Posted on

Bitcoin – Geopolitieke implicaties in een veranderende wereldorde

Dit opiniestuk zal de geopolitieke opkomst van Bitcoin als een nieuwe mogelijke reservemunt bespreken. Dit zal worden gedaan binnen de context van de aankomende turbulente transitie van de huidige unipolaire wereldorde naar een nieuwe multipolaire wereldorde die mogelijk door toenemende handelsoorlogen, devaluaties en een nieuwe financiële crisis zal worden versneld.     

Het avondschemer van de unipolaire wereldorde

We bevinden ons nu in het avondschemer van de oude unipolaire wereldorde. De hegemonie van de Verenigde Staten over de huidige wereldorde zal in de komende jaren veranderen. Zeker, de Amerikaanse Dollar domineert nog steeds de internationale handel en de valutareserves van de centrale banken, maar een voorzichtig dedollarisatie proces is al een aantal jaren op gang gebracht door voornamelijk China, Rusland en Iran. Deze landen kopen gretig goud en hebben onderling bilaterale handelsverdragen waarbij de Amerikaanse Dollar meer en meer wordt vermeden in de handel van grondstoffen zoals olie. Deze bondgenootschap ondermijnt het tanende petrodollar recycling systeem, dat vooral dankzij Saoedi-Arabië, een cruciale bondgenoot van de Verenigde Staten en aartsvijand van Iran, in stand wordt gehouden.

Olie en de meeste andere belangrijke grondstoffen worden bijna altijd berekend en verrekend in Amerikaanse dollars. De afwikkeling vindt bijna altijd plaats door het Amerikaanse bankwezen met New York (Wall Street) als belangrijkste financieel centrum. Veel landen willen graag deze gang van zaken veranderen aangezien het de Verenigde Staten enorme voordelen oplevert die er mede voor hebben  gezorgd dat de hegemonie van de Verenigde Staten lang zonder problemen kon worden gehandhaafd.

Voor het handhaven van de hegemonie was wel het loslaten van de goudstandaard (de Nixon-schok van 1971[1]) noodzakelijk geworden aangezien de voortslepende Vietnamoorlog het vertrouwen in een goud gedekte Dollar ondermijnde. Het Bretton Woods-systeem[2] werd opgeheven. De invoering van een systeem van zwevende wisselkoersen kwam er voor in de plaats waarbij de Amerikaanse Dollar uiteindelijk als anker moest worden gebruikt binnen een nieuw petrodollar systeem. Deze werd in 1973 ingevoerd[3]. Deze opzet gaf de Verenigde Staten ongelimiteerde macht over het machtigste wapen in de wereld: de geldpers van de Federal Reserve. Een unipolaire wereldorde gebaseerd op Amerikaans schuldenimperialisme[4] en financieel-militaire overmacht was het gevolg. Mogelijke gevaren werden met de benodigde militaire ingrepen en oorlogen uitgeschakeld. De verschillende oorlogen in het Midden Oosten hebben uiteindelijk geleid tot meer chaos, terrorisme en uitputtingsslagen, die nog tot op heden voortduren en nooit gewonnen kunnen worden.

Financieel en militair is de Verenigde Staten nu dan ook verzwakt. Militair heeft het zijn doelstellingen niet kunnen bereiken en alleen afkeer en vijandigheid geoogst. Kleurenrevoluties, valse vlagoperaties en couppogingen onder leiding van de CIA zijn de laatste jaren niet meer succesvol geweest. Dankzij de vrije verspreiding van informatie op het internet (bijvoorbeeld door Wikileaks) heeft de wereld het Amerikaans machtsspel door. Rusland intervenieerde in Syrië en markeerde daarmee het einde van de absolute Amerikaanse hegemonie in het Midden Oosten.

Verder heeft de Amerikaanse bevolking een afkeer gekregen van het militair interventionisme en kampt ze nog steeds met de gevolgen van de financiële crisis van 2008. De Amerikaanse bevolking is verpauperd, de schulden zijn exponentieel gestegen, inkomensongelijkheid is enorm toegenomen en de landelijke infrastructuur is verouderd. De verkiezing van Donald Trump als president markeert hier ook een belangrijk keerpunt. Het beleid van Trump signaleert de transitie van een unipolaire naar een multipolaire wereldorde.

De komende transitie naar een multipolaire wereld

Deze komende transitie werd uitvoerig besproken op 14 mei 2019 tijdens een belangrijke conferentie die door de centrale bank van Zwitserland werd georganiseerd: de 9th High-Level Conference on the International Monetary System[5]. Hier werd het verleden, het heden en de toekomst van het internationale monetaire systeem besproken. De algemene strekking is dat, ondanks het feit dat er geen goed alternatief is voor de Amerikaanse Dollar, het onwaarschijnlijk is dat de Verenigde Staten de hegemonie zal behouden. De Amerikaanse regering heeft verder het SWIFT-betalingssysteem als machtsinstrument gebruikt voor financiële repressie. Internationale financiële repressie is een symptoom van het economisch en militair verval van de Amerikaanse hegemonie. Er zal daardoor worden gezocht naar alternatieve reservemunten. Een economische-militaire herbalancering zal leiden tot een multipolaire wereldorde met verschillende reservemunten.

[pullquote]Internationale financiële repressie is een symptoom van het economisch en militair verval van de Amerikaanse hegemonie.[/pullquote]

Het probleem is echter dat de Europese Monetaire Unie officieel[6] niet beschikt over eurobonds en steeds minder draagvlak heeft onder de Europese bevolking. China is op dit moment niet in staat om haar kapitaalmarkt te liberaliseren aangezien het uiteindelijk geen stabiele eenheid is; bovendien is haar financiële sector onvoldoende ontwikkeld om de Chinese Yuan als stabiele reservemunt te positioneren. China en de Verenigde Staten zijn wederzijds afhankelijk van elkaar in handel en technologie. Escalerende handelsoorlogen zullen leiden tot meer volatiliteit op de effecten- en valutamarkten. Een uiteindelijk chaotische transitie zal het gevolg zijn. Hoe het precies zal verlopen is niet duidelijk.

De introductie van cryptocurrency

Tijdens de conferentie werd er met veel scepsis gesproken over de uitgave van stablecoins[7] en de rol van Central Bank Digital Currencies (CBDC’s)[8]. Vandaar dat het des te meer opmerkelijk was te noemen dat de directeur van Ripple, Brad Garlinghouse, tien minuten spreektijd kreeg over de Ripple’s xCurrent[9] technologie. Deze technologie kan als een SWIFT 2.0 netwerk worden beschouwd. Brad Garlinghouse gaf te kennen dat het huidige internationale betalingsnetwerk ver achterloopt op het internet tijdperk. Zo’n 6% van alle SWIFT-transacties ondervinden bovendien problemen waarbij menselijke interventie nodig is om de transactie goed uit te voeren.

Ripple’s technologie kan het monetaire systeem op een nieuwe infrastructuur zetten. Bitcoin kwam verder niet ter sprake. Vandaar dat het interessant is om op te merken dat het Ripple project een aanpak heeft die diametraal tegenovergesteld is aan die van Bitcoin. Ripple faciliteert het internationale betalingsverkeer, terwijl Bitcoin zich kan positioneren als een alternatief voor centraal bankieren. Het is verder niet uit te sluiten dat het monetaire beleid van de centrale bankiers in de komende transitie periode in de problemen komt. Een hernieuwde geldverruiming politiek met negatieve rentes zal grote gevolgen hebben voor de koopkracht van de reserve munten in een stagnerende wereldeconomie verwikkeld in valuta- en handelsoorlogen met een nieuwe financiële crisis als mogelijk gevolg.

Waarom zou Bitcoin een belangrijke rol kunnen spelen?

Bitcoin zou in dit complexe speelveld inderdaad als een alternatieve reservemunt een rol kunnen gaan spelen. Het kan bovendien de huidige fragiele financiële orde behoorlijk omschudden. Bitcoin is een open-source gedecentraliseerd cryptocurrency project dat door een anonieme genius, Satoshi Nakamoto, tijdens de financiële crisis werd gelanceerd en uitgebouwd[10]. Bitcoin is als een technologische doorbraak ook een revolutionaire daad. Het is het resultaat van decennialang onderzoek en geëxperimenteer van visionaire nerds en cypherpunks[11] met cryptografie en cryptogeld. Een van de doelstellingen is het beschermen van de burgers tegen de staat. Een staat die steeds meer haar macht misbruikt ten koste van de privacy en financiele vrijheid van haar burgers. Bitcoin scheidt de macht van de staat/bankenstelsel van het geld en bevordert de financiële emancipatie van de mensheid.

In haar nu tienjarige geschiedenis heeft Bitcoin alle mogelijke aanvallen overleefd en is antifragiel gebleken. Doordat bijna niemand in het Bitcoin project geloofde, kon het tien jaar lang organisch uitgroeien tot een nieuw onverwoestbaar betalingsnetwerk. Een betalingsnetwerk met een ingebouwde monetaire politiek die diametraal tegenovergesteld is aan het huidige centraal gestuurde systeem. Hier bepalen de centrale bankiers, volgens post-keynesiaanse moderne geldtheoretische (MMT) modellen, de rente politiek en de geldverruimingspolitiek voor het aansturen van de economie en het behalen van bepaalde inflatiedoelstellingen.

Satoshi Nakamoto moet een hekel hebben gehad aan dit post-keynesiaanse theoretische gedachtegoed en geeft in het ontwerp van Bitcoin duidelijk een voorkeur voor het gedachtegoed van de Oostenrijkse economische school[12]. Bitcoin werkt geheel op basis van een protocol met vastgestelde regels dat automatisch het vooraf geprogrammeerde monetaire beleid uitvoert. Bitcoin imiteert hierbij de werking van goud. Het werkt volledig transparant en voorspelbaar op basis van een afnemende inflatie met betrekking tot het aantal bitcoins dat bij elk blok kan worden gedolven door de Bitcoin-mijnbouwindustrie. Bitcoins worden steeds schaarser en uiteindelijk kunnen er maximaal 21 miljoen bitcoins bestaan. Bitcoins representeren extreem digitale schaarste en zijn schaarser dan goud. Bitcoins zijn het meest harde geld[13] dat de mensheid ooit heeft uitgevonden.

Bitcoin representeert verder een boekhoudkundige revolutie[14] in de vorm van een compleet driedimensionaal boekhoudsysteem in de vorm van een blockchain met de Satoshi[15] als de kleinste rekeneenheid. Bitcoin heeft niet alleen de potentie om monetair een nieuwe rekeneenheid (unit of account) te worden, het is al per definitie een rekeneenheid binnen het meest veilige driedimensionaal boekhoudsysteem.

De bitcoin transacties zijn hierbinnen verder niet te censureren of terug te draaien dankzij de enorme hashing power[16] van de Bitcoin-mijnbouwindustrie die de Bitcoin-blockchain (boekhouding) onverwoestbaar maakt. Bitcoin ontwikkelt zich als een nieuwe activaklasse die niet kan worden geconfisqueerd of gecensureerd; een nieuwe vorm van digitaal goud binnen een decentraal netwerk zonder muntheren of centrale banken dat parallel aan het huidige fragiele gecentraliseerde systeem onafhankelijk opereert.

Bitcoins geopolitieke rol in de toekomst

Dit maakt Bitcoin nu al tot een ideaal middel voor kapitaalvlucht, een economische levenslijn en een oppotmiddel buiten het bereik van derde partijen zoals de Amerikaanse regering. Dit heeft al geopolitieke implicaties. De oliehandel kan gemakkelijk tussen partijen die elkaar niet vertrouwen in bitcoin worden afgehandeld zonder dat de Amerikaanse regering daar iets aan kan doen. Iran is hierbij een goed voorbeeld. Iran heeft al zijn eigen goud afgedekte cryptocurrency gelanceerd, de PayMon[17]. Deze kan gemakkelijk meer liquiditeit krijgen wanneer de Iraanse regering deze crypto verhandelbaar zou maken voor bitcoins. Financiële repressie kan dankzij cryptocurrency en vooral veilig via het Bitcoin netwerk worden ontweken, waardoor er een levenslijn blijft voor de interne economie van een getroffen land. Zelfs de centrale bank van Rusland lijkt interesse te hebben voor de lancering van een crypto die door haar goudvoorraad is gedekt en veilig kan worden gebruikt voor een stabiele handel tussen de leden van de Euraziatische Economische Unie[18].

Venezuela is een ander goed voorbeeld. Venezuela kent zeer strikte sancties en kapitaalrestricties. De lancering en acceptatie van de eigen Petro[19] cryptocurrency binnen de internationale handel is mislukt. De regering heeft daarom Litecoin en Bitcoin geaccepteerd als een internationaal transactiemiddel[20]. Bezorgde familieleden in het buitenland kunnen familieleden in Venezuela van geld (Bolivars) voorzien met behulp van Bitcoin en Litecoin. De regering behoudt uiteindelijk de Bitcoin zelf en zet daarvoor bolivars op de bankrekening van het betreffende familielid. De bevolking in Venezuela die uiterst zwaar te lijden heeft onder de gevolgen van hyperinflatie, koopt nu zoveel mogelijk Bitcoin in op de website van Local Bitcoins[21]. Bitcoin adoptie is in Venezuela exponentieel toegenomen[22]. Bitcoin hoe klein deze kapitaalmarkt nog is, heeft al een geopolitieke dimensie gekregen in deze voortslepende financiële en humanitaire crisis.

Congreslid Bradley Sherman heeft dit goed begrepen. Tijdens een hoorzitting van de Financial Services Committee op 9 mei 2019 riep hij op tot een verbod op Bitcoin en cryptocurrency aangezien het de macht van de Amerikaanse Dollar als wereldreservemunt ondermijnt[23]. Een verbod op Bitcoin in de Verenigde Staten is zeer onwaarschijnlijk en onhaalbaar. Vooral nu de institutionele beleggers op Wall Street in Bitcoin willen beleggen als een niet-gecorreleerde asset die systeemrisico’s binnen de effectenhandel kan afdekken. Financiële grootmachten achter de belangrijkste aandelenbeurzen (waaronder ICE en LSEG) investeren in de vereiste infrastructuur zodat het institutioneel grootkapitaal meer geld kan gaan beleggen in Bitcoin[24]. Het is verder niet uit te sluiten dat niet alleen institutionele beleggers, maar ook landen[25] stiekem bitcoins accumuleren voor later gebruik als een reservemunt.

In de transitie van een uni- naar multipolaire wereldorde zal het systeem van wisselende valutakoersen volatieler worden en gezocht worden naar veilige havens. Traditioneel speelt goud hier de belangrijkste rol als een opslagmiddel voor waarde en behoud van koopkracht. De goudmarkt is echter volledig gefinancialiseerd (derivaten), niet meer transparant en gemanipuleerd[26]. Goud kan verder makkelijk worden geconfisceerd. Chinezen die traditioneel in goud sparen, gebruiken nu ook meer Bitcoin als een noodzakelijk alternatief voor onder meer het ontwijken van kapitaalrestricties en verdere devaluaties. Veel vermogende Chinezen sturen hun kinderen naar het buitenland om te studeren voor het opzetten van een economische levenslijn waar Bitcoin steeds meer plaats krijgt in de gereedschapskist voor het beschermen van de welvaart van een familie. Chinezen hebben sinds 2016 meer en meer bitcoins gekocht. Zolang Hong Kong Bitcoin niet zal verbieden, zullen de Chinezen hier met onder meer contant geld en goud bitcoins kunnen kopen. Goud is misschien de meest veilige asset voor koopkrachtbehoud, maar kent in het huidige tijdperk beperkingen.

Binnen het huidige globale internettijdperk, waar handel en financiën zijn geglobaliseerd, past Bitcoin beter. Het is een onafhankelijk financieel systeem met globaal objectief betalingsmiddel binnen een driedimensionaal boekhoudsysteem waar iedereen op kan vertrouwen in bijvoorbeeld het instandhouden van de (internationale) handelsbetrekkingen. Dit is des te meer relevant voor een wereld waar het internationale vertrouwen zoek is, de schuldenberg exponentieel groeit; en een turbulente transitie tegemoet gaat. Nieuwe financiële crisissituaties liggen hier onvermijdelijk in het verschiet. De centrale banken zullen dan uiteindelijk weer gedwongen zijn tot het invoeren van nieuwe geldverruimingsprogramma’s en negatieve rentes. Met deze maatregelen zullen ze proberen  een escalerende crisissituatie te bezweren en een verder imploderende globale bankensector (Deutsche Bank[27], BNP Paribas[28], BBVA[29] ec.) proberen overeind te houden; totdat het punt is bereikt dat het niet meer gaat. Een nieuwe Bretton-Woods-conferentie[30] zal moeten worden georganiseerd voor het hervormen van het globale financiele systeem. In dit scenario zal Bitcoin[31] (samen met goud) door meer en meer mensen als een alternatief en veilige haven worden gebruikt voor het behoud van koopkracht en onafhankelijke financiële daadkracht.


[1] Nixon schreef op 15 augustus 1971 de Executive Order 11615 uit, conform de Economic Stabilization Act of 1970, die als belangrijkste maatregel het goudvenster sloot, waarbij de omwisseling tussen dollars en goud werd beëindigd. https://nl.wikipedia.org/wiki/Nixon-schok

[2] De conferentie van Bretton Woods (1944) ging over het bepalen van de naoorlogse monetaire en financiële ordening met de  invoering van een stelsel van vaste wisselkoersen waar alleen de dollar tegen een vaste hoeveelheid goud kon worden ingewisseld bij de Amerikaanse Centrale Bank.

[3] In 1973 sloot de Amerikaanse regering een akkoord met het Wahabitische koninkrijk van Saoedi-Arabië. Het land was het eens om alleen nog dollars te aanvaarden als betaalmiddel voor de olie. Saoedi-Arabië kreeg de waarborg om altijd militaire steun van het Pentagon te krijgen. Alle andere olie exporterende landen (OPEC) volgden Saoedi-Arabië. De petrodollars is een oliestandaard en waarborgt ook dat de OPEC-landen zouden blijven investeren in Amerikaanse staatsobligaties. https://www.bestebank.org/petrodollar/

[4] Zie het werk van de onderzoeker Michael Hudson: https://michael-hudson.com/books/super-imperialism-the-economic-strategy-of-american-empire/

PDF: https://michael-hudson.com/wp-content/uploads/2010/03/superimperialism.pdf

[5] Een gedeelte van de conferentie is opgenomen en te zien op de website van de Zwitserse centrale bank: https://www.snb.ch/de/ifor/research/id/researchtv-event?event=luUj6_tSzXh1s1Uf7RR88g

[6] De Europese Unie beschikt over het Europees Stabiliteitsmechanisme die leningen kan ophalen op de financiële markten. Deze fungeren als eurobonds: https://www.bestebank.org/europees-stabiliteitsmechanisme/

[7] Een stablecoin is een token die op een blockchain wordt uitgeven en fungeert als een digitale representatie van fiduciair geld of andere activa als onderpand bij de token uitgever.

[8]Central Bank Digital Currencies zijn stable coins die door een centrale bank worden uitgegeven.

[9] De Ripple xCurrent software gaat om het verwezenlijken van interoperabiliteit voor het verwerken van internationale transacties. Het gaat om het verwezenlijken van een beter alternatief voor het huidige SWIFT-systeem (SWIFT 2.0): https://ripple.com/ripplenet/process-payments/

[10] Voor een goed boek over deze bijzondere ontwikkeling: Cryptocurrency, how Bitcoin and digital money are challeging the global economic order: https://books.google.nl/books/about/Cryptocurrency.html?id=niCQrgEACAAJ&redir_esc=y

[11] Voor meer informatie: https://www.bestebank.org/bitcoin/cypherpunks/

[12] De Oostenrijkse school is een economische school die voorkomt uit het werk van Carl Menger en diens collega’s te Wenen. Centraal staan een subjectieve waardetheorie en het principe van methodologisch individualisme. Belangrijke vertegenwoordigers: L. von Mises, E. von Böhm-Bawerk F. von Hayek, M. Rothbard.

[13] Voor een goed boek over Bitcoin als hard geld en de geschiedenis van geld zie The Bitcoin Standard van Dr. Saifedean Ammous:  https://www.bol.com/nl/f/the-bitcoin-standard/9200000082670695/

[14] Een prachtig gedetailleerd artikel over Bitcoin als een accounting revolution kan hier worden gevonden: https://medium.com/@permabullnino/bitcoin-an-accounting-revolution-40efcb903d7b

[15] 1 Bitcoin bestaat uit 100 miljoen satoshis. Voor meer informatie: https://www.bestebank.org/satoshi/

[16] Hashing Power is de rekenkracht die de Bitcoin mijnbouwindustrie moet inzetten om om nieuwe transactieblokken toe te kunnen voegen aan de blokketen (het kasboek) van Bitcoin om daarmee bitcoins te verdienen. Hoe meer hashing power wordt ingezet hoe veiliger het netwerk. Voor meer informatie: https://www.bestebank.org/bitcoin/hashrate-hashing-power/

[17] Deze goud gedekte cryptomunt wordt gebruikt voor het omzeilen van de Amerikaanse sancties. https://www.bestebank.org/paymon-pmn-crypto-rial/

[18] Voor meer informatie: http://tass.com/economy/1059727

[19] Voor meer informatie: https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-05-10/venezuela-s-failed-cryptocurrency-is-the-future-of-money

[20] Voor meer informatie en bronnen: https://www.bestebank.org/cryptonieuws/remesas-crypto-remittance-venezuela/

[21] Voor meer informatie en bronnen: https://www.bbc.com/news/business-47553048

[22] Voor meer informatie en bronnen: https://cointelegraph.com/news/bitcoin-trading-reaches-all-time-high-in-venezuela-amidst-ongoing-economic-collapse

[23] Voor meer informatie en bronnen: https://cointelegraph.com/news/us-rep-sherman-calls-for-crypto-ban-says-it-threatens-to-diminish-american-power

[24] Voor meer informatie en bronnen: https://marketupdate.nl/dossiers/bitcoin-dossiers/zijn-institutionele-beleggers-klaar-voor-beleggen-in-bitcoin/

[25] Bulgarije heeft 200.000 BTC bemachtigd tijdens operatie PRAKTA waar een internationaal crimineel netwerk werd opgerold. De regering van Bulgarije heeft besloten om deze niet te verkopen en in feite als een digitale valuta reserve vast te houden. https://beincrypto.com/bulgaria-betting-on-bitcoin-holds-over-200000-btc-in-reserve/

[26] Voor meer informatie, lees de artikels en het onderzoek van GATA: http://www.gata.org/

[27]Voor meer informatie:  https://marketupdate.nl/nieuws/economie/aandeel-deutsche-bank-zakt-verder-weg/

[28]Voor meer informatie: https://www.bestebank.org/analyse-bankensector/problemen-bnp-paribas/

[29] Voor meer informatie: https://www.eurasiareview.com/23052019-why-turkeys-debt-crisis-is-a-bigger-risk-to-the-eurozone-than-the-pigs-analysis/

[30] Ibid 2.

[31] Het is hierbij uiterst interessant om te kijken naar de ontwikkeling van Bitcoin als een monetaire basis (base money) in vergelijking met andere monetaire basiseenheden waaronder de belangrijkste fiat valuta’s, goud en zilver: https://cryptovoices.com/basemoney 

Dit artikel is een opiniestuk gebaseerd op verschillende artikels die je kunt vinden op de bestebank.org. Het is geschreven door Luuk Soons, de hoofdredacteur van deze diepgravende crypto-kennisbank. Disclaimer: Dit opiniestuk is uiterst speculatief en alleen bedoeld voor educatieve doeleinden. Het is geen beleggingsadvies.

Posted on

De nieuwe wereldorde

De recente gebeurtenissen rond de top van de G7, zijnde de VS, Italië, Japan, Frankrijk, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Canada, tonen nogmaals aan hoe de oude geopolitieke structuren aan het instorten zijn.

Het toont ook aan hoe groot nog steeds de illusies in de VS en West-Europa zijn waar men nog steeds denkt de wereld te kunnen beheersen. Zo niet door het sturen van het leger of de salafistische huursoldaten dan door het instellen van allerlei sancties tegen diegenen die hun hebzucht in de weg staan zoals Rusland of Syrië.

Niets nieuws

Uiteraard eindigde de G7-top in Canada als te verwachten in een zeer hoog oplopende ruzie die nu voor het eerst ook duidelijk zichtbaar was. Waarbij de Amerikaanse president Donald Trump zijn zogenaamde bondgenoten in het publiek zat uit te schelden voor oplichters, bloedzuigers en meer van dat fraais. Waarbij hij tegen zijn nepvrienden de ene economische sanctie na de andere nam. Ze moeten knielen en smeken om genade.

De G7 hier in Canada broederlijk naast elkaar denkt nog steeds dat ze de wereld naar hun pijpen kan doen dansen. In wezen is de G7 de opvolger van de fameuze conferentie van Berlijn van 1884-‘85 toen men als ware het een taart Afrika onder elkaar verdeelde. Maar toen leefde Leopold II nog.

 

In wezen is dat niet anders dan wat voor de goede waarnemer al veel jaren zichtbaar is. Men herinnert zich maar de strijd om de controle over Rwanda met de door de VS, Nederland en het Verenigd Koninkrijk gesteunde Oegandese militair Paul Kagame die nu als een bloedige dictator over Rwanda heerst.

Deze verjoeg er het pro-Franse bewind van president Juvénal Habyarimana. Wat men in de massamedia dan maar verkocht als een conflict tussen Hutu en Tutsi maar wat wezenlijk een Frans-Amerikaanse oorlog via derden was.

Echt openlijk werd het conflict in 2003 met de Iraakse invasie van de VS en haar trouwste bondgenoten. Waarbij België, Frankrijk en Duitsland zich hard opstelden tegen die Amerikaanse oorlog. Even dreigde Washington zelfs met de ontvangst van Vlaams Belanger Filip Dewinter in het Witte Huis. Een signaal aan onze regering dat kon tellen.

Zoals Obama

En dan was er de gigantische speculatiegolf tegen de euro van een paar jaar terug. Als we sommige Belgische pro-Amerikaanse economen moesten geloven dan was het instorten van de euro zelfs maar een kwestie van dagen hooguit weken. Met Griekenland dat men zeker zou buitengooien en dat dan omgetoverd wordt in een soort remake van het kolonelsregime van weleer. Veel fantasie had men daar, dat wel.

Maar na een bijna geheim overleg  – er kwam van geen der partijen nadien zelfs een verklaring en één persfoto was voldoende – van de toenmalig Amerikaanse president Barack Obama met de Europese top, waaronder Herman Van Rompuy, viel plots de druk op de euro weg. Wat er toen precies gebeurde blijft nog steeds een mysterie en wie toen wat beloofde zal nog lang top secret blijven.

Donald Trump heeft een groot doel en dat is de rest van de G7 naar zijn pijpen te doen dansen en hen publiek vernederen. Wat er met die structuren zoals de NAVO en de G7 zal gebeuren is een goeie vraag. Vermoedelijk zal men alles op een laag pitje zetten en zien hoe het verder evolueert. En intussen kijken naar nieuwe structuren. In Nederland lijkt premier Mark Rutte plots erg Europees te klinken en in België is de optie voor de Rafale, een Frans gevechtsvliegtuig, en geen Amerikaanse F35 ineens een plausibel alternatief. Minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA) en zijn partij zullen er niet blij mee zijn.

 

En dan was er het fameuze interview van Barack Obama met het blad The Atlantic (1) waarin hij zijn ‘bondgenoten’ er van beschuldigde profiteurs te zijn die zonder tegenprestatie genieten van de Amerikaanse paraplu, de vermeend genereuze Uncle Sam.

Het zijn bijna letterlijk ook de woorden die Donald Trump tegenwoordig gebruikt. Alleen is Trump karakterieel nu eenmaal een ander figuur dan Obama maar in wezen past hij perfect bij de al jaren bezig zijnde steeds hardere opstelling van de VS tegenover de wereld. Trump is dus geen toeval of een tijdelijke zo te herstellen fout in de relatie van de Washington met haar vermeende partners. Integendeel.

Amerikaanse dollar

Het heeft allemaal te maken met het feit dat de VS op wereldvlak relatief machteloos geworden is. Ze heeft natuurlijk nog een zeer grote macht zoals de enorme capaciteit van haar leger, de aantrekkelijkheid van de grote Amerikaanse markt, de soft power met onder meer Hollywood en de media en vooral de positie van de Amerikaanse dollar. Haar voornaamste wapen tegen de rest van de wereld.

Maar die invloed neemt steeds meer af. Zo gebeurt volgens sommige berekeningen nog minder dan 60% van de buitenlandse handel in dollar. Het was een der reden waarom men vanuit de VS de euro kapot wou maken. Het is haar voornaamste rivaal. En dat internationaal gebruik van de dollar gaat – dankzij Trump – zeker nog verder afnemen. En zakt dat almaar dieper dan daalt ook de Amerikaanse dominantie over de wereld.

Wat Donald Trump en zijn regering doen is in wezen een wanhoopspoging om toch nog meester te blijven van de wereld door het nemen van steeds meer economische en politieke sancties en destabiliseringspogingen tegen onwillige regeringen.

Zo klein wil hij zijn partners binnen het westerse bondgenootschap hebben. In wezen echter is dit in een meer brutale vorm een voortzetting van de politiek onder zijn voorgangers. De VS is als een kat in het nauw en die maakt soms rare sprongen.

 

Maar kijk naar Iran. Eventjes toen in 2012 onder hevige druk van de VS heel zware sancties tegen het land werden genomen nam de economie een stevige duik maar daarna herstelde die zich gewoon en bleef ze groeien. Zij het misschien minder dan zonder die strafmaatregelen maar de groei bleef.

Kijk ook naar Rusland waar de plotse daling van de olieprijs drie jaar terug meer schade aan de economie veroorzaakte dan de vele door de VS en de EU genomen politieke en economische sancties tegen Moskou. Officieel een gevolg van de terugkeer van de Krim naar Rusland. De VS wilde onwillige landen als Rusland in haar gareel duwen en de EU hielp domweg mee. En als dank kreeg de EU nadien een scheldpartij van Donald Trump.

De Shanghai Samenwerkingsorganisatie

In onze media heeft men in wezen amper of geen aandacht voor de nieuwe economische realiteit die vooral aan de basis lag was van wat zich op de G7 afspeelde. Dat werd de voorbije week opnieuw goed bewezen. Neem de verslaggeving over de top van de G7 waar elke krant pakken pagina’s aan besteedde. Niet onlogisch natuurlijk.

Maar gelijktijdig liep in de Chinese kuststad Qingdao de top van de Shanghai Samenwerkingsorganisatie (SCO), een groepering van China, Rusland, India, Pakistan, en behoudens Turkmenistan alle staten in Centraal-Azië van de vroegere Sovjet-unie. Met onder meer Iran, Wit Rusland, Afghanistan en Mongolië als kandidaat lid of waarnemers.

En dat is goed voor meer dan 3,2 miljard mensen, ongeveer de helft van de wereldbevolking. En las je daarover iets in de Europese of Amerikaanse massamedia? Feitelijk zero. In de Belgische pers verscheen er niets over, geen enkel woord, en in Nederland alleen een kort amper iets zeggend stuk in de Volkskrant. En voor de radio en televisie voor zover geweten idem.

De presidenten van de Shanghai Samenwerkingsorganisatie samen met die van hun waarnemers en kandidaat-leden, Iran, Afghanistan, Mongolië en Wit-Rusland. Toen men Poetin vroeg of hij interesse had om terug bij de G7 te komen stelde hij dat hij nu op een economisch interessantere organisatie aanwezig was. Wie kan hem ongelijk geven?

 

Eenzelfde beeld in de internationale o zo geroemde media. Geen woord in Le Monde, The Guardian of The Financial Times. Alleen The Washington Post en The New York Times wisten het te melden. In wezen echter alleen in relatie tot het geruzie op de G7.

Veel over wat er daar in Qingdao werd gezegd las je in de EU en de VS nergens. Ja, men stelde zich bij die SCO volgens die beide Amerikaanse kranten voor als het betere voorbeeld dat de vrije wereldhandel beschermt in tegenstelling tot de altijd maar over handelssancties sprekende en ruzie makende VS en de andere leden van de G7.

Salafistische terreur als centraal punt

Dat de top in Qingdao in het teken stond van de strijd tegen de salafistische terreur las je voor zover kon gezien worden niet in onze massamedia. Wat natuurlijk schril afsteekt tegen de G7 waar men wel veel praat over de oorlog tegen de salafistische terreur maar deze zolang men uit de EU en de VS blijft nog steeds steunt.

Maar voor de leden van de SCO is deze aandacht voor die vorm van terreur zeer logisch want alle lidstaten hebben er zeer grote problemen mee. India in Kasjmir, Pakistan intern en aan de grens met Afghanistan, Rusland intern en vooral dan in de Kaukasus en China voornamelijk in Sinkiang, een gebied waar veel Oeigoeren wonen en waar het salafisme vaste voet aan de grond kreeg. Met veel terreuraanslagen tot gevolg.

Maar door er niet over te schrijven verdwijnt die SCO natuurlijk niet, maar wel blijft de bevolking van haar bestaan op die wijze onwetend zodat de doorsnee burger de indruk blijft hebben dat het de G7, die zogenaamde Internationale Gemeenschap, zijn die overal de baas is want er is als tegenmacht niets anders van enige omvang.

Koopkracht

Het is een karikatuur van formaat want het zijn niet de landen van de G7 die de toekomst van deze planeet en de economische macht exclusief bezitten. Neen, deze eeuw onderging de aarde een fundamentele herstructurering. Het zijn niet langer de landen van de NAVO met de EU, Canada en de VS die de wereldeconomie domineren. Er is een macht opgekomen die in wezen sterker is, zeker economisch.

De zogenaamde advanced nations, de ontwikkelde landen in deze grafiek bevatten ook Zuid-Korea, Taiwan, Hong Kong, in wezen tegenwoordig een deel van China, en Singapore. Wat de balans in het nadeel van de EU en de Angelsaksische landen nog verder doet doorslaan. De blauwe lijn rechts is die van de ontwikkelde landen, de rode is die van de groeilanden. Op dit ogenblik bezitten de groeilanden ongeveer 60% van de wereldeconomie en de rest 40%. De statistieken komen van het IMF en dateren van dit jaar. De 21ste eeuw is dus voor diegenen die misschien nog twijfelen de eeuw van Azië.

 

Statistieken van het IMF tonen aan dat sinds 2007 de zogenaamde groeilanden van o.m. de SCO en de BRICS, en daarbij horen ook Brazilië en Zuid-Afrika, die in de wereldeconomie een groter gewicht hebben dan de zogenaamde ontwikkelde landen. En daar rekent het IMF ook de zogenaamde vier Aziatische tijgers – een benaming uit de jaren tachtig – bij, zijnde Zuid-Korea, Hong Kong, Taiwan en Singapore.

In wezen is de kloof tussen de groeilanden en de EU met de Angelsaksische landen dan ook nog en pak groter. Maar om dat te ontdekken moet men de grote van een economie niet rekenen volgens de waarde van de wisselkoersen versus de Amerikaanse dollar maar volgens de lokale koopkracht, de Power Purchasing Parity (PPP).

Het is de maatstaf die het IMF, het Internationaal Monetair Fonds, tegenwoordig veel gebruikt om reden dat die dan een wel geen 100% correct beeld van ‘s werelds welvaart geeft maar voor hen toch een betere maatstaf is van de werkelijke economische kracht van een land. Een auto in China kost nu eenmaal veel minder dan hier. Hetzelfde voor een brood, een biertje, een rit met de taxi, een GSM of een kledingstuk.

Illusie

Maar onze media houden nog steeds grotendeels vast aan het oude systeem van de berekeningen via de wisselkoersen omdat dit ervoor zorgt dat de illusie van het rijke machtige westen zo blijft behouden.

Maar wie kijkt naar de rangorde van de landen qua bruto nationaal product gemeten via de PPP ziet hoe die wereld sinds deze eeuw een grote metamorfose onderging. Zo is China met voorsprong de grootste economie ter wereld (in 2016 was dat 19% van het globaal totaal als men er ook Hong Kong en Macao bijrekent) voor de VS (15,12%) dus en waarbij Indië dan op de derde plaats komt (7,69%).

Met daarna op nummer 4 Japan (4,16%) gevolgd door Duitsland (3,24%), Rusland (3,09%), Indonesië (2,59%), Brazilië (2,51%) met verder op de negende plaats het Verenigd Koninkrijk (2,24%) en Frankrijk met 2,19% op tien.

Wat onder meer opvalt is natuurlijk de groei van Rusland en vooral ook het feit dat hun economie bijna even groot is als de Duitse en dus nummer twee in Europa. In onze vooral propaganda verkopende massamedia wordt bijna steevast meewarig gedaan over Rusland en het louter een olie- en gasbron met wat wapens genoemd. Ook Napoleon en Hitler dachten voor ze het aanvielen op dezelfde wijze over het land. Wat er met beide heren gebeurde is gekend. Deze foto komt uit The Financial Times. $tn = Trillion dollar, zijnde 1.000 miljard dollar.

 

Met andere woorden: Europa stelt in het globaal van de wereldeconomie nog relatief weinig voor waarbij de Russische economie bijna zo groot is als die van Duitsland. Een schokkende statistiek dus. En het wordt er met verloop van tijd niet beter op zoals een andere statistiek van het IMF toont.

En Nederland en België, de twee kleine dwergen? Zo is Nederland goed voor 0,72% van de wereldeconomie en België 0,41%. Wat betekent dat het Nederland van de hoog van de toren blazende Mark Rutte (VVD) economisch minder voorstelt dan Egypte (0,96%), Maleisië (0,74%), Iran (1,3%), Taiwan (0,92%), Thailand (0,97%) en Pakistan (0,85%).

België is dan qua economische sterkte kleiner dan landen als het nochtans zwaar vernielde Irak (0,52%), Vietnam (0,52%), de Filippijnen (0,71%) en Zuid-Afrika (0,59%). Het zijn cijfers die tot nadenken zouden moeten leiden en het besef dat wij niet langer de baas  over de wereld zijn. Want dat is een wel heel grote illusie.

Het is dan ook nodig om de ganse geopolitieke strategie van de EU te herzien en ook te streven naar minder arrogantie en naar meer samenwerking met de wereld, waaronder ook Rusland, India en China. Het is goed voor iedereen. Kan er wat meer realiteitszin komen bij de EU? Het kolonialisme is als de art nouveau, Het is het verleden. En dat was voor sommigen misschien wel mooi maar het is definitief voorbij. Wordt wakker!


1) The Atlantic, April 2016, Jeffrey Goldberg, ‘The Obama Doctrine.’ https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2016/04/the-obama-doctrine/471525/.

Posted on

Meerderheid Denemarken tegen Euro en EU-Defensie-samenwerking

Zo’n 60 procent van de Denen voelt er niet voor hun nationale munt, de Deense Kroon, te vervangen door de Euro. Slechts 26 procent is daar voorstander van, zo blijkt uit een peiling van Norstat die donderdag is gepubliceerd door het dagblad Jyllands Posten.

In blauw de lidstaten van de Eurozone, in rood de EU-lidstaten die de Euro nog in moeten voeren en in het groen Denemarken

In een referendum over eventuele toetreding tot de Euro in 2000 hadden de Denen dit ook reeds afgewezen. De Deense Kroon is overigens wel gekoppeld aan de Euro door het wisselkoersmechanisme ERMII. Het eventueel verbreken van deze koppeling is uiteraard eenvoudiger dan het verlaten van de Euro nadat deze eenmaal ingevoerd is.

Uit de peiling blijkt verder dat een meerderheid van 57 procent van de Denen de opt-outs van Denemarken inzake defensie-initiatieven van de Europese Unie en inzake justitie- en politiesamenwerking (54 procent) wil behouden. Onder het Verdrag van Lissabon zijn alle EU-lidstaten verplicht op enig moment de Euro in te voeren, Denemarken heeft hierop echter een opt-out bedongen, evenals op diverse andere punten. Deze opt-outs worden van tijd tot tijd door de regering of het parlement heroverwogen of aan de bevolking voorgelegd in referenda.

Posted on

Italië kijkt wel uit, maar niet naar Europa

De spreekwoordelijke inkt van het zoveelste Italiaanse coalitieakkoord over de toekomst van het eigen land en die van Europa is nog niet droog of president Macron van Frankrijk roept de Italianen met luide stem op om nu strak naar het pijpen van Europa te dansen – en dus ingrijpend te gaan hervormen – of er zwaait binnenkort wat. Wat en wanneer dat dan zal zijn, is nog onbekend. Maar leuk voor de Italiaanse bevolking wordt het niet. Zoveel is wel zeker. De nieuwe Italiaanse regering – nog niet droog achter de oren – reageerde als door een wesp gestoken. “Rot op!”, “We dulden geen buitenlandse inmenging in onze binnenlandse aangelegenheden”, “Bemoei je met je eigen zaken!”, “Alsof Frankrijk er zo goed voorstaat”, “Nee dus”.

Van alle kanten wordt er op gewezen dat de Euro en in het kielzog daarvan Europa, ineens weer een nieuw breekpunt hebben bereikt, al was het alleen maar vanwege het verschil van inzicht dat steeds scherper duidelijk wordt tussen het systeemvriendelijke beleid van de rijke lidstaten aan de ene kant, en de wens om een burgervriendelijk beleid van de arme lidstaten aan de andere kant. Worden de banken van Europa gered of de burgers van Europa? Deze kwestie wordt nog eens extra actueel nu Bulgarije, Kroatië en Roemenië op het punt staan om toe te treden tot het Europese Wisselkoersmechanisme II – een voorstadium voor toetreding tot de Euro, potentiële lidstaten die bepaald niet rijk genoemd kunnen worden. Het goede nieuws is dat deze aanstaande leden wél en misschien zelfs nog meer dan ooit tevoren, het Europese verlichte ideaal aanhangen van democratie, recht en rechtvaardigheid, eerlijkheid, veiligheid en van welvaart en welzijn voor iedereen. Enkele maanden geleden gingen de Roemenen voor deze idealen zelfs massaal de straat voor op. De bevolking verdient ons respect.

Tot overmaat van ramp komt ineens weer de door velen vermaledijde transferunie van schulden om de hoek kijken, als teken van solidariteit tussen arm en rijk, echter meer nog als een enigszins wanhopige laatste poging van onder andere Duitsland en Frankrijk om de overmatige schuldenlast die Europa nu al zo lang teistert, eerlijk over de lidstaten te verdelen. Inderdaad mag verwacht worden dat Zuid- en Oost Europa hier baat bij zullen hebben, maar veel meer dan een tijdelijk effect zal er waarschijnlijk niet van uitgaan. Na een poosje zal duidelijk worden dat de arme lidstaten niet rijker worden, maar de rijke lidstaten wel armer. Bij het nivelleren van bezit werkt dit op deze wijze, dus waarom niet bij het nivelleren van schulden? Uiteindelijk gaat het bij een teveel aan schulden om slechts één kernvraag van menselijke aard, namelijk de vraag of mensen leven om te werken dan wel werken om te leven. 

Terug naar Italië. Zoals het zich nu laat aanzien wil de nieuwe regering geen bemoeienis van het buitenland (Europa) met het eigen economisch en sociaal beleid. Kennelijk wil men wel de lusten maar niet de lasten van Europa hebben. Het gaat echter verder dan dat. Italië streeft naar een ideologische ommekeer van het beleid. Men wil burgers in belangrijke mate ontlasten van schulden, in plaats van hen daarmee te belasten. Burgers moeten de aanjagers van de economie worden en daar hebben ze productief geld voor nodig. Als ze dat eenmaal consumptief besteden (in eigen land) ontstaat een economische spiraal naar boven, in plaats van de huidige spiraal naar beneden. Heeft Italië Europa daarvoor nodig? Wel zeker. Maar tot het zover is kan het Europa missen als kiespijn.

Posted on

Interview met Nigel Farage over Brexit, Merkel en de toekomst van Europa

De Duitse europarlementariër Beatrix von Storch (AfD) heeft onlangs oud-UKIP-leider Nigel Farage geïnterviewd toen hij een bezoek bracht aan Berlijn in het kader van de Duitse verkiezingscampagne. Von Storch en Farage spraken over de aanloop naar de Brexit en de toekomst na de Brexit, over de moeilijkheden bij het van de grond komen van eurosceptische partijen als UKIP en AfD en over politieke factoren die daarbij een rol speelden, uiteenlopend van het Britse kiesstelsel tot Merkels besluit om de grenzen open te gooien voor iedereen die maar komen wil. Het is een interessant, goed gedraaid interview geworden, dat in twee delen op YouTube gepubliceerd is, Engels gesproken en Duits ondertiteld. Zeer de moeite waard om te bekijken:

Posted on

Euro is niet meer te redden, maar voor zijn ondergang kan er nog veel schade worden aangericht

Zo, zo, de euro is dus niet meer te redden, tot de ondergang gedoemd, aldus de econoom Edward Prescott, die in 2004 de Nobelprijs voor de Economie ontving. De enige vraag is nog hoeveel schade de munt nog aan zal richten voor hij sneuvelt. Helaas verraadt de Amerikaan niet op welke termijn de instorting plaats zal vinden. Hoeveel tijd we met andere woorden nog hebben, om nog meer schade op te bouwen.

Dat is ergerlijk. Maar maakt niet uit, dan moeten we alleen haast maken. Dat weet ook Angela Merkel en die doet ook meteen ijverig haar best. Bij haar meest recente ontmoeting met Emmanuel Macron heeft ze de Franse president toegezegd, hem te steunen bij het erdoor krijgen van zijn plan voor een gemeenschappelijke begroting van de Eurozone. In die begroting zouden snel nog eens enkele Duitse miljarden gestort moeten worden, voordat het eindsignaal van het Euro-spel klinkt.

Niemand mag lijden onder de Brexit

Het plan is per slot uit de nood geboren die de Britten ons gebracht hebben. Met een netto-bijdrage van twaalf miljard euro is de eilandnatie de op een na grootste betaler aan het EU-budget. Alleen Duitsland betaalt meer, namelijk 14 miljard, de Fransen zes en de Italianen drie miljard euro per jaar. Grote netto-ontvangers zijn de Polen met tien en de Tsjechen met zes miljard euro.

Wanneer de Britten vertrekken moet Brussel ofwel de bijdrage van de resterende lidstaten opschroeven, wat niet alleen Duitsland maar bijvoorbeeld ook Frankrijk en Italië zou treffen, wat de Duitsers hen uiteraard niet aan zouden willen doen. Het alternatief is dat men de uitgaven richting de netto-ontvangers terugschroeft. Maar dat gaat al helemaal niet, aangezien minder subsidies ook minder macht voor Brussel zou betekenen. We wilden de natiestaten per sloot van rekening stap voor stap in het zuur van de Brusselse centrale bureaucratie oplossen. Wie in plaats daarvan de subsidiekraan dichtdraait, heeft de Visegrad-landen per slot van rekening ook weer wat minder bij de ballen. Wat een dilemma!

Eigen budget voor de Eurozone

Maar toen kwam het geniale idee van het eigen budget voor de Eurozone. Door middel van dit gezamenlijke potje, zou men extra Duits geld naar Parijs en Rome kunnen doorloodsen en daarmee de door de Brexit hogere nettobijdrages van de Fransen en Italianen aan de EU-herverdelingsmachine compenseren. Daarmee zouden allen weer tevreden zijn: De Polen en Tsjechen (die niet in de Eurozone zitten), omdat ze net zo veel van de EU blijven ontvangen als voor de Brexit, de Fransen en Italianen, omdat hun door de Brexit veroorzaakte extra bijdrage door de Duitsers gecompenseerd wordt en ze onder de streep precies zo weinig zouden hoeven te betalen als voorheen, en de Duitsers, omdat we hen zullen vertellen dat ze daarmee een verdere grote stap op de weg van de “Europese integratie” gezet zullen hebben. Dat horen de Duitsers altijd graag. Om de  goede stemming te bewaren zullen we de Duitsers bovendien verzekeren dat ondanks hun extra aanslag van miljarden “niemand iets tekort komt”.

Denkt u dat ze dat nooit zullen geloven, omdat iedereen toch weet dat geld dat ergens naartoe gaat ook ergens vandaan moet komen en dus per definitie ergens bespaard moet worden? Dat ziet u veel te pessimistisch in. De Duitse sukkels hebben immers ook de flauwekul geslikt, dat men 40 miljard euro voor asielzoekers op kan hoesten zonder dat die vervolgens elders tekortschieten. Duitsers rekenen namelijk niet met hun hoofd, maar “met het hart” en sinds de zoveelste onderwijshervorming is menigeen het rekenen sowieso verleerd.

Concurrentiekracht

De hierdoor aangerichte schade voor de hele EU is nauwelijks in cijfers uit te drukken. Gespekt met het Duitse geld kunnen de Fransen en Italianen hun zombiebanken nog langer overeind houden evenals de rammelende structuren in hun landen. Daarmee is men ervan verzekerd dat hun internationale concurrentiekracht nog verder achterblijft en de beide landen verder afzinken. Duitsland zal daarentegen verder leeggezogen worden en op deze manier verzwakt worden.

Wat zei Edward Prescott ook alweer? Het gaat er alleen nog om hoeveel schade de Euro nog aanricht voor hij onvermijdelijk ten onder gaat. U ziet het, professor: We hebben nog wel wat azen in onze mouwen. Merkel, Macron en ECB-chef Mario Draghi zullen die stuk voor stuk nog uitspelen, daar kunt u van op aan. Draghi kan aansluitend, als alles voorbij is, rustig naar zijn oude werkgever Goldman Sachs terugkeren om de Amerikaanse bank trots te melden: We hebben de Europese concurrentie een slag toegebracht waarvan ze zich de komende decennia niet zullen herstellen.

Wen er maar aan!

Maar geen zorgen, aan de armoe zullen we wel wennen, zoals we ook steeds meer wennen aan het terrorisme. De Duitsers worden door hun elite zelfs opgeroepen te wennen aan het terrorisme en Duitsers zijn niet gewoon bevelen te weigeren. Wen er maar aan dat je ieder moment onder de wielen van een vrachtwagen kunt komen waarvan de bestuurder naar het martelaren-paradijs op weg denkt te zijn. Ons leven verandert nu eenmaal en hoe we sterven dus ook. Was het niet de Duitse minister van Integratie Aydan Özoguz die al in 2015 decreteerde dat ons samenleven iedere dag opnieuw uitonderhandeld moet worden? En dat ons dan meteen weer denken aan dat nog veel mooiere citaat van de Groene politica Katrin Göring-Eckardt uit hetzelfde legendarische jaar: “Ons land zal veranderen, en wel drastisch. En ik verheug me daarop!”

Een tipje van deze verheugende verandering kon schrijver dezes zelf meemaken toen hij afgelopen zaterdag kort voor middernacht de Hamburgse metro binnen stapte. Toen ik instapte, waren twee groepen Midden-Oosterlingen reeds een stevige vechtpartij begonnen. Met schoppen, vuistslagen en geschreeuw onderhandelden de jongemannen hun samenleven opnieuw uit. Een Duitser deed al zijn best met verbale inspanningen de zaak te “de-escaleren”. Ook met zijn tweeën hadden we onze handen (en voeten) vol om de groepen uit elkaar te houden. Het hoofdfront waarlangs de “onderhandelingen” plaats vonden was gelukkig het smalle gangpad van het gebied tussen de deuren naar de bankjes, dat we na enige schermutselingen met zijn tweeën goed af konden sluiten. Dat lukte alleen, zo moet ik de kemphanen nageven, doordat beide groepen er, ondanks onze robuuste interventie, van af zagen ons in hun onderhandelingen te betrekken.

Zo veranderde de scène na enige tijd in een luide maar niet gewelddadige Morgenlandse woordenstrijd. In het geraas daarvoor had ik af en toe de gezichten van enkele Duitse vrouwen gezien die op veilige afstand zaten. De uitdrukking die daarop te lezen stond, kan het beste met “blinde paniek” beschreven worden, hoewel ze gelukkig niet aangevallen werden. Toch jammer, dat Kartin en Aydan niet in die metro zaten om deze vrouwen mee te delen dat ze zich veel meer zouden moeten verheugen in plaats van bang te zijn.

Eigenlijk zou je dergelijke vechtjassen het vriendelijke advies willen geven met hun geschillen terug te keren naar hun vaderland om het daar verder uit te vechten. Maar dergelijk advies is zo ongeveer verboden. Interessant niet waar, tegen gewone Duitsers wordt gezegd dat men maar aan dergelijke conflicten en aan nog ergere dingen zoals terroristische aanslagen moet wennen. Maar niemand moet het wagen een Afghaan, een Irakees of een Syriër hetzelfde te adviseren: Blijf in je eigen land en wen er maar aan dat het van tijd tot tijd tot gewelddadigheden komt. Wie dit tegen Duitsers zegt heet daarmee “realistisch”, wie het tegen asielzoekers zegt is daarentegen harteloos en frivool. Zo kleurrijk zijn onze wereld en onze moraal!

Posted on

De Bitcoin-revolutie

In “The Mystery of Banking”[1] schrijft Murray Rothbard over de werking van het fiatgeldsysteem in het bankwezen. Rothbard beargumenteert in dit boek dat inflatie een gevolg is van het uitbreiden van de geldvoorraad. Centrale banken drukken geld bij en lenen dat uit aan de banken; banken lenen dit geld weer uit aan huishoudens en bedrijven. Geld wordt dus gecreëerd op basis van de verwachting dat er toekomstige, economische activiteit tegenover wordt gezet. Maar de realiteit is dus wel dat geld in principe uit het niets gecreëerd wordt. De redenatie is dat de economie hiermee draaiende gehouden wordt, omdat geldcreatie investeringen en consumptie stimuleert. Om die reden hebben centrale banken een inflatiedoelstelling van 2%[2] – betekenis: 2% groei van de geldvoorraad per jaar.

Tot zover het positieve verhaal, nu het negatieve verhaal: een uitbreiding van de geldvoorraad betekent tegelijk dat de waarde van geld (per stuk) daalt. Alleen als de economie harder groeit dan de inflatie, dan stijgt de waarde van het geld (per stuk). In praktijk komt die situatie zelden voor; meestal is de inflatie hoger dan de groei van de economie. Om die reden is er een continue geldontwaarding gaande. Rothbard gaat vervolgens nog in op een nog negatiever aspect van het fiatgeldsysteem: overheden lenen geld van centrale banken, zodat zij aan hun schulden kunnen voldoen. In praktijk betalen ze dit geld niet terug[3], het staat gewoon op de balans van de centrale bank als “uitstaande lening”.

Milton Friedman sprak daarom van een “verborgen belasting”[4]: via inflatie ontnemen overheden munten van een deel van hun waarde. Het is goed dat mensen zich de implicatie van dit systeem goed realiseren. Zuur verdiend spaargeld wordt dus ook steeds minder waard. Als lonen minder hard stijgen dan de inflatiecorrectie, dan worden lonen ook minder waard (en neemt de koopkracht af). Mensen merken dit doordat producten en diensten duurder worden. Geldontwaarding is (helaas) al zo oud als de uitvinding van geld zelf. Om die reden zijn er ook steeds pogingen ondernomen om geld “hard”[5] te maken, i.e. geldontwaarding moeilijk maken. Dat kan bijvoorbeeld door geld te koppelen aan een gewild schaars goed zoals goud, zilver, e.d.

Alternatieven voor inflatie

De economie bestaat dus in een inflationaire wereld: fiatgeld dat continu minder waard wordt. Maar dit systeem is niet vanzelfsprekend; het is ook mogelijk om in een deflationair geldsysteem te leven: geld dat continu méér waard wordt. Ten tijde van de goudstandaard was (milde) deflatie ook precies de situatie. Het nadeel van deflatie is dat schulden dus ook steeds meer waard worden, mensen kunnen minder gemakkelijk schulden aangaan en daardoor dus minder snel investeren, consumeren en speculeren. De meeste economen vinden de nadelen van deflatie daarom groter dan de nadelen van inflatie – maar niet alle economen. Er zijn genoeg economen die waarschuwen tegen de nadelen van inflatie als groter gevaar, zoals Friedrich Hayek.

In zijn Nobelprijs-acceptatiespeech brak Hayek[6] een lans voor concurrerende, gedenationaliseerde geldsoorten om inflatiemisbruik tegen te gaan. Hayek wilde niet dat overheden nog langer de mogelijkheid zouden hebben om geld te ontwaarden voor eigen gewin. Hij stelde daarom voor om geld volledig los te koppelen van de overheid of de natiestaat; iedereen moest vrij zijn om met anderen te handelen in de muntsoort of het ruilmiddel dat zij wenselijk achtten. Hayek zag dit zelfs als een noodzakelijk nieuw amendement voor de grondwet. Het grote voordeel van concurrentie tussen geldsoorten is dat mensen kunnen ontsnappen aan geldsystemen waarvoor ze niet gekozen hebben en nooit zouden kiezen. De beste munt zou dan het meeste waard worden, omdat mensen hier hun rijkdom in bewaren; concurrerende munten zouden zich op andere gewilde functies van geld kunnen onderscheiden. Zo houden munten elkaar in een bepaald evenwicht – en slecht geld zal, net als slechte bedrijven, uit de markt verdwijnen, omdat het geen functie heeft.

Goldbugs[7] zien in het pleidooi van Hayek hun gelijk bevestigd; zij willen graag een alternatief voor fiatgeld, een alternatief dat beter zijn waarde behoudt. Zij zijn daarom voorstander van goud als een internationaal parallel geldsysteem, omdat de waarde van goud een stuk stabieler is dan het alsmaar in waarde dalende fiatgeld. Daarnaast geloven ze dat goud nooit geheel waardeloos kan worden, zelfs niet ten tijde van een crisis van het geldsysteem. Als het goudsysteem namelijk in elkaar dondert, dan kan goud nog altijd gebruikt worden voor andere zaken, bijvoorbeeld grondstof voor juwelen – dit in tegenstelling tot fiatgeld dat na hyperinflatie volledig waardeloos zal zijn. Alle vroegere fiatgeldsystemen zijn dan ook geëindigd met een intrinsieke waarde[8] van “nul”. Goldbugs hebben echter één cruciale blinde vlek: de goudstandaard is overal waar deze is ingevoerd weer verdwenen.[9] De goudstandaard zit overheden al snel dwars in hun mogelijkheden en om die reden zullen overheden geld al snel weer ontkoppelen van goud. Het is vrij naïef om te denken dat als de goudstandaard weer wordt ingevoerd, ontkoppeling niet opnieuw zal gebeuren.

De jurist Nick Szabo kwam daarom met het voorstel van BitGold.[10] Szabo zag de fout van de goldbugs (en de fiatgeldvoorstanders) in: deze systemen hebben altijd een “trusted third party” nodig om te functioneren. Zowel goud als fiat moeten in omloop gebracht worden, opgeslagen, beschermd, enz. Een ideaal geldsysteem zou geen derde partij nodig hebben om te functioneren; het zou de mogelijkheid moeten bieden om tussen twee partijen te handelen. 1-op-1, veilig, anoniem en volledig vrijwillig. Tot BitGold was er nooit een geldsysteem geweest dat deze wensen tegelijk in zich verenigde. Helaas bleef BitGold lange tijd een abstract idee, een theorie zonder praktische implementatie – totdat bitcoin verscheen.

De intellectuele basis onder bitcoin

Onder het pseudoniem “Satoshi Nakamoto”[11] onthulde een anonieme programmeur en hard geld-activist na de kredietcrisis een open-source software project genaamd “Bitcoin: a peer-2-peer electronic cash system”. De intentie van Nakamoto was om het BitGold idee in praktijk te brengen. Nakamoto wilde dat gewone mensen beschermd zouden zijn tegen toekomstige bank bail-outs van overheden om banken te redden. Het was tijdens de kredietcrisis vrij duidelijk geworden dat overheden handhaving van de status quo als eerste prioriteit zagen en het belang van de burger als laatste prioriteit. Rechtvaardigheid speelde al helemaal geen rol, want normale (niet-bank)bedrijven hadden overheden gewoon failliet laten gaan[12] en frauderende bankiers zijn vrijwel allemaal vrijuit[13] gegaan.

Nakamoto’s open source project sloeg direct aan en allerlei geïnteresseerde ontwikkelaars hielpen Nakamoto zijn project verder te ontwikkelen. Het idee van bitcoin[14] was om de goede eigenschappen van goud digitaal te simuleren (schaarste, waardevastheid, stabiel) en te koppelen aan de goede eigenschappen van fiatgeld (draagbaar, deelbaar, licht gewicht en anoniem). Nakamoto kreeg ook veel steun en aandacht van “hard geld”-activisten en libertariërs, die lovende artikelen over zijn initiatief[15] schreven. Nakamoto[16] deelde ook Szabo’s vaststelling, dat het vertrouwen, dat mensen gedwongen moeten hebben in conventionele geldsystemen juist de fatale zwakte is van geldsystemen; “Het kernprobleem met conventionele geldsystemen is dat ze op vertrouwen gebaseerd zijn om het werkbaar te maken. De centrale bank moet vertrouwd worden om de munt niet te ontwaarden, maar de geschiedenis van fiatgeld staat bol van de voorbeelden van schending van vertrouwen. Banken moeten vertrouwd worden om geld aan te houden en elektronisch over te maken, maar ze lenen het [fiatgeld] uit in golven van kredietbubbels zonder een fractie in reserve aan te houden. We moeten ze vertrouwen met onze privacy, ze vertrouwen om identiteitsfraudeurs om onze rekening leeg te halen.” Kortom: een geldsysteem, dat niet berust op vertrouwen, maar op harde, onveranderbare principes is superieur aan de conventionele geldsystemen.

Nakamoto loste Szabo’s “trusted third party” probleem op met de uitvinding van de blockchain: een grootboekrekening, die alle transacties van het systeem steeds controleert en (her)bevestigt. Met deze blockchain wordt fraude voorkomen en de veiligheid van het bitcoin-betaalnetwerk gegarandeerd[17]. De technische aspecten van de blockchain, cryptografie, mining, proof-of-work, hashing, wallets, etc. laat ik weg uit deze bitcoin-bespreking, omdat deze irrelevant zijn voor de economische case vóór bitcoin. (Wie dat wel wil weten, verwijs ik graag door naar de presentatie van Konrad Graf in de voetnoot.[18])

Groei, prijs en waarde

Op de website blockchain.info wordt bijgehouden hoeveel nieuwe gebruikers en transacties er bijkomen; deze groei is exponentieel. Hetzelfde geldt voor het aantal klanten van een bedrijf als BitPay – een bitcoin-intermediair die bedrijven helpt om bitcoin te accepteren als betaalmiddel. De internationale groei van exchanges, analysetools en blockchain-techbedrijven is gigantisch. Het aantal (prominente) softwareprogrammeurs, die vrijwillig meewerken aan de verdere ontwikkeling van bitcoin is al jaren zeer hoog.

Bitcoin-rivalen, altcoins genaamd, zoals Ethereum, Litecoin en Bitcoin Cash experimenteren met allerlei variaties op het bitcoin-protocol. Uit deze concurrentiestrijd is nu een geheel nieuwe financiële sector voortgekomen: cryptocurrency. Iedereen kan zijn eigen coin starten en in de markt zetten. Ironisch genoeg maakt deze concurrentie bitcoin niet zwakker maar sterker. Bitcoin heeft namelijk zo’n grote voorsprong qua netwerkeffecten, dat overstappen naar een andere currency enorme overstapproblemen geeft aan het ecosysteem. Bitcoin is ook open-source, daardoor kunnen de meest interessante usecases van altcoins gemakkelijk ingepast worden. Om die reden is de redenatie dat Bitcoin de AltaVista of MySpace van cryptocurrency is, die door Google en Facebook uit de markt zijn gedrukt, verkeerd. AltaVista en MySpace hadden met een open source-model zeer waarschijnlijk de beste aspecten van Google en Facebook kunnen integreren.

Sinds de implementatie van bitcoin is bitcoin vrijwel constant gestegen in waarde, van $0,10 tot $4400[19] afgelopen week – alhoewel met constante schommelingen in de prijs. Een ander voordeel van bitcoin is dat het – net als goud – een internationaal, niet-staat gebonden geldsysteem mogelijk maakt. Precies zoals Hayek dat zich had voorgesteld. En nog belangrijker: deelname aan het bitcoin-geldsysteem is, in tegenstelling tot fiatgeld, volledig op vrijwillige basis. Als iemand geen heil in bitcoin ziet, bitcoin niet begrijpt of bitcoin om bepaalde redenen immoreel vindt, dan hoeft hij of zij er niet aan mee te doen.

Een eerste, veelgehoorde bedenking ten aanzien van bitcoin is dat het een tulpenmanie/bubbel zou zijn: de prijs neemt namelijk zo snel toe dat er vrijwel geen andere vergelijking bestaat, dan met die twee fenomenen. Maar toch, het ligt ditmaal niet zo simpel. Er zullen uiteindelijk slechts 21 miljoen bitcoins bestaan, maar er zijn nu slechts zo’n 16 miljoen bitcoins in omloop. Daarnaast zijn er bitcoins verloren gegaan als gevolg van vergeten paswoorden en defecte harde schijven. Hierdoor is bitcoin dus schaars. Zeer schaars. Doordat de vraag exponentieel toeneemt, maar het aantal bitcoins zeer langzaam stijgt, zal de prijs heel hard stijgen. De huidige waarde van bitcoin is onmiskenbaar speculatief, omdat veel mensen verwachten dat bitcoin meer waard wordt en daarom bitcoins opsparen; ze zien bitcoin als een manier om snel rijk te worden. Het gaat echter te ver om te stellen dat bitcoin’s prijs alleen op manie gebaseerd is. Een tweede bedenking is dat bitcoin een Ponzi- of piramidespel zou zijn. Op basis van de snel stijgende prijs leek dit op voorhand een goede duiding, maar er zijn een aantal duidelijke verschillen. Zo heeft een Ponzi-spel een Ponzi nodig, een oplichter – die is er niet. De enige mensen die lijken te profiteren van bitcoin zijn de gebruikers en bezitters van bitcoin. (Wie meer weerleggingen van onterechte bitcoin-kritieken wil lezen, kan goed beginnen bij de blogs van Peter Surda[20] en Konrad Graf.)

In een binnen de bitcoin-scene zeer gewaardeerde youtube-video[21], gemaakt door bitcoin-supporter James DeAngelo, wordt een alternatieve verklaring voor de scherpe prijsstijging gegeven. DeAngelo vergeleek bitcoin met een snelgroeiende startup als Twitter. Toen Twitter startte hadden ze maar 50 gebruikers, maar het aantal gebruikers bleef steeds verdubbelen, totdat ze uiteindelijk miljoenen gebruikers hadden. Het was geen perfect exponentiële ontwikkeling, gemeten op dag- of weekniveau; er waren tal van tegenslagen, concurrenten, geldzorgen, technische uitdagingen, enz. Toch bleef Twitter hard en gestaag doorgroeien, daardoor nam de waarde per aandeel steeds meer toe. Uiteindelijk werd Twitter een miljardenbedrijf en een globale, dominante speler in media. DeAngelo’s theorie is, dat het bij de bitcoinprijs dus niet om een spel van oplichters of speculatiemanie gaat, maar om de dynamiek van een volatiele valuatie van een snelgroeiend ecosysteem – vergelijkbaar met het aandeel van een snelgroeiende startup. Hij vergelijkt de bitcoinprijs met een aandeel in Twitter.

Internet als voorbeeld

Er is een precedent voor snel in waarde toenemende, virtuele assets geweest: dotcom-domeinnamen. Midden jaren ’90 werden de beste domeinnamen opgeslokt door domeinhandelaren. Domeinhandelaren kochten deze domeinen op, omdat ze de visie hadden dat domeinnamen een digitaal onroerend goed waren. Domeinnamen zijn een waardevolle bezitting gebleken.[22] Sinds de stormachtige groei van het internet, zijn domeinen gemiddeld steeds duurder geworden. Logisch: een schaars goed, ook als dit virtueel is, wordt meer waard als er meer vraag is. Dit prijsmechanisme geldt voor elk jaar sinds ’95[23] en dat zal zo door blijven gaan – zolang het internet blijft groeien.

Daarnaast, een tweede gevolg van domeinnamen-schaarste: elke domeinnaam kan maar eenmalig uitgegeven worden. Om die reden is een domeinnaam als home.com veel geld waard. Op dit stukje digitaal onroerend goed kunnen vele soorten bedrijven zich huisvesten – qua mogelijkheden is home.com te vergelijken met een stukje onroerend goed op het Londense Picadilly Circus! Domeinnaamhandelaren zagen destijds dus correct in, dat toekomstige bedrijven en ondernemers deze domeinnamen in de toekomst voor veel geld weer van hen over zouden nemen. Veel bitcoinbezitters denken hetzelfde bij bitcoin: ze zien het als digitaal goud en zijn niet van plan het opnieuw af te staan totdat ze er, in hun ogen, een fair value voor krijgen. Als bitcoin blijft doorgroeien tot de munteenheid van het internet dan zal 10-100x zoveel zijn als nu – in de verre toekomst, dat wel.

Voorts, niet alle domeinnamen zijn gelijk geschapen. Een korte, herkenbare, pakkende domeinnaam zonder streepje en – allerbelangrijkst! – met DOTCOM op het eind is veel geld waard. Home.com is veel meer waard dan huizen-bekijken-innederland.net. Dotcom is de de facto standaard[24] van domeinnamen geworden en dat is niet meer terug te draaien. Zie hier de link met bitcoin en altcoins: bitcoin is de dotcom-standaard van cryptocurrency. Bitcoin heeft de meeste status, alleen een crypto-concurrent die vele malen beter is dan bitcoin zou een kans maken – en zo jong is bitcoin ook niet meer, het stamt uit ’98. Ter vergelijking: Google stamt uit ’98 en AltaVista uit ’95 – zoveel tijd zat er niet tussen. MySpace stamt uit 2003 en Facebook uit 2004. De voorsprong van bitcoin ten opzichte van andere altcoins neemt echter nog steeds toe. De huidige concurrenten voldoen niet.

Toekomst

Het is natuurlijk mogelijk dat bitcoin uiteindelijk toch niet zal slagen, als gevolg van een technologische bug die niet voorzien was; omdat er een altcoin blijkt te zijn, die 10x beter is; omdat bitcoin op verkeerde, economische principes is gebaseerd; omdat overheden bitcoin succesvol konden uitbannen nadat de ecologie meer centraliseerde; omdat bitcoin toch meer speculatie dan asset was; enz. enz. Allemaal mogelijkheden die bestaan, maar deze risico’s zijn met de tijd steeds onwaarschijnlijker, omdat bitcoin al een aantal extreme tests heeft doorstaan.

Bitcoin overleefde bugs, een mogelijke 51% attack, het faillissement MtGox, hacks van (destijds) belangrijke exchanges als Bitcoinica en Tradehill, exit-scams als Cryptsy, associaties met SilkRoad, Russisch verbod, Ethereum’s opkomst en andere altcoin-uitdagers, een onverwachte hard fork en een continue stroom van chaotische taferelen die breed uitgemeten worden in de media. Elke tegenslag van bitcoin lijkt bitcoin juist sterker te maken. Bijvoorbeeld, toen de SilkRoad-website[25] in 2013 door de FBI werd ontmanteld, begon de bitcoin-prijs kort daarna hard te stijgen. Geheel tegen de verwachting in, omdat bitcoin door tegenstanders als vehikel voor criminelen werd versleten. In realiteit was het opheffen van de SilkRoad-website juist positief voor bitcoin: mensen durfden te beleggen in en betalen met een digitale munt die niet langer 1-op-1 met criminaliteit werd geassocieerd. Bitcoin lijkt het voorbeeld van “antifragiel”[26] te zijn; door elke uitdaging lijkt het bitcoin-ecosysteem sterker en groter te worden en stijgt vervolgens de prijs.

Het is goed mogelijk dat bitcoin crasht of gecrasht is, terwijl dit stuk uitkomt en/ of gelezen wordt. Gezien de enorme stijging van de bitcoin-prijs is dit zelfs zeer aannemelijk. Wel is het dan goed om erop te wijzen dat bitcoin al 5 grote crashes[27] heeft gehad en zich na de crash steeds herstelde op een hogere gemiddelde prijs dan voor de crash. Op de lange termijn is de bitcoin-prijs ook elk jaar toegenomen[28], met uitzondering van een correctie in 2014. Daar moet wel bij gemeld dat bitcoin in 2013 5500%(!) steeg. Bitcoin heeft nog steeds veel problemen en zal nog heel veel problemen tegemoet treden in de toekomst – zonder meer. Maar er moet langzamerhand ook serieus rekening gehouden worden met het meest onwaarschijnlijk denkbare scenario: bitcoin zou weleens kunnen slagen.


[1] https://mises.org/library/mystery-banking

[2] https://www.ecb.europa.eu/mopo/strategy/pricestab/html/index.en.html

[3] https://www.ronpaul.com/fiat-money-inflation-federal-reserve-2/

[4] https://www.youtube.com/watch?v=GJ4TTNeSUdQ

[5]http://www.fon.hum.uva.nl/rob/Courses/InformationInSpeech/CDROM/Literature/LOTwinterschool2006/szabo.best.vwh.net/shell.html

[6] https://mises.org/library/choice-currency-0

[7] https://www.goodreads.com/book/show/25894053-the-new-case-for-gold

[8] https://en.wikipedia.org/wiki/Fiat_money

[9] Meer hier http://nakamotoinstitute.org/static/docs/denationalisation.pdf

[10] http://nakamotoinstitute.org/bit-gold/

[11] Ik vermoed zelf dat Satoshi Nakamoto een alias van Nick Szabo is. De vergelijkingen tussen Bitcoin en BitGold zijn zo sterk en opvallend, dat er vrijwel zeker een link moet zijn.

[12] http://www.econtalk.org/archives/2012/09/barofsky_on_bai.html

[13]  https://www.theatlantic.com/business/archive/2016/08/why-arent-any-bankers-in-prison-for-causing-the-financial-crisis/496232/

[14] https://bitcoin.org/bitcoin.pdf (Satoshi Nakamoto – Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System)

[15] https://www.coindesk.com/live-free-or-mine-how-libertarians-fell-in-love-with-bitcoin/

[16] https://freedomnode.com/blog/66/21-wise-and-funny-bitcoin-quotes-by-satoshi-nakamoto#h-central-banking-is

[17] https://www.youtube.com/watch?v=HvfO5u4ImAU&t=856s (Bitcoin Decrypted II)

[18] Szabo en Nakamoto waren absoluut niet de enige ontwikkelaars, die probeerden om een digitaal cash-alternatief te bedenken en/of te ontwerpen; zo zijn er Chaum’s DigiCash, Adam Back’s HashCash, Jackson & Downey’s e-Gold, PayPal’s originele implementatie, Wei Dai’s B-Money, etc. Al deze projecten stammen uit eind jaren ’90. Meer hier: https://bitcoinmagazine.com/articles/quick-history-cryptocurrencies-bbtc-bitcoin-1397682630/

[19] https://bitcoincharts.com/charts/bitstampUSD#tgSzm1g10zm2g25zvzl (Rond de $4440 per 17-8-’17)

[20] http://www.economicsofbitcoin.com/

http://www.konradsgraf.com/bitcoin-theory/

[21] https://www.youtube.com/watch?v=qHUPPYzzZrI&t=22s&list=PLzctEq7iZD-7-DgJM604zsndMapn9ff6q&index=16

[22] Zie het essay op http://www.jointventures.com/ van Rick “Domain King” Schwartz, meer hier: http://www.ricksblog.com/2015/12/rick-schwartz-20th-anniversary-post-trust-numbers-not-people/#.WZcDHD4jHIU

[23] http://domainnamewire.com/2016/01/14/impressive-domain-name-stats-from-escrow-com/

[24] https://www.domainstate.com/registrar-tld-breakup.html

[25] http://edition.cnn.com/2013/10/04/world/americas/silk-road-ross-ulbricht/index.html

[26] https://btctheory.com/2015/01/16/antifragile-bitcoin/

[27] https://www.youtube.com/watch?v=XbZ8zDpX2Mg

[28] https://bitcoincharts.com/charts/bitstampUSD#tgSzm1g10zm2g25zi1gRSIzvzl

Posted on

Krijgt Weidmann dubieuze eer Draghi op te volgen als hoofd Europese Centrale Bank?

De ambtstermijn van de president van de Europese Centrale bank (ECB), Mario Draghi, loopt weliswaar pas in 2019 af. Maar nu al wordt er over mogelijke opvolgers gespeculeerd. Goede kansen worden toegeschreven aan Jens Weidmann. Of Weidmann daar blij mee moet zijn, is een tweede vraag. Voor een Duitser is een toppositie bij de ECB namelijk geen pretje.

Vooral vanuit CDU/CSU is de sterke wens te horen geweest dat er na Mario Draghi een Duitser de leiding van de ECB zou krijgen. Na acht jaar eindigt in 2019 Draghi’s termijn, een verlenging is niet mogelijk. Bondskanselier Angela Merkel en minister van Financiën Wolfgang Schäuble (beiden CDU) hadden het er in mei over dat ze bij de bezetting van de ECB-leiderspositie Duitse aanspraken wilden doen gelden. CSU-politici hadden daar al eerder toe opgeroepen. Draghi’s opvolger zou een Duitser moeten zijn “die zich verplicht voelt aan de traditie van monetaire stabiliteit van de Duitse Bundesbank”, aldus de vice-voorzitter van de CDU/CSU-fractie, Hans-Peter Friedrich (CSU), in het voorjaar van 2016.

Als verdere mogelijke kandidaten gelden naast Jens Weidmann momenteel ook François Villeroy de Galhau van de Banque de France en de Nederlander Klaas Knot. In Weidmanns voordeel spreekt dat met Wim Duisenberg en Jean-Claude Trichet reeds een Nederlander en een Fransman aan het hoofd van de ECB gestaan hebben. Ook is het moeilijk voor te stellen dat Draghi door een Italiaan opgevolgd zou worden. Tegen deze achtergrond zou een Spanjaard of Portugees nog een gooi naar de positie kunnen wagen, als Jens Weidmann niet zou kandideren.

Jens Weidmann maakt dus goede kans om de opvolger van Mario Draghi te worden, maar het is de vraag of hij daar blij mee moet zijn. Het risico dat de door Draghi en deels al door zijn voorganger Trichet in gang gezette expansieve geldpolitiek faalt is al enorm, en het risico neemt alleen nog verder toe. Na de omstreden aankoop van staatsobligaties door de ECB, komt nu steeds meer het probleem van diep in de schulden stekende ondernemingen in beeld, die dreigen failliet te gaan als de ECB zijn nul-rentebeleid zou beëindigen.

De Bank of America schaalt rond de negen procent van de grootste beursgenoteerde ondernemingen in Europa als zogenaamde ‘zombie-firma’s’ in. Bedrijven met andere woorden, die door het beleid van de centrale bank naar het voorbeeld van Japan kunstmatig in leven gehouden worden, hoewel ze zich op eigen kracht eigenlijk niet meer overeind zouden kunnen houden op de markt. Klinisch dood, zou je ook kunnen zeggen. In de Neue Zürcher Zeitung waarschuwde de consultant Markus Krall voor de gevolgen van de tien jaar aanhoudende goedkope rentepolitiek van de ECB: “In essentie stuwen een grote faillissementsgolf voor ons uit, die des te groter wordt, naarmate we hem verder doorschuiven.”

Krall, die bedrijven en banken al 25 jaar van advies dient in de inschatting van risico’s, wees verder op het grote volume aan slechte kredieten in de boeken van Europese banken. Het Europese banktoezicht becijferde de som van de kredieten met een hoog uitvalsrisico bij Europese banken eind 2016 op rond een biljoen euro, meer dan het drievoud van de Duitse federale begroting. Een EU-brede golf van bedrijfsfaillissementen, ingeleid door een renteverhoging van de ECB, zou de berg noodlijdende kredieten snel verder opdrijven. Gevaar dreigt ook op de aandelenmarkten en bij de vastgoedprijzen, als de vloed van het goedkope geld wegebt.

Iedere opvolger van Draghi, vooral echter een Duitse kandidaat, dreigt daarmee in een zwickmühle terecht te komen. Houdt de ECB aan de ultralosse geldpolitiek vast, kan ze daarmee staten en ondernemingen met teveel schulden weliswaar nog wat langer lucht geven, maar vooral de Duitsers moeten de lasten van deze geldpolitiek dragen: door achterblijvende rente op spaartegoeden, hoge vastgoedprijzen en huren en merkbare prijsopdrijving in het leven van alledag. Als het uiteindelijk tot een crash komt, krijgt de Bundesbank als grootste lidbank de grootste verliezen door de obligatieaankopen van de ECB voor de kiezen.

Maar dat is nog niet alles. Want Duitsland dreigt nadat het een groot deel van de financiële lasten van de pogingen tot redding van de euro voor zijn rekening heeft genomen, uiteindelijk ook nog de rol van zondebok toegeschoven te krijgen.

Mocht het namelijk een Duitser zijn die als ECB-chef de geldsluizen in de eurozone weer sluiten moet, dan rolt een faillissementsgolf van zombie-ondernemingen en diep in de schulden stekende staten als Griekenland en Italië door Europa. Een Duitser aan het hoofd van de ECB is in zo’n situatie de ideale zondebok.

Posted on

Meerderheid Duitsers tegen ‘euroredding’

53 procent van de Duitsers wijst de zogenaamd alternatiefloze euroreddingspolitiek van bondskanselier Angela Merkel af. Dat komt naar voren uit onderzoek van opiniepeiler INSA.

Volgens die opinieonderzoek is 21 procent voor het beëindigen van de euroreddingsprogramma’s in het algemeen en gecontroleerde staatsfaillissementen in desbetreffende euro-lidstaten.

Nog eens 19 procent is van mening dat de eurozone een uitsluitings- en uittredingsmechanisme nodig heeft. Bovendien wil 13 procent helemaal terugkeren naar de nationale munten.

Ook de afwijzing van de hele Europese Unie neemt in Duitsland toe. Zo wil 42 procent van de ondervraagden in het algemeen “minder ‘Europa'”. 21 procent wil dat de EU competenties teruggeeft en zes procent wil dat de EU opgeheven wordt.

Posted on 1 Comment

Nieuwe rechtse concurrent voor Deense Volkspartij

Denemarken heeft er een nieuwe partij bij. De ‘Nieuwe Burgerpartij’ zegt een nog strenger immigratiebeleid te willen dan de nationaal-conservatieve Deense Volkspartij voorstaat en is bovendien bereid om Denemarken uit de Europese Unie te halen als hervormingen niet haalbaar blijken, op economisch gebied positioneren de Nieuwe Burgers zich als libertarisch.

Terwijl de Deense Volkspartij kampt met het schandaal rond de 67.000 euro aan subsidie die de partij terug moet betalen aan het Europees Parlement, omdat Europarlementariër Morten Messerschmidt het geld niet volgens de regels had uitgegeven, krijgt de partij met een nieuwe concurrent te maken.

De Nieuwe Burgerpartij (Nye Borgerlige) zegt een nog strenger immigratiebeleid voor te staan dan de Deense Volkspartij, die met dat thema de tweede partij van het land is geworden. Daarnaast willen de Nieuwe Burgers dat Denemarken uit de Europese Unie stapt als hervormingen van bijvoorbeeld Schengen niet haalbaar blijken. Ook moet Denemarken diverse internationale verdragen opzeggen.

De Deense Volkspartij heeft daarentegen zijn euroscepsis in de laatste jaren juist enigszins gematigd, zodat ze bijvoorbeeld in het Europees Parlement de samenwerking met de UK Independence Party kon inruilen voor samenwerking met de Britse Conservatieven. Over de vraag of er na de Brexit ook een Dexit moet komen, spreekt de Deense Volkspartij zich bewust niet uit. Maar ze is wel voor een referendum over die vraag.

Op economisch gebied positioneren de Nieuwe Burgers zich als libertarisch en bekritiseren de Deense Volkspartij als in feite sociaaldemocratisch. De Nieuwe Burgers zullen op de kiezersmarkt dan ook niet alleen concurreren met de Deense Volkspartij, maar ook met centrumrechtse partijen als de agrarisch-liberale Venstre, de rechts-liberale Liberale Alliantie en de liberaal-conservatieve en eurofiele Conservatieve Volkspartij.

De nieuwe partij werd vorig jaar opgericht door leden van de Conservatieve Volkspartij, sindsdien hebben zich onder andere acht gemeenteraadsleden en één lid van een regioparlement bij de partij aangesloten, alsmede de bekende publicist en islam-criticus Lars Hedegaard. Vorige maand konden de Nieuwe Burgers bekend maken de benodigde 20.000 handtekeningen opgehaald te hebben om deel te mogen nemen aan de parlementsverkiezingen en inmiddels heeft het Ministerie bevestigd dat de partij aan de verkiezingen mee mag doen.

Massale aanhang heeft de partij nog niet, maar ze schommelt in de peilingen tussen de twee en de vijf procent zodat ze goede kans lijkt te maken een aantal parlementszetels te veroveren. Nationale parlementsverkiezingen staan pas voor 2019 op de rol, maar gezien de tegenstellingen tussen de Deense Volkspartij en de Liberale Alliantie, die beide de minderheidsregering van Venstre  gedogen, is het mogelijk dat de regering voor die tijd valt en er vervroegd verkiezingen gehouden moeten worden.