Vluchtelingencrisis: Europa staat er alleen voor

door | 23 september 2015

Een beeld zegt meer dan duizend woorden. Zo ook met de hartverscheurende foto’s van Aylan, het verdronken Syrisch-Koerdische kind dat was aangespoeld op een strand in Bodrum, Turkije. De reactie van de Britse krant The Independent op dit treurspel is wellicht nog het meest sprekend: ‘Als deze uitzonderlijk krachtige beelden de houding van Europa tegenover vluchtelingen niet veranderen, wat dan wel?’ Uiteenlopende internationale organisaties zoals het Rode Kruis, Human Rights Watch en zelfs de Verenigde Naties roepen bovendien al langere tijd dat Europa meer moet doen voor vluchtelingen. Inmiddels heeft de Europese Unie een gammel akkoord bereikt om 120.000 vluchtelingen te herverdelen over de lidstaten.

Er waren moeilijkheden in het zuiden en het scheen dat de Mensen die langs de Groeneweg waren gekomen aan het trekken waren, op zoek naar landen waar zij wat rust konden vinden. De lieden uit Breeg waren medelevend, maar klaarblijkelijk niet bereid om een groot aantal vreemdelingen in hun kleine gebied op te nemen.” – J.R.R. Tolkien, In de Ban van de Ring

Hoewel het een relevante discussie is of Europa meer of minder mensen moet opvangen, lijkt men in de media en daarbuiten niet de vraag te willen stellen wat de rest van de ontwikkelde wereld kan doen voor deze vluchtelingen. Daarom zal in dit artikel juist deze prangende vraag worden gesteld. De vluchtelingenstroom en –opvang is immers in niet slechts een Duits of Europees probleem, maar een internationaal probleem, en de oplossing ervan zou dus ook moeten worden gezocht op internationaal niveau.

Allereerst moet een belangrijke nuance worden gemaakt. In tegenstelling tot wat foto’s in de media lijken te suggereren, heeft de VN vluchtelingenorganisatie UNHCR vastgesteld dat bijna driekwart van de vluchtelingen die via de Middellandse Zee reizen volwassen mannen betreft en slechts een kwart kinderen of vrouwen. Het UNHCR stelt verder dat de helft van deze bootvluchtelingen aangeeft Syriër te zijn. Niettemin stellen veel immigranten ten onrechte dat zij vluchtelingen zijn, wat in België heeft geleid tot een beslissingsstop inzake alleenstaande mannen uit Irak. De journalist Harald Doornbos heeft bovendien aangetoond dat je vrij eenvoudig een vervalst Syrisch paspoort kan kopen: zelf kocht hij er voor 825 dollar een voor premier Mark Rutte, onder de valse naam Malek Ramadan. Beelden zeggen dus meer dan duizend woorden, maar minstens zoveel blijft verborgen.

Daarnaast moet worden beklemtoond dat juist de landen van de Europese Unie zich bekommeren om deze vluchtelingen. Hoewel sommige Europese landen hun (buiten)grenzen willen sluiten, laten veel andere landen meer vluchtelingen toe dan ten tijde van de Joegoslavische Oorlogen. Naar verwachting zal Nederland dit jaar minstens 35.000 nieuwe vluchtelingen hebben ontvangen, naast de 200.000 tot 250.000 vluchtelingen die reeds in het land verblijven volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau. Jos Wienen, de voorzitter van de asielcommissie van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, verwacht vanaf nu zelfs zevenhonderd asielaanvragen per dag. Duitsland ontvangt dit jaar bovendien mogelijk één miljoen nieuwe vluchtelingen, aldus de vice-bondskanselier Sigmar Gabriel. Dat aantal komt bovenop de kleine anderhalf miljoen legale en veelal Europese immigranten die Duitsland jaarlijks ontvangt. Dit aantal overtreft dus veruit het aantal geboortes in Duitsland, dat thans ligt op 715.000. Zeker drie van de vier mensen die jaarlijks erbij komen in het land zijn dus immigrant, wat Duitsland maakt tot een immigratieland bij uitstek, aldus Angela Merkel. Het vingerwijzen naar ‘Fort Europa’, zoals onlangs de Turkse premier Ahmet Davutoğlu deed, is dus onredelijk. Dat fort is een luchtkasteel.

In Europa lijkt men evenwel te vergeten dat er veel meer landen zijn die vluchtelingen kunnen en zouden moeten opvangen. Denk bijvoorbeeld aan Japan en Zuid-Korea: zo welvarend en groot deze landen zijn, zo weinig vluchtelingen laten zij toe. Japan heeft een bevolking van 127 miljoen mensen, maar liet in heel 2014 slechts elf vluchtelingen toe op een totaal van vijfduizend asielaanvragen, en overweegt zelfs haar toegangsbeleid verder te verstrengen. In Zuid-Korea is er zelfs maar één vluchteling (niet zijnde Noord-Koreaan) op elke ruim 120.000 inwoners. Ter vergelijking: uitgaande van de één miljoen verwachtte vluchtelingen, telt Duitsland aan het einde van dit jaar één vluchteling per tachtig inwoners. Japan en Zuid-Korea kunnen deze dans niet ontspringen door te stellen dat zij helemaal aan de andere kant van de wereld liggen, en dus sowieso minder vluchtelingen ontvangen, want Canada en Australië vangen immers wél vluchtelingen op uit andere delen van de wereld.

Verreweg de meeste vluchtelingen zitten niet in Europa, maar in buurlanden van de verscheurde (oorlogs)gebieden. In het geval van Syrië zijn dat Jordanië, Libanon en Turkije. In de eerste twee landen is nu bijna één op de drie inwoners vluchteling. Turkije vangt nu meer Syrische vluchtelingen op dan welk ander land ook, te weten twee miljoen mensen. Niettemin zijn landen zoals Turkije dubbelhartig in hun opvang van vluchtelingen. Deze mensen krijgen niet een asielstatus met het vooruitzicht van burgerschap, en de enige uitzondering op deze regel is een huwelijk met een Turks staatsburger. Vluchtelingen zullen daar dus moeten wachten totdat de oorlog voorbij is, of doorreizen naar Europa wanneer hun geduld opraakt.

Bovenal is het tekenend, maar niet verbazingwekkend, dat verschillende landen die medeveroorzaker zijn van de oorlogen in Syrië, Irak, Libië en Jemen zich nauwelijks bekommeren om de vluchtelingen uit deze landen. Het is al opgemerkt door de arabist Jan Jaap de Ruiter, als ook de vader van Aylan zelf, dat Saoedi-Arabië en de andere Golfstaten nagenoeg geen vluchtelingen toelaten uit deze oorlogsgebieden, maar wel deze oorlogen financieren. Saoedi-Arabië stelt weliswaar dat al een half miljoen Syriërs in het land verblijven, maar dit cijfer wordt betwist en betreft sowieso uitsluitend gastarbeiders die er reeds verbleven. Wel heeft het olieland vriendelijk aangeboden om tweehonderd moskeeën te bouwen in Duitsland. Evenzo met de Verenigde Staten, die weliswaar hebben toegezegd meer (Syrische) vluchtelingen toe te laten, maar slechts plaats bieden voor tienduizend mensen voor heel 2016. Zo makkelijk als Amerika al jaren het Midden-Oosten destabiliseert, zo moeilijk laat het land vluchtelingen toe uit datzelfde Midden-Oosten. De prijs van de Amerikaanse oorlogspolitiek wordt vooral betaald door het volgzame Europa.

Europa staat dus alleen. De discussie of de Europese landen zich meer moeten bekommeren over de vluchtelingenproblematiek, is dan ook veel te beperkt. De redelijkheid, als ook de menselijkheid, vereist dat óók de rest van de internationale ‘gemeenschap’ en de ‘beschaafde’ wereld zijn hand reikt. Het kan niet zo zijn dat heel de wereld vindt dat Europa, maar niet heel de wereld, meer mensen moet opvangen. Juist nu Europeanen, net zoals de lieden uit Breeg, hun grenzen weer beginnen te stellen, moet deze invalshoek hoognodig aan de discussie worden toegevoegd.

De vraag is dus niet of, maar hoe wij als Europa ons moeten bekommeren om al deze vluchtelingen. Het antwoord daarop zal deels eruit moeten bestaan dat de Europese regeerders een handreiking eisen van landen die wij nota bene tot onze bondgenoten rekenen. Als alleenstaand Europa dat niet kan of wil doen, dan is deze tragedie niet alleen hartverscheurend, maar ook verstandsverbijsterend.