Posted on

Sid Lukkassen: Deugdynamiek verziekt het publieke debat

In de eerste aflevering van zijn nieuwe podcast sprak Sander van Luit met Sid Lukkassen over zijn project ‘Verhalen uit de samenleving’. Met dit project wil Lukkassen weer ruimte scheppen voor een open publiek debat op basis van rationale analyses en zonder de politiek-correcte denkverboden en “deugdynamiek” die het publieke debat in de bredere samenleving en op sociale media zo dikwijls verzieken.

Die nieuwe ruimte heeft Lukassen ‘De Nieuwe Kerk’ genoemd, waarbij het natuurlijk niet om een kerk in de gebruikelijke zin van het woord gaat, maar veeleer om het creëren van een bastion van het vrije woord, waar een echt debat gevoerd kan worden op basis van redelijke argumenten in plaats van ad hominems en denunciatie.

De crowdfunding voor het project vind je hier.

Het gesprek is hieronder te beluisteren:

[mixcloud https://www.mixcloud.com/sander-van-luit/vrij-denken-met-sander-van-luit-1-sid-lukkassen-over-de-nieuwe-kerk/ width=100% height=120 hide_cover=1]

 

Posted on

Joelen en klappen voor Angela Davis

“Tweeduizend jongeren joelen en klappen als Angela Davis opkomt”, schreef dagblad Trouw over het bezoek van Davis aan de Sorbonne in Parijs, op 3 mei jl. Het was die dag exact 50 jaar geleden dat de studentenopstand in Parijs begon. Met de actievoerende jongeren anno 2018 joelde de Trouw-verslaggeefster mee. Het portret dat de krant op 8 mei publiceerde is een hagiografie van een zwarte activiste die ooit – en waarschijnlijk nog steeds – de Verenigde Staten graag als ‘Amerikkka’ typeerde (de kkk behoeft hier verder geen uitleg).

Trouw omschrijft de Black Panther-beweging als “een organisatie die streed voor de rechten van zwarte mensen”. Dat lijkt een club met een nobel doel, zoiets als Martin Luther King Jr., maar niets is minder waar. De Black Panther Party was een terroristische organisatie die er niet voor terugschrok politieagenten neer te schieten, maar ook, naar goed radicaal links gebruik, mensen uit de eigen beweging die men ‘verdacht’ vond. Laat Angela Davis nu begin jaren zeventig nauw betrokken zijn geweest bij de Black Panthers. Voor schrijver David Horowitz, ooit een links icoon en medestrijder van Angela Davis en de Black Panthers, was de moord op een vriendin van hem door Panther-activisten het begin van zijn werdegang. Hij bekeerde zich van het marxisme – en alle bevrijdingstheorieën die daarmee verwant zijn – stemde in 1984 op Reagan en verkeert nu in neoconservatieve kringen.

Davis ging onverschrokken voort in de marxistisch geïnspireerde zwarte beweging. Terwijl de meeste communistische sympathisanten na de inval van het Sovjetleger in Praag in 1968 twijfels kregen over het ‘reëel bestaande socialisme’, sloot Davis zich in dat jaar juist aan bij de Communistische Partij van de Verenigde Staten. Geen onverwachte keuze, want van jongs af aan verkeerde zij al tussen een aantal bekende communisten, zoals Herbert Aptheker (de partij-ideoloog) en Herbert Marcuse. In 1970 kwam ze op de opsporingslijst van de FBI nadat ze betrokken was bij de gijzeling in een rechtbank. Doel van de gijzeling was de vrijlating van Black Panther George Jackson, die gevangen zat in de Soledad-gevangenis. Zijn boek over zijn gevangenistijd, Soledad Brother, werd een internationale bestseller. De Nederlandse vertaling (1971) in de ‘Kritiese Bibliotheek’ van uitgevers De Bezige Bij en Van Gennep stond op vele boekenplankjes in studentenkamers. Tijdens de gijzeling werd rechter Harold Haley door zijn hoofd geschoten met een geweer dat op naam stond van Angela Davis. Het activistische verhaal – dat ook terug te vinden is op Wikipedia en bijvoorbeeld in het Historisch Nieuwsblad – pleit Davis vrij van de moord. Maar tijdens het proces in 1972 waarin ze terecht stond, trad Davis op als haar eigen advocaat. Dit betekende dat ze niet aan een kruisverhoor onderworpen kon worden en zelf een aantal getuigen kon oproepen die haar alibi – een partijtje Scrabble op kilometers afstand van de gijzeling – bevestigden. Al die getuigen waren trouwe communisten. Getuigen a charge werden door Davis en haar medestanders weggehoond: ze waren blank, dus konden geen betrouwbaar getuigenis geven. Davis werd vrijgesproken, waarna ze de lieveling van radicaal links wereldwijd werd. Overal werd ze als een ‘martelaar voor de goede zaak’ onthaald. Tegenwoordig is ze overigens actief in de beweging ‘The Prison-Industrial Complex’, die alle gevangenen met een minderheidsachtergrond wil vrijlaten, omdat “ze politieke gevangenen zijn van de racistische Verenigde Staten”.

In 1979 ontving ze in de DDR de ‘Internationale Lenin Prijs voor de Vrede’ (voorheen de Stalin Prijs voor de Vrede). Ze was kandidaat vice-president voor de Communistische Partij tijdens de verkiezingen in 1980 en 1984. Ze steunde de inval in Tsjechoslowakije in 1968 en in Afghanistan in 1979. Pas in 1991 werd ze uit de partij gezet nadat ze afstand had genomen van de coup tegen Gorbatsjov.

Niet dat ze haar marxistische idealen aan de wilgen heeft gehangen. Na het uiteenvallen van de Sovjetunie in 1992 vormde Davis met communistische medestanders de ‘Committees of Correspondence’. Typerende naam voor een klassieke communistische mantelorganisatie, want de comités hebben als doel “het bevorderen van democratie en socialisme” oor middel van acties, seminars op universiteiten, stakingen, burgerlijke ongehoorzaamheid, etc. In 2008 steunde het comité de campagne van Barack Obama.

Davis is hoogleraar ‘History of Consiousness’ aan de Universiteit van Californië. De naam geeft treffend het cultureel marxistisch curriculum aan dat de studenten kunnen volgen. Een greep: African and African American Studies, ethnic studies, queer theory, feminism, disability studies, histories and theories of race and racialization, animality studies, post-colonial studies, Marxism, psychoanalysis, globalization, history of movements of the left and right, environmentalism, popular culture, cultural studies. Davis’ coming-out als lesbiënne past in dit cultureel marxistische gedachtengoed. Voor haar was het “een politiek statement”, zei ze zelf. Wel gemakkelijk gezegd voor iemand die zich uitspreekt voor een “radicale omverwerping van de kapitalistische klasse”, met een salaris van zes cijfers en een honorarium voor spreekbeurten dat ligt tussen de tien en twintigduizend dollar.

Van 12 tot en met 17 mei is Angela Davis in Nederland voor een aantal spreekbeurten. Ze is een week lang te gast in het programma ‘Moving Together: Activism, Art, and Education – A Week with Angela Davis’, waarin “het werk van Angela Davis centraal staat en dat een divers programma voor een breed publiek biedt”, aldus de organisatoren (waarin bekende namen als Amal Alhaag, Quinsy Gario, en Bojana Mladenović). Davis neemt deel aan het programma-onderdeel ‘Public Dialogue: Radical Solidarity and Intergenerational Coalitions’, en verzorgt de belangrijkste speech, waarin ze ongetwijfeld zal ingaan op identiteitspolitiek, feminisme, intersectionaliteit en andere postmoderne en verhuld marxistische nachtmerries.

Opmerkelijk is dat de week vol politiek activisme een initiatief is van SNDO, School voor Nieuwe Dansontwikkeling. Waarschijnlijk gaan de deelnemers veel joelen en klappen.

Posted on

Grenzeloze experimenten

Bruno Latour

De Franse filosoof Bruno Latour spreekt in de Volkskrant. Aanleiding is zijn nieuwste boek, waarin hij klimaat, globalisering en migratie met elkaar verbindt. Volgens de filosoof is de klimaatkwestie dé geopolitieke kwestie van deze tijd. ‘Godin aarde slaat terug’ staat er boven het interview, waarmee Latour wil zeggen dat het klimaat de grenzen van wetenschap en oneindige groei aangeeft.

Hij begrijpt de reactie – die hij rechts noemt – op de lege belofte van eeuwigdurende vooruitgang. “Veel mensen willen daarom naar de oude natiestaat, omdat ze weten dat de droom van ‘outer space’ , van oneindige toegang tot natuurlijke hulpbronnen voorbij is… De horizon van moderniteit en economische groei is verdwenen. ” Links heeft hierop geen antwoord, want ze verkondigde zelf dat mantra decennialang. Latour wil hen een alternatief aandragen, omdat hij vindt dat links het beste antwoord heeft op mondiale ontwikkelingen zoals klimaatverandering, globalisering en migratie.

Maar ook bij de ideeën van Latour is de vraag ‘wat is links’ en ‘wat is rechts’? Want links is tegenwoordig gevangen in de bizarre cultus van identiteitspolitiek. Daarin strijden diverse groepen een wedstrijd wie het meest slachtoffer is. Hoor je daar niet bij – ben je niet slachtoffer genoeg, of erger, ben je onderdrukker – dan mag je niet meedoen. Dat bepaalt hun denken en handelen: een versplintering van politiek en samenleving. Waar Latour rechts van beschuldigt – zoeken naar identiteit in de oude natiestaat – doet links in overtreffende trap. Niet de trots op eigen cultuur, maar de prijs voor ‘het grootste slachtoffer’ is hun ideaal. Daar zal het “Europa als patrie”, waar Latour zijn hoop op vestigt, geen antwoord op zijn.

Kortom, ook Latour blijft een gevangene van het Franse denken dat zo typerend is voor ‘La Rive Gauche’. Het doet denken aan die sleetse jaren zeventig-opvatting, dat “de kraan linksom open gaat en rechtsom gesloten” wordt. Want ook Latour droomt van openheid en daarmee van grenzeloze experimenten, waarin voor de individuele mens geen plaats is. En naoorlogs links heeft deze experimenten – van Culturele Revolutie tot Seksuele Revolutie tot Humanitaire Revolutie – altijd gepropageerd. De gevolgen ervan ondervinden mensen waar ook ter wereld tot op de dag van vandaag. Dat is dé geopolitieke kwestie van deze tijd.

Posted on

Vuurwerk is niet leuk

Een van mijn grootste angsten is dat secularisatie niet alleen geloof en kerk aantast, maar ook de alledaagse dingen in het leven. Geloof het of niet, maar de discussie over vuurwerk is door en door geseculariseerd en keert zich tegen het diep menselijke aspect van de beleving van Oud en Nieuw. De argumenten tegen vuurwerk slaan wat mij betreft de plank mis, omdat weinig mensen in deze tijd kunnen peilen waarom er eigenlijk vuurwerk juist op dat punt in de tijd wordt afgestoken. Mensen die betogen tegen vuurwerk afsteken veronderstellen een lineaire tijdsdimensie, met andere woorden een geseculariseerde, platte tijd die niks anders is dan de voortgaande opsomming seconden, minuten, uren, zonder onderling verschil.

Dit blijkt vooral uit de argumenten die worden gebruikt, vuurwerk zorgt voor overlast, het is geldverspilling, slecht voor het milieu en huisdier. Zelfs christenen betogen dat vuurwerk afsteken een teken is van slecht rentmeesterschap, en dus zonde. Ook de jaarlijkse gewonden door ongelukken met vuurwerk worden aangedragen. Kortom, laat vuurwerk achterwege of laat het afsteken door professionals op een afgezonderd terrein, maar zorg er in vredesnaam voor dat Oud en Nieuw leuk is voor zoveel mogelijk mensen. Alsof Oud en Nieuw een moment is als ieder ander.

Het idee van vuurwerk is juist dat het past bij Oud en Nieuw omdat dit tijdstip een kwalitatief andere tijd is. Het tapt in een diepere tijdsdimensie, die niet zozeer chronologisch iets uitmaakt, maar wel de kwaliteit van het huidige moment verandert.

Nieuwjaarsduik bij Scheveningen (foto: Alexander Fritze)

En op zo’n moment breekt er een chaos door die alle orde en gevestigde regels op losse schroeven zet. De normale gang van zaken geldt niet meer, nu zijn er andere verhoudingen en regels. De straten zijn chaotisch met veel volk en overal wordt geknald. In de breuklijn van de kalender dringt een diepere tijd door, een tijd van overgang van de ene status naar een andere status, een liminale tijd. Dit wortelt diep in de menselijke tijdsbeleving, het is een fout om te denken dat deze chaos en plotselinge speling in alledaagse regels slechts fungeert als een soort veiligheidsventiel. Het komt voort uit de beleving dat tijd meer is dan het ene inwisselbare moment na het andere inwisselbare moment. Het moment van Oud en Nieuw is speciaal  en er is niets passender bij het moment om vuurwerk af te steken. Daarom is het fout om te betogen dat Oud en Nieuw, en in het bijzonder, vuurwerk afsteken leuk moet zijn voor ieder moment. Vuurwerk is niet leuk, het is chaotisch, gevaarlijk, ondermijnend.

In zijn boek A Secular Age behandelt Charles Taylor dit soort tijden, voornamelijk bij de viering van Carnaval. Daarin breekt de anti-orde sterker en duidelijker door. Naar analogie kunnen we ook deze liminale en chaotische tijdsperiodes terug herkennen in ontgroeningen bij studentenverenigingen, zelfs de examenstunt op een middelbare school wordt in een nieuw licht gezet door het besef van een diepere tijd. Oud en Nieuw met het bijbehorende vuurwerk valt ook onder dit soort tijden van een andere orde, juist omdat zo duidelijk wordt waar het fout gaat. Menselijk welzijn is de enige waarde die geldt, er is niks wat er tegenover staat en menselijk welzijn overstijgt. Het is te zien in de utilistische argumenten tegen vuurwerk. Vuurwerk moet leuk en ongevaarlijk zijn. Vuurwerk is niet leuk en het is niet ongevaarlijk. Het hoort bij een tijd van chaos die de bestaande orde onder een bedreigende spanning zet. Wie betoogt dat vuurwerk leuk en ongevaarlijk moet zijn  is bezig met domesticerende secularisering van de mens in zijn alledaagse leven.

Posted on

Winternachten: Politiek-correct wensdenken en de hardnekkige realiteit

Afgelopen weekend was ik met een vriend bij het Haags literatuurfestival “Winternachten”, georganiseerd door Writers Unlimited; hier komen schrijvers en dichters over hun vak spreken, vaak in relatie tot de actualiteiten. In het verleden had dit festival een breed profiel, Portugees-Afrikaanse muziek en diepte-interviews met onderzoeksjournalisten werden afgewisseld met documentaires over PUAs en cocktails. Tegenwoordig ligt de nadruk meer op opinie.

In het eerste evenement ging Tommy Wieringa op de bank bij de Vlaamse psychiater Damiaan Denys. De crux was dat Wieringa niet zichzelf uitbeeldde, maar Nederland: Nederland lag op de sofa. Volgens Wieringa was Nederland neerslachtig, en stond het een diepe depressie “zoals aan de overkant van de oceaan” te wachten – daarmee doelend op Trump. Voor ik naar Winternachten ging, vreesde ik al dat dit festival volledig in het teken van Trump zou staan, omdat het festival een wat linkse-signatuur heeft en Trump is – na de val van de Berlijnse muur in 1989 – de grootste, ideologische schok, die naoorlogs links ooit heeft doorgemaakt. Juist om die reden was het festival erg interessant. Wieringa stelde dat Nederland zich in een leegte waant, net als het hele Westen eigenlijk. Hij refereerde aan de voor hem merkwaardige D66 verkiezingsslogan “En nu vooruit!” “Maar waarheen dan?”, aldus Wieringa tot groot vermaak van de zaal. Dit was de eerste les van de avond: er is maar één weg naar vooruitgang en die loopt i.i.g. niet via types als Trump (of populisten). Het staat voor Wieringa vast, dat Trump tot achteruitgang zal leiden: “archaïsch regressieve krachten”.

Vervolgens was Bas Heijne aan het woord, met het groepsgesprek “The return of Sultans & Tsars?”. Hierin werden de Turkse journaliste Ece Temelkuran en de Russische schrijvers Michaïl Sjisjkin en Sana Valiulina geïnterviewd over het intellectuele leven onder autoritaire leiders. Allen waren woonachtig in Europa. Volgens Sjisjkin en Valiulina is Poetin een dictatoriaal figuur en zijn Russen doodsbang om tegen hem in te gaan. Temelkuran ging opvallend weinig in op Turkije en Erdogan, ze richtte haar peilen vooral op Trumps verkiezing. Erg jammer, omdat je zou denken dat de islamisering van Turkije toch een van de beste voorbeelden is van wat Wieringa eerder op de avond “archaïsch regressieve krachten” noemde. Temelkuran merkte wel op dat er in de mens een oer-behoefte lijkt te zijn om achter een sterke leider aan te lopen. Zelfs als buitenstaanders waarschuwen, dat die sterke leider een natie naar de vernieling zal helpen. Het appèl aan de stam maakt een tribalisme los waar weinig mensen tegen bestand zijn, behalve intellectuelen natuurlijk. Temelkuran insinueerde dat dit nu ook in de VS gaande is.

Sjisjkin reageerde instemmend. “Mijn vader leefde tot 1989 in een wereldmacht die het fascisme overwonnen had”, vervolgens “kreeg hij brood van de Duitsers tijdens de Russische Hongerwinter”; “hij moest huilen van vernedering”. Sjisjkin stelde dat mensen als zijn vader de nationale grootsheid prefereerden boven vrijheid, zelfs als dat armoede betekent. De interessantste observatie werd overigens door Heijne zelf gemaakt. Heijne stelde de vraag: “het lijkt wel alsof identiteit, nationalisme, groepsgevoel, etc. boven universalisme gaan”. Heijne herontdekte hiermee Huntingtons observatie van botsende beschavingen, en scherpte die deels aan. Huntington stelde slechts, dat universalistische claims van de Westerse beschaving niet gedeeld worden door de andere grote beschavingen; islam, orthodoxie, China, Japan, India en Afrika. Heijne bemerkt dat bij Trump en Europese populisten universalisme ook afwezig is: ze willen opkomen voor hun eigen land, aan grote idealen hebben ze geen boodschap. De tweede les van de avond: politieke vooruitgang gaat via abstracties en progressieve idealen, niet via het nastreven van cohesie of nationale belangen.

De derde bijeenkomst “IS: Het Weerwoord” werd geleid door Hassnae Bouazza, Marokkaans-Nederlands publiciste. Zij had drie gasten uitgenodigd: schrijver Arnon Grunberg, oorlogscorrespondent Frank Westerman en de video-artieste Beri Shalmashi. Het ging er in dit gesprek om IS te ontmantelen, maar dan niet met legers en bommen. IS moest intellectueel verslagen worden; in Grunbergs woorden “ze zullen binnen 15 jaar inzien dat IS ze niets te bieden heeft, net als de Baader-Meinhof-Groep dat niet had”. Een vrij arrogant standpunt, aangezien islamitische fundamentalisten heilig overtuigd zijn van hun gelijk en bereid zijn daarvoor te sterven. Dat waren ze 16 jaar geleden ook al trouwens – zo lang is 9/11 inmiddels namelijk alweer geleden. Dat was weliswaar niet IS, maar al-Qaida, maar maakt dat wat uit? Islamitisch geweld komt uit dezelfde bron. Alhoewel Bouazza een in de basis interessant gesprek leidde, lukte het haar helaas niet om er een coherent groepsgesprek van te maken. Het gesprek leidde niet echt tot een conclusie.

Waarschijnlijk kwam dat door Frank Westerman, dikwijls nam hij het woord en kwam dan met allerlei persoonlijke verhalen op de proppen. Interessante verhalen wellicht, maar het voegde niet veel toe aan de kernvraag: hoe vernietig je IS-idealen? Arnon Grunberg vond ridiculisering een goede optie. Alhoewel dat een verstandig idee is, verbaast mij deze opmerking van Grunberg. Grunberg trekt namelijk dagelijks in zijn Volkskrant-minicolumn “Voetnoot” hard van leer tegen iedereen, die de islam ridiculiseert. Kritiek op de islam beschouwt Grunberg steevast als kritiek op moslims en kritiek op moslims staat voor hem gelijk aan discriminatie van minderheden. Om die reden ridiculiseert hij islamcritici veel vaker dan islamfanatici. Wellicht werpt Grunberg een rookgordijn op en wil hij op een cryptische manier islamcritici prikkelen om nóg betere islam-kritische argumenten te bedenken? Tot dusver kon geen enkele kritiek of criticus hem bekoren.

Beri Shalmashi wilde IS’ videoboodschappen zélf uithollen door al hun dreigende taal en symboliek te deconstrueren. Zo merkte ze op dat, nadat Mosoel strijders uit Europa verwelkomde, de potten pindakaas en Nutella al snel uitverkocht waren; “de Peshmerga strijden op water en brood”. De intentie is natuurlijk om Syriëgangers als verwesterder te omschrijven dan ze zich zelf realiseren. Jammer genoeg voor Shalmashi, het Nutella-verhaal is fakenews. Waarschijnlijk is dit Nutella-verhaal de wereld ingekomen, omdat mensen zich niet voor konden stellen, dat IS vrouwen aantrok. Vrouwen die zich vrijwillig bij IS aansluiten, dat staat zó haaks op het linkse wereldbeeld dat de waarheid niet waar mag zijn.

Frank Westerman stelde voor om de Nederlandse aanpak te gebruiken voor IS, zoals ten tijde van de Molukse treinkaping. In plaats van soldaten moeten er psychiaters gestuurd worden naar IS, want “die kunnen luisteren”. En psychiaters kunnen terroristen aanzetten “tot het maken van een grap”, wat leidt tot zelfspot; zelfspot zou dan weer leiden tot verminderde moordlust. Westerman contrasteerde de Nederlandse aanpak met “the Russian approach”, daarmee doelend op de “meedogenloze” aanpak van Poetin in Tsjetsjenië. Westerman gaf wel toe dat je hier niet alle terroristen mee kon bereiken. Dat is nogal een understatement, volgens de Vlaamse anti-terreurexpert Christophe Busch kun je van de 100 terroristen, er maar hooguit 10 tot 20 deradicaliseren. Aangezien dus 80-90 van de 100 terroristen niet bereikt kunnen worden met psychiaters, en Westerman de Russische aanpak expliciet afwijst, is het de vraag wat er dan nog voor opties over blijven. Soms blijft er simpelweg geen andere optie over dan geweld.

Derde les van de avond: beschavingsconflicten kunnen altijd geweldloos opgelost worden, als ze al niet vanzelf oplossen. Andere benaderingen spelen juist in op een verergering van het conflict, want die vergroten het wij-zij gevoel.

De lessen van de avond, opgesomd:

  • Trump en populisme zijn regressieve krachten en zij staan vooruitgang in de weg;
  • Politieke vooruitgang gaat via het nastreven van idealen en universalisme, in plaats van landsbelangen en cohesie;
  • Beschavingsconflicten lossen met de tijd op, waarschijnlijk vanzelf; geweld is niet nodig.

Als ik die lessen zo eens op me in laat werken, begrijp ik waarom gevestigd links zo boos en ontredderd is na Brexit en Trump. Het ziet er naar uit dat er, figuurlijk, een tweede muur is gevallen. Ditmaal is er geen links bewind gevallen, maar is het linkse wereldbeeld stukgelopen op de realiteit. Dat laatste doet erg denken aan de hongerige Russen, die in 1990 huilend brood en kleding aannamen van de (vroeger vijandige) Duitsers. Alles waar ze in geloofden, bleek op drijfzand gebaseerd te zijn.