Posted on

Rusland vergemakkelijkt verstrekking paspoort aan inwoners Donbass

De Russische president Poetin heeft een presidentieel decreet getekend waardoor inwoners van de Donbass gemakkelijker een Russisch paspoort kunnen krijgen. Dat kwam hem op een sterke veroordeling vanuit Oekraïne en de VS te staan. Een dag na de uitvaardiging van het decreet nam de Verchnova Rada een reeds lang besproken voorstel voor een ingrijpende nieuwe taalwet aan, die niet-Oekraïense talen verder uitbant.

Sprekend voor de Raad van Wetgevers (een gremium bestaande uit de voorzitters van de Doema en de Federatieraad en hun plaatsvervangers, alsmede de voorzitters van verschillende commissies in beide kamers van het parlement en de voorzitters van de parlementen van de deelgebieden van de federatie) lichtte president Poetin zijn decreet waardoor inwoners van de Donbass gemakkelijker de Russische nationaliteit kunnen ontvangen toe.

“In principe hebben wij geen behoefte om problemen te creëren voor de nieuwe Oekraïense macht. Maar om een situatie te tolereren waarin mensen die leven op het territorium van deze Donetsk- en Loeganskrepublieken hun burgerrechten volledig ontnomen worden, dit gaat de grenzen al te buiten in termen van mensenrechten. Ze mogen niet normaal heen en weer bewegen, ze mogen niet in hun meest elementaire behoeftes voorzien. Dit is een zuiver humanitair vraagstuk.”

Het verwijzen naar humanitaire gronden voor de versimpeling is niet uit de lucht gegrepen. Dat de Volksrepublieken Donetsk en Loegansk niet worden erkend betekent dat veel inwoners van het gebied geen internationaal paspoort meer hebben. Als ze al een Oekraïens internationaal paspoort hadden aan het begin van het conflict kan deze zijn verlopen of kwijtgeraakt in de oorlog. Sommigen kunnen mogelijk het territorium van Oekraïne niet meer in vanwege mogelijke represailles. Paspoorten kunnen om die redenen niet opnieuw worden aangevraagd. Wel hebben de twee niet-erkende landen hun eigen paspoorten uitgegeven. Die worden echter alleen in Rusland geaccepteerd.

Paspoorten niet uitgedeeld, maar aan te vragen

Het Russische ministerie van Binnenlandse Zaken legt in een verklaring uit dat de regeling vooral bedoeld is voor personen die permanent wonen op het territorium van de Volksrepublieken Donetsk en Loegansk (DNR en LNR). Hierbij hoeft de aanvrager geen afstand te doen van zijn Oekraïense nationaliteit, mocht hij deze nog bezitten. In de verklaring is sprake van het accepteren van verzoeken van personen in de bovenstaande categorie langs ambtelijke weg vanuit de LNR en de DNR. De verzoeken zullen vervolgens worden beoordeeld in het Russische Rostov Oblast. Binnen drie maanden moet er een antwoord volgen, waarna het paspoort zal moeten worden opgehaald in Rusland. Mogelijk zal het ophalen aan de grens zelf kunnen.

Dat paspoorten worden ‘uitgedeeld’, zoals de Volkskrant beweert, is op basis van informatie die nu bekend is onjuist. Ook is er geen sprake van dat Rusland de nationaliteit van inwoners van de Donbass verandert zoals de scheidende Oekraïense president Porosjenko beweert. Inwoners moeten zelf de aanvraag indienen en worden niet gevraagd de Oekraïense nationaliteit op te geven.

Nieuwe president

Het presidentiële decreet komt slechts drie dagen na de Oekraïense presidentsverkiezingen waarin Zelensky met een overgrote meerderheid van de stemmen heeft gewonnen. De toekomstige president van Oekraïne heeft te kennen gegeven met Rusland (maar niet met de DNR en LNR) te willen onderhandelen over het stoppen van de oorlog in Donbass. Zelensky stelde daarnaast een ‘informatie-oorlog’ te willen starten om de oorlog in Oekraïne te beëindigen. Hij nodigde journalisten en bloggers uit hem te helpen.

Nauw contact met oligarch Kolomoisky

Zelensky wordt ervan verdacht de kandidaat te zijn voor de oligarch Kolomoisky. In de afgelopen paar weken is meer duidelijk geworden over de verhouding tussen Kolomoisky en Zelensky. Onder andere is gebleken dat de acteur die in dienst was bij het TV-kanaal 1+1 van Kolomoisky en tijdens de campagne stelde geen contact met Kolomoisky te onderhouden, de oligarch de afgelopen jaren 14 keer heeft bezocht in Geneve en Tel Aviv. Daarnaast zou de zender van Kolomoisky veel aandacht besteed hebben aan de kandidatuur van Zelensky en zouden ze dezelfde advocaat hebben.

Kolomoisky is mogelijk de machtigste oligarch van Oekraïne. De eigenaar van PrivatBank is er vandoor gegaan met de tegoeden van veel inwoners van de Krim. Daarnaast is Kolomoisky betrokken bij een omvangrijk fraudeschandaal. Verder is de oligarch bekend om zijn financiële steun aan een reeks ultranationalistische gewapende groeperingen die tegen de separatisten in Oost-Oekraïne vechten.

Oekraïense reacties

De Oekraïense minister van Defensie Oleksandr Toertsjynov stelde: “Poetin creëert de wettelijke voorwaarden voor het officieel gebruik van de strijdkrachten van de Russische Federatie tegen Oekraïne. (…) Dit omdat de Russische wetgeving het toelaat haar strijdkrachten in te zetten om Russische burgers te beschermen buiten de Russische grenzen.” Toertsjynov voegt eraan toe dat de enige reactie hierop het versterken van de defensiecapaciteiten en het invoeren van strengere sancties is.

De permanente vertegenwoordiger van Oekraïne naar de VN, Volodimir Jeltsjenkov, meldde op twitter:

“Opgedragen door Petro Porosjenko, heb ik al een beroep gedaan op de VN Veiligheidsraad. Deze onbeschaamde stap is in tegenspraak met de Minsk-akkoorden die zijn goedgekeurd door de Veiligheidsraad.”

Ook de VS hebben fel gereageerd. In een verklaring schreef het State Department: “De VS veroordeelt de beslissing (…) door Poetin om versneld Russisch burgerschap te verlenen aan Oekraïners die leven in het door Rusland gecontroleerde deel van Oost-Oekraïne. Rusland, via deze hoogst provocatieve actie, intensiveert zijn aanval op Oekraïnes soevereiniteit en haar territoriale onafhankelijkheid.”

Nieuwe Oekraïense taalwet

De dag na het Russische presidentiele decreet nam de Verchnova Rada, het Oekraïense parlement, de wet ‘Over de Oekraïense taal’ aan. Een wet die 7 maanden geleden al besproken werd. De wet stelt dat de officiële taal van Oekraïne Oekraïens wordt. Voor veel functies wordt het daarom verplicht om de taal te spreken. In alle educatieve instellingen moeten lessen worden gegeven in het Oekraïens. In gebieden waar minderheidstalen worden gesproken (bijvoorbeeld Hongaars of Russisch) wordt de balans geregeld via de wet ‘Over de nationale minderheden’.

TV-uitzendingen moeten in het Oekraïens zijn, indien het buitenlandse programma’s zijn moeten ze worden overgesproken in het Oekraïens. Gasten die geen Oekraïens spreken moet het kanaal vertalen. In de gedrukte media moeten 50% van de boeken en tijdschriften die worden aangeboden in het Oekraïens zijn. Geprinte media mogen worden gedrukt in andere talen, maar verplicht is dat er ook in het Oekraïens wordt gedrukt. Verslag van sportevenementen moet in het Oekraïens. De wet wordt gehandhaafd met boetes die dezelfde orde van grote hebben als een gemiddeld maandsalaris. Ook wordt het voor Oekraïners verplicht de Oekraïense taal te spreken.

Videobijschrift: Nadat bekend wordt dat de Verchnova Rada de wet ‘Over Oekraïense taal’ heeft aangenomen, scandeert een groep demonstranten ‘Goed gedaan!’ en de (inmiddels ingeburgerde, maar van Nazi-collaborateurs afkomstige) groet schreeuwende: “Eer aan Oekraïne! Eer aan de helden!”) Waarna de groep het Oekraïense volkslied inzet.

‘200 000 ton aan diplomatie’

Bijna tegelijkertijd met het bekend maken van het decreet bleek dat de Amerikaanse ambassadeur in Rusland, Jon Huntsman was afgereisd naar een vliegdekschip in de Middellandse Zee. Voor het eerst sinds 2016 zijn er in de Middellandse Zee twee Carrier Task Groups aanwezig, beide bestaande uit een vliegdekschip begeleid door andere marineschepen. Aan boord verklaarde Huntsman aan CNN:

“Als je 200 000 ton aan diplomatie hebt dat door de Middellandse Zee kruist – dat is wat ik diplomatie noem, dat is wat ik voorwaarts ingezette diplomatie noem – dan hoeft niets meer te worden gezegd. Je hebt alle zelfvertrouwen dat je nodig hebt om aan tafel te zitten en te proberen oplossingen te vinden voor de problemen die ons nu al vele jaren verdelen.”

Inmiddels is bekend geworden dat Rusland een onderzeeër van de Zwarte Zeevloot door de Bosporus heeft laten varen. Het Verdrag van Montreux staat het varen van onderzeeërs door de straat alleen toe indien de onderzeeër wordt gerepareerd. De Stary Oskol, die in dienst is genomen in 2015, zou inderdaad op weg zijn naar reparatie. Dergelijke transits door de Bosporus zijn zeer zeldzaam. Toch is dit nu de tweede onderzeeër die doorvaart binnen 40 dagen.

Oekraïne zegt verdrag op

Vlak voor het uitvaardigen van het decreet door Poetin zegde Oekraïne een verdrag op dat haar verplicht geheime uitvindingen uit de Sovjet-tijd daadwerkelijk geheim te houden.

Uitgifte Russische paspoorten in het verleden

Het is niet de eerste keer dat Rusland paspoorten verstrekt aan mensen buiten de Russische Federatie. Een vergelijkbaar scenario speelde zich af in Zuid-Ossetië en Abchazië, twee niet-erkende landen die zich af hebben gescheiden van Georgië. Nadat toenmalig president Saakasjvili bekend maakte geen pensioenen en andere sociale zekerheid meer uit te betalen aan de burgers van Abchazië en Zuid-Ossetië, begon Rusland met het uitgeven van Russische paspoorten. Op die manier werd het voor inwoners van de niet-erkende landen makkelijker om een pensioen te ontvangen, zij het via de Russische Federatie.

Het Russische burgerschap van een groot aantal Abchazen en Zuid-Osseten en het willen beschermen van haar burgers in het buitenland, was een bijkomend argument voor Rusland om Zuid-Ossetië bij te staan toen er oorlog uitbrak met Georgië.

De Russische Federatie is overigens niet het enige land in de wereld dat buitenlanders (onder voorwaarden) in staat stelt het staatsburgerschap te verwerven. Ook Israël, Duitsland, Griekenland en Hongarije hebben bijvoorbeeld dergelijk beleid.

Posted on

Opnieuw Nederlands fregat naar Zwarte Zee

Het Nederlandse fregat Evertsen (F805) is de Zwarte Zee binnen gevaren als commandoschip van Standing NATO Response Force Maritime Group 2 (SNMG2). Kortgeleden heeft ook het Amerikaanse schip de USS Fort McHenry de Zwarte Zee bezocht.

Vanaf 5 januari werd het luchtverdedigings- en commandofregat Evertsen aangesteld als stafschip van de SNMG2. De groep wordt verder gevormd door schepen van Canada, Turkije en Spanje. De groep valt onder het commando van de Nederlandse Commandeur Boudewijn Boots. Een aantal van deze schepen zal ook de haven van het Oekraïense Odessa bezoeken.

Niet de eerste keer

Het is niet de eerste keer dat een Nederlands fregat de Zwarte Zee bezoekt. Eerder bezocht het fregat De Ruyter de Zwarte Zee op een moment dat de spanningen tussen Oekraïne en Rusland al toenamen. Toen had Rusland haar controle van vrachtschepen in de Zee van Azov al opgevoerd naar aanleiding van Oekraïense dreigementen naar de Russische Kertsj-brug en het door Oekraïne innemen van 15 Russische schepen.

Het huidige bezoek aan de Zwarte Zee door Zr. Ms. Evertsen is het eerste sinds het incident in de Straat van Kertsj waarbij Russische schepen een drietal Oekraïense schepen overnamen nadat deze de Russische territoriale wateren doorkruisten.

Toename

Defensie over SNMG2:
“De SNMG2 vormt de maritieme component van de NATO Response Force. Met deze permanente snelle reactiemacht reageert het bondgenootschap snel en flexibel op veiligheidssituaties. Voor Nederland werd de veiligheidsomgeving de laatste jaren minder stabiel en voorspelbaar. Dat komt onder andere doordat machtsverhoudingen in de wereld veranderen. Zo is Rusland de afgelopen jaren bijvoorbeeld bereid gebleken militaire middelen in te zetten in bijvoorbeeld Georgië, Oekraïne en Syrië.”

De aanwezigheid van de NAVO-schepen is een aanzienlijke steun voor de positie van Oekraïne in de regio aangezien Oekraïne zelf niet beschikt over een marine van betekenis. Des te meer daar de aanwezigheid van NAVO-schepen in de Zwarte Zee is toegenomen van 80 dagen in 2017 naar 120 dagen in 2018. De verwachting is dat dit getal verder zal toenemen in 2019. In de eerste drie maanden van het jaar 2019 heeft de Amerikaanse torpedobootjager Donald Cook de Zwarte Zee al tweemaal bezocht. Ook een Amerikaans amfibisch transportschip USS Fort McHenry bezocht de Zwarte Zee begin dit jaar, net als de Franse mijnenjager Capricorne en het Duitse bevoorradingschip FGS Werra.

Posted on

Gevolgen confrontatie over straat van Kertsj

Naar aanleiding van het incident nabij de Straat van Kertsj hebben zowel Oekraïne als Rusland een reeks  maatregelen genomen. Zo heeft Rusland een raketsysteem geplaatst op de Krim. Oekraïne heeft van haar kant Russische mannen van 16 tot 60 jaar de toegang tot haar grondgebied ontzegd. Inmiddels is ook meer informatie naar buitengekomen die een ander licht werpt op het incident in de Zee van Azov.

Volgend op het incident van afgelopen zondag kondigde Oekraïne een staat van beleg af. De duur van de staat beleg werd echter door het parlement beperkt van 60 dagen naar 30 dagen. Bij een duur van de oorspronkelijke 60 dagen zouden namelijk de verkiezingen van eind maart moeten worden verplaatst.Het huidige besluit om voor 30 dagen de staat van beleg in te voeren, betekent echter wel dat in tien regio’s de lokale verkiezingen uitgesteld worden. De staat van beleg is namelijk niet geldig in heel Oekraïne maar is beperkt tot de provincies die grenzen aan Rusland, de Zee van Azov, de Zwarte Zee en aan Transnistrië (een gebied dat zich begin jaren ’90 onafhankelijk verklaarde van Moldavië en waar een contingent Russische troepen is gestationeerd).

Onder de staat van beleg hebben machtsorganen zoals politie en leger meer bevoegdheden en kunnen bijvoorbeeld controleposten worden opgesteld. Verder worden verkiezingen opgeschort en is het mogelijk persorganen te ‘reguleren’ en demonstraties en stakingen te verbieden. Transnistrië en de van Oekraïne afgescheiden Volksrepublieken Donetsk en Loegansk hebben als antwoord op het invoeren van de staat van beleg hun burgers opgeroepen voorzichtig te zijn met bezoeken aan Oekraïne.

Raketsystemen

Als antwoord op o.a. het Oekraïense uitroepen van de staat van beleg heeft Rusland een vierde luchtdoelraketsysteem gestationeerd op de Krim. Het gaat om een S400-systeem. Eerder, in september werd het derde S400-systeem gestationeerd op de Krim. Eveneens verscheen er een video van een BAL kustverdedigingsraketsysteem dat werd gestationeerd op de Krim. Elk BAL-lanceervoertuig is in staat acht Kh-35 raketten af te vuren, ieder uitgerust met 145 kg aan explosieven.

Het stationeren van dergelijke wapensystemen en het ook publiekelijk presenteren van de aanwezigheid van dergelijke systemen benadrukt hun A2AD-functie. Deze boodschap is zowel bedoeld voor Oekraïne als voor eventuele NAVO-landen. Vooral voor Oekraïne betekent de aanwezigheid van de S400-luchtdoelraketten een sterke beperking op haar militaire handelen daar zij, door haar beperkte marine, erg afhankelijk is van haar luchtmacht.

Russische mannen niet welkom

Naast het uitroepen van de Staat van Beleg heeft Oekraïne ook afgekondigd dat zij geen Russische mannen in de gevechtsleeftijd meer toelaat via haar grenzen. Alle Russische mannen in de leeftijd van 16 tot en met 60 jaar worden daarom geweigerd aan de grens.

Dit is een ingrijpende beslissing aangezien er veel families zijn in Oekraïne met familie in Rusland. Ook heeft Oekraïne ondanks alles nog altijd sterke zakenrelaties met Rusland die hierdoor onder druk komen te staan.

De reden die vanuit Oekraïne wordt gegeven voor het inreisverbod is dat zij wil voorkomen dat Rusland paramilitaire cellen op kan zetten op Oekraïens grondgebied.

Verbod op reizen naar de Krim

Daarnaast heeft het land ook de toegang tot de Krim ontzegd aan alle niet-Oekraïners. Er bestaat natuurlijk voor niet-Oekraïners de optie om de Krim via Rusland te bereiken. Maar omdat Oekraïne de Krim als haar grondgebied beschouwt, ziet het land een dergelijke reis als het illegaal oversteken van haar landsgrenzen. Op een reis naar de Krim (overigens ook naar Donbass) via Rusland staat een gevangenisstraf in Oekraïne. Het reisverbod naar de Krim geldt ook buitenlandse journalisten.

Bosporus

President Porosjenko heeft volgend op het incident Turkije opgeroepen om de Bosporus, de doorgang van de Middellandse naar de Zwarte Zee te blokkeren. Het lijkt op dit moment onwaarschijnlijk dat Turkije aan deze oproep gehoor zal geven, aangezien Rusland samen met Turkije in het kader van Turkish Stream bezig is met de aanleg van een nieuwe pijpleiding en het verder ook een S-400-systeem aan Turkije levert.

Blokkade straat van Kertsj

Er zijn op dit moment berichten dat de Straat van Kertsj is afgesloten voor schepen die een Oekraïense haven als eindbestemming hebben. Dit werd ook gesteld door president Porosjenko. Het is duidelijk te zien op sites als Marine Traffic dat aan beide zijden van de Krim-brug grote hoeveelheden schepen liggen. Door vaak lange controles die worden uitgevoerd op schepen door Rusland in de Zee van Azov is het vooralsnog onduidelijk of schepen ook daadwerkelijk vastgehouden worden. In ieder geval is wel duidelijk dat er niet alleen schepen in de wacht staan die als eindbestemming een Oekraïense haven hebben.

Incident straat van Kertsj

Inmiddels is meer informatie naar buitengekomen over het incident dat zich heeft voortgedaan tussen Oekraïense en Russische schepen nabij de straat van Kertsj.

Hoewel het al langer duidelijk was dat één van de Oekraïense patrouillevaartuigen is beschoten door een Russisch schip, zijn inmiddels foto’s vrij gekomen over de schade. Hoogst waarschijnlijk is het Oekraïense schip geraakt door een HE 30mm kanon. Minsten drie leden van de bemanning zouden hierbij verwondingen hebben opgelopen.

Inmiddels zijn twee belangrijke documenten naar buitengekomen. Een betreft een bevel aan de Oekraïense schepen om ongezien naar de Zee van Azov te varen. De andere betreft een opgenomen radiogesprek tussen de Russische en Oekraïense schepen, hieronder besproken. Eveneens zijn een aantal verklaringen afgelegd door Oekraïense matrozen aan de Russische geheime dienst FSB waarin zij stellen dat ze de Russische grens zijn overgestoken. Oekraïne spreekt de verklaringen tegen en stelt dat de ze onder extreme druk tot stand zijn gekomen.

Geluidsopnamen

Een populaire Oekraïense blogger en onderzoeksjournalist, Anatolij Sharij, bracht de opname naar buiten van de schepen vlak voordat de Russische marine het vuur opende op Oekraïense schepen. De Russische Douane roept op de opname de Oekraïense schepen meerdere keren op zich buiten de territoriale wateren van Rusland te begeven en daar te wachten terwijl er op een hoger niveau tussen Oekraïne en Rusland wordt besloten wat er moet gebeuren. De douane meldt daarbij dat hun doorgang niet is aangevraagd bij Kertsj. Dit is belangrijk omdat het hier om een doorgang door een zeestraat, hetgeen vermoedelijk wordt bemoeilijkt door stromingen, tegenverkeer en een relatief nauwe doorgang. De Russen wijzen er ook op dat eerder ook Oekraïense schepen mochten passeren, zij het onder een escorte.

Na enige tijd veranderen de Russen hun houding en verbieden de Oekraïense schepen de territoriale wateren van Rusland te verlaten. De Oekraïense schepen stellen dat de straat van Kertsj Russisch én Oekraïens is. Op een gegeven moment geeft het Oekraïense schip aan te vertrekken terug naar Odessa. De Russen blijven echter eisen dat de schepen stoppen. Het Oekraïense schip wijst erop dat zij geen wapengeweld gebruikt en blijft stellen dat de straat van Kertsj en Zee van Azov Russisch én Oekraïens zijn. De Russische schepen herhalen nu hun eis dat het moet stoppen. Het Oekraïense schip begint nu te herhalen dat het geen geweld gebruikt, wijst op het gedeelde bezit van de straat van Kertsj van Oekraïne en Rusland en dat het terug gaat naar de Zwarte Zee en begint dit ook alle andere schepen in de buurt dit te melden. Overigens tot de frustratie van andere schepen in de buurt.

Tijdens het Kertsj-incident bleek zich overigens ook een voor de Russische marine gênant incident te hebben voorgedaan. Zo is zeer waarschijnlijk het Russische douaneschip Don tegen haar zusterschip aangevaren nadat de Don de Oekraïense sleepboot ramde. Dit wordt duidelijk doordat in de film het andere Russische douaneschip, niet zichtbaar, zich aan bakboordzijde bevindt van de Don. Ook zijn foto’s te vinden van na het incident met daarop een duidelijk zichtbare beschadiging op de het zusterschip van de Don, ongeveer op de hoogte van de boeg van de Don.

Eveneens geeft een geluidsopname van de generale staf van het Oekraïense leger inzicht in hetgeen er is gebeurd. Er moet wel rekening mee worden gehouden dat hier bepaalde aspecten uit zijn gesneden die onvoordelig zijn voor Oekraïne.

Incident Straat van Kerst en Zeerecht

Direct na het incident hebben beide partijen elkaar beschuldigd van het over treden van het VN-zeerechtsverdrag. Zo stelt artikel 17 van het verdrag dat onschuldig verkeer door de straat niet opgeschort mag worden. Ook hebben onder het verdrag van de Zee van Azov zowel Oekraïne als Rusland vrije doorgang naar de Zee van Azov via de straat van Kertsj.

De Oekraïense schepen hadden echter hun kanonnen niet afgedekt, en het feit dat één foto zeer waarschijnlijk is gemaakt door het vizier van het boordkanon, doet vermoeden dat haar vuurgeleidingscomputer aanstond. Dit alles heeft weinig weg van de onschuldige passage als genoemd in het VN-zeerechtsverdrag.

Genoemd moet worden dat eerder in september een aantal Oekraïense schepen uit de Zee van Azov is vertrokken via de Straat van Kertsj. Destijds werd dit in de Oekraïense media met veel poeha gepresenteerd als het door die Oekraïense schepen doorbreken van een Russische marine-blokkade. De schepen werden destijds echter geëscorteerd door een Russisch douaneschip terwijl ze door de straat van Kertsj voeren.

Achtergrond

De spanningen tussen Rusland en Oekraïne in de Zee van Azov spelen al sinds maart toen een Russische vissersboot (Nord) werd vastgezet door Oekraïne omdat het een haven in de Krim had aangedaan. Rusland reageerde daarop door tijd- (en daarmee geld) rovende inspecties in te stellen voor vrachtschepen met Oekraïense havens als bestemming. Kortgeleden werd bekend dat inmiddels al 15 schepen zijn vastgehouden door de Oekraïense douane voor bezoeken aan de Krim. In ieder geval liggen sommige van die schepen tot op de dag van vandaag nog in Oekraïne. Afgelopen zondag escaleerde de situatie in de regio doordat Rusland drie Oekraïense schepen vastzette voor het illegaal oversteken van de Russische grens.

Posted on

Oekraïne houdt opnieuw civiel Russisch schip vast

Opnieuw heeft de Oekraïense veiligheidsdienst een Russisch vrachtschip vastgezet, ditmaal in de haven van Cherson. Over de precieze reden bestaat onduidelijkheid. In de dagen na het incident heeft Rusland een marine-oefening aangekondigd waardoor een deel van de Zwarte Zee tijdelijk werd afgezet. Tegelijkertijd heeft Oekraïne aangekondigd militaire scenarios te ontwikkelen voor de nabijgelegen Zee van Azov en de NAVO gevraagd om schepen in de Zee van Azov te escorteren.

Op 10 augustus zou het Russische vrachtschip Machanic Pogodin de haven van Cherson in Oekraïne hebben aangedaan. Kort daarna heeft de Oekraïense veiligheidsdienst (SBU) het schip vastgezet. Waarom is niet duidelijk, omdat de SBU geen verklaring heeft gegeven voor haar handelen. Wel is bekend dat de Oekraïense president van de Autonome Republiek Krim, Borys Babin (president alleen in naam omdat Oekraïne geen controle heeft over de Krim) op facebook het incident in verband heeft gebracht met het feit dat het bedrijf waartoe het schip behoort op de Oekraïense sanctielijst staat.

“Ik ben er zeker van dat [het schip] deze haven niet snel zal verlaten. Ik ben er ook zeker van dat deze keer niemand deze zaak kan verpesten. Omdat sanctiekwesties zaken en zaken van het strafrecht verschillende dingen zijn valt de controle van deze zaak binnen de kaders van onze autoriteit”, aldus Babin.

Babin beweert verder dat Russische rederijen minder schepen sturen naar Oekraïne uit vrees dat hun schepen ook worden ingenomen.

Militaire oefening

Eergisteren werd gemeld dat Rusland op 15 augustus het westelijke gedeelte van de Oekraïense kust  voor het grootste deel van de dag effectief zou hebben geblokkeerd. Verschillende vrachtschepen hebben daardoor tijdelijk hun reis moeten onderbreken. Hoewel dit bericht door diverse Oekraïense media verspreid werd, lijkt het  niet te kloppen, aangezien diverse schepen konden doorvaren. Wel moesten schepen hun koers aanpassen vanwege een Russische en een Oekraïense oefening.

Militair scenario voor Zee van Azov

De Oekraïense staatssecretaris voor ‘de tijdelijk bezette gebieden’, George Tuka kondigde in een interview aan dat er werd gewerkt aan een scenario voor ‘het opheffen van de Russische blokkade’ in de Zee van Azov, inclusief scenario’s waar geweld kon worden gebruikt. Rusland heeft sinds kort het aantal controles op vrachtschepen in de richting van Oekraïne verhoogd nadat Oekraïne een Russische vissersboot had vastgezet. Hoewel de schepen met als bestemming Oekraïne enige tijd worden opgehouden, kunnen ze na een lange controle doorvaren. Anders dan een aantal Oekraïense ministers beweren, is er dus geen sprake van een blokkade.

Hoewel het normaal is dat landen allerlei militaire scenario’s paraat hebben, ook al is er geen dreiging van oorlog, is het niet gebruikelijk om ook openlijk toe te geven dat deze scenario’s bestaan of worden ontwikkeld.

Naast de melding dat er een scenario wordt ontwikkeld waar mogelijk geweld bij kan worden gebruikt heeft Tuka ook gemeld dat er aan wordt gedacht om vrachtschepen in de Zee van Azov te laten begeleiden door schepen vanuit de VN Veiligheidsraad of NAVO. Een dergelijke marine-operatie kan Oekraïne niet zelf uitvoeren, aangezien de schepen van de Oekraïense marine daar niet modern genoeg zijn en te klein voor zijn. De slagkracht die Oekraïne eventueel zelf ten tonele kan brengen in de Zee van Azov zal daarom voornamelijk haar luchtmacht zijn.

Tezelfdertijd zijn er wederom twee Amerikaanse schepen in de Zwarte Zee aangekomen, het gaat om een transportschip en de Arleigh Burke-klasse torpedobootjager USS Carney. De aanwezigheid van deze schepen volgt op die van een aantal andere schepen die vorige maand aan oefeningen hebben deelgenomen in de Zwarte Zee.

Eerder werd een Russische vissersboot door Oekraïne vastgezet in de Zee van Azov. Het schip was naar de door Rusland gecontroleerde Krim toe gevaren. Oekraïne beschouwde dit als illegaal de Oekraïense grens oversteken omdat Oekraïne de Krim nog steeds als haar grondgebied beschouwt. Als reactie heeft Rusland het aantal schepen dat zij controleert in de de Zee van Azov fors opgevoerd waardoor schepen die naar Oekraïense havens varen vertraging oplopen.

Posted on

Nederlands fregat houdt oefening met Oekraïense marine

Na eerder te hebben aangemeerd in de Oekraïense havenstad Odessa heeft het Nederlandse fregat Zr. Ms. De Ruyter deelgenomen aan een oefening waaraan ook de Oekraïense Marine deelnam. Het Nederlandse fregat maakte tijdens deze oefening deel uit van de Standing NATO Maritime Group 2 (SNMG2) waarvan ook Duitsland, Turkije en Roemenië deel uitmaakten.

Oekraïne, dat geen lid is van de NAVO, deed mee aan de oefening met haar fregat Hetman Sagaydachniy. Het doel van de oefening is om de interoperabiliteit te verbeteren en interactie te oefenen binnen een multinationale tactische eenheid volgens NAVO-standaarden. De oefening bestond uit een aantal manoeuvres en er werden artillerie-aanvallen uitgevoerd tegen gevechtseenheden van multi-purpose-schepen.

Hoewel de oefening van de SNMG2 en de Oekraïense marine al eerder was gepland, valt de oefening samen met oplopende spanningen tussen Oekraïne en Rusland in de Zee van Azov. In dit opzicht is het belangrijk te vermelden dat de Oekraïense marine van bescheiden formaat is. De Oekraïense marine bestaat, naast kleinere en ondersteunende schepen, uit één fregat en één korvet. Ter vergelijking: De Nederlandse Marine beschikt over vier korvetten en zes fregatten. Doordat de NAVO (inclusief Nederland) gezamenlijk oefent met Oekraïense schepen geeft NAVO Oekraïne een sterkere positie, ook in de Zee van Azov.

Het fregat Hetman Sagaydachniy is het vlaggenschip van de kleine Oekraïense marine (foto: NAVO).

De aanwezigheid van marineschepen van niet-Zwarte Zeelanden in de Zwarte Zee ligt gevoelig. Dit heeft onder andere te maken met het Verdrag van Montreux dat uit de jaren ’30 stamt. Dit verdrag legt sterke beperkingen op aan de soort en hoeveelheid oorlogsschepen van niet-Zwarte Zee-landen en de duur van hun verblijf, ook indien er sprake is van een uitnodiging. Daarmee is het een soort binnenlandse zee van de verschillende Zwarte Zee-landen. De aanwezigheid van marineschepen van NAVO-landen van buiten de regio in de Zwarte Zee kan dan ook als een bedreiging voor Rusland gezien worden.

Posted on

Spanningen tussen Rusland en Oekraïne in Zee van Azov nemen toe

De controle over territoriale wateren rond de Krim is inzet geworden van spanningen tussen Rusland en Oekraïne. Sancties, het inspecteren en zelfs in beslag nemen van schepen, worden hierbij niet geschuwd. Tezelfdertijd voltrekt zich nabij een eerder geplande militaire oefening waaraan ook NAVO-schepen deelnamen, waaronder een Nederlands fregat.

Aanleiding voor de toename van spanningen in de Zee van Azov is dat Oekraïne in maart beslag heeft gelegd op een vissersboot die in de Krim geregistreerd staat. De vissersboot stak volgens de Oekraïense wet illegaal de grens over naar de Krim, een gebied dat Oekraïne als haar territorium beschouwt ondanks dat ze geen controle heeft over het grondgebied van de Krim. Rusland beschouwt de Krim als haar territorium en bijgevolg beschouwt Rusland de actie van Oekraïne om de boot in beslag te nemen als het niet respecteren van haar grondgebied.

Als repercussie heeft de Russische overheid het aantal schepen wat zij doorzoekt verhoogd. Waren er in april nog slechts vier van dergelijke doorzoekingen, in mei is dit aantal gestegen naar meer dan 30, in juli naar meer dan 100. Formeel is er niets in te brengen tegen het handelen van Rusland, omdat Oekraïne en Rusland reeds in 2003 hebben besloten gezamenlijk de Zee van Azov te controleren. De boodschap die van de stijging van het aantal doorzoekingen uitgaat is echter wel duidelijk. Daarnaast heeft Rusland een Oekraïense vissersboot in beslag genomen, vanwege illegale visserij.

De Oekraïense minister van infrastructuur Vladimir Omeljan beschouwt de controles van Rusland als een blokkade voor schepen die de Oekraïense havensteden Berdjansk en Marioepol aan willen doen. Omeljan heeft verklaard sancties op te willen leggen tegen Russische Zwarte Zeehavens: “We zijn aan het onderhandelen met onze Europese en Amerikaanse partners om passende sancties in te voeren tegen Zwarte Zeehavens van de Russische Federatie vanwege de blokkade van de Zee van Azov en Oekraïense havens in de Zee van Azov.”

Rusland heeft inmiddels haar militaire aanwezigheid in de Zee van Azov verhoogd naar 40 patrouilleboten en twee raketboten.

NAVO-oefeningen in Zwarte Zee

De Oekraïense oproep tot sancties tegen Russische Zwarte Zeehavens valt samen met twee marine-oefeningen in de Zwarte Zee waar ook NAVO-landen aan mee doen: het Bulgaarse Breeze en het Amerikaans-Oekraïense Sea Breeze 2018. Beide oefeningen worden jaarlijks gehouden. Naast Turkije, Roemenië en Oekraïne deden ook een aantal niet-Zwarte Zeelanden mee aan de oefeningen. Twee Amerikaanse schepen deden mee aan de Oekraïnse oefening en het Nederlandse fregat Zr. Ms. De Ruyter nam deel aan de Bulgaarse Breeze-oefening. Er is geen informatie dat het Nederlandse fregat ook meedeed aan het Oekraïnse Sea Breeze. Wel heeft het fregat de Oekraïense havenstad Odessa aangedaan.

Video vermoedelijk van de Bulgaarse oefening Breeze, naam Sea Breeze in de titel is waarschijnlijk onjuist.

Boudewijn Boots, commandant van de Standing NATO Response Force Maritime Group 2, lichtte de aanwezigheid van de NAVO-schepen als volgt toe:

“Dit is het derde bezoek van de groep NAVO schepen aan Oekraïne sinds de annexatie van de Krim in 2014 dat steun laat zien voor Oekraïne als een onafhankelijke partner en oprichter van het Partnership for Peace-programma. Het bezoek laat ook het commitment van de NAVO zien om de gespannen situatie in het Zwarte Zeegebied te adresseren. We zullen doorgaan met het versterken van onze partnerschap met Oekraïne dat de belangen dient van zowel onze bondgenoten als partners.”

De aanwezigheid van schepen van niet-Zwarte Zeelanden in de Zwarte Zee ligt gevoelig in verband met het Verdrag van Montreux dat sterke beperkingen oplegt aan de soort en hoeveelheid oorlogsschepen van niet-Zwarte Zeelanden en de duur van hun verblijf in de Zwarte Zee.

Posted on

NAVO wil Oekraïense vloot versterken

De NAVO wil haar militaire aanwezigheid in de Zwarte Zee versterken en rekent daarbij op Oekraïne.

Oekraïne is weliswaar geen NAVO-lidstaat, maar wel een partner van de NAVO. Eerder wees Bulgarije het idee voor een gezamenlijke NAVO-vloot in de Zwarte Zee van de hand. Zo’n NAVO-vloot zou namelijk gevormd moeten worden door landen die aan de Zwarte Zee grenzen, omdat het Verdrag van Montreux de permanente aanwezigheid van marineschepen van niet kustlanden in de Zwarte Zee verbiedt. Roemenië, dat zelf geen noemenswaardige vloot heeft, was een groot voorstander van een gezamenlijke NAVO-vloot in de Zwarte Zee. Bulgarije was echter allerminst enthousiast en wilde van zo’n tegen Rusland gerichte vloot niets weten. Ook NAVO-lidstaat Turkije heeft inmiddels de banden met Rusland juist weer enigszins aangehaald.

Gezien de beperkingen die het Verdrag van Montreux oplegt, is het echter ook geen optie om marineschepen van andere NAVO-landen in het Zwarte Zeegebied te stationeren. Omdat marineschepen van niet kustlanden maximaal drie weken in de Zwarte Zee mogen verblijven, zou rotatie ook flink in de papieren lopen. Met behulp van Kiev heeft de NAVO nu echter een manier bedacht om de beperkingen te omzeilen.

De sleutel is gelegen in de overdracht van NAVO-schepen aan kustland Oekraïne. Details daarover zouden onlangs door een commissie van de NAVO die Odessa bezocht besproken zijn met de Oekraïense minister van Defensie, generaal Stepan Poltorak.

Volgens de opperbevelhebber van de Oekraïense marine, viceadmiraal Igor Vorontsjenko, overweegt Oekraïne schepen aan te kopen die in westerse landen uit dienst worden genomen. Er is sprake van 20 à 30 schepen die binnenkort onder Oekraïense vlag zouden kunnen gaan varen.

Voor het gebruik van de oorlogsschepen zijn specialisten nodig. Deskundigen houden er daarom rekening mee dat op de nieuwe toevoegingen aan de Oekraïense oorlogsvloot gemengde bemanningen uit Oekraïne en NAVO-lidstaten zullen opduiken.

De Verenigde Staten willen bovendien voor de modernisering van Oekraïense oorlogsvloot enkele tientallen miljoenen dollars uittrekken, zo deelde Vorontsjenko mee.