Posted on

Tekorten stroomvoorziening wekken vermoeden speculatie

stroomvoorziening

In de Duitse stroomvoorziening zijn in de afgelopen weken meermaals zware crises opgetreden die ook gevolgen voor andere Europese landen hadden. Deskundigen stellen dat zelfs de berekenbaarheid van het systeem in gevaar was.

In een verklaring deelden de vier netbeheerders Amprion, Tennet, 50Hertz en TransnetBW mee dat ze de situatie met ondersteuning van Europese partners meester waren. Naar verluidt had de te geringe stroomtoevoer naar het Duitse net tot een daling in de frequentie in het gezamenlijke Europese net geleid. Om de onbalans tussen stroomopwekking en stroomverbruik op te heffen, moesten de netbeheerders snel extra capaciteit creëren.

Volgens overheid berekenbaarheid stroomvoorziening niet in gevaar

“Er was geen gevaar voor de berekenbare stroomvoorziening in Duitsland”, aldus een woordvoerder van de overheidsinstantie Bundesnetzagentur. De redenen voor de sterke onbalans tussen opwekking en verbruik zouden nog niet eenduidig opgehelderd zijn. Zelfs sterke schommelingen in de stroomtoevoer zouden “niet ongewoon” zijn.

‘Vermijden van onregelmatigheden essentieel voor stabiliteit stroomvoorziening’

Bij netbeheerder Amprion klinkt het intussen duidelijk dramatischer. “Het sterke toevoertekort trad op in de markt voor regelenergie”, aldus een woordvoerder van Amprion. “Deze dient ertoe korte termijnschommelingen te compenseren, die deels binnen minuten optreden. Het vermijden van dergelijke onregelmatigheden is voor de stabiliteit van de stroomvoorziening van essentieel belang.” Als het systeem uit balans zou raken, zou ook de stroomfrequentie schommelen, wat aanzienlijke effecten op de economie zou kunnen hebben. “De situatie was zeer penibel en kon slechts met ondersteuning van de Europese partners gemeesterd worden”, aldus de Amprion-woordvoerder.

Grootverbruikers afgekocht

Mede-netbeheerder Tennet bevestigde deze voorstelling van zaken: “Om de onbalans tussen opwekking en verbruik op te heffen, moesten de netbeheerders extra capaciteiten organiseren. Naast leveringen uit het buitenland is op de beurs extra stroom ingekocht.” Ook is men, zo stelt Tennet, ingegaan op het aanbod van grootverbruikers om tegen betaling hun stroomverbruik tijdelijk op te schorten. Dat zijn vastgelegde processen die gewerkt hebben, aldus Tennet.

Onprecieze prognoses, speculatie of onberekenbaar weer?

stroomvoorziening Duitsland
Netbeheerders in Duitsland

Branchedeskundigen zien een reden voor de problemen in de onprecieze verbruiks- en opwekkingsprognoses. Daarom zouden de stroomhandelaren te weinig stroom besteld hebben, zo heet het. Het weekblad Der Spiegel brengt onder aanhaling van bronnen in het bedrijfsleven echter ook een andere versie in het spel.

Marktdeelnemers zouden achter de stroomtekorten het werk van speculanten vermoeden. De verdenking zou bestaan, dat handelaren leveringstekorten in de regelenergiemarkt in eerste instantie bewust niet aangevuld zouden hebben, om later grotere winst te kunnen binnenhalen. Mogelijkerwijs zouden in de recente gevallen echter ook stroomaanbieders en netbeheerders zich verspeculeerd hebben. Met het oog op het aandeel van wind- en zonne-energie zouden ook onnauwkeurige weersvoorspellingen de reden voor actuele tekorten geweest kunnen zijn. 

Netbeheerders willen eerst tijd nemen voor analyse

De netbeheerders deelden evenwel mee, dat ze zich pas na een omvattende analyse uit willen laten over de oorzaken. Die analyse willen ze samen met de Bundesnetzagentur maken. Dit zou een week of acht in beslag kunnen nemen. “Of er consequenties voor marktdeelnemers zouden zijn, zou op dit moment speculatie zijn.”

Consument draait op voor de kosten

Duidelijk is in ieder geval dat de consument voor de kosten opdraait. “De kosten worden door alle klanten gedragen. Toen we hoeveelheden opgevoerd hebben, moest de markt zich daar eerst even op instellen. Daardoor is het – vraag en aanbod beheersen de markt – snel tot een verhoging van de prijs gekomen. We zien echter dat de prijzen weer terugkeren naar het marktniveau”, zo deelde Tennet mee.

Compromis stroomvoorziening tussen Zwitserland en EU complex

Hoe complex de zaken rond de stroomvoorziening inmiddels geworden zijn, is te zien aan de omgang van de Europese Unie met Zwitserland. Al jaren twisten de Europese Commissie en de regering in Bern over een stroomcompromis. “De situatie is al ernstig en wordt ernstiger”, deelt de Zwitserse netbeheerder Swissgrid mee. De uitsluiting van Zwitserland zal er volgens de netbeheerder toe leiden dat de stroomtarieven zullen stijgen en de berekenbaarheid van de stroomlevering terugloopt. “Alleen met de integratie [van Zwitserland, red.] in de Europese stroommarkt kunnen duurzame oplossingen voor de leveringszekerheid gevonden worden”, heet het in een persverklaring.

EU wil toegevingen in infrastructurele kwesties afdwingen

Een akkoord met de EU is voor de draaischijf Zwitserland van groot belang, maar al jaren moeilijk te bereiken. De EU heeft het afsluiten van dit akkoord, dat de gelijkberechtigde toegang tot de Europese binnenmarkt voor stroom zou regelen, afhankelijk gemaakt van verreikende Zwitserse toegevingen in infrastructurele kwesties. Het niet-EU-land Zwitserland wijst er echter op dat het in de bedrijvige zuidwestelijke Duitse deelstaat Baden-Württemberg zonder beschikbaarheid van Zwitserse stroom op ieder moment tot tekorten kan komen.

Posted on

Greta Thunberg – Professionele mediahype van grote spelers

Greta Thunberg

Als je afgaat op de indruk die in de mainstream media gewekt wordt, zou je denken dat het fenomeen Greta Thunberg zich min of meer vanzelf, slechts gedragen door de kracht van overtuiging en toewijding, over de wereld verbreidt. De Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt wist echter reeds: “Niets in de politiek gebeurt toevallig. En als er iets gebeurt, dan was het zo gepland.” Dat Greta Thunberg een instrument van de politiek is, behoeft geen betoog.

De misvatting begint al eerder. Namelijk bij de veronderstelling dat de Fridays for Future-beweging door de jonge Zweedse in het leven zou zijn geroepen. Dat klopt niet, het plan is een paar jaar ouder. Terwijl de mediahype rond Greta Thunberg in 2018 losbarstte, hield de Plant for the Planet Foundation drie jaar eerder in Bonn reeds een mondiale jongerentop. Een uitkomst van deze bijeenkomst is op de website climastrike.net te vinden, waar het heet: “Op de Global Youth Summit in mei 2015 hebben we het idee van een mondiale schoolstaking voor klimaatbescherming bedacht.” Het duurde vervolgens drie jaar tot de mensen op de achtergrond Greta Thunberg als de geschikte woordvoerster gevonden hadden, om haar vervolgens het auteurschap van het idee voor de schoolstakingen toe te schrijven.

De mensen op de achtergrond

Om wie het bij die mensen op de achtergrond zou kunnen gaan, wordt duidelijk als je uitzoekt wie de Plant for the Planet Foundation opgezet en met de nodige middelen uitgerust heeft. Dat zijn verhelderend genoeg de Club van  Rome en het German Marshall Fund.

Club van Rome

De Club van Rome werd door David Rockefeller opgericht en verkreeg wereldwijde bekendheid toen het in 1972 het boek ‘Grenzen aan de groei’ publiceerde. Daarbij maakten vooral twee centrale voorspellingen indruk. Ten eerste de voorspelling dat er door het afsterven van bossen rond de millenniumwisseling in Europa geen bos meer zou zijn. Ten tweede de prognose dat tien jaar later de aardolievoorraden van de planeet verbruikt zouden zijn. In werkelijkheid nam het bos-oppervlak in Europa juist toe en werd er wereldwijd jaarlijks meer olie gevonden dan verbruikt. Deze faalprognoses doen echter schijnbaar niet af aan de naam van de Club van Rome. In de mainstream geldt deze club als maatgevend in de milieubescherming.

German Marshall Fund

De oprichting van het German Marshall Fund wordt wel aan de voormalige Duitse bondskanselier Willy Brandt toegeschreven, maar ook hier stuit je al snel weer op Rockefeller, die voorzitter van de organisatie is geweest. Naast Rockefellers Chase Manhattan Bank duiken nog andere goed gefinancierde Amerikaanse clubs op, zoals het Aspen Institute en de Carnegie Foundation. Niets ten nadele van Willy Brandt, maar naast zulke grote namen zal zijn invloed toch eerder gering zijn geweest.

Plant for the Planet Foundation

Zoals men voor het German Marshall Fund Willy Brandt als visitekaartje gebruikte, hanteerde men voor de Plant for the Planet Foundation al het systeem zoals later rond Greta en zette een kind voorop: Felix Finkbeiner. Finkbeiner zou volgens de officiële lezing in 2007, op de leeftijd van negen jaar, de stichting opgericht hebben. Er zijn nog andere overeenkomsten met Greta Thunberg. Net als zij tutoyeert hij met prominenten als prins Albert van Monaco of de Hollywood-filmster Harrison Ford. En zoals Greta met paus Fransiscus babbelt, hield Felix een toespraak voor de Verenigde Naties.

Felix Finkbeiner in Mexico, 2018 (foto: Victoria Kolbert)

Maar laten we wel wezen: op de een of andere manier moet het stichtingsverhaal toch anders zijn verlopen. Een negenjarige kan immers niet zelf een stichting oprichten. Zijn vader Frithjof zal er wel mee geholpen hebben. Die is namelijk (wat een toeval!) nauw betrokken bij de Club van Rome.

Alte Mu

Dat Greta Thunbergs Fridays for Future-beweging nauw verbonden is met de Plant for the Planet Foundation blijkt op hun Duitse website. De beide organisaties zijn innig verstrengeld. In het impressum van de website van Friday for Future is sprake van ene Ronja Thein met een adres in Kiel. Mevrouw Thein lijkt echter niet te bestaan. Bij navraag wordt naar veiligheidsoverwegingen verwezen. Het adres in Kiel is evenwel bekend als dat van een links-alternatief ‘cultuurcentrum’ (lees: kraakpand) met de naam ‘Alte Mu’. Daar zijn talrijke linkse organisaties gevestigd. Gevraagd naar een bankrekeningnummer voor FFF wordt verwezen naar de bankrekening van de bevriende Plant for the Planet Foundation.

Zelfstandigheid blijkt wassen neus

De voorgewende zelfstandigheid van de Fridays for Future lijkt kortom weinig voor te stellen. Via de Club van Rome en de Plant for the Planet Foundation spelen de Rockefellers een belangrijke rol in de financiering van het fenomeen Greta Thunberg. Maar waar Rockefeller geld spendeert, wil George Soros niet achterblijven. De notoire speculant en oorlogshitser heeft ook een belang in de klimaatbusiness.

Luisa-Marie Neubauer en Greta Thunberg
Luisa-Marie Neubauer met Greta Thunberg bij een Fridays for Future-demonstratie in Hamburg, maart 2019 (foto: C.Suthorn)

Luisa-Marie Neubauer en George Soros

Soros gaat op een vergelijkbare manier te werk als Rockefeller. Iedere keer als Greta in Duitsland optreedt, wordt ze begeleid door een studente genaamd Luisa-Marie Neubauer. Niet alleen optisch is zij de tegenhanger van het kleine meisje Greta. Neubauer is fit, aanpakkerig en zelfbewust, lid van de Groenen en krijgt een stipendium van de Heinrich-Böll-Stiftung. Daarnaast is Neubauer jongerenambassadrice van de de Amerikaanse lobby-organisatie One, die professioneel campagne voert. One wordt onder andere gefinancierd door de Bank of America, Coca Cola, SAP, Google en de alomtegenwoordige George Soros met zijn Open Society Foundation.

Groots opgezette pr-campagne

Achter de ogenschijnlijk spontane scholierenstakingen die ons voorgespiegeld worden, zit kortom een groots opgezette pr-campagne van klimaatbusiness en milieulobby, ngo’s als de Club van Rome, We don’t have Time, Plant for the Planet, Greenpeace, Friends of the Earth en anderen. En de mainstream media spelen het hele spel mee. Kritische bespreking van de achtergronden van de hype hoef je daar dan ook niet te verwachten. De bakvis Greta is daarbij uiteindelijk niet meer dan een speelbal van ngo’s, bepaalde multinationals en media om een bepaalde politieke agenda ten dienste van hun zakelijke belangen erdoor te krijgen.

Posted on

Coalitie op sterven na dood – Insiders geven Merkel tot herfst

De CDU kalft hard af, de SPD staat op de rand van het graf. Zo kan het niet verder met de ‘grote coalitie’ van bondskanselier Angela Merkel. Dit najaar is het afgelopen.

Zelfs vice-voorzitter van de CDU en deelstaatpremier van Noord-Rijnland-Westfalen, Armin Laschet ziet het einde voor de federale coalitie van christen- en sociaaldemocraten naderen. Tot de herfst zal ze nog wel houden, misschien tot de Kerst, vermoedt Laschet. Zo precies kun je het immers nooit voorspellen. Vervroegde verkiezingen hoeven er van Laschet dan echter niet te komen. Dat terwijl de reguliere verkiezingen pas voor eind 2021 op de rol staan.

Merkel kan Jamaica nog eens proberen

Laschets kijk op de zaak is alleen realistisch wanneer zich op basis van de huidige samenstelling van de Bondsdag een nieuwe meerderheid laat vormen. Dat kan maar één ding betekenen: opnieuw proberen een zogenaamde Jamaica-coalitie van CDU/CSU, Groenen en FDP te vormen. Waar in 2017 de liberalen de stekker uit de onderhandelingen trokken, zouden nu de Groenen dat wel eens kunnen doen. Bij hen zit de weerzin jegens de FDP nog diep. Bovendien kijken zij met een schuin oog naar de peilingen, waarin ze kans maken de grootste partij te worden, mochten vervroegde verkiezingen toch nodig blijken.

SPD vertwijfeld

Voor veel afgevaardigden van CDU en SPD ziet het er in het geval van nieuwe verkiezingen niet rooskleurig uit. De SPD verkeert echter in een staat van vertwijfeling. Het zegt genoeg dat er zelfs niemand was die het partijvoorzitterschap op zich wou nemen, zodat er uiteindelijk een trio de zaak waarneemt, waaronder een deelstaatpremier die verkiezing na verkiezing verloor. Het scenario voor de komende maanden tekent zich reeds duidelijk af: de sociaaldemocraten zullen sterk verliezen in de deelstaatverkiezingen in Brandenburg, Saksen en Thüringen in september en oktober. Daarna zullen ze alsnog een nieuwe partijleider kiezen, die de SPD uit de coalitie met Angela Merkel haalt en zo snel mogelijk op nieuwe verkiezingen aanstuurt. En dan maar hopen dat het resultaat onder de nieuwe leider en na de breuk met Merkel  nog wat meevalt.

Groenen nu belangrijkste concurrent CDU

Ook de unie van CDU en CSU moet intussen hopen dat de trend nog keert. Het overnemen van standpunten van de Groenen heeft een poos electoraal gewerkt, maar nu zijn de Groenen zelf de grote concurrent in de verkiezingen. In de afgelopen tijd hoefden de Groenen hun eisen alleen maar verder op te voeren, daarbij ondersteund door gewillige media. Zonder duidelijke koerswijziging hoeven de christendemocraten echter niet op een herleving te rekenen. Het lastige daarbij is dat de christendemocraten in het westen vooral met de Groenen en in het oosten vooral met de AfD moeten concurreren.

AKK niet in staat tot nieuwe koers

De weinige aarzelende aanzetten die de nieuwe CDU-partijleider Annegret Kramp-Karrenbauer deed om de CDU weer een wat conservatiever imago te geven, kwamen haar vooral op kritiek te staan. Het ontbreekt haar aan overtuiging en kracht, maar ook aan meer dan oppervlakkige steun in de partij om een nieuwe koers door te zetten. Als Merkel aftreedt als bondskanselier, ligt de vraag wie de CDU in nieuwe verkiezingen zal aanvoeren dan ook nog open.

AfD stagneert

Ondertussen slaagt de AfD er de laatste tijd nauwelijks in om te profiteren van de misère bij CDU/CSU en SPD. De afhakende kiezers van die partijen worden vooral niet-stemmers. De aanhoudende media-aanvallen op de nationaal-conservatieven dragen zeker bij aan deze stagnatie. Interne conflicten maken het tegenstanders daarbij gemakkelijk om de jonge partij als onserieus weg te zetten. Het gebrek aan ernst is echter ook een belangrijke reden waarom veel Duitsers zich van de clichématige en op sentimenten spelende politiek van de gevestigde partijen afkeren.

Posted on

Kramp-Karrenbauer onder druk om Altmaier in te ruilen voor Merz

Uitgerekend een partijgenoot uit haar eigen deelstaat, minister van Economische Zaken Peter Altmaier, zou CDU-leider Annegret Kramp-Karrenbauer nu op moeten offeren om plaats te maken voor haar toenmalige concurrent voor het partijleiderschap, Friedrich Merz.

Als toegewijd chef van Merkels Kanzleramt ten tijde van de immigratiecrisis speelde de Saarlander Peter Altmaier de rol van bliksemafleider voor de bondskanselier, toen deze in het nauw kwam. Ook nu richt de kritiek van de rechtervleugel van de partij zich eigenlijk tegen de weifelende Kramp-Karrenbauer, maar treft ze opnieuw Altmaier, nu als minister van Economische Zaken. De ondernemersorganisaties roepen op tot het inruilen van Altmaier voor Friedrich Merz.

http://www.novini.nl/altmaier-merkels-crisismanager/

Plaatsvervangende discussie

De Unie van CDU en CSU kan zich momenteel echter geen debat over personele bezetting veroorloven, want dat zou onvermijdelijk ook discussie over de minister van Defensie en de bondskanselier in gang zetten. Velen die eigenlijk op Angela Merkel doelen, maar het niet aandurven dat te berde te brengen, oefenen in plaats daarvan kritiek op Altmaier. Niet toevallig hebben zich derhalve fractievoorzitter Ralph Brinkhaus en zijn vice Alexander Dobrindt (CSU), beide niet bepaald vrienden van Altmaier, demonstratief achter hem gesteld. Zoals bekend is het in de geen goed teken voor de positie van een minister, wanneer zijn partijgenoten het nodig achten hem ongevraagd in verdediging te nemen.

Merz onder Merkel?

Merz zou weliswaar graag minister worden, zoals hij zelf gezegd heeft, maar of hij daarbij aan een post onder Merkel denkt is een andere vraag. Hij heeft zich destijds immers vanwege haar uit de politiek teruggetrokken. Wanneer hij nu onder haar weer terug zou keren, zou dit met Merkel, die volgens Wolfgang Schäuble slecht met kritiek om kan gaan, zeker tot nieuwe conflicten leiden. Wellicht was de angst daarvoor voor sommige CDU-partijbaronnen ook een reden om destijds Merz’ niet te steunen in de race om het partijleiderschap.

Berlijn sluit de rangen

Kramp-Karrenbauer heeft haar toenmalige concurrent echter nodig. Merz staat symbool voor de rechtervleugel van de partij, die zij aan haar kant moet zien te krijgen. Dan kan ze zich namelijk aan andere zaken wijden dan het bij elkaar houden van de verschillende vleugels. Juist omdat men Merz liever vandaag dan morgen nodig heeft, sluit de partij demonstratief de rangen achter Altmaier, die nooit te beroerd was om Merkels vuile werk op te knappen tijdens de asielcrisis. Dat de ondernemers hun begrijpelijke ontevredenheid over de grote coalitie nu op Altmaier afreageren – hij kon net zo goed een SPD’er zijn, zo klinkt het achter de schermen – zou volgens CDU-politici niet fair zijn.

Verkiezingsdebacle

Dat de CDU het lucratieve ministerie van Financiën verloor en het ondankbare ministerie van Economische Zaken er voor terug kreeg, was mede het resultaat van het verkiezingsdebacle in de laatste Bondsdagverkiezingen. En dat debacle was een gevolg van Merkels asielbeleid, waarvoor Altmaiers kop nu indirect alsnog moet rollen.

Economische competentie

De jurist Altmaier heeft Economische Zaken niet gekregen omdat hij er affiniteit mee heeft, maar enkel om dat niemand anders de positie wilde. In een jaar waarin naast de Europese Parlementsverkiezingen nog vier landdagen (Bremen, Brandenburg, Saksen en Thüringen) en talrijke gemeentelijke verkiezingen op de rol staan, zou Merz de economische competentie die ooit de kracht van de CDU/CSU was, aanzienlijk beter in de verf kunnen zetten. Vele partijgenoten zien in hem de ideale minister van Economische Zaken.

Conflictschuw

Altmaier heeft in zijn hoedanigheid van coördinator van de immigratiecrisis laten zien conflicten te schuwen en heeft net als Merkel de neiging om die uit te zitten in plaats van op te lossen. Dat is echter in de economie, waar beslissingen die op zich laten wachten geld kosten, funest. Derhalve is Altmaier bij industrie en middenstand, twee domeinen waar de CDU ooit domineerde, in ongenade gevallen.

Positie Kramp-Karrenbauer ter discussie

Na de nipte overwinning van Kramp-Karrenbauer in de race om het partijleiderschap, zijn de door velen geanticipeerde twisten binnen de Unie uitgebleven. Fervente ondersteuners van Merz hebben zich verzoend met de nieuwe partijleidster. Niettemin weet Kramp-Karrenbauer dat het beter is Merz in haar kamp te halen dan als potentiële tegenstander te houden. Dat haar positie binnen de partij nu al weer ter discussie staat, laat zien dat de nieuwe partijleidster haar onduidelijke koers moet beëindigen. Die is namelijk niet alleen ten aanzien van de economie funest. Ook in de peilingen heeft de CDU sinds de leiderschapswissel in december nog geen winst kunnen boeken.

Posted on 1 Comment

Windmolens verantwoordelijk voor insectensterfte

Als oorzaak voor insectensterfte wijst men doorgaans op het gebruik van pesticiden in de landbouw. Windmolens zouden echter ook een rol spelen. Dat komt naar voren uit een modelanalyse van het Deutsche Luft- und Raumfahrtzentrum (DLR). 

Het hoeft niemand te verwonderen dat de rotorbladen van windmolens ieder jaar niet alleen honderdduizenden vogels en vleermuizen doden, maar ook vliegende insecten. Aan het DLR-onderzoek ligt de schatting ten grondslag dat in de zomer 5,3 miljard vliegende insecten met een biomassa van bij elkaar 24.000 ton de Duitse windmolenparken passeren. Zo’n vijf procent, oftewel 1200 ton daarvan zou ten prooi kunnen vallen aan windmolens. Bij zo’n 25.000 windmolens in Duitsland betekent dat zo’n 50 kilo aan gedode insecten per windmolen per jaar.

Acuut gevaar

Vanwege deze orde van grootte zien de auteurs van de studie een acuut gevaar voor de reeds sterk geslonken populatie vliegende insecten. Volgens een recente studie in het vaktijdschrift Biological Conservation bedraagt de afname van vliegende insecten wereldwijd gemiddeld 50 procent. Voor Duitsland valt op basis van lange termijnwaarnemingen zelfs een afname van tot 80 procent in de afgelopen 30 jaar op te tekenen. De bovengemiddelde afname in een land als Duitsland met tienduizenden windmolens zou kunnen wijzen op een direct verband met de steeds verder uitdijende windenergiesector. Dat stellen ook de auteurs van de studie, die verder onderzoek aanbevelen.

Insectenmigratie

Tot nog toe golden het verlies aan leefgebieden door intensieve landbouw, overbemesting en pesticide, verstedelijking en lichtvervuiling als hoofdoorzaken voor de insectensterfte. Op grond van onderzoek naar de wisselwerking tussen windenergie en insectenmigratie, concluderen de DLR-wetenschappers dat volgroeide vliegende insecten kort voor het leggen van eitjes in grote zwermen hoge en snelle luchtstromen opzoeken, om zich door de wind te laten meevoeren naar dikwijls veel verder gelegen broedplaatsen. Foto’s bewijzen dat insecten zich daadwerkelijk op hoogtes tot 100 meter begeven. Hun vluchtroutes kruisen zodoende de rotorbladen van windturbines die de lucht op hoogtes tussen 20 en 135 meter doorklieven.

Uitbouw windenergie

De onderzoekers benadrukken dat de sinds 1990 gestimuleerde uitbouw van windenergie zonder onderzoek naar hoe dit zich verdraagt met de vlucht van insecten een nalatigheid is geweest. Begin jaren 2000 werd wetgeving voor hernieuwbare energie met aanzienlijke subsidies voor windenergie voorbereid. Alles wat dit zou hinderen was voor de toenmalige rood-groene regering ongewenst. Nu moet men echter concluderen dat het weer aansterken van de insectenpopulatie bij gelijkblijvende sterkte of verdere uitbouw van windenergie onmogelijk lijkt. Meer insecten zouden ook grotere insectensterfte tot gevolg hebben.

Prestatieschommelingen

In 2001 publiceerde een groep Nederlandse en Deense wetenschappers in het Britse vakblad Nature onder de titel ‘Insects can halve wind-turbine power’ reeds de these dat de inslag van insecten op de rotorbladen de effectiviteit van windturbines tot 50 procent zou kunnen verslechteren. De prestatieschommelingen van windmolens schrijft men ondertussen toe aan turbulentie of luchtwervelingen achter de windmolens. Dat deze wervelingen ook insectenpopulaties reduceren, was tot nog toe een goed bewaard geheim van windturbinefabrikanten.

Gigantische luchtwervelingen

In 2017 toonde een onderzoeksgroep waaraan de Universiteit Tübingen deelnam in de Duitse Bocht (een deel van de Noordzee) voor het eerst het bestaan van kilometerlange v-vormige luchtwervelingen achter offshore-windmolens aan. Deze ontstaan zodra wind met barrières als windmolens in contact komt. De gelijkmatige stroming vertraagt en gaat wervelen. Er ontstaan turbulenties, waarin opnieuw kleinere wervelingen optreden. Ook op het land vormen zich gigantische luchtwervelingen achter iedere windmolen. Naar gelang de meteorologische omstandigheden remmen ze de wind en onttrekken ze energie aan de windturbine.

Insecten, die geursporen volgen, kiezen transitroutes op 100 meter hoogte om natuurlijke hindernissen als bomen en heuvels te vermijden. Wanneer ze de rotorbladen ongedeerd gepasseerd zijn, vervliegen ze zich vervolgens in de luchtwervelingen, waar ze van uitputting sterven.

Windenergiesector reageert afwerend

De Duitse windenergiesector met zijn circa 150.000 werknemers heeft reeds afwerend gereageerd op het onderzoek. Vermoedelijk zullen ook milieu-organisaties en politici verstokt vasthouden aan de stelling dat windenergie actieve milieu- en natuurbescherming zou zijn.

Posted on

Toeloop conservatieven binnen CDU na toetreding Hans-Georg Maaßen tot WerteUnion

Dat de voormalige directeur van de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst Bundesverfassungsschutz Hans-Georg Maaßen en de bekende politicoloog Werner Patzelt lid zijn geworden van de WerteUnion, bezorgt CDU-partijleider Annegret Kramp-Karrenbauer slapeloze nachten. Sinds hun toetreden wint de pressiegroep, die CDU en CSU weer op een conservatieve koers wil brengen, binnen de partij snel aan leden en invloed.

Maaßen geldt als gedecideerd criticus van Angela Merkels immigratiebeleid. Eerder sloeg hij een aanbod om over te stappen naar de AfD af. Patzelt werd door de mainstream bekritiseert omdat hij als wetenschapper enkele keren op verzoek een rapport (een zogeheten Gutachten) had geschreven voor de AfD. Daarnaast sprak de politicoloog ook een paar keer op een AfD-congres.

De voorzitter van de Werte-Union, Alexander Mitsch stelde dat de toetreding van “twee zulke gerenommeerde conservatieve CDU-leden” tot de WerteUnion laat zien dat deze organisatie zich “ondanks alle weerstand” gevestigd heeft binnen de CDU en CSU.

Conservatief profiel

Terwijl de SPD zich weer links probeert te profileren, zou de CDU weer aantrekkelijker kunnen worden voor de kiezers door de voorstellen van de conservatieven binnen de partij serieus te nemen. Inmiddels is de Werte-Union met zo’n tweeduizend leden ruimschoots groot genoeg om zich om te vormen tot een zogenaamde basisbeweging binnen CDU/CSU, die zelf over het benodigde quorum van 500 leden beschikt om op partijcongressen voorstellen te kunnen doen. De WerteUnion zou bijvoorbeeld kunnen voorkomen dat er in de toekomst een coalitie met de Groenen gevormd wordt, zoals Kramp-Karrenbauer lijkt te willen. De WerteUnion zou het liefst centrumrechtse coalities met de FDP zien, zoals ten tijde van Helmut Kohl.

Factor om mee te rekenen

Met zo’n tweeduizend leden is de Werte-Union, in een tijd dat CDU en CSU massaal leden verloren hebben, uitgegroeid tot een factor die de partijleiding niet meer kan negeren. De door Merkel veroorzaakte immigratiechaos vanaf 2015 was voor Mitsch en anderen binnen de CDU een keerpunt. Ooit was hij “vanwege Helmut Kohls pleidooi voor een ‘geistig-moralische Wende'” lid geworden van de CDU. In de herfst van 2015 richtte hij met gelijkgestemden de groep ‘Adenauers Erben’ op, die in maart 2017 omgevormd werd tot de Werte-Union. In een ‘Conservatief Manifest’ riep de groep in april 2018 tot een fundamentele programmatische ommekeer op.

Ingrijpende veranderingen nodig

De lijst met punten waarop het beleid van CDU en CSU moet veranderen is lang. Het reikt van inperking van de immigratie tot belastingverlagingen, kapitaal-gedekte pensioenen, een offensief gezinsbeleid, meer realisme in het klimaat- en energiedebat tot inperking van het aantal periodes dat iemand bondskanselier kan zijn. Met partijleider Merkel, die iedere dialoog met critici weigert, was een nieuwe, conservatievere koers niet haalbaar. Nu Merkel geen partijleider meer is, benadrukt de WerteUnion echter dat de CDU sowieso niet meer vanuit het Kanzleramt gestuurd mag worden. De Unie van CDU en CSU moet volgens Mitsch “na jaren van opschuiven naar links onder Angela Merkel weer een duidelijk conservatief profiel krijgen”.

Prominenten

Waar het de conservatieven binnen CDU/CSU vooralsnog echter vrijwel aan ontbreekt, zijn gelijkgestemden op sleutelposities in Berlijn. De toetreding van de prominenten Maaßen en Patzelt zijn echter een plus voor het imago van de WerteUnion. Dit heeft dan ook een stroom nieuwe leden opgeleverd. Voor CDU-leider Annegret Kramp-Karrenbauer kon dit wel eens gevaarlijk worden. Ze kan de conservatieven binnen haar partij niet meer zonder risico negeren.

Posted on

Niets zo hardleers als de Duitse ‘elite’

De kloof tussen volk en elite in Duitsland wordt alleen maar groter. Vier voorbeelden laten zien waarom dat zo is.

Van alle kanten wordt de toenemende vervreemding tussen het volk en de machtselite in politiek en media beklaagd. Iedere keer als deze vervreemding op de voorgrond treedt in het publieke debat, putten de vertegenwoordigers van deze ‘elite’ zich uit in bezweringen dat ze ‘ervan geleerd’ hebben. En benadrukken ze er in de toekomst alles aan te willen doen om de kloof te verkleinen. Diverse voorbeelden uit de laatste jaren maken echter duidelijk dat deze beloftes ook in 2019 niet ingelost zullen worden.

CDU

Neem nu de CDU. Die partij heeft miljoenen kiezers verloren, haar geleidelijk maar gestaag opschuiven naar links liet een sterke conservatieve concurrent opkomen in de vorm van de AfD. Als de CDU hiervan geleerd had, zou ze tegemoet komen aan conservatieven binnen de eigen partij en achterban. Annegret Kramp-Karrenbauer had na het nipt verslaan van haar conservatievere tegenkandidaten voor het partijleiderschap bijvoorbeeld prominente conservatieve CDU’ers een positie kunnen geven. Maar AKK gaf niet thuis. Ervan geleerd? Vergeet het maar!

SPD

Voor de SPD realiseerde Martin Schulz in 2017 het slechtste verkiezingsresultaat sinds 1949. Zijn terugtreden van alle leiderschapsposities zou een gepaste reactie zijn geweest op deze nauwelijks te overtreffen motie van wantrouwen van het kiezersvolk. Maar wat doet Schulz? Hij doet alsof er niets gebeurd is en dient zich als ‘locomotief’ voor de SPD-campagne voor de Europese verkiezingen in mei aan. In welke wereld leeft de grandioos mislukte kandidaat voor het bondskanselierschap eigenlijk?

Publieke omroep

Het misnoegen over de hoogste verplichte afdracht voor de publieke omroep ter wereld houdt de gemoederen in Duitsland al jaren verhit. Meer bescheidenheid van de staatszenders zou een gepaste reactie zijn. Maar het tegendeel gebeurt: Nadat ZDF-bestuurder Thomas Bellut een verhoging van de afdracht geëist had, deed ARD-voorzitter Ulrich Wilhelm er nog een schepje bovenop door te dreigen een zaak aan te spannen in Karlsruhe, bij de hoogste Duitse rechter, als er geen gehoor gegeven zou worden aan de eis. Zo gooit de Duitse media-elite olie op het vuur van de ontevredenheid onder burgers.

Lügenpresse

Rond de jaarwisseling kwam daar het schandaal rond de prijswinnende nepjournalist van weekblad Der Spiegel Claas Relotius bij. Deze affaire was voor talrijke ‘kwaliteitsmedia’ aanleiding om heilige eden te zweren, dat ze zich niet door ideologische oogkleppen van de waarheid of zouden laten brengen. Werkelijk? De Relotius-affaire was nog niet over zijn hoogtepunt heen, of het weekblad Die Zeit beweerde dat op 1e en 2e Kerstdag 43 ‘vluchtelingen’ uit het Kanaal van Dover gered zouden zijn. De aanduiding ‘vluchtelingen’ voor mensen die illegaal van Frankrijk naar Engeland willen reizen is echter een klinkklare leugen.

De reeks voorbeelden laat zich zonder moeite uitbreiden. De conclusie is steeds dezelfde: Een narcistische ‘elite’ komt maar niet uit het uitgesleten spoor en negeert alle signalen vanuit het volk. Waarin dit gedrag uit kan monden zien we in Frankrijk.

Posted on

Windenergie versus natuurbescherming

Duizenden milieuactivisten mobiliseren zich onder het motto ‘Hambi bleibt’ tegen de plannen van energiebedrijf RWE om in Noord-Rijnland-Westfalen circa 100 hectare bos te rooien voor de uitbreiding van de bruinkooldagbouw. Door de bouw van windmolens dreigt echter een kaalslag van heel andere dimensies.

In de schaduw van de protesten die inmiddels al jaren ronde de Boswachterij Hambach plaatsvinden, hebben zich in Duitsland honderden burgerinitiatieven gevormd die de bouw van windmolens in bossen willen voorkomen.

In hun coalitieakkoord zijn CDU/CSU en SPD overeengekomen het aandeel hernieuwbare energie van het stroomverbruik van 36 procent te verhogen naar 65 procent in uiterlijk 2030. Naast zonnecellen moet er vooral meer gebruik gemaakt worden van windenergie. Momenteel staan er in Duitsland al 28.700 windmolens op land. Protesten van omwonenden hebben in sommige Duitse deelstaten inmiddels tot een grotere minimumafstand van windmolens tot woongebieden geleid.

Bos moet wijken voor windmolens

Bij de zoektocht naar nieuwe locaties voor windmolens komen nu steeds sterker ook bossen in het vizier. Deelstaten als Hessen, Baden-Württemberg, Rijnland-Palts en Thüringen staan inmiddels de bouw van windmolens middenin het bos toe. Het is te voorzien dat er op termijn ook in grote samenhangende bosgebieden een massieve aanbouw van windmolens plaats zal vinden.

Zo heeft de coalitie van CDU en Groenen in Wiesbaden voor Hessen tussen de 2300 en 2800 windmolens als doelstelling vastgesteld. Bij zo’n 80 procent van de potentiële locaties in Hessen gaat het om bos. Heel concreet werd er in een factsheet van een beschikbaar bosoppervlak van 550.000 tot 600.000 hectare gesproken. Het windkrachtplan van de regio Darmstadt (een van drie Hessische regio’s) voorziet zelfs in meer dan 3.000 hectare windkrachtterrein in de bossen van het UNESCO-natuurgebied Odenwald.

Burgerinitiatieven

De Hessische burgers nemen dat echter niet zonder verzet. In de hele deelstaat mobiliseren zich inmiddels al 200 burgerinitiatieven tegen de windkrachtplannen in de bossen. In heel Duitsland wordt het aantal anti-windkrachtinitiatieven inmiddels op zo’n 900 geschat.

Windkrachtlobbyisten argumenteren weliswaar dat de bouw in de bossen vooral in ecologisch minder waardevolle naaldbossen plaats zou vinden, maar de effecten op de natuur van zulke projecten zijn in alle gevallen ingrijpend. Het Bundesamt für Naturschutz gaat er vanuit dat per windkrachtmast een oppervlak van 0,2 hectare bos verloren gaat. Daarbij gaat het niet alleen om de betonnen fundamenten van de masten zelf, maar ook om de toevoerwegen en onderhoudsgebouwen. Als men dit doorrekent voor de bekende uitbreidingsplannen, dan dreigt in Duitsland in de komende jaren een aanzienlijk verlies aan bosoppervlak door de uitbouw van windkracht.

Biodiversiteit

Overigens is niet alleen de bodemafdekking en het rooien van bomen in de bossen een probleem. De windmolens in de bossen ontwikkelen zich in toenemende mate ook tot een ernstig probleem voor de biodiversiteit. Waar windmolens gebouwd worden, wijken de rode wouw, de zwarte ooievaar en andere vogelsoorten meestal uit.

Met name voor vleermuizen hebben de op allerlei plaatsen opgerichte windmolens zich tot een dodelijk gevaar ontwikkelt. De rotorbladen van de windmolens veroorzaken luchtkolken en drukverschillen waardoor vleermuizen verongelukken. Een onderzoeker van het Leibniz-Institut für Zoo und Wildtierforschung schat dat in Duitsland jaarlijks meer dan 250.000 vleermuizen door windmolens sterven.

Ornithologen in Beieren hebben vermelden bovendien gevallen waarin nesten van grote vogels in de buurt van bestaande of voorgenomen windmolens illegaal vernield werden. Daar zit vermoedelijk de bedoeling achter desnoods met criminele handelingen de juiste omstandigheden rond de windmolens te scheppen.

Geloofwaardigheidsprobleem

Hoe politiek explosief het thema windmolens in bossen in het bijzonder voor de Groenen is, werd duidelijk uit een demonstratie die in november in de Landkreis Postdam-Mittelmark, in de deelstaat Brandenburg, plaatsvond. Zo’n 300 demonstranten hadden daar gehoor gegeven aan de oproep van de vereniging ‘Waldkleeblatt’ om tegen de bouw van windmolens in een stuk bos op de Reesdorfer Heide te protesteren. Van de uitgenodigde vertegenwoordigers van de fracties in de landdag van Brandenburg was alleen Sven Schröder, die namens de AfD het woord voert over energiebeleid, op komen dagen. Opmerkelijk was verder dat ook Axel Kruschat, directeur van de Brandenburgse afdeling van de BUND (Bund für Umwelt und Naturschutz Deutschland, de Duitse afdeling van Friends of the Earth) bij het protest aansloot.  De natuurbeschermer noemde het een “dom idee” om windmolens in het bos neer te zetten. Dit maakt wel duidelijk dat de Groenen met de massieve uitbreidingsplannen voor windenergie een geloofwaardigheidsprobleem hebben ten aanzien van hun meest oorspronkelijke politieke thema en dat zelfs een deel van hun natuurlijke achterban ertegen in opstand komt.

Posted on

Merkels opvolger wacht een explosieve erfenis

Merkel kocht de politieke stabiliteit van haar kanselierschap op kosten van een toekomst die nu langzaam aanbreekt.

Wie een persoon van dergelijke historische impact als Angela Merkel opvolgt, moet zich voorbereiden op een zware tijd. De manier waarop Merkel met de problemen van haar tijd omging, maakt het voor de toekomstige leider van de CDU bijzonder moeilijk.

Tijdbommen

Het was en is typisch voor de scheidende partijleidster en voorlopig nog bondskanselier om geen enkel probleem echt op te lossen. Steeds ging het haar er vooral om de negatieve uitwerking van een crisis op haar eigen machtspositie te verminderen. Maar niet om een optredend gevaar in de kern te bestrijden en zo duurzaam onschadelijk te maken. Zodoende laat Merkel voor haar opvolger een arsenaal van tijdbommen achter, die een voor een af zullen gaan.

Of het nu gaat om de Energiewende, de ‘euroredding’, het verval van de Bundeswehr, de uitdijende immigratie en de gevolgen daarvan, zoals de afbrokkelende binnenlandse veiligheid en een uit elkaar groeiende samenleving, een opgeblazen verzorgingsstaat (die ondanks stevige conjunctuur alleen in 2017 al twee keer zo snel groeide als de economie) of het eroderende partijensysteem na de trek naar links van de Unie van CDU en CSU. Alles waarmee de CDU-leidster haar land de afgelopen jaren opgezadeld heeft, zal zijn volle explosieve uitwerking pas na het tijdperk Merkel als CDU-leidster en bondskanselier ontvouwen. Pas dan zal deze karaktertrek van Merkels regeringsstijl zich volledig wreken.

‘Goede toekomst’ brokkelt

De vrouw die nu al meer dan 13 jaar aan het hoofd van de Duitse regering staat, heeft de problemen echter niet alleen voor zich uitgeschoven. Ze heeft ze op deze manier ook steeds ernstig vergroot. Maar in veel gevallen wel zonder dat haar tijdgenoten dit onmiddellijk merkten, zodat ze zich overwegend rustig en veilig voelden onder haar bewind.

Bij het slotstuk van het tijdperk Merkel begint de illusie van de “goede toekomst” die de vertrekkende CDU-leider de Duitsers een- en andermaal voorgespiegeld heeft, echter scheurtjes te vertonen. En dit zeker niet alleen ter zaken van asiel en immigratie, waar het verraderlijk goede gevoel al aanzienlijk omgeslagen is onder indruk van de dagelijkse realiteit. Eigenlijk failliete bedrijven en banken, die een vertraagd gevolg zijn van de ‘euroredding’ en het daarvoor afgedwongen nulrentebeleid, kunnen al heel snel een hausse in gang zetten die Duitsland en daarmee Europa economisch in zwaar weer zullen storten.

Daarmee zal ook een abrupt einde komen aan de (momenteel zeer ruime) financiële speelruimte van de Duitse staat. Hoe en waarmee dan al de opgespaarde problemen uit het Merkel-tijdperk opgelost moeten worden, staat in de sterren geschreven. Wie de partijleidster ook opvolgt, hij/zij zal de CDU juist in die toekomst moeten leiden op kosten waarvan de huidige bondskanselier de politieke stabiliteit van haar bewind gekocht heeft.

Posted on

Duitse Groenen kunnen niet wachten om te regeren. Maar met wie?

Jarenlang golden in Duitsland de Groenen als favoriete partner voor een coalitie onder leiding van de SPD. Nu zouden de krachtsverhoudingen wel eens kunnen veranderen. Bij de sociaaldemocraten neemt de nervositeit reeds toe.

In recente peilingen liggen de Groenen bijna gelijk met de SPD. In de komende verkiezingen voor de landdagen van Hessen en Beieren dreigen voor de sociaaldemocraten historisch slechte, maar voor de Groenen bijzonder goede resultaten. In Beieren lijken de Groenen de SPD zelfs voorbij te streven.

De directeur van opiniepeiler Forsa gelooft niet dat de sociaaldemocraten zich op termijn nog zullen herstellen. Duitsland kon wel eens een nieuwe rangorde van de partijen te wachten staan, aldus Manfred Güllner tegenover de Neue Osnabrücker Zeitung. “Tussen SPD en Groenen zouden de verhoudingen qua grootte ook op federaal niveau al snel omgekeerd kunnen worden. Om op een beeld van Gerhard Schröder voort te borduren: De Groenen hebben de kans, kok te zijn, terwijl de sociaaldemocraten zich met de rol van ober moeten verzoenen”, aldus Güllner verder.

De plaatsvervangende SPD-voorzitter Ralf Stegner appelleerde vorige week haast smekend aan de Groenen om ook in de toekomst voor samenwerking op links te kiezen: “De Groenen zijn nodig om een meerderheid buiten de Unie (van CDU en CSU, red.) tot stand te brengen.” In het partijenspectrum blijft de Unie volgens Ralf Stegner de hoofdtegenstander. “Het gaat erom weerwerk te leveren aan de rechtse partijen”, aldus Stegner tegenover dagblad Die Welt.

De Groenen-politicus Jürgen Trittin had daarvoor gesteld dat de SPD-top zich op een slingerkoers begeeft, waarmee die partij zou kunnen vastlopen: “De voorzitter Andrea Nahles en vice-bondskanselier Olaf Scholz lijken het zich gemakkelijk te willen maken in een Babylonische gevangenschap met CDU en CSU”, aldus de oud-minister van Milieu. In plaats van de Unie sterker te bestrijden, grenzen ze zich volgens hem nog scherper van de Groenen af.

De Groenen doen ondertussen hun eigen ding. Het nieuwe leidersduo toert al een paar weken door het land. ‘Des Glückes Unterpfand’ hebben Annalena Baerbock en Robert Habeck hun zomertoer gedoopt: “We willen weten wat dit land bij elkaar houdt”, zegt Baerbock. “We willen op reis gaan en zien: waar is eenheid, hoe versterken we onze vrijheid en ons recht.”

De verwijzingen naar het Duitse volkslied zijn niet per ongeluk. Verkiezingen worden vanouds in het midden gewonnen. De Groenen hebben nog altijd de reputatie van multiculti-utopisten. Sinds de telegenieke Habeck door de talkshows toert, schieten de percentages van de Groenen in de peilingen omhoog. De Sleeswijk-Holsteiner is weliswaar eerder van de linker partijvleugel, maar hij spant zich toenemend in om een burgerlijke toon aan te slaan.

De wil om te regeren is bij de Groenen namelijk erg groot. “Met de SPD wordt dat lastig, omdat ze eerder slinkt dan toeneemt”, aldus oud-partijleider Trittin. En Die Linke zou verscheurd kunnen worden door de oprichting van Sahra Wagenknechts beweging ‘Aufstehen’. De Groenen laten zelf echter ook geen uniforme indruk achter. De  premier van Baden-Württemberg Winfried Kretschmann zet zich al jaren in voor een federale coalitie van christendemocraten en Groenen, zoals dat in zijn deelstaat, maar ook in Hessen allang realiteit is.

http://www.novini.nl/beierse-landdag-fiasco-voor-csu-afd-maakt-kans-op-een-na-grootste-te-worden/

Intern wordt intussen zelfs over het ondenkbare gediscussieerd. Zouden de Groenen het zien zitten om in Beieren de CSU aan een regeringsmeerderheid te helpen? Waarschijnlijk is het vooralsnog niet. Want intern is er al weerstand tegen de koers van het leidersduo om zich af te zetten tegen de SPD. Zo maande plaatsvervangend voorzitter Jamila Schäfer de partijen links van de Unie de rangen te sluiten. “Belangrijk is dat we het progressieve deel van de samenleving niet als een koek zien, waarvan Linke, SPD en Groenen om het grootste stuk strijden”, aldus Schäfer tegenover Die Welt. “Maatschappelijke meerderheden kunnen veranderen. Hoe plausibeler we onze ideeën uitleggen, hoe groter de koek wordt”, vervolgde Schäfer en distantieerde zich daarmee duidelijk van Trittin.

De uitspraak van die laatste dat Groenen en SPD geen “van God gegeven partners” zijn, alarmeert de sociaaldemocraten. “Wij geven kennelijk betere antwoorden dan de sociaaldemocraten op de thema’s waar de mensen mee zitten, die zich zorgen maken om het sociale, gezondheid en de zorg”, aldus Trittin.  De woordvoerder van de Seeheimer Kreis, oftewel de rechter vleugel van de SPD, Johannes Kahrs sprak van “verbaal dringen”. De SPD werkt volgens hem vaak goed en succesvol samen met de Groenen. “Om nu met de Groenen te gaan vechten, is volstrekt overbodig”, aldus Kahrs tegenover omroep NDR.

“De leidende kracht van centrumlinks” willen de Groenen worden, zo luidt hun officiële lijn. Maar om te regeren zouden ze op federaal niveau wel meer dan één partner nodig hebben. Die Linke is hun verdacht, de SPD te onsuccesvol. “Vanwege de verschuiving naar rechts van de afgelopen jaren, is er momenteel objectief geen meerderheid links van het midden”, zei Trittin, die zich op de linker vleugel van de Groenen bevindt en ooit minister van Milieu was in een kabinet met de SPD. Linkse meerderheden zijn er volgens hem alleen in veel losse politieke vraagstukken. “Dat brengt zowel de SPD als de Groenen in de situatie dat ze feitelijk alleen de mogelijkheid hebben om te regeren als ze het linkse kamp weten te overstijgen.”

En zo komt de FDP in beeld. Dat de liberalen nog niet zo lang geleden een zogenaamde Jamaica-coalitie (CDU/CSU-Groenen-FDP) hebben laten mislukken, stoort veel Groenen nog altijd. Maar Robert Habeck wil grootmoedig zijn: “Onder democraten kan men altijd praten. En er zijn ook overlappingen met de FDP.”