Posted on

Duitse deelstaatpremiers: beëindig sancties Rusland

In het Pinksterweekend vond in St. Petersburg weer het internationale economische forum SPIEF plaats. Daaraan namen talrijke vertegenwoordigers van de Duitse politiek en bedrijfsleven deel. Hun uitspraken getuigen van een ontluikend partijoverstijgend verzet tegen de door de Duitse federale regering gesteunde sancties tegen Rusland. 

Met zo’n 33 graden was het in St. Petersburg ongewoon warm, toen vertegenwoordigers van politiek en bedrijfsleven elkaar ontmoeten voor het SPIEF. De meeste deelnemers kwamen dit jaar uit China. Vladimir Poetins ontmoeting met de Chinese president Xi Jinping vormde de bekronende afsluiting van het forum en werd op de Russische televisie live uitgezonden.

Russisch-Chinese handelsbetrekkingen geïntensiveerd

Sinds de instelling van de Amerikaanse en EU-sancties tegen Rusland vanwege de Krimcrisis vijf jaar geleden, zijn de Russisch-Chinese handelsbetrekkingen geïntensiveerd. China is het inmiddels gelukt veel marktaandelen te winnen, die voorheen door Europese bedrijven bezet waren. Niet in de laatste plaats de Duitse export lijdt hieronder. Na de recente schermutselingen in de Amerikaans-Chinese handelsoorlog, zal het Chinese telecommunicatieconcern Huawei nu in Rusland de uitbouw van het 5G-net ter hand nemen.

Efficiëntiepartnerschap

Ook Duitse bedrijven investeren echter ondanks de sancties weer meer in Rusland. Zo werd onlangs in de buurt van Moskou, in aanwezigheid van minister van Economische Zaken Peter Altmaier, een nieuwe Mercedes-Benz-fabriek geopend. Tijdens het internationale economische forum ondertekende Altmaier een memorandum over een efficiëntiepartnerschap met Rusland, die de economische en technologische samenwerking moet versterken.

Sterk vertegenwoordigd

Sowieso was Duitsland sterk vertegenwoordigd in St. Petersburg. Naast Altmaier waren de deelstaatpremiers van Mecklenburg-Voor-Pommeren, Manuela Schwesig (SPD) en Saksen, Michael Kretschmer (CDU), alsmede deelstaatminister van Economische Zaken Nicole Hoffmeister-Kraut (CDU) met een 40 koppige delegatie uit het economisch sterke Baden-Württemberg aanwezig. Die laatste ontmoette Russische politici en zakenlieden, bezocht het Moskouse innovatiecentrum Skolkovo en de internetgigant Yandex.

Toenemende export en investeringen

De export van de zuidwestelijke deelstaat naar Rusland is na een neergaande trend in 2017 weer duidelijk gestegen. In 2018 lagen de gezamenlijke Duitse directe investeringen bij in totaal 3,3 miljard euro. Vooral in de machine- en autobouw, bij de uitbreiding van de digitalisering en de robotica zien Duitse bedrijven in Rusland kansen. Terwijl de activiteiten van de deelstaatminister uit Stuttgart geen opzien baarde, kreeg de deelstaatpremier van Saksen felle kritiek te verduren. Hij had in de marge van het forum namelijk een ontmoeting met Poetin en nodigde hem uit voor een bezoek aan Dresden.

Partijoverstijgende oproep tot beëindiging sancties

In het belang van Saksen en andere oostelijke Duitse deelstaten riep Kretschmer op tot het beëindigen van de sancties tegen Rusland. Hij stond daarmee niet alleen, want partijoverstijgend vielen collega’s hem bij. Zowel Schwesig als ook de deelstaatpremier van Saksen-Anhalt Reiner Haseloff (CDU) en zijn Thüringer ambtsgenoot Bodo Ramelow (Die Linke) vielen hem bij. Vanuit het westen van Duitsland kreeg Kretschmer steun van de deelstaatpremier van Niedersachsen, Stefan Weil (SPD). “Wat we nu meemaken, levert niets dan schade op”, aldus Weil. De Russische agrarische markt is voor Duitse bedrijven grotendeels verloren, omdat anderen die onder zich verdeeld hebben, aldus de deelstaatpremier. Ook de Brandenburgse deelstaatpremier Dietmar Woidke (SPD) sloot zich nog bij zijn collega’s aan.

CDU-leider staat op voortzetting sancties

CDU-leider Annegret Kramp-Karrenbauer staat er echter op de sancties voort te zetten. Ze negeert daarbij dat de druk op de federale regering om haar opstelling te veranderen niet alleen van deelstaatpolitici komt, maar ook vanuit het bedrijfsleven toeneemt. Kramp-Karrenbauer maakt met haar stellige uitspraken bepaald geen vrienden binnen haar partij en onder de donateurs daarvan. Dit terwijl haar leiderschap toch al steeds meer in twijfel wordt getrokken bij de christendemocraten.

Duitse industrie gefrustreerd

Vertegenwoordigers van de Duitse industrie zijn gefrustreerd door de sancties tegen Rusland en Iran, maar ook door de onzekerheid die de Amerikaans-Chinese handelsoorlog en de Brexit met zich meebrengen en verliezen steeds meer hun geduld met de huidige politiek.

Vooral voor Duitse machinebouwers staat er veel op het spel. Rusland zou een van de sterkste markten voor hen kunnen zijn, vanwege de omvang en de immense behoefte aan modernisering. De gigantische agrarische oppervlakken zouden fabrikanten van landbouwmachines veel op kunnen leveren. Carl Martin Welcker, voorzitter van de brancheorganisatie VDMA, roept op tot beëindiging van de sancties tegen Rusland, omdat deze politiek effectloos en economisch schadelijk zijn.

Ook Matthias Schepp, bestuursvoorzitter van de Duits-Russische Buitenlandse Handelskamer in Moskou oefende kritiek, door er op te wijzen dat Duitse bedrijven in tegenstelling tot anderen in de EU de sancties meer dan vervuld hebben. Dit heeft vooral middenstanders en familiebedrijven getroffen.

Export van deelstaten naar Rusland

In 2014, voor de sancties, behoorde Rusland voor Saksen nog tot de top 10 qua export. In 2018 zakte het land naar de 17e plaats. In absolute cijfers uitgedrukt betekent dat een terugloop van 1,1 miljard euro naar circa 537 miljoen euro aan geëxporteerde waren in 2018. In Thüringen nam het handelsvolume met Rusland daarentegen sinds 2015 met circa 40 procent naar een kleine 300 miljoen euro in 2018. Voor 455 Thüringer bedrijven is Rusland een belangrijke exportmarkt.

Geen zakelijke discussie

In plaats van zakelijk de discussie over de gevolgen van de sancties voor de Duitse economie aan te gaan, gingen de gevestigde federale politiek en media meteen tot de aanval over. Kretschmer werd verweten tegen de AfD aan te schurken, vanwege de deelstaatverkiezingen in september. Door “met Rusland aan te pappen” zou hij kiezers van de AfD terug willen winnen.

Posted on

Coalitie op sterven na dood – Insiders geven Merkel tot herfst

De CDU kalft hard af, de SPD staat op de rand van het graf. Zo kan het niet verder met de ‘grote coalitie’ van bondskanselier Angela Merkel. Dit najaar is het afgelopen.

Zelfs vice-voorzitter van de CDU en deelstaatpremier van Noord-Rijnland-Westfalen, Armin Laschet ziet het einde voor de federale coalitie van christen- en sociaaldemocraten naderen. Tot de herfst zal ze nog wel houden, misschien tot de Kerst, vermoedt Laschet. Zo precies kun je het immers nooit voorspellen. Vervroegde verkiezingen hoeven er van Laschet dan echter niet te komen. Dat terwijl de reguliere verkiezingen pas voor eind 2021 op de rol staan.

Merkel kan Jamaica nog eens proberen

Laschets kijk op de zaak is alleen realistisch wanneer zich op basis van de huidige samenstelling van de Bondsdag een nieuwe meerderheid laat vormen. Dat kan maar één ding betekenen: opnieuw proberen een zogenaamde Jamaica-coalitie van CDU/CSU, Groenen en FDP te vormen. Waar in 2017 de liberalen de stekker uit de onderhandelingen trokken, zouden nu de Groenen dat wel eens kunnen doen. Bij hen zit de weerzin jegens de FDP nog diep. Bovendien kijken zij met een schuin oog naar de peilingen, waarin ze kans maken de grootste partij te worden, mochten vervroegde verkiezingen toch nodig blijken.

SPD vertwijfeld

Voor veel afgevaardigden van CDU en SPD ziet het er in het geval van nieuwe verkiezingen niet rooskleurig uit. De SPD verkeert echter in een staat van vertwijfeling. Het zegt genoeg dat er zelfs niemand was die het partijvoorzitterschap op zich wou nemen, zodat er uiteindelijk een trio de zaak waarneemt, waaronder een deelstaatpremier die verkiezing na verkiezing verloor. Het scenario voor de komende maanden tekent zich reeds duidelijk af: de sociaaldemocraten zullen sterk verliezen in de deelstaatverkiezingen in Brandenburg, Saksen en Thüringen in september en oktober. Daarna zullen ze alsnog een nieuwe partijleider kiezen, die de SPD uit de coalitie met Angela Merkel haalt en zo snel mogelijk op nieuwe verkiezingen aanstuurt. En dan maar hopen dat het resultaat onder de nieuwe leider en na de breuk met Merkel  nog wat meevalt.

Groenen nu belangrijkste concurrent CDU

Ook de unie van CDU en CSU moet intussen hopen dat de trend nog keert. Het overnemen van standpunten van de Groenen heeft een poos electoraal gewerkt, maar nu zijn de Groenen zelf de grote concurrent in de verkiezingen. In de afgelopen tijd hoefden de Groenen hun eisen alleen maar verder op te voeren, daarbij ondersteund door gewillige media. Zonder duidelijke koerswijziging hoeven de christendemocraten echter niet op een herleving te rekenen. Het lastige daarbij is dat de christendemocraten in het westen vooral met de Groenen en in het oosten vooral met de AfD moeten concurreren.

AKK niet in staat tot nieuwe koers

De weinige aarzelende aanzetten die de nieuwe CDU-partijleider Annegret Kramp-Karrenbauer deed om de CDU weer een wat conservatiever imago te geven, kwamen haar vooral op kritiek te staan. Het ontbreekt haar aan overtuiging en kracht, maar ook aan meer dan oppervlakkige steun in de partij om een nieuwe koers door te zetten. Als Merkel aftreedt als bondskanselier, ligt de vraag wie de CDU in nieuwe verkiezingen zal aanvoeren dan ook nog open.

AfD stagneert

Ondertussen slaagt de AfD er de laatste tijd nauwelijks in om te profiteren van de misère bij CDU/CSU en SPD. De afhakende kiezers van die partijen worden vooral niet-stemmers. De aanhoudende media-aanvallen op de nationaal-conservatieven dragen zeker bij aan deze stagnatie. Interne conflicten maken het tegenstanders daarbij gemakkelijk om de jonge partij als onserieus weg te zetten. Het gebrek aan ernst is echter ook een belangrijke reden waarom veel Duitsers zich van de clichématige en op sentimenten spelende politiek van de gevestigde partijen afkeren.

Posted on

Kramp-Karrenbauer onder druk om Altmaier in te ruilen voor Merz

Uitgerekend een partijgenoot uit haar eigen deelstaat, minister van Economische Zaken Peter Altmaier, zou CDU-leider Annegret Kramp-Karrenbauer nu op moeten offeren om plaats te maken voor haar toenmalige concurrent voor het partijleiderschap, Friedrich Merz.

Als toegewijd chef van Merkels Kanzleramt ten tijde van de immigratiecrisis speelde de Saarlander Peter Altmaier de rol van bliksemafleider voor de bondskanselier, toen deze in het nauw kwam. Ook nu richt de kritiek van de rechtervleugel van de partij zich eigenlijk tegen de weifelende Kramp-Karrenbauer, maar treft ze opnieuw Altmaier, nu als minister van Economische Zaken. De ondernemersorganisaties roepen op tot het inruilen van Altmaier voor Friedrich Merz.

http://www.novini.nl/altmaier-merkels-crisismanager/

Plaatsvervangende discussie

De Unie van CDU en CSU kan zich momenteel echter geen debat over personele bezetting veroorloven, want dat zou onvermijdelijk ook discussie over de minister van Defensie en de bondskanselier in gang zetten. Velen die eigenlijk op Angela Merkel doelen, maar het niet aandurven dat te berde te brengen, oefenen in plaats daarvan kritiek op Altmaier. Niet toevallig hebben zich derhalve fractievoorzitter Ralph Brinkhaus en zijn vice Alexander Dobrindt (CSU), beide niet bepaald vrienden van Altmaier, demonstratief achter hem gesteld. Zoals bekend is het in de geen goed teken voor de positie van een minister, wanneer zijn partijgenoten het nodig achten hem ongevraagd in verdediging te nemen.

Merz onder Merkel?

Merz zou weliswaar graag minister worden, zoals hij zelf gezegd heeft, maar of hij daarbij aan een post onder Merkel denkt is een andere vraag. Hij heeft zich destijds immers vanwege haar uit de politiek teruggetrokken. Wanneer hij nu onder haar weer terug zou keren, zou dit met Merkel, die volgens Wolfgang Schäuble slecht met kritiek om kan gaan, zeker tot nieuwe conflicten leiden. Wellicht was de angst daarvoor voor sommige CDU-partijbaronnen ook een reden om destijds Merz’ niet te steunen in de race om het partijleiderschap.

Berlijn sluit de rangen

Kramp-Karrenbauer heeft haar toenmalige concurrent echter nodig. Merz staat symbool voor de rechtervleugel van de partij, die zij aan haar kant moet zien te krijgen. Dan kan ze zich namelijk aan andere zaken wijden dan het bij elkaar houden van de verschillende vleugels. Juist omdat men Merz liever vandaag dan morgen nodig heeft, sluit de partij demonstratief de rangen achter Altmaier, die nooit te beroerd was om Merkels vuile werk op te knappen tijdens de asielcrisis. Dat de ondernemers hun begrijpelijke ontevredenheid over de grote coalitie nu op Altmaier afreageren – hij kon net zo goed een SPD’er zijn, zo klinkt het achter de schermen – zou volgens CDU-politici niet fair zijn.

Verkiezingsdebacle

Dat de CDU het lucratieve ministerie van Financiën verloor en het ondankbare ministerie van Economische Zaken er voor terug kreeg, was mede het resultaat van het verkiezingsdebacle in de laatste Bondsdagverkiezingen. En dat debacle was een gevolg van Merkels asielbeleid, waarvoor Altmaiers kop nu indirect alsnog moet rollen.

Economische competentie

De jurist Altmaier heeft Economische Zaken niet gekregen omdat hij er affiniteit mee heeft, maar enkel om dat niemand anders de positie wilde. In een jaar waarin naast de Europese Parlementsverkiezingen nog vier landdagen (Bremen, Brandenburg, Saksen en Thüringen) en talrijke gemeentelijke verkiezingen op de rol staan, zou Merz de economische competentie die ooit de kracht van de CDU/CSU was, aanzienlijk beter in de verf kunnen zetten. Vele partijgenoten zien in hem de ideale minister van Economische Zaken.

Conflictschuw

Altmaier heeft in zijn hoedanigheid van coördinator van de immigratiecrisis laten zien conflicten te schuwen en heeft net als Merkel de neiging om die uit te zitten in plaats van op te lossen. Dat is echter in de economie, waar beslissingen die op zich laten wachten geld kosten, funest. Derhalve is Altmaier bij industrie en middenstand, twee domeinen waar de CDU ooit domineerde, in ongenade gevallen.

Positie Kramp-Karrenbauer ter discussie

Na de nipte overwinning van Kramp-Karrenbauer in de race om het partijleiderschap, zijn de door velen geanticipeerde twisten binnen de Unie uitgebleven. Fervente ondersteuners van Merz hebben zich verzoend met de nieuwe partijleidster. Niettemin weet Kramp-Karrenbauer dat het beter is Merz in haar kamp te halen dan als potentiële tegenstander te houden. Dat haar positie binnen de partij nu al weer ter discussie staat, laat zien dat de nieuwe partijleidster haar onduidelijke koers moet beëindigen. Die is namelijk niet alleen ten aanzien van de economie funest. Ook in de peilingen heeft de CDU sinds de leiderschapswissel in december nog geen winst kunnen boeken.

Posted on

‘Duitse economie leed al 100 miljard euro schade door sancties tegen Rusland’

Sinds het instellen van de sancties tegen Rusland door het Westen in 2014 hebben al meer dan 1300 Duitse bedrijven Rusland verlaten. Dat meldde Wolfgang Büchele van de Ost-Ausschuss der Deutschen Wirtschaft.

Vijf jaar geleden waren nog 6.000 Duitse firma’s met Duits kapitaal op de Russische markt actief. Eind 2018 was hun aantal volgens Büchele echter geslonken tot 4700. Daarbij zijn de grotere spelers overigens gebleven.

Nieuwe Amerikaanse sancties

Geen van de bedrijven zou er normaliter belang bij hebben om de Russische markt te verlaten, aldus Büchele, maar omdat nieuwe Amerikaanse sancties dreigden, hebben de firma’s die Rusland verlieten het risico niet meer aangedurfd.

Schade Duitse economie

De voorzitter van het samenwerkingsverband becijferde de schade die de Duitse economie door de sancties tegen Rusland reeds geleden heeft op 100 miljard euro. Hij riep Duitse bedrijven op de samenwerking met Rusland ook in de toekomst voort te zetten.

Posted on

Keuze voor nieuwe voorzitter bepaalt toekomst CDU

Na 18 jaar aan het hoofd van de CDU treedt Angela Merkel af als partijleider. Ook haar bondskanselierschap loopt ten einde. Wie haar opvolgt kan de Bondsrepubliek op een ander spoor zetten. 

In Hamburg wordt dit weekeinde op het federale congres van de CDU een nieuw partijbestuur gekozen. Eind oktober heeft Merkel bekend gemaakt niet opnieuw te kandideren voor het partijvoorzitterschap. Reeds enkele weken touren nu de kandidaten Annegret Kramp-Karrenbauer, Jens Spahn en Friedrich Merz door het land en treden op bij regionale conferenties van de partij. Al met al hebben zich twaalf kandidaten aangemeld, maar alleen deze drie hebben een goede kans.

Trekt Spahn zich terug?

De 56-jarige oud-deelstaatpremier van het Saarland, binnen de partij dikwijls kortweg AKK genoemd, ligt volgens de officiële peilingen voor. Maar de 62-jarige ex-politicus en zakenadvocaat Friedrich Merz geniet aan de basis grote sympathie. Minister van Gezondheid Jens Spahn is met zijn 38 jaar de jongste kandidaat van de drie. Hij geldt als de geringste kanshebber, maar is een getalenteerde pr-man en tacticus.

In de partij valt over Spahn te beluisteren dat hij vanwege zijn leeftijd nog wel wat kan wachten. Het zou voor hem alleen een testronde zijn, om zijn kansen te peilen en zijn bekendheid te vergroten. In veel opzichten heeft hij vergelijkbare standpunten als zijn concurrent Merz. Hierdoor is Kramp-Karrenbauer in die zin in het voordeel, dat zij de linkervleugel van de partij voor zichzelf alleen heeft. Het wordt dan ook niet uitgesloten dat Spahn zich op het laatste moment terugtrekt uit de race ten gunste van Merz.

Krachtsverhoudingen

De krachtsverhoudingen binnen de partij zijn moeilijk in te schatten. AKK geldt als vertrouweling van Merkel. Diverse partijbonzen hebben dan ook het nodige gedaan om vooral Merz als belangrijkste concurrent in diskrediet te brengen. In Berlijn vertellen journalisten dat door het team van de Saarlandse oud-deelstaatpremier het verhaal de wereld in geholpen is dat de miljonair Merz per helikopter naar optredens zou reizen.

Kramp-Karrenbauer, die sinds haar verkiezing tot secretaris van de federale CDU afgelopen februari intensief door het land gereisd is om de partijbasis te ontmoeten, is een beroepspolitica. Buiten haar loopbaan binnen de partij, heeft ze geen enkele werkervaring. Ze kent het politieke bedrijf en weet aan de juiste touwtjes te trekken. Ook in haar omgeving heerst echter onzekerheid.

Merkel houdt zich er angstvallig buiten

Sinds Ralph Brinkhaus het verrassend won van de Merkel-vertrouweling Volker Kauder in de race om het voorzitterschap van de CDU/CSU-fractie in de Bondsdag, geldt een aanbeveling van de bondskanselier niet meer per se als een vrijkaart, in tegendeel. Zodoende hebben Merkel en haar entourage zich dan ook angstvallig buiten de campagne gehouden.

Het duidelijkst was dit in Noord-Rijnland-Westfalen te zien. 296 van de 1001 afgevaardigden die over het partijvoorzitterschap zullen stemmen, horen bij deze grootste regionale afdeling. Zowel Merz als Spahn zijn afkomstig uit deze deelstaat. Het bestuur van de regionale partijafdeling, onder leiding van Merkel-aanhanger Armin Laschet, heeft echter geen aanbeveling gedaan voor een van de kandidaten.

Nek-aan-nek-race

De drie meest kansrijke kandidaten presenteerden zich op in totaal acht regionale conferenties, waar vooral de goed georganiseerde AKK-aanhang van zich liet horen. Maar onder de afgevaardigden ziet het er naar verluidt anders uit. In NRW zou het een nek-aan-nek-race zijn tussen Merz en AKK, waarbij die eerste een lichte voorsprong zou hebben.

Uit Baden-Württemberg komen geruchten dat zo’n driekwart van de afgevaardigden reeds besloten zou hebben Merz te steunen. En Hessen en Rijnland-Palts zou er nog geen duidelijke voorkeur bestaan. De noordelijke regio-afdelingen, waarvan qua grootte vooral Nedersaksen belangrijk is, zouden meer naar Kramp-Karrenbauer neigen.

In de voormalige DDR, waar de regionale CDU-afdelingen in 2019 zware verkiezingscampagnes te wachten staan, is de stemming verdeeld. Kramp-Karrenbauer doet het goed vanwege haar ervaring in de provincie, maar Merz wordt eerder toevertrouwd kiezers terug te winnen op de AfD.

Merz optimistisch

Merz liet zich onlangs optimistisch uit over zijn kansen om de race om het partijvoorzitterschap te winnen: “Het is niet alleen mijn bedoeling, maar ook mijn vaste overtuiging dat ik de volgende partijvoorzitter wordt.” Na zijn verkiezing zou hij eerst “een uitvoerig en vertrouwelijk gesprek met Angela Merkel voeren.” Ook wil hij alle mensen aanschrijven die in de afgelopen jaren hun lidmaatschap van de CDU hebben opgezegd en ze vragen om terug te keren.

De oud-fractievoorzitter deed tijdens de campagne een poging een spagaat uit te voeren. Enerzijds gaf hij met kritiek op het geldende asielrecht signalen af aan rechtse kiezers, anderzijds zette hij de AfD weg als nationaal-socialisten.

Afrekening

Het immigratiebeleid was het dominante thema in de afgelopen weken. De vrees van het partijestablishment voor een afrekening met Merkel  – en iedereen die haar gesteund heeft, zij zelf dus –  is zo groot, dat zelfs AKK recent enige afstand nam van Merkels beleid. De burgers en ook partijleden hebben het gevoel gehad dat de partij hun zorgen en “terechte angsten” niet serieus nam, aldus Kramp-Karrenbauer. “Dan mag het niet verbazen dat deze mensen omzien naar partijen waarvan ze tenminste de indruk hebben dat die zich er wel mee bezig houden”, zo stelde onder impliciete verwijzing naar de AfD.

In Hamburg zal het er dit weekeinde op aan komen wie de stemming onder de afgevaardigden het beste weet te treffen. Hoewel Kramp-Karrenbauer als favoriet geldt, neemt bij haar aanhangers de vrees toe dat Merz tijdens het congres er nog in zou kunnen slagen de stemming te doen omslaan. Want AKK geldt niet bepaald als een enthousiasmerend spreker. Ook daarin staat ze overigens dicht bij Merkel.

http://www.novini.nl/merkels-opvolger-wacht-een-explosieve-erfenis/

Posted on

Merkels opvolger wacht een explosieve erfenis

Merkel kocht de politieke stabiliteit van haar kanselierschap op kosten van een toekomst die nu langzaam aanbreekt.

Wie een persoon van dergelijke historische impact als Angela Merkel opvolgt, moet zich voorbereiden op een zware tijd. De manier waarop Merkel met de problemen van haar tijd omging, maakt het voor de toekomstige leider van de CDU bijzonder moeilijk.

Tijdbommen

Het was en is typisch voor de scheidende partijleidster en voorlopig nog bondskanselier om geen enkel probleem echt op te lossen. Steeds ging het haar er vooral om de negatieve uitwerking van een crisis op haar eigen machtspositie te verminderen. Maar niet om een optredend gevaar in de kern te bestrijden en zo duurzaam onschadelijk te maken. Zodoende laat Merkel voor haar opvolger een arsenaal van tijdbommen achter, die een voor een af zullen gaan.

Of het nu gaat om de Energiewende, de ‘euroredding’, het verval van de Bundeswehr, de uitdijende immigratie en de gevolgen daarvan, zoals de afbrokkelende binnenlandse veiligheid en een uit elkaar groeiende samenleving, een opgeblazen verzorgingsstaat (die ondanks stevige conjunctuur alleen in 2017 al twee keer zo snel groeide als de economie) of het eroderende partijensysteem na de trek naar links van de Unie van CDU en CSU. Alles waarmee de CDU-leidster haar land de afgelopen jaren opgezadeld heeft, zal zijn volle explosieve uitwerking pas na het tijdperk Merkel als CDU-leidster en bondskanselier ontvouwen. Pas dan zal deze karaktertrek van Merkels regeringsstijl zich volledig wreken.

‘Goede toekomst’ brokkelt

De vrouw die nu al meer dan 13 jaar aan het hoofd van de Duitse regering staat, heeft de problemen echter niet alleen voor zich uitgeschoven. Ze heeft ze op deze manier ook steeds ernstig vergroot. Maar in veel gevallen wel zonder dat haar tijdgenoten dit onmiddellijk merkten, zodat ze zich overwegend rustig en veilig voelden onder haar bewind.

Bij het slotstuk van het tijdperk Merkel begint de illusie van de “goede toekomst” die de vertrekkende CDU-leider de Duitsers een- en andermaal voorgespiegeld heeft, echter scheurtjes te vertonen. En dit zeker niet alleen ter zaken van asiel en immigratie, waar het verraderlijk goede gevoel al aanzienlijk omgeslagen is onder indruk van de dagelijkse realiteit. Eigenlijk failliete bedrijven en banken, die een vertraagd gevolg zijn van de ‘euroredding’ en het daarvoor afgedwongen nulrentebeleid, kunnen al heel snel een hausse in gang zetten die Duitsland en daarmee Europa economisch in zwaar weer zullen storten.

Daarmee zal ook een abrupt einde komen aan de (momenteel zeer ruime) financiële speelruimte van de Duitse staat. Hoe en waarmee dan al de opgespaarde problemen uit het Merkel-tijdperk opgelost moeten worden, staat in de sterren geschreven. Wie de partijleidster ook opvolgt, hij/zij zal de CDU juist in die toekomst moeten leiden op kosten waarvan de huidige bondskanselier de politieke stabiliteit van haar bewind gekocht heeft.

Posted on

Altmaier – Merkels crisismanager

Peter Altmaier, federaal minister voor Economie en Energie, is al 20 jaar lid van de Duitse bondsdag. Hij was minister van Milieu, minister voor Bijzondere Opdrachten en chef van het Kanzleramt. Bovenal is hij vanouds een belangrijke vertrouweling van Merkel. Aan deze taak wijdt hij zich met overgave.

Immigratiechaos

Altmaier is een bewezen crisismanager, zo heet het. Kwalificatie genoeg om in oktober 2015 door de bondskanselier benoemd te worden tot algemeen coördinator van de door haar veroorzaakte immigratiechaos. Sindsdien doet Altmaier zijn best om Merkels grootste fouten te bagatelliseren en onder het tapijt te vegen.

“Duitsland heeft een zeer succesvolle bondskanselier”, zo zei hij eind 2017 vrolijk. In een interview met het dagblad Die Welt over de asielcrisis liet hij onlangs weten: “In feite zijn we de uitdagingen goed meester geworden”. In de CDU had er alleen “veel eerder en breder” over het immigratiebeleid gediscussieerd moeten worden om meer acceptatie onder de bevolking te bewerkstelligen. Dit heeft men volgens Altmaier verwaarloosd.

Migratiepact

Ervan geleerd heeft hij echter niet, want recenter hebben de Altmaier-achtigen binnen de CDU weer hun best gedaan om iedere discussie over het Migratiepact van de VN in de kiem te smoren. De coördinator voegt er tot overmaat van arrogantie nog aan toe dat, als men in de CDU meer had gediscussieerd over de ‘welkomscultuur’ en het openstellen van de grenzen in 2015, men “hoogstwaarschijnlijk precies zo besloten” zou hebben. Volstrekte minachting voor de partijbasis!

Debat

Dat er ook buiten de CDU debatten gevoerd moeten worden, in plaats van ze tegen te houden en de mensen die ze op de agenda proberen te zetten voor extreemrechts te verslijten, komt bij Altmaier niet eens op. Sowieso leken debatten over het asielbeleid hem altijd al te storen. Zo stelde hij in een talkshow dat zijn partij er over na moest denken, hoe ze de indruk tegen kon gaan “dat alles in dit land alleen om vluchtelingen draait”. De mensen zouden zich volgens hem afvragen of er niet ook nog andere problemen zijn. Een dergelijke cynische omgang met burgers is al jaren kenmerkend voor de invloedrijke CDU-partijbaron.

Oogkleppen

Als Altmaier zijn tunnelvisie in de richting van Merkel ook eens had verplaatst naar de “gewone mensen” waarvan hij zo dikwijls spreekt, dan zou hem zeker zijn opgevallen dat daar wel degelijk behoefte bestaat aan discussie. Over het feit dat de Duitse overheid zich nauwelijks nog inspant voor uitzettingen, dat honderdduizenden afgewezen asielzoekers daarom niet hoeven te vertrekken, velen van de radar verdwijnen, velen herhaaldelijk illegaal inreizen. Of dat er nog altijd 15.000 nieuwkomelingen per maand geregistreerd worden. Dat niet weinigen misbruik maken van het uitkeringsstelsel. En dat de criminaliteitsstatistieken laten zien hoe onverantwoord het beleid van Merkel was.

Zware politieke fouten laten zich misschien een tijdje verdoezelen, maar de gevolgen ervan niet. Ook ‘crisismanager’ Altmaier zal het niet schaffen, hoezeer hij Merkel ook blijft verdedigen.

Posted on

Merkel is de partij – Wat gebeurt er met de CDU als Merkel met pensioen gaat?

Duivels zelfgenoegzaam grijnzen kan hij als geen ander. Toen de televisietante hem de donderdag na de Bondsdagverkiezingen met het gerucht confronteerde dat de liberalen al het ministerie van Financiën voor zich opeisten, hapte Jürgen Trittin naar hartenlust toe. Zo kennen we de FDP weer, meesmuilde hij. De onderhandelingen over een Jamaica-coalitie waren nog niet eens begonnen, of de liberalen “loeren” alweer op posten, aldus de oudgediende van de Groenen.

Nog niet eens begonnen? Misschien was Trittin niet helemaal op de hoogte, of jokte hij? Een dag later kwam de Rheinische Post in ieder geval met een papiertje op de proppen, waaruit zou blijken dat Groenen en FDP al gesprekken voerden en – dus toch! – zelfs als de gewenste ministeries onder elkaar verdeeld hadden.

Ondertussen kletst scheidend SPD-fractievoorzitter Thomas Oppermann in de camera, dat er toch nog een mogelijkheid bestaat dat er opnieuw een grote coalitie komt. Is dat gemeend? Nauwelijks: de sociaaldemocraten hebben net voor de tweede keer meegemaakt hoe CDU-leider Merkel hun partij leeggezogen heeft. In 2009, na de eerste grote coalitie met Merkel, tuimelde de SPD al naar haar tot dan toe slechtste resultaat sinds de jaren ’30, en nu naar een nog slechter resultaat. Dat beneemt je op een gegeven moment de lust tot verder samenwerking. De oud-fractievoorzitter komt derhalve dan ook met een onvervulbare voorwaarde voor zijn schijnbare aanbod tot samenwerking: Merkel moet weg.

Tentakels

De CDU zonder Merkel er bovenop? Onvoorstelbaar. Terwijl Groenen en CSU van weerszijden rode lijnen trekken bij het begrip ‘bovengrens’ (aan het aantal asielzoekers) en de FDP verkondigt dat het de Franse vrijpostigheid met betrekking tot de Duitse schatkist “categorisch” afwijst, terwijl met andere woorden alle andere Jamaicanen zich profileren, heerst in de CDU nagenoeg complete stilte. Een pietepeuterig klein beetje Merkel-kritiek hooguit, maar dan slechts van de usual suspects en – dat is bepalend – zonder merkbare weerklank in de partij.

Deze stilte, deze bleekheid maakt voor iedereen duidelijk: Het is Merkel gelukt. De CDU bestaat nog slechts uit haar en een geheel aan haar persoonlijk toegewijde hofhouding, de rest is opsiering of gewillig voetvolk. Met wie willen de sociaaldemocraten dus een coalitie vormen? Met een CDU zonder de leider tot nu toe, terwijl de CDU toch alleen uit Merkel en haar tentakels bestaat? Dat gaat dus puur fysiek al niet.

Uit het hol van de koppotige, het Kanzleramt, klinkt ondertussen de trieste boodschap, dat de vorming van een nieuwe regering wel tot begin volgend jaar kan duren. Bij de vorige grote coalitie heeft men het net voor de Kerst voor elkaar kunnen krijgen, zo riep minister van Algemene Zaken Peter Altmaier in herinnering. Maar ditmaal wordt het mogelijk nog ingewikkelder.

Als we dan toch verder in de toekomst kijken, dan kunnen we nog wel een stap verder gaan. Het is allicht schokkend nieuws, maar zelfs Angela Merkel zal niet eeuwig aan haar zetel kunnen blijven kleven, ze wordt er per slot van rekening niet jonger op.

Pensioneert Merkel, pensioneert de CDU

Maar wat moet er na haar vertrek van de CDU worden, aangezien ze partij compleet in beslag heeft genomen? Zoals het er nu uitziet, trekt de bondskanselier haar partij dan als het ware mee in haar pensionering. Na Merkels troonsafstand trekken de tentakels misschien nog wat in de modder, om zich dan in het beste geval te ontwikkelen tot een nieuwe versie van de vooroorlogse Zentrumspartei, die ter grootte van de huidige FDP verloren gaat tussen de andere fracties onder de Rijksdagkoepel.

In ettelijke andere Europese landen verging het de ooit zo machtige christendemocraten vergelijkbaar, in het bijzonder in Italië. Dit zou het grote moment voor de AfD kunnen worden om door te breken als rechtse volkspartij.

Europese normaliteit

Jeff Kornblum, ooit Amerikaans ambassadeur in Duitsland en nog altijd in Berlijn woonachtig, ziet de komst van de blauwen in de Bondsdag dan ook als niet meer dan een teken dat Duitsland op weg is naar de Europese normaliteit, meer niet.

In een land als Duitsland betekent ‘normaliteit’ echter al bijna zoiets als een revolutie. En zo voelen de gebeurtenissen waarvan we getuige zijn voor veel Duitsers dan ook. Om daarmee enigermate in het reine te komen, moet men wel een nieuwe, minder propagandabelaste blik op de jonge concurrentie werpen. En op dat vlak lijkt er zowaar ook iets te gebeuren. Stukje bij beetje lijkt het bij de experts te gaan dagen dat ze er met hun zorgvuldig opgebouwde beeld van de ‘typische’ AfD-kiezer grotendeels naast zaten. Tot nu toe klonk het uit aller monden: Afgehaakte moderniseringsverliezers zijn het, ordinaire nazi’s, domkoppen of mensen met ‘diffuse’ angsten en een xenofoob wereldbeeld.

Vooroordelen

Met dit simplistische vooroordeel in het hoofd stroopten ze in scharen het land af en waren dan steeds helemaal beduusd, wanneer ze in de ontmoeting met daadwerkelijke AfD-sympathisanten en -politici dikwijls op intelligente, goed opgeleide en redelijk verdienende, in de omgang beschaafde middenklassers stuitten. Dan kwam het er op aan de nazi of de afhaker uit dit type te persen.

Als ook dat niet lukte, bleven er nog twee verklaringen over: Ofwel desbetreffende persoon was slechts een naar voren geschoven uithangbord dan wel een zeer zeldzame uitzondering. Met deze verklaringen kon men iedere falsificatie van de eigen vooronderstelling afweren en zijn ressentimenten overeind houden tot het volgende ‘onderzoek’. Sinds 24 september valt echter nauwelijks nog te bestrijden dat de kleine booswichten ‘uit het midden van de samenleving’ stammen en niet uit de goot. Alleen zo kon de AfD ook zo groot worden.

Had men dat ook niet veel eerder kunnen zien? Dat is nu het probleem: de journalisten en maatschappijwetenschappers waarover we het hier hebben, hebben zich er al langer op toegelegd niet meer naar de waarheid te zoeken, maar om propagandistisch bruikbare bevindingen te strikken. Die hebben ze dan in pseudowetenschappelijk Koeterwaals verpakt als onderzoek verkocht of, in het geval van journalisten, zo gepresenteerd dat het er geloofwaardig uit zag en er door velen voor de waarheid gehouden kon worden. Tragisch genoeg gingen de makers op een gegeven moment in hun eigen producten geloven, zodat ze de vaardigheid verloren om te onderscheiden tussen hun eigen kletspraat en de werkelijkheid. Maar wat zou het, voor de waarheid is het nooit te laat en – zoals gezegd – de eerste experts beginnen er daadwerkelijk naar te tasten. Dat is toch al iets!

Drehhofer

Ondertussen zal menig verliezer van de verkiezingen zich geleidelijk van de volle omvang van de catastrofe bewust worden, die zich aan hem voltrokken heeft. De CSU bijvoorbeeld, die zich al weer de volgende penarie in gerommeld ziet worden en toch eindelijk bang begint te worden. CSU-leider Horst Seehofe heeft al zo vaak gedraaid, dat zijn partij uiteindelijk haar oriëntatie verloren is en talrijke kiezers erbij. 

In 2015 stelde Seehofer zich stoer op, dreigde te klagen tegen Merkels openstellen van de grenzen, dreigde zelfs met het vertrek van het CSU-smaldeel uit de gezamenlijke Bondsdagfractie met de CDU en stelde knetterende ultimatums. Er gebeurde vervolgens nooit iets, maar met het verbale geweld verzekerde Seehofer het Beierse deel van de Union in ieder geval van het etiket ‘rechtervleugel’ en zichzelf van het etiket ‘Merkel-criticus’.

Die etiketten trok Seehofer er echter zelf weer af, toen hij voor de verkiezingen volledige trouw zwoer aan Merkel. Na de verkiezingen wil hij nu ineens weer naar rechts om daar “de rechterflank te dichten”, om vervolgens met de Groenen over een coalitie te gaan onderhandelen.

De schare Beierse conservatieven die het nog mee kunnen maken, wordt zo steeds kleiner. Veel Beierse kiezers kunnen op het laatst bij de meest recente pirouette van ‘Drehhofer’ hun evenwicht verloren hebben en bij de verkiezingen voor de Beierse landdag in het najaar van 2018 naar het AfD-kamp kantelen. Ook de CSU mag meegenieten van hoe Merkel de CDU opgebruikt.

Posted on

De machtigen hebben het moeilijk met de democratie

De gebeurtenissen tuimelen over elkaar heen. ‘Het’ is gebeurt, in Berlijn lopen ze radeloos door elkaar.  Jakob Augstein van het weekblad Der Spiegel geeft woorden aan de hijgende paniek: “Nazi’s in de Bondsdag”! Wie heeft die gekozen? De vroegere hoofdredacteur van het weekblad Focus, Helmut Markwort verried al voor de verkiezingen dat hij persoonlijk niemand kent die op de AfD stemt en ook niemand die iemand kent die op de ‘Blauwen’ wil stemmen.

Helmut Markwort is een bedaagde man, een typische FDP-aanhanger, laat zich met andere woorden niet zo snel onrustig maken. De gebeurtenis van 24 september hoefde hem dan ook bij lange na niet dermate van zijn stuk te brengen als bijvoorbeeld een Augstein. Markworts citaat geeft echter wel duidelijkheid over hoe ver de ‘media-elite’ van de Bondsrepubliek zich verwijderd heeft van een toch niet gering deel van de bevolking – hij kent zelfs niemand die er eentje kent, alsof ze op verschillende continenten wonen.

De Hitler-kaart

Wat de auteur van Der Spiegel diep moet ergeren, is de voorzienbare ervaring dat zijn rammelende charge nergens toe leidt. Nog niet zo lang geleden kon hij met het Nazi-etiket angst en beven verbreiden onder AfD-aanhangers. Decennia lang deinsden Duitsers terug, wanneer iemand ze met Hitlerij in verband bracht. De Israëlische schrijver en regisseur Ephraim Kishon heeft dit Duitse spelletje decennia geleden al eens uit de doeken gedaan: Wie onder Duitsers een debat wil ‘winnen’, die hoeft alleen maar op het juiste moment met een zo verontwaardigd mogelijke oogopslag “Hitler!” te roepen, en de opponent  heeft geen schijn van kans meer.

Dit Duitse spel werkte zo goed, dat steeds meer mensen er aan mee wilden doen. Ten slotte hitlerde het bij iedere nog zo banale gelegenheid: Het noemen van bepaalde cijfers uit de criminaliteitsstatistieken, het aanhalen van niet-vreedzame soera’s uit de koran, de verwijzing naar wettelijke regelingen met betrekking tot grenscontroles en dergelijke was al genoeg om de bruine troefkaart op de neus te krijgen.

De AfD heeft men jarenlang met de kaart om de oren geslagen. Iedereen speelde mee: de gevestigde partijen en de staats- en concernmedia, de kerken en vakbonden, scharen van ‘prominenten’ en wie niet al. Eigenlijk hadden de alternatieve onruststokers al lang zo dood als een pier moeten zijn. Maar dat zijn ze niet, in tegendeel, zoals we sinds afgelopen zondag zwart op wit hebben. De nazikaart is zo vaak getrokken dat ze haar effect verloren heeft. Ze schrikt niet meer af, ze irriteert hooguit nog.

Israël als Duitse staatsraison

Dat bleek bijvoorbeeld begin deze week. Toen stelde AfD-leider Alexander Gauland de scherpe vraag, wat Merkels uitspraak van enkele jaren geleden, dat Israëls veiligheid en bestaansrecht onderdeel van de Duitse staatsraison zouden zijn, in de praktijk eigenlijk waard is. Of de Duitsers überhaupt bereid zouden zijn ten oorlog te trekken wanneer de (latent bedreigde) Joodse staat het doelwit van militaire agressie zou worden. Gauland heeft daar begrijpelijkerwijs zo zijn twijfels over.

Maar Volker Beck, Groenen-politicus en voorzitter van de Israël-delegatie van de scheidende Bondsdag, begon meteen te ouwehoeren over “NPD” en “antisemitisch”. En dat terwijl Gauland alleen maar de pertinente vraag opwierp, of de hoogdravende toezegging aan Israël een serieuze belofte van concrete bijstand voorstelt of slechts een betekenisloos kletspraatje – waarmee hij kennelijk de vinger op de zeer plek van de kletsmajoors gelegd heeft. Dus haalden de kleinzerige getroffenen hun nazikaart weer voor de dag, maar bereikten daarmee geen noemenswaardig effect. Alweer ernaast!

Controleverlies

Dit verlies aan controle is nog het meest choquerende aspect ervan voor het establishment. Men was eraan gewend geraakt de Duitsers met behulp van hun angst en hun slechte geweten naar believen door de manege te kunnen drijven. Maar op enig moment is het allemaal te doorzichtig geworden. Maar als de mensen het spel eenmaal doorzien, kunnen de oplichters wel inpakken.

Merkels minister van Algemene Zaken Peter Altmaier had kort voor de verkiezingen nog maar eens alles gegeven en de burgers die naar een stem op de AfD neigden opgeroepen thuis te blijven. De boodschap: Wie niet voor ons is, is niet alleen tegen ons, maar moet het beste maar helemaal niet meer aan de democratie deelnemen. Uit de woorden van Altmaier sprak een typerende combinatie van vertwijfeling en arrogantie. We kregen even een blik op wat je het ‘democratiebegrip’ van de machtigen zou kunnen noemen. Dat democratiebegrip lijkt te draaien om het beginsel: Democratie is, als wij de macht houden. Voor een bepaald deel van de Duitsers klinkt dat als: Het moet er democratisch uitzien, maar we moeten alles in de hand hebben. Dat kent dit deel van de Duitsers nog ergens van, wat het bijzondere succes van de AfD in de oostelijke deelstaten verklaarbaar maakt.

Hoe diep de misvatting van de machtigen in de Bondsrepubliek over democratie gaat, blijkt ook wel uit de commentaren op de ontwikkelingen in de Verenigde Staten. Met de nodige Schadenfreude volgen de Duitse toonaangevende media, hoe de Amerikaanse president Donald Trump met een weerspannig parlement te maken heeft. Hoe de volksvertegenwoordigers hem tot onderhandelingen en compromissen dwingen en initiatieven van hun president soms ook compleet op de klippen laten lopen. “Trump faalt in Congres” jubelen Duitse redacties dan en duiden het als zwakte van de Amerikaanse president, waarvan de Duitse bondskanselier zich positief zou onderscheiden door haar sterkte en de steun die zij geniet. Dat moet dan het bewijs ervoor zijn dat de Duitse democratie momenteel veel beter zou functioneren dan de Amerikaanse. Hetzelfde enthousiasme bij Duitse commentatoren wanneer Trump door een hoge rechter wordt teruggefloten.

Checks and balances

De Amerikanen noemen dat checks and balances, maar de Duitsers weten natuurlijk wel beter. Wat de superieure Teutoonse democraten kennelijk echter over het hoofd zien, is dat het hierbij om niets anders gaat dan gepraktiseerde machtendeling. Wel zo democratisch niet waar: Dat het parlement bestaande uit gekozen volksvertegenwoordigers de regering streng controleert en dat de rechterlijke macht beide organen, zowel de regering als de volksvertegenwoordiging in de smiezen houdt, zodat alles wat ze doen zich wel binnen het kader van de wet voltrekt.

Maar hoe werkte dat in Duitsland in de afgelopen jaren? Het parlement ‘controleert’ de regering? Het leek meer op het tegendeel: Zo zwaaide in de grootste coalitiefractie een trouwe volgeling van de Bondskanselier genaamd Volker Kauder de knoet over een roedel volgzame fractiesoldaten, die in onderdanige trouw stram in het gelid bleven. Zo kon Merkel met een knip van haar vingers de wetten over grenscontroles en inreizen buiten werking stellen – uit het parlement noch uit een andere staatsinstelling klonk hoorbaar verzet, hooguit op straat. De burgers die het waagden daar te protesteren, kregen echter de ‘vierde macht’, in de gedaante van de ‘onafhankelijke’ staatsmedia, over zich heen, die gretig de Hitler-kaart trokken. Tegen dit web van een alles omspannende almacht kwam niets op niemand van het officiële Duitsland op. Machtendeling? ‘Check and balances’? Vergeet het maar!

Uit dit machtsgevoel lijkt de Bondskanselier nog altijd haar rust te putten. Als je ziet met welke vanzelfsprekendheid ze aan haar ambt kleeft, dan kun je er de indruk aan overhouden dat Merkel, na twaalf jaar aan de regering, er diep in haar hart aan twijfelt dat het zogenaamde volk – Merkel spreekt liever van “de mensen die hier al wat langer wonen” – überhaupt nog het morele recht heeft zich over haar Bondskanselierschap uit te spreken.