bij mij terecht komt?’ Behalve als je te maken krijgt met zoiets als vulkaanuitbarsting in een ver land, dan zal het niet snel gebeuren dat iemand er een speciaal belang bij heeft dat in de krant te krijgen.

Als je als journalist niet objectief kunt zijn, mag je wel geëngageerd zijn?

Het kan legitiem zijn om als journalist begaan te zijn met een bepaalde zaak, en dat je daar alsmaar aandacht voor vraagt. Maar je moet dan uitkijken dat je niet in een bubble belandt, waarin kritische geluiden en relevante tegenspraak je niet meer bereiken.

Wat zijn sinds de jaren zestig de belangrijkste veranderingen die je hebt gezien in de nieuwsmedia?

Over misschien de belangrijkste grote verandering hebben we het al gehad. De media zijn vrijwel allemaal commercieel geworden. De publieke omroepen een beetje minder dan de rest. Maar de strijd om de kijkcijfers werkt deels in het verlengde daarvan.

Een andere grote verandering is de audiovisualisering. Beeld en geluid zijn leidend geworden. Als er geen beeld van is dan zullen de journaals er niet snel mee openen, en dan zullen vervolgens de kranten er minder snel aandacht aan besteden. Het audiovisuele is de belangrijkste bron geworden van informatie en educatie.
De elektronisering heeft er bovendien toe geleid dat elke nieuwtje dat ergens op de wereld bekend wordt een paar seconden later bij ons op internet verschijnt of op de journaals. Met alle hijgerigheid en pseudo-actualiteit van dien.
Dan is er de BN’erisering. Op tv zie je de hele dag Bekende Nederlanders die van het ene naar het andere spelletje rennen en van quiz naar talkshow doorschuiven. Ook in de kranten en bladen is het een komen en gaan van BN’ers.

Je schrijft dat weinig beroepsgroepen zo zelfgenoegzaam en lichtgeraakt zijn als journalisten. Kritische boeken of studies van buiten de beroepsgroep worden vaak unaniem neergesabeld.

Ik leerde al snel dat als je je polemieken op Nederlandse personages en media richtte je dat snel kreeg terugbetaald. Als je je polemieken op het buitenland richtte, bijvoorbeeld op wat er in de VS gebeurde, dan was dat veel veiliger.

Niettemin schreef De Journalist, het toenmalige huisorgaan van de Nederlandse Vereniging van Journalisten, over jouw boek De schepping van de wereld in het nieuws: “Men kan Van Ginnekens boek afdoen als oude, linkse koek. Maar wie het leest, komt net iets te veel voorbeelden tegen die tot nadenken stemmen.”

Ja, dat was fair. Maar verder heeft het boek weinig veranderd. Behalve misschien dat het de grond rijp heeft gemaakt voor de prachtige boeken die Luyendijk later schreef, over deels dezelfde onderwerpen.

Je hebt een boek geschreven over de joods-Duitse Kurt Baschwitz, die je als een van de grondleggers beschouwt van de communicatiewetenschap in Nederland, en die als eerste een journalistenopleiding begon. Wat is het belangrijkste dat je van hem hebt geleerd? 

Het belang van ruimte voor systematische tegenspraak. Die is er vaak niet. Baschwitz heeft dat gemerkt tijdens de opkomst van het nazisme en antisemitisme in Duitsland. Ik heb dat bijvoorbeeld gemerkt aan de vooravond van de Tweede Golfoorlog. Ik heb toen vergeefs lopen leuren met een Nederlands artikel waarin ik uitvoerig beargumenteerde dat die atoomwapens van Saddam Hoessein waarschijnlijk helemaal niet bestonden. Niemand wilde het hebben. Het verscheen uiteindelijk pro forma in een klein wetenschappelijk blad.

Noam Chomsky cum suis hebben vastgesteld dat er in de mainstream media impliciete ‘limits of acceptable discourse’ worden gehanteerd, dat de ruimte voor tegenspraak vaak maar zeer beperkt is. Dat geldt bij uitstek bij hoog-emotionele kwesties in het internationale nieuws, en aan de vooravond van interventies en oorlogen. Het blijkt vaak pas decennia later, dat de werkelijkheid daarbij geweld werd aangedaan. 

Opvallend aan Baschwitz is dat hij een vrije pers en de vrijheid van meningsuiting als voldoende voorwaarden lijkt te zien voor een goed geïnformeerd publiek. Hoe zie jij dat? Is dat niet een beetje naïef?

Baschwitz leefde in een tijd van totalitarisme, crisis en oorlogen. De vrije pers en de vrijheid van meningsuiting stonden toen heel erg onder druk. Later is het allemaal een stuk ingewikkelder geworden. Co-optatie is volgens mij een van de meest effectieve maar goeddeels onzichtbare controlemechanismen in onze maatschappij geworden. Fabrikanten co-opteren wetenschappers en onderzoek die laten zien dat hun producten gezond en geenszins schadelijk zijn. De rijksten in de VS co-opteren een beleid en instellingen die hun visie onderbouwen en veel breder verspreiden dan logisch is. Toppolitici co-opteren staf en lagere echelons die inschikkelijk zijn. In al die gevallen wordt er formeel nergens dwang gebruikt, en blijft de fameuze keuzevrijheid schijnbaar onaangetast.

Bijzonder aan Baschwitz is dat hij tegen de tijdsgeest inging van het Interbellum, toen de democratie onder druk stond, vooral in Duitsland, met de zegen van veel intellectuelen. Die laatsten zagen ‘het volk’ als een bedreiging, als een blinde, kolkende massa die met propaganda in de goede richting moest worden gestuurd.

Baschwitz zag het inderdaad precies andersom. De gewone mensen waren volgens hem begiftigd met gezond verstand en medemenselijkheid. De massa is niet dom, maar wordt steeds door de terreur van een kleine minderheid op één hoop gedreven. Het kwaad kwam vooral van de elites, de intellectuelen inbegrepen. Als het volk al moest worden aangestuurd dan vond Baschwitz dat het moest gebeuren door een beroep te doen op hun goedheid, niet door misbruik te maken van hun zwaktes.

Je beschrijft dat Baschwitz ten tijde van de Weimarrepubliek zag hoe in Duitsland banken, ondernemers en overheden telkens opnieuw probeerden om een vinger in de pap te krijgen bij de pers, op zoek naar politieke steun. Hoe ver reikt volgens jou de invloed van de elites?

Uit het Amerikaanse Project Censored komt naar voren dat kwesties die zowel het bedrijfsleven als de overheid heel erg onwelgevallig zijn niet snel het nieuws halen. Terwijl er continu vaste contacten zijn tussen journalisten en ‘establishment’, zijn er veel minder contacten tussen journalisten en alternatieve nieuwsbronnen. Het grootste deel van het nieuws wordt bepaald door persberichten, persconferenties, officiële gebeurtenissen en uitingen van westerse overheidsinstellingen en bedrijven.

In hoeverre zijn wij allen gehersenspoeld, propaganda-slachtoffers? In hoeverre worden wij in ons denken beïnvloed door The Powers That Be?

In de communicatiewetenschap wordt vaak gewezen op het proces van agendasetting: het establishment en de media bepalen niet zozeer wat we denken, maar waarover we denken, de onderwerpen die ons bezighouden.

Frank Zappa zei: ‘Politics are the entertainment branch of industry.’ Staart de pers zich blind op de poppetjes in de politiek?

Ja. Een steeds groter deel van het nieuws bestaat niet uit serieuze informatie maar uit ‘celebrity theater’. Neem de voormalige premier van Italië, Silvio Berlusconi. Media en publiek waren nauwelijks geïnteresseerd in diens vermeende banden met de maffia en het geheime P2-genootschap, maar des te meer in zijn orgies met minderjarige meisjes. Of neem de voormalige president Bill Clinton. Zijn affaire met een stagiaire overschaduwde lange tijd alles wat zich in de Amerikaanse politiek afspeelde. Zelfs de kat en de hond van de Amerikaanse president krijgen meer aandacht in de internationale media dan sommige grote landen elders bij elkaar.

Terug naar Baschwitz. Die verbleef een deel van de Eerste Wereldoorlog als correspondent in Nederland. Je beschrijft hoe hij zich verbaasde over het gemak waarmee geallieerde propaganda in de Nederlandse kranten verscheen. Zoals het verhaal dat de Duitsers hun gesneuvelde soldaten tot veevoer verwerkten. En ook over de cartoons zoals in de Telegraaf over Duitsers afgebeeld als Neanderthalers die vrouwen verkrachtten en hun slachtoffers kruisigden. Er lijkt weinig te zijn veranderd sindsdien? 

In mijn boek Verborgen Verleiders heb ik een apart hoofdstuk gewijd aan oorlogspropaganda. Ik beschrijf daarin hoe de VS steeds weer met succes de media gebruiken door met hele en halve leugens ‘nieuwe bedreigingen voor het Westen’ en hun oorlogen te verkopen. Het proces van agendasetting speelt daar een belangrijke rol in. De regering van de Verenigde Staten bepaalt meer dan enige andere instelling in de wereld wat mensen bezig houdt. Om een voorbeeld te noemen: iedere paar maanden maakt de Amerikaanse regering bekend dat uit haar satellietwaarnemingen blijkt dat deze of gene vijandige mogendheid ‘gevoelige’ technologie importeert, militaire installaties bouwt of legerdivisies in grensgebieden plaatst en daarmee een bedreiging voor anderen vormt. Vaak nemen de media dergelijke beschuldigingen klakkeloos over. Diezelfde bronnen en media vestigen haast nooit de aandacht erop dat de VS en hun bondgenoten ook voortdurend bezig zijn met de ontwikkeling van niet-conventionele wapensystemen en met de verplaatsing van militaire eenheden op een manier die door anderen als een bedreiging kan worden waargenomen.

Vergis ik mij of wordt er in de communicatiewetenschap nauwelijks nog studie gemaakt van oorlogspropaganda?

Er wordt vrijwel niets aan gedaan. Daarom trappen de regering en het parlement ook steeds opnieuw in leugencampagnes om bepaalde militaire interventies te rechtvaardigen. Keer op keer op keer, zonder dat er iets geleerd wordt. Na een paar jaar zijn die politici weer weg. Vaak worden ze pas kritisch als ze geen verantwoordelijkheid meer dragen.

Je schrijft: “Het principe van hoor- en wederhoor dat voor binnenlands nieuws hoog in het vaandel staat, wordt bij internationale conflicten waarbij het Westen partij is slechts hoogst zelden op een evenwichtige manier toegepast. Zodra een bron als ‘vreemd’ of ‘vijandig’ wordt aangemerkt, krijgt die vaak niet langer een serieuze behandeling.” Misschien heeft dat er mee te maken dat de Amerikanen communicatief sterker zijn dan andere volkeren?

De Amerikaanse pers zit in het hart van het wereldwijde communicatiesysteem, en laat zich in hoge mate aansturen door de autoriteiten. Op een conferentie over de Golfoorlog stelde Ed Cody van The Washington Post dat als er een conflict is waar de VS bij betrokken zijn de Amerikaanse regering met zoveel informatie komt dat het vrijwel automatisch de definitie wordt van wat er aan de hand is. Als er een reporter in Saoedi-Arabië, Koeweit of Bagdad zit die zegt: “Ho, wacht eens even, ik zit hier, ik praat juist met een betrokkene, en die zegt dat het helemaal anders zit”; dan wordt het geluid van die persoon wel doorgegeven, maar het legt geen gewicht in de schaal omdat het overstemd wordt door de lawine aan informatie die de Amerikaanse regering dagelijks over de media uitstort.

Hoe zie jij de strijd van overheden tegen wat ‘nepnieuws’ is gaan heten? Is dat een legitieme strijd? Volgens Cees Hamelink zijn overheden de grootste producenten van nepnieuws en zijn journalisten de belangrijkste distributeurs hiervan.

Hij heeft helemaal gelijk.

Zou Baschwitz zich thuis voelen op de Universiteit van Amsterdam anno 2018? Jouw jongere collega, communicatiewetenschapper Tabe Bergman schrijft: “Ik vermoed dat Baschwitz, (..) wiens boeken (..) over propaganda de nadruk legden op de schuld van de elites voor twee wereldoorlogen en andere ellende, zich nauwelijks thuis zou voelen tussen de wetenschappers van de Universiteit van Amsterdam, die zich, ondanks al hun deugden, hebben toegelegd op kwantitatieve onderzoeken, die moeilijk leesbaar en te doorgronden zijn, zelfs voor de hogeropgeleide leek.”

Tijdens de presentatie van mijn boek in Spui25 in Amsterdam werd de vraag opgeworpen of Baschwitz zou worden aangenomen aan de UvA als hij nu zou solliciteren. De meningen liepen daarover uiteen. Er waren er die weerspraken dat Baschwitz aan de basis heeft gestaan van de communicatiewetenschap. Zij zien Baschwitz eerder als iemand die deel uitmaakte van de voorgeschiedenis, en ook als studeerkamergeleerde. Ik zeg in antwoord daarop: “Erudiet aan de huidige universiteit is eerder een vloek dan een zegen. De huidige universiteit is overgespecialiseerd en overmethodologisch.”