Posted on 1 Comment

Syrië – Witte Helmen als Britse oorlogspropaganda

Een van de meest opvallende aspecten van de Syrische oorlog is het in 2013 op het toneel verschijnen van de zogenaamde Witte Helmen, officieel de Syrian Civil Defense. Ze tonen ons beelden van ogenschijnlijk dappere mannen die van onder het oorlogspuin nog levende mensen wisten te halen, vooral dan kinderen bleek. Het leken in het midden van die gruwelijke oorlog helden die maar een doel hadden en dat was het redden van mensenlevens.

James Le Mesurier - 1
James Le Mesurier, gewezen Brits legerofficier en inlichtingenman is in overleg met de Londense regering de stichter van de Witte Helmen. In wezen een terreurgroep die onder het mom van de civiele bescherming moordt en steelt en intussen mooie beelden levert, nodig voor de westerse propagandaoorlog tegen Syrië.

Dat was het beeld dat onze massamedia schetsten en dat wereldwijd rondging. De realiteit oogt echter veel minder mooi. Nader toezien toont immers een veel minder heroïsch beeld, namelijk dat van een groep die zich schuldig maakt aan diefstal, verkrachtingen, moorden en zelfs orgaanhandel. Een instrument van de Britse geheime diensten in het kader van de propagandaoorlog tegen de Syrische regering.

‘Spontaan initiatief’

Volgens de meeste verhalen (1) ontstond de groep spontaan toen enkele vrij doorsnee Syriërs zoals bakkers, beenhouwers en ambachtslui de koppen bij elkaar staken en de Syrian Civil Defense (Syrische Burgerbescherming, SB) oprichten. Omdat ze praktisch allemaal een witte helm droegen werden ze vrij vlug ook de Witte Helmen genoemd. Dat klonk mooi. Dit verhaal is echter pure fantasie.

In realiteit zijn de Witte Helmen opgericht in Turkije in maart 2013 door James Gustaf Edward Le Mesurier. Een man die toen in Dubai in de Verenigde Arabische Emiraten werkte voor het bedrijf Analysis, Research and Knowledge (ARK), een groep die toen actief was rond Syrië met het opleiden van Syriërs voor een zogenaamd stabilisatieproject. Het meer civiele aspect van deze oorlog.

Financiële steun

De SB kreeg volgens haar website sinds haar ontstaan financiële steun uit Denemarken, de VS, het Verenigd Koninkrijk, Japan, Italië, de UNDP, een ontwikkelingsorganisatie van de VN, en de Europese Unie. Haar opleidingen gebeurden daarbij in Turkije.

De Witte Helmen redden graag baby’s en kinderen en tonen even graag wat gruwel. Een bombardement doet men dan nog eens probleemloos over. Links een foto die men op 14 april 2015 situeert. Die doet men (rechts) op 20 augustus 2015 nog eens over. Het is typerend voor de Witte Helmen. Maar geen probleem, de massamedia nemen toch alles zonder controle over. Zolang het politiek maar OK is, zijnde de goeden, die Amerikaanse steun krijgen, versus de slechten. En dat zijn wie in de weg van Washington loopt.

De stap naar het opzetten van de Witte Helmen was voor Le Mesurier in wezen dan ook klein. Eind 2013 verliet hij dan ook ARK om zich toe te leggen op zijn nieuwe Syrische missie. Een soort ‘burgerbescherming’ voor de Syriërs. En volgens de statuten van deze organisatie en de verhalen in de klassieke media moest die SB politiek neutraal zijn en de leden van onberispelijk gedrag en zeker geen wapens dragen of betrokken zijn bij de oorlog.

Camera

Opvallend was echter dat alle Witte Helmen van bij het begin in 2013 voorzien waren van een camera. Ze moesten dus filmpjes en foto’s maken die men dan via het internet ging verspreiden en dan door derden gebruikt konden worden. Geen verrassing. Een van de officiële taken van ARK was immers het documenteren van zogenaamde oorlogsmisdaden, in dit geval van de Syrische regering natuurlijk.

Hier zette men dit werk dus feitelijk voort. En het toont dat men de Witte helmen ook ging gebruiken als instrument om de tegenpartij, hier de Syrische regering, aan te klagen. Waarom anders camera’s op die helmen.

Een Brits militair

Maar wie is die James Le Mesurier? (2) Dat blijkt een Brit te zijn die in 1994 als officier van het Britse leger afzwaaide aan de Royal Military Academy van Sandhurst. Dit als eerste van zijn klas van The Royal Green Jackets en hiervoor zelfs de Queens Medal kreeg. Hij vertrok dan ook bijna onmiddellijk naar de oorlog in Joegoslavië, eerst Bosnië en nadien in Pristina, hoofdstad van Kosovo waar hij achter de schermen werkte als inlichtingenofficier.

In 2005 verlaat hij echter het Britse leger en wordt actief in het wereldje van de huurlingenbedrijven en private inlichtingendiensten. Zo gaat hij in 2005 als vice president werken voor de Olive Group die nadien fuseert met het beruchte Blackwater dat later als Academi opging in de Constellis Holding. Deze is in wezen gewoon de opvolgster van Blackwater.

Huurling

Blackwater kwam in het nieuws door de slachtpartij die haar medewerkers op 16 september 2007 – ten tijde van de Amerikaanse bezetting – aanrichten op het Nisour plein in de hoofdstad Bagdad. Goed voor 17 doden en 20 gewonden. Vandaar de naamswijziging in eerst Academi.

Met de Olive Group is hij actief in het door de VS toen bezette Irak waar hij samenwerkte met het Amerikaanse constructiebedrijf Bechtel bij de zogenaamde wederopbouw van het land. Lees het plunderen van de Amerikaanse staatskas voor allerlei Iraakse bouwprojecten die in veel gevallen lege dozen bleken.

Dubai, de draaischijf

In 2008 gaat hij dan als Senior Principal aan de slag bij het Amerikaanse Good Harbour Consulting, een bedrijf van Richard A. Clark en een oudgediende van de regering van George Bush Jr. waar hij mee het veiligheidsbeleid hielp uitbouwen. En zo dus onder meer de oorlog tegen Irak mee gestalte gaf.

Maar ook hier bleef hij niet lang en al snel trok hij terug naar het Midden-Oosten, meer bepaald Dubai, de commerciële draaischijf in de regio waar veel geld rondgaat en het daarom ook krioelt van spionnen en allerlei duistere figuren.

Witte Helmen - Mohammad Jnued - ISIS
Deze Facebookpagina van Mohammad Jnued toont dat er in feite geen verschil is tussen al die salafistische terreurgroepen in Syrië. Lid van de Witte Helmen en nadien ISIS, al Qaida en Ahrar al Sham ophemelen is voor deze man geen probleem. Het enige verschil tussen deze groepen is in wezen een kwestie van geld: Wie rijft het meeste geld binnen?

Tussendoor gaat hij ook nog kort aan de slag bij de EU rond economische misdaadbestrijding en als adviseur voor de Iraakse minister voor Binnenlandse Zaken. Ook werkte hij tijdens zijn verblijf op de Balkan in Bosnië voor de diensten van de Hoge Vertegenwoordiger van de VN in Sarajevo, de hoofdstad van Bosnië. Interessante plaatsen voor het uitoefenen van invloed en het verzamelen van informatie.

‘Arabische lente’

De Arabische Lente lonkte begin dit decennium en voor een man als James Le Mesurier de plek van actie. En met zijn kennis van wat zich achter de schermen van de internationale politiek afspeelt en met Britse steun zal hij wel nieuw opportuniteiten geroken hebben.

Zo wordt hij via ARK actief in Irak, Somalië, Jemen en uiteraard Syrië. Brandhaarden genoeg voor een militair getrainde inlichtingenverzamelaar die leeft van het vele geld dat vooral de VS en het Verenigd Koninkrijk hier willen uitgeven.

Maar met de Syrian Civil Defense ontstonden er nieuwe mogelijkheden. En via een zeer goed uitgekiende mediastrategie werd dit uitgebouwd tot het ‘humanitair’ verhaal over Syrië. Geen verhaal over gevechten maar over helden die mensenlevens redden. Althans zo beweerde men. Niets verkoopt immers beter!

Mayday Rescue

Alhoewel de Witte Helmen volgens de verklaringen van James Le Mesurier in maart 2013 met hulp van de Turkse dienst voor burgerbescherming AKUT, werden opgericht zal het pas op 5 november 2015 via een Nederlandse stichting Mayday Rescue Foundation meer structuur krijgen. Het voordeel van zo’n Nederlandse stichting is dat men geen enkel cijfer over inkomsten en uitgaven hoeft te geven. Geen pottenkijkers dus. Dat is iets voor MI6.

Alhoewel Mayday Rescue haar hoofdzetel heeft in Amsterdam bij de Stichting Administratiekantoor Eleveld, een boekhouderkantoor waar men brievenbusfirma’s stationeert, spelen de echte activiteiten van de groep zich af in Dubai en Istanbul. Volgens een personeelsadvertentie uit 2016 beschikte Mayday Rescue toen over 32 betaalde medewerkers en een omzet van 30 miljoen Amerikaanse dollar (26,62 miljoen euro). (3)

Witte helmen - Vervoeren gedode soldaten met V teken
En blij dat deze Witte Helm is met deze extra doden. De groep krijgt steun van de Deense regering die kon regeren dankzij de gedoogsteun in het parlement van de Deense Volkspartij. Een partij die openlijk islamofoob is maar toch mee al Qaida & co steunt.

Personeel werven

Verder blijft men ook dit jaar nieuw kaderpersoneel aanwerven. Wat er toch op moet wijzen dat men nog grote plannen heeft. In Syrië of elders waar Londen hen nodig heeft? Zo wierf men nog vorige maand Amr Zazouk aan als procurement manager. Deze geeft als verblijfplaats Istanbul aan en was in diezelfde functie voorheen in dienst van de Adam Smith International ltd, een Britse overheidsinstelling die erg actief is rond Syrië.

Voordien werkte hij vanuit de Libanese hoofdstad Beiroet voor de ngo Dawlaty, een van de vele tientallen rond Syrië vanuit het westen gefinancierde clubjes. Zo krijgt ze steun van de Britse Sigrid Rausing Trust waar prinses Mabel van Oranje bestuurder is. Deze was in het verleden al verbonden met de Nederlandse veiligheidsdienst AIVD en ook het liefje van de vermoorde drugkoning Klaas Bruinsma.

Ayman Asfari

Belangrijkst echter lijkt de Asfari Foundation te zijn. Deze vormt een onderdeel van het imperium rond Ayman Asfari, de Brits-Syrische zakenman en zoon van een Syrische diplomaat. Centraal hierbij is zijn bedrijf Petrofac een dienstverlener aan de olie-industrie waarvan hij CEO is.

Zijn rijkdom wordt door het zakenblad Forbes geschat op ongeveer 1,9 miljard US dollar (1,69 miljard euro) waarbij Petrofac – officieel geregistreerd op het Brits Kanaaleiland Jersey – ongeveer 18.000 personeelsleden telt en in 2018 een omzet haalde van 5,8 miljard US dollar (5,18 miljard euro). (4) De man is dan ook zoals vele schatrijke Britten een stevige financier van de Conservatieve partij en goed voor bijna 800.000 Britse pond (901.190 euro). Je weet immers nooit of je ze ooit eens nodig hebt.

Profiteren

Maar Ayman Asfari is ook zakelijk niet onbesproken. Zo wordt er natuurlijk vermoed dat hij door het omverwerpen van de Syrische regering hoopt te profiteren van de gigantische wederopbouwprojecten van het land eens de strijd gestreden.

Maar er is meer. Zo begon de Britse Serious Fraud Office een onderzoek naar hem en Petrofac wegens corruptie en witwaspraktijken in Irak en Saoedi-Arabië. Verder loopt er in Italië nog een rechtszaak rond handel met voorkennis in aandelen van de Italiaanse oliemaatschappij Saipem. (5)

Hierbij veroordeelde men hem in beroep tot een boete van 300.000 euro en legde men beslag op 385.000 euro. In de corruptiezaak pleitte zijn topmedewerker David Lufkin intussen al schuldig.

Eliot Higgins - Atlantic Council - The Syria Campaign
De Witte Helmen financieren merkwaardig genoeg ook de groep Bellingcat, onderdeel van de Amerikaanse Atlantic Council. Bellingcat kreeg ook steun van het nu verdwenen Aleppo Media Center, een frontorganisatie van al Qaida toen zij nog delen van Aleppo bezetten. Merk ook op dat het Nederlandse Pax, officieel een christelijke organisatie, Bellingcat steunt en dus mee in hetzelfde bed ligt als al Qaida, bekend voor het vernielen in Syrië en elders van kerken en het vermoorden van christenen. Vredespolitiek? Alleszins die van het kerkhof.

Syrian Campaign

Wat betreft Syrië is het voornaamste project van Asfari The Syrian Campaign. Een lobbygroep met connecties naar Avaaz, een activistenclub en onderdeel van de Open Society Foundation van speculant George Soros. Dat is de financier achter de vele opstanden en pogingen tot staatsgreep waarbij de VS betrokken is zoals in Servië, Egypte, Iran en Oekraïne. Dit zoals steeds onder het mom van het versterken van de democratie en de ‘vrijheid’.

In het propageren van de Witte Helmen is vooral deze Syrian Campaign actief. Zo publiceerde de groep op 20 december 2017 een 48 pagina’s dik dossier ‘Killing the Truth’ tegen o.m. journaliste Vanessa Beeley en anderen die zware kritiek uitten op de Witte Helmen. (6)

Het is een vederlicht dossier dat vooral modder gooit naar de critici en niet een van de massa bewijstukken tegen de Witte Helmen weerlegt. Veel verder dan bijvoorbeeld de vaststelling dat Beeley wel eens op de Russische televisie te zien is komt men niet.

Oproep tot perscensuur

Zeer opmerkelijk is het feit dat men in dat rapport herhaaldelijk oproept tot perscensuur. De critici van de Witte Helmen moeten volgens dit rapport gezien hun populariteit op het internet tot zwijgen worden gebracht. De overheid moet tegen hen optreden door op het internet actie te ondernemen. Ze moeten monddood worden gemaakt. Echte democraten dus!

Zo schrijft men in de samenvatting vooraf:

Social media users, technology companies, traditional media organisations and governments can all help stop the campaign to smear humanitarian workers in Syria and cover up war crimes. The need could not be more urgent – this disinformation campaign has deadly consequences.

Gebruikers van de sociale media, technologiebedrijven, de klassieke media en regeringen kunnen allen helpen met het stoppen van die moddercampagne tegen humanitaire werkers in Syrië om zo oorlogsmisdaden te verbergen. De nood hiervoor kan niet dringender zijn. Deze desinformatiecampagne heeft dodelijke gevolgen.

Reporters sans Frontières

Nog grover is echter het optreden van de Zwitserse afdeling van de Franse organisatie Reporters sans Frontières als Vanessa Beeley voor de Zwitserse persbond over de zaak komt spreken. Wat voor deze internationaal opererende organisatie die stelt te werken rond persvrijheid en de bescherming van journalisten ontoelaatbaar is. Een oproep tot perscensuur dus. De groep krijgt dan ook steun van allerlei overheden waaronder de Franse..

Zo schrijft het rapport op pagina 36:

In follow-up comments to Swiss national paper Le Temps, the President of Reporters Without Borders Switzerland, Gerard Tschopp said, “The Swiss Press Club can not offer such a platform to propagandists. Whether they are pro-Russian or pro-American, it does not matter.”

In nadien geuite verklaringen aan het Zwitserse dagblad Le Temps stelde Gerard Tschopp, voorzitter van de Zwitserse afdeling van Reporters zonder Grenzen: “De Zwitserse Persclub kan geen platform geven aan propagandisten, of ze nu pro-Russisch of pro-Amerikaans zijn. Het maakt niets uit.”

Een Oscar

Het rapport toont feitelijk perfect aan dat men vanuit organisaties als The Syria Campaign zit te liegen en alles wat de massamedia rond de Witte Helmen vertellen een groot bedrog is. Het toppunt op dat vlak was echter ongetwijfeld de documentaire over de Witte Helmen die in Hollywood in 2017 een Oscar kreeg van de Academy of Motion Picture Arts. Een film officieel gemaakt door de Britse regisseur Orlando Von Einsiedel en producer Joanna Natasegara. (7)

Witte Helmen - Affiche film
De door de Witte Helmen over hun organisatie gemaakte film kreeg in Hollywood in 2017 zelfs een Oscar. Hier een parodie op hun affiche. Voor acteur George Clooney een fantastische zaak. Deze is gehuwd met de in Libanon geboren advocate Alamuddin. een specialiste in mensenrechten zegt men. Ze hoort normaal dus te weten wat er juist aan de hand is.

In wezen hebben zij die film echter niet eens zelf gemaakt maar zijn alle opnames gebeurd in het toen door al Qaida & Co bezette deel van de stad Aleppo. En daarheen durfde regisseur Von Einsiedel niet te gaan. Ongetwijfeld vreesde hij om of doodgeschoten te worden of ontvoerd door zijn ‘vrienden’.

Khaleb Katib, Raed Saleh

Soms beweert Einsiedel wel dat hij ter plekke was (8) maar elders geeft hij toe alleen een opleidingscentrum in Turkije bezocht te hebben en daar met filmer Khaled Katib afspraken te hebben gemaakt en opleiding gegeven om de film te maken.

Maar toen de Oscars werden uitgereikt mocht Khaled Katib de VS niet eens binnen. Hetzelfde met Raed Saleh, in de vele hagiografieën over de groep de officiële stichter en leider van de groep. Een reden voor het weigeren van die visa door de VS werden nooit gegeven. Maar het was toen men de Oscar overhandigde een zelden gezien gênant schouwspel. Men zocht op het podium dan maar vlug naar allerlei nergens op slaande uitvluchten. (9)

Propaganda

Op het vlak van de propaganda was dit natuurlijk een meer dan geslaagde operatie. De Witte Helmen maken over hun optreden een pure hagiografische documentaire en krijgen er in Hollywood zelfs een Oscar voor. Dit was voortaan voor jan met de pet de waarheid en niemand mocht nog twijfelen. Iedereen viel als het ware in opperste bewondering voor deze nieuwe helden van het witte doek.

Figuren als Georg Clooney, Justin Timberlake, Ben Aflick en de groep Coldplay prezen de film en de Witte Helmen dan ook aan als de dappere redders van mensenlevens. Een voorbeeld voor de mensheid. Vermoedelijk hopend zo ook mee te profiteren van dit heldendom om hun reputatie verder omhoog te stuwen.

Nog meer prijzen

Een poging om nadien ook de Nobelprijs voor de vrede te bemachtigen was echter te hoog gegrepen. Ondanks een nochtans zelden geziene mediacampagne. Na deze prijs al eerder aan notoire oorlogsstokers als Henry Kissinger, Menachem Begin, Simon Perez en Barack Obama te hebben gegeven was dit voor de Noorse regering blijkbaar teveel gevraagd. Ook een tweede poging mislukte.

Maar qua prijzen stonden de Witte Helmen regelmatig vooraan. Zo was er naast die Oscar ook nog de Right Livelihood Award, de Poolse Atlantic Freedom Award, de Middle East Institute Visionary Award, Inter Action, het Rising Global Peace Forum Peace Prize, de Ierse Tipperary Peace Prize en in Ieper in 2017 de jaarlijkse Vredesprijs.

Veel vrijheid en vrede dus voor deze heren. Dames zie je immers nooit in hun gezelschap. Het zijn nu eenmaal salafisten voor wie vrouwen alleen moeten kweken en luisteren. Een feit dat men gezien de natuurlijk eveneens wegstopt. Er is nu eenmaal in Hollywood en elders de beweging Me Too.

Emma Winberg

Een van de strategen achter die mediacampagne is zo te zien Emma Winberg, een Britse met deels Zweedse wortels. Ze was jarenlang Brits diplomaat waaronder ook in Damascus en is sinds 13 februari 2018 bestuurder bij Mayday Rescue en er zo te zien verantwoordelijk voor de mediastrategie. (10)

Na haar verblijf bij de Britse diplomatie trok ze zoals James Le Mesurier naar de private sector, hier dan richting de mediaconsultancy. Waar ze zich vooral specialiseerde in wat zij noemde het bestrijden van desinformatie en de beïnvloeding van de buitenwereld.

Ze is opvallend ook actief bij de door o.m. de VS gefinancierde Atlantic Council en hun afdeling Digital Forensic Research Lab (DFRL) (11) waar ze genoemd wordt als een “Digital Sherlock”. En dat is ook de afdeling waar Bellingcat actief is.

Geldstromen

Het merkwaardige daarbij is dat de Witte Helmen Bellingcat zelfs subsidiëren. Interessant natuurlijk als je ziet dat de Witte Helmen een verhaal over een gifgasaanval in Douma rondstrooien en Bellingcat nadien via zogenaamd onderzoekswerk zorgt voor een bevestiging van hun beweringen. Zo gemakkelijk gaat dat.

Maar het is niet het enige bizarre verhaal rond de Witte Helmen en haar geldstromen. Zo was ze in 2015 sponsor van de Conrad Ditrich Magirus prijs voor het International Fire Department of the Year in de Duitse stad Ulm (12). Een prijs die dat jaar gewonnen werd door een team uit Brazilië. Een ngo die leeft van de krijg van allerlei regeringen en die dan nog zelf eens geld geeft aan een wedstrijd onder brandweermannen?

Donateurs

Uiteraard zijn er een aantal landen van de NAVO die, de ogen dicht, fungeerden als riante donateurs. Zo was er onmiddellijk bij de stichting al een flinke smak geld beschikbaar komende van de Britse regering. Wat doet veronderstellen dat niet James Le Mesurier de echte initiatiefnemer was maar dat Londen hem voor deze job contracteerde of dat dit minstens in onderling overleg gebeurde.

Zeker is ook dat naast het Verenigd Koninkrijk ook Turkije en Qatar, en opvallend niet Saoedi-Arabië, er als de eersten bij waren om financiële en andere steun te verlenen. Een der eerste aanwezigen bij de stichting was trouwens Mosab Obeidat topman van de Qatarese Halve Maan. Turkije en Qatar steunen voor 100% de Moslimbroeders.

Witte Helmen - Raed Saleh en Qatar Fund for Development - 2019
Raed Saleh (rechts) komt in Qatar bij het Qatarees Fonds voor Ontwikkeling wat centen ophalen voor ‘zijn’ Witte Helmen. Ontwikkeling?

Qatar is dan ook een van de vermoedelijk grootste financiers van de organisatie. De som blijft echter geheim zoals ook die van Japan en van eventueel niet gekende donors zoals Turkije en de Brits-Syrische zakenman Ayman Asfari.

Volgens een bericht van het Japanse ministerie van Buitenlandse Zaken van 21 april 2016 gaf Japan tot begin 2016 in totaal 1,6 miljard US dollar (1,42 miljard euro) voor hulp aan de regio omwille van de oorlog in Syrië en Irak. Zonder echter te specifiëren hoeveel hiervan naar de Witte Helmen ging.

NAVO-landen

Van sommige landen zijn er wel getallen bekend. Zo gaf Nederland officieel 12,5 miljoen euro, Duitsland 12 miljoen euro, het Verenigd Koninkrijk tot mei 2018 38,4 miljoen pond (43,52 miljoen euro), Denemarken 20 miljoen Deense kroon (2,68 miljoen euro).

De Verenigde Staten gaf voor zover kon worden nagegaan 34,6 miljoen US dollar (30,99 miljoen euro), Canada 4,5 miljoen Canadese dollar (2,99 miljoen euro) in 2016. En dan is er Qatar dat officieel dit jaar 2 miljoen US dollar gaf (1,79 miljoen euro).

In totaal ging er dus vanuit de westerse oorlogsalliantie minstens 106,47 miljoen euro naar de Witte Helmen. Maar dat is dus een absoluut minimum want niet alles van officiële sponsoring is te achterhalen en er zijn nog privé donors genre Ayman Asfari natuurlijk. Vermoedelijk ging er al die jaren mogelijks 150 miljoen euro en meer naar de Witte Helmen.

Het afwezige Frankrijk

Zeer opvallend in dit verhaal is de afwezigheid van het rond Syrië nochtans hyperactieve Frankrijk. Nergens werd een spoor van Franse steun voor de groep gevonden. Vermoedelijk zien zij deze zaak te zeer als een typisch Angelsaksische affaire waar zij niets mee te maken willen hebben. Ook België zal trouwens neen zeggen tegen de Witte Helmen en er geen rooie duit instoppen.

Evenmin zijn er hier sporen te vinden van Saoedi-Arabië, Bahrein en de Verenigde Arabische Emiraten. Heeft het te maken met de eventuele aanwezigheid van de Moslimbroeders, aartsvijanden van Saoedi-Arabië? En een salafistische organisatie waarmee de Britten al decennia ook goede relaties onderhouden.

Astronomische bedragen

Wel stopte VS vorig jaar in mei plots met het financieren van de Witte Helmen om die dan enkele maanden later plots te hervatten. Een beleid typisch voor president Donald Trump. Zo gaf Washington in 2018 aan de Witte Helmen 6,6 miljoen US dollar en 5 miljoen US dollar dit jaar.

Het verhaal toont nogmaals aan welke astronomische bedragen het Westen samen met haar salafistische vrienden van het Arabisch Schiereiland hier al spendeerden. Zo zou dit voor de Britten gaan om 2,7 miljard pond (3,06 miljard euro). En ondertussen neemt het aantal Britten zonder woning gestaag toe

De steun aan die jihadisten en hun oorlog moet de westerse alliantie in totaal dan ook al tientallen miljarden euro hebben gekost. Zeker als we daar de uitgaven gemaakt voor de vluchtelingenstromen naar Europa en de Syrische buurlanden moeten bij rekenen. En dat allemaal om een land te vernielen. De waanzin is hier zonder enige discussie ver overschreden. En dan spreken onze Europese regeringen over hoognodige saneringen!

Regeringen twijfelen

Wel stopte de Nederlandse regering vorig jaar met de hulp aan de Syrische Burgerbescherming, salafistische versie. Er is immers ook een Syrische Burgerbescherming die internationaal erkend is maar wier werk door o.m. Nederland wordt tegengewerkt.

Volgens de Nederlandse Volkskrant stelde het ministerie van Buitenlandse Zaken in een voor haar en de Witte Helmen vernietigend rapport (13) dat Nederland niet altijd voldoende toezicht heeft uitgeoefend op de hulpprojecten in wat zij noemde het oppositiegebied in Syrië.

Witte Helmen - Tauqir Sharif (Derde van links) posting Facebook
Tauric Shariff, lid van de Witte Helmen en een terrorist met Brits-Pakistaanse nationaliteit. Tot de Britse regering hem wegens zijn terroristische activiteiten zijn Britse nationaliteit afnam. Tot dan kreeg hij subsidies van de Britse regering om mensen te vermoorden. Hier fier poserend op Facebook met zijn door o.m. de Britten geschonken witte helm.

“Het gevaar bestaat…”

Het gevaar bestaat, stelde Den Haag, dat door Nederland betaalde reddingswerkers en politieagenten (Den Haag zorgde officieel ook voor de opleiding van politiemensen die dan onder al Qaida moesten functioneren, nvdr – Van een Hollandermop gesproken.) banden onderhouden met terreurorganisaties zoals het Syrische Al Qaida-filiaal Hayat Tahrir al Sham.

En alhoewel de Witte Helmen beweren neutraal te zijn en hun statuten een hoge ethische gedragscode vooropstellen is dit natuurlijk een grote façade waarachter het klassiek geworden hondsbrutaal jihadistisch geweld schuilt.

Zo is een van de bestuurders van de Nederlandse Stichting Mayday Rescue een zekere Farouq al Habib, tot 2013 leider van de salafistische opstand in de stad Homs en voorzitter van de lokale Revolutionaire Council. (14) De man is nu officieel sinds december 2018 programmadirecteur bij de Nederlandse stichting Mayday Rescue.

Baby’s redden

Naast dit klassiek geworden geweld is er dan vooral het propagandistisch element dat opvalt. Het feit dat al hun helmen in de regel sinds de creatie beschikken over een camera toont dit al. Foto’s met helden die baby’s van onder het puin halen was de opdracht. Dit met als duidelijk doel de bevolking elders te vermurwen. Wie in ‘s hemelsnaam kan nu iets tegen het redden van baby’s hebben? Niemand toch!

De realiteit toont dit bedrog echter perfect. Massa’s door leden van de Witte Helmen zelf geplaatste foto’s en Facebookpagina ’s tonen dit. En geen enkele door de critici van de Witte Helmen aangedragen fotografisch bewijs hiervoor wordt ook betwist. In sommige gevallen wordt dit zelfs openlijk toegegeven. Dit bijvoorbeeld toen bleek dat men aanwezig was bij een executie door Al Qaida en de Witte Helmen seconden na het nekschot het lijk wegdroegen.

Barada

Ook is er het verhaal van de strijd om de Baradavallei in de buurt van Damascus. De Barada is de voornaamste bron van drinkwater voor de 5 miljoen Damascenen en toen het leger ook die buurt wou bevrijden sneden de jihadisten de watertoevoer af en eisten zij het stopzetten van de gevechten. Een actie openlijk gesteund door de Witte Helmen. (15) Een miljoenenstad droogleggen en dat met steun van een zogenaamde civiele reddingorganisatie.

Witte Helmen en ISIS in Yarmoek basiskamp
Een opslagplaats van de Witte Helmen in Yarmoek, een voorstad van Damascus, in het toen nog door ISIS gecontroleerde gebied. Met vooraan een man die zwaait met de vlag van ISIS. En natuurlijk het opgeheven wijsvingertje.

En uiteraard zijn veel van de leden van de Witte Helmen ook lid van al Qaida en aanverwanten en zelfs van ISIS. Op het ene moment lopen ze rond met een witte helm en nadien met een Kalasjnikov. Zelfs de VS en de Britten kunnen er niet altijd meer naast kijken.

Zo is er de Britse Pakistaan Tauric Sharif die in 2017 plots door Londen zijn nationaliteit zag afgenomen (16). Waarna de Witte Helmen zich plots van hem distantieerden. De website 21ste Century Wire heeft, vooral van de hand van Vanessa Beeley, een groot pak aan bewijsmateriaal bij elkaar geschreven over deze organisatie. Zoals het feit dat de Witte Helmen het zelfde kind zelfs op drie verschillende data van onder het puin haalden. (17)

Khan Sheikhoun

Het verhaal van de zogenaamde gifgasaanvallen van Douma en Khan Sheikhoun werden ook mede door hen aangebracht. Verhalen die elke geloofwaardigheid misten maar wel door de VS, Frankrijk en de Britten gebruikt werden om Syrië, al zij het geheel symbolisch, te bombarderen.

Ook bekeken Zweedse geneesheren, specialisten in reddingsoperaties, de enkele van hun optredens en maakten brandhout van de door de Witte Helmen gebruikte methodes. “Hun methode van werken kan zelfs de dood veroorzaken”, was een reactie. (18)

Orgaanhandel

Het best gedocumenteerde en meest volledige over de praktijken van de Witte Helmen is echter het boekje ‘The White Helmets: Terrorist accomplices of disinformation’ in 2018 uitgegeven door The Foundation for the Study of Democracy, een VN-organisatie opgericht na de aanvallen op het World Trade Center in New York. (19)

Witte Helmen - Instituut voor de studie van de Democratie - VN - Boek
Het door de Stichting voor de Studie van de Democratie, een organisatie van de VN, uitgegeven dossier over de Witte Helmen bevat massa’s getuigenissen over hun gruwelijke praktijken. Maar hiervoor is er in onze media geen enkele interesse.

Het bevat naast tientallen foto’s zeer veel getuigenissen van Syriërs over moorden, diefstal, plunder, ontvoeringen, vernielzucht en ook orgaandiefstal door de Witte Helmen. Met gewonde of getraumatiseerde kinderen die voor verzorging worden meegenomen om dan later dood en enkele kilo’s lichter bij de familie terug te keren. Er kwam tot heden voor zover geweten nog geen reactie op dit boekje en het wordt in onze media ook doodgezwegen.

Maar in wezen is dit optreden van de Witte Hemen ook logisch. Ze worden betaald via duistere kanalen, opereren zonder echte controle in een gebied waar de wet in wezen niet bestaat of het is dan die van terreurgroepen zoals Ahrar al Sham en al Qaida. En dit bovendien dan nog in een oorlogszone. Het kan allen maar leiden tot dit soort van zware criminaliteit.

Evacuatie via Israël en Jordanië

En toen het Syrische leger in de zomer van 2018 de door al Qaida en ISIS gecontroleerde streek aan de Jordaanse en Israëlische grens veroverde diende men vanuit de NAVO de daar verblijvende leden van de Witte Helmen en hun familie te evacueren. In totaal volgens de verklaringen ging het om 422 personen. Dit gebeurde volgens de Israëlische en Jordaanse regeringen, de betrokken westerse landen en James Le Mesuriër via Israël en nadien Jordanië. (20)

Wat Raed Saleh, de officiële leider van de Witte Helmen, echter ten stelligste ontkende, want van Israël moest hij niets weten. Althans volgens zijn beweringen. Maar wie gelooft in ‘s hemelsnaam die man? Behalve dan onze massamedia natuurlijk. Die slikken alles, zelfs het meest gore.


Noten

1) Ieper, Vredesprijs is een typevoorbeeld voor de hagiografische verhalen over deze terreurgroep. http://www.vredesprijs-ieper.be/vp/index.php/vredesprijs-2017/the-white-helmets.

2) Linkedin, Dit geeft toegang tot meerdere gegevens van de betrokkenen. https://www.linkedin.com/search/results/people/?facetCurrentCompany=%5B%2215163047%22%5D. Zie ook Zoominfo: https://www.zoominfo.com/p/James-Le-mesurier/1321474360

3)  https://www.maydayrescue.org/sites/default/files/160314_MAYDAY_Vacancy%20Announcement_Chief%20Operating%20Officer_0.pdf

4) http://www.aymanasfari.com/

5) Reuters, 13 maart 2019, Stephen Jewkes, ‘Italy court upholds fine on Petrofac CEO for alleged insider trading on Saipem shares’. https://www.reuters.com/article/us-petrofac-italy-saipem-court-idUSKBN1QU287.  Ook: The Guardian, 7 februari 2019, David Pegg en Rob Evans, ‘British former oil executive pleads guilty to bribery‘. https://www.theguardian.com/uk-news/2019/feb/07/british-former-oil-executive-pleads-guilty-to-bribery

6) The Syria Campaign, Killing The Truth, https://diary.thesyriacampaign.org/killing-the-truth/

7) YouTube. Interview met het duo naar aanleiding van de uitreiking van hun Oscar. https://www.youtube.com/watch?v=Gp5m4NkV1eg.

8) In Humo geeft de regisseur dan een andere versie over het maken van die film. Humo, ‘The White Helmets’: witte ridders in Syrië’, 16 september 2016, https://www.humo.be/tv-tips/369289/the-white-helmets-witte-ridders-in-syrie.

9) YouTube, Uitreiking Oscar met interviews met de makers over de documentaire White Helmets. Je moet zeggen dat ze wel goed komedie kunnen spelen. https://www.youtube.com/watch?v=EJ5uFsEMLGw. Ook Vox, 26 februari 2017, Alissa Wilkinson, ‘The White Helmets cinematographer Khaled Khatib had a visa to attend the Oscars. He never made it’. https://www.vox.com/culture/2017/2/26/14742386/khaled-khateeb-white-helmets-oscars-denied-entry-syria. Ze bewijzen hier wel bedriegers te zijn.

10) Zoominfo, Emma Winberg. https://www.zoominfo.com/p/Emma-Winberg/-1092071841

11) YouTube, speech van Emma Winberg bij het Digital Forensic Lab van Bellingcat/The Atlantic Council. https://www.digitalsherlocks.org/360os2018?lightbox=dataItem-jimcmp4t7

12) Magirus, 27 januari 2016, ‘Brazil defends its title of “International Fire Department of the Year”. https://www.magirusgroup.com/de/en/company/news/detail-news/brazil-defends-its-title-of-international-fire-department-of-the-year/

13) De Volkskrant, 10 september 2018, Ana van Es, ‘Nederland stopt steun aan Syrische oppositie wegens gebrekkig toezicht op hulpprojecten; Britse organisatie ontkent kritiek’. https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/nederland-stopt-steun-aan-syrische-oppositie-wegens-gebrekkig-toezicht-op-hulpprojecten-britse-organisatie-ontkent-kritiek~bda7b84e/?referer=https%3A%2F%2Ft.co%2FZqzsDvXlGF

Ook dit is een zeer vernietigend rapport voor de zogenaamde grote Nederlandse diplomaat, boekenschrijver en Syrië expert Nikolaos van Dam. Hij was immers de man die de voorbije jaren richting gaf aan het Nederlandse beleid ten overstaande van Syrië. Hij kwam al eerder in opspraak toen bleek dat Nederland onder zijn toezicht militair materiaal leverde aan met Al Qaeda gelieerde groepen. De man beweert zo’n grote liefde voor het land te hebben dat hij het mee hielp vernielen. Een krachttoer.

14) Huffpost, 6 november 2014, Carina Kolodny en Emily Kassie, ‘A Syrian Revolutionary Speaks Out: Here’s What The World Should Know’. https://www.huffpost.com/entry/syrian-revolutionary-speaks-out_n_5914182?guccounter=1

15) Moon of Alabama, 3 januari 2017, ‘U.S./UK Paid “White Helmets” Help Blocking Water To 5 Million Thirsty Syrians’.https://www.moonofalabama.org/2017/01/usuk-paid-white-helmets-help-blocking-water-to-5-million-thirsty-syrians.html

16) The Guardian, 4 maart 2019, Rod Austin, ‘Aid worker stranded in Syria after British citizenship revoked’.

17) 21st Century Wire, The White Helmets File. https://21stcenturywire.com/tag/White-Helmets/

18) Activist Post, 9 maart 2017, ‘Medical Doctors Question Veracity Of Footage In White Helmets Documentary; Al-Qaeda Wins Oscar’.  https://www.activistpost.com/2017/03/medical-doctors-question-white-helmets-footage-al-qaeda-oscar.html

19) The Foundation for the Study of Democracy, ‘The White Helmets: Terrorist accomplices and a source of disinformation’ 2018. 250 pagina’s. https://www.un.org/sc/ctc/news/keyword/the-foundation-for-the-study-of-democracy/

20) Ynewsnet, 22 juli 2018, Daniel Salami, ‘Britain, EU praise Israel for evacuating Syrian volunteers’. https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-5314596,00.html

Posted on

“De Russische media zijn zeer divers”

Russische opinieleiders die het opnemen voor Vladimir Poetin zijn een zeldzaam verschijnsel in de Westerse media. Dmitry Babich, een zelfverklaarde ‘linkse conservatief’, behoort tot dit illustere gezelschap. Als politiek analist van Sputnik International (voorheen radiozender Voice Of Russia) is hij te zien geweest bij de BBC, CNN, Al Jazeera en ook de NOS, in actualiteitenrubriek Nieuwsuur. Babich zegt dat hij zijn meerderen nooit vooraf op de hoogte stelt van zijn buitenlandse tv-optredens. Ook gaat hij er prat op dat hij nooit met dubbele tong spreekt. Russen of niet-Russen, hij stemt zijn opinies niet af op zijn gehoor.

Novini nodigde Dmitry Babich uit voor een gesprek over de Russische media, met als deelonderwerpen: Russisch nepnieuws; de maatregelen die de VS hebben getroffen tegen RT en Sputnik; het geweld tegen Russische journalisten; en de blijvend lage ranking van Rusland in de persvrijheidsindexen.

U staat op de loonlijst van Sputnik. Zowel Sputnik als RT ontvangen financiering van de Russische staat. Ze worden in het Westen beschuldigd van propaganda. Hoe kijkt u daar tegenaan? [1]

De reden dat invloedrijke personen in het Westen zo kwaad zijn op RT en Sputnik is dat wij de westerse media te kijk zetten, meestal ook nog gebruik makend van citaten opgetekend uit diezelfde westerse media. In feite observeren wij de observator. En wij zetten die observator te kijk als vooringenomen en misleidend.

Verder moeten degenen die ons beschuldigen van propaganda eerst maar eens met bewijzen komen dat wij de zaak bedriegen.

Misschien zetten RT en Sputnik de werkelijkheid een beetje naar hun hand door sommige zaken consequent wel te melden en andere niet?

Elk nieuwsmedium is in zekere zin selectief, en dat kan ook niet anders omdat je niet al het nieuws en alle opinies kunt brengen die er zijn. Maar RT is duidelijk minder selectief dan de Westerse media. Zo worden representanten van het pro-Amerikaanse Moscow Carnegie Center wel aan het woord gelaten bij RT, terwijl het onvoorstelbaar is dat CNN zendtijd geeft aan Rusland-sympathisanten uit de VS.

Maar u bent wel op CNN te zien geweest.

Ik ben geen Rusland-sympathisant uit de VS. Ik ben een Rus, wonend in Rusland, geen Amerikaan. Maar inderdaad, ik ben op CNN geweest. Eén keer. Vier jaar gelden, en niet als iemand die de andere kant van het verhaal mocht belichten.

Hoe was het om te gast te zijn in het programma Nieuwsuur?

De eerste keer was één of twee dagen na de ramp met MH17. De interviewer sprak daarover alsof het 100 procent zeker was dat het vliegtuig was neergehaald door Russen of hun handlangers in het gebied, en dat het allemaal de schuld was van Poetin. Mijn pogingen hem er op te wijzen dat het niet alleen de schuld kon zijn van Rusland werden afgedaan als ‘pro-Poetin talk’. Ik was bijna in tranen toen. Niet alleen vanwege de manier waarop ik werd aangesproken, maar ook omdat de ramp zelf mij heel erg aangreep.

Toen de redactie mij daarna nog een keer vroeg, heb ik toegezegd op voorwaarde dat ik op een beleefde manier bejegend zou worden.

Terug naar RT en Sputnik. RT wordt in de Westerse media vaak genoemd in verband met nepnieuws over een Russische jongen die gekruisigd zou zijn in Oekraïne, en een Russisch meisje dat verkracht zou zijn in Duitsland door vluchtelingen.

Ten eerste zijn die verhalen niet de wereld ingeholpen door RT, maar door de Russische tv-zender Kanaal 1. En ten tweede heeft Kanaal 1 die verhalen niet gebracht met de bedoeling het publiek te misleiden, maar omdat ze dachten dat ze echt waren.

Ik vind het niettemin onprofessioneel van Kanaal 1 dat ze een verhaal zoals dat over de gekruisigde jongen niet hebben geverifieerd voordat ze het uitzonden. Maar in de Westerse pers wemelt het van dat soort verhalen. Neem Omran, het bloedbevlekte jongetje uit Aleppo. Er is geen tv-zender in het Westen die daar geen beelden van heeft uitgezonden, en steeds met de onderliggende boodschap: Kijk eens hoe barbaars de Syrische en Russische luchtmacht tekeer gaan boven Aleppo. RT spoorde Omran en zijn vader op en het bleek dat het hele verhaal nep was, en in scene was gezet door de grote favorieten van het Westen in Syrië, de zogenaamde Witte Helmen, die trouwens op zichzelf al een neporganisatie zijn.

Terwijl Rusland zich met RT en Sputnik richt op een Westers publiek zijn de VS na afloop van de Koude Oorlog nooit opgehouden met Voice Of America, Radio Free Europe en Radio Liberty.

Belastinggeld uit het Oosten en belastinggeld uit het Westen, een groot verschil nietwaar? Als ‘filantropen’ als George Soros bepaalde media financieren, dan kun je er ook zeker van zijn dat hij dit doet vanwege de belastingaftrek. Uiteindelijk wordt alles betaald uit de belastingkas.

De VS hebben recentelijk RT America aan banden gelegd, door ze onder meer te verplichten zich te laten registreren als ‘foreign agent’. Rusland heeft inmiddels tegenmaatregelen genomen.

De Russische Foreign Agent wetgeving uit 2012 is vooral een kopie van de American Foreign Agents Registration Act  uit 1938. De wet wordt gebruikt voor niet-gouvernementele organisaties, NGO’s, die politieke doeleinden nastreven en gefinancierd worden vanuit het buitenland. De Russische wet is nooit bedoeld geweest voor de media, en is er ook nooit voor gebruikt. Maar in de VS hebben ze nu besloten dat ze hun wet uit 1938 gaan gebruiken tegen RT en Sputnik. Met het gevolg dus dat Rusland hetzelfde gaat doen.

In de Westerse media wordt veel en vaak gesproken over de zogenaamde trollenfabriek in Sint-Petersburg, van waaruit het Westen wordt bestookt met nepnieuws, en discussies op sociale media worden beïnvloed.

Ik geloof niet in Russische trollenfabrieken, omdat het gewoonweg onmogelijk is dat die verantwoordelijk kunnen zijn voor de stortvloed aan lezersreacties op anti-Rusland artikelen zoals te zien zijn op zoveel verschillende buitenlandse websites. In tientallen verschillende talen ook nog.

Ik ben goed bekend met mijn collega’s van de Poolse afdeling van Sputnik, en ik weet daarom hoe moeilijk het is om in Rusland mensen te vinden die fatsoenlijk Pools spreken en schrijven. Maar toch tref je steeds weer honderden of duizenden reacties aan van verontwaardigde Poolse lezers op artikelen in de Poolse pers waarin gewaarschuwd wordt voor ‘het Russische gevaar’ of waarin nepnieuws over Rusland wordt opgevoerd, bijvoorbeeld over Russen die in 2010 het ongeluk met het presidentiële vliegtuig zouden hebben veroorzaakt door het vliegveld van Smolensk in de mist te zetten.

De Westerse media zijn van zichzelf al zo vooringenomen, tegenstrijdig, en vaak ook gewoonweg nep, dat er geen Russische trollen nodig zijn om dat aan het licht te brengen. Dat doet het publiek in het Westen zelf al.

Oppositiejournalist Oleg Kashin schreef onlangs in The Moscow Times dat de Westerse media niet langer een rolmodel zijn voor de onafhankelijke media in Rusland, vanwege het vervormde beeld dat Westerse journalisten schetsen van Rusland sinds anderhalf jaar.

Dat is zeker waar, maar de desillusie over de Westerse media ontstond al veel eerder. De Westerse verslaggeving van de oorlogen in Tsjetsjenië en Joegoslavië was zo bevooroordeeld en eenzijdig, dat journalisten en anderen in Rusland die in staat waren het Westerse nieuws te volgen teleurgesteld begonnen te raken. De openlijke steun van de Westerse pers aan de gewapende opstand in Syrië en aan het wrede nationalistische regime in Oekraïne heeft inmiddels voor iedereen in Rusland die toegang heeft tot het internet duidelijk gemaakt hoe ‘objectief’ de Westerse pers in werkelijkheid is.

De Russische media zijn ‘niet vrij’, volgens twee toonaangevende organisaties die overal ter wereld de vrijheid van pers meten. Wat vindt u van die kwalificatie?

Het is onmogelijk de vrijheid van pers te meten. Het is nepwetenschap.

Maar de Russische media zijn erg divers in vergelijking met de Westerse media. Wij hebben bijvoorbeeld kranten die steun betuigen aan de Westerse interventie in Syrië en die de Russische hulp aan de Syrische regering afwijzen. Grote kranten als Vedomosti, Kommersant en Nezavisimaya hebben dat voortdurend gedaan. Noem mij in Frankrijk of Groot-Brittannië een krant die schrijft: “We hadden Assad met rust moeten laten. We hebben er verkeerd aan gedaan ons met Syrië te bemoeien want door onze inmenging zijn er vele levens verwoest.”

Ander voorbeeld: Er zijn Russische kranten die volledig op de hand zijn van het regime van Porosjenko in Oekraïne. Zo noemde het weekblad Sobesednik de Maidan-coup van 2014 een ‘waardige revolutie’ en de milities in Donbass ‘criminelen’. Sobesednik is geen marginale publicatie. Het is een grote krant die je overal hier in Moskou in de kiosk kunt kopen.

Het idee dat de Russische pers niet vrij is lijkt erg te worden bepaald door berichten in de Westerse pers over geweld tegen journalisten.

De meeste moorden op journalisten in Rusland hadden van doen met het aan de kaak stellen van onoorbare praktijken van machtige lokale oligarchen, burgemeesters en gouverneurs, die onder Jeltsin als koningen regeerden. Onder Poetin hebben ze veel van hun macht moeten inleveren. De gouverneurs, en ook de burgemeesters, weten nu dat zelfs het geringste vermoeden van betrokkenheid bij moord het einde kan betekenen van hun carrières.

Er zijn dit jaar twee journalisten vermoord. In 2016 nul. Maar toch lijkt het de goede kant uit te gaan. Uit de cijfers van het Amerikaanse Committee To Protect Journalists (CPJ) blijkt dat er onder Jeltsin dubbel zoveel werd gemoord als onder Poetin. In het Westen lijkt iedereen juist te geloven dat juist Poetin de boosdoener is. Dat hij een moordgolf in gang heeft gezet.

De moordgolf op journalisten nam een aanvang onder Gorbatsjov. In de laatste jaren van de Sovjet-Unie werd er een privatisering in gang gezet. Dit creëerde een ‘markt’ voor moorden. Machtige clans raakten met elkaar slaags in de strijd om de controle over eigendommen, waaronder mediaconcerns.

Waarom denkt u dat er zo weinig moorden zijn opgelost?

Er zijn wel degelijk veel moorden opgelost. Het probleem is dat de Westerse media er niet over berichten als ze zijn opgelost of tot een veroordeling hebben geleid. Dat zou teveel in tegenspraak zijn met de leidende verhaallijn van het ‘wetteloze Rusland’. De moord op Anna Politkovskaya is bijvoorbeeld opgelost, de moordenaars zijn veroordeeld tot lange gevangenisstraffen, maar in het Westen leek niemand werkelijk geïnteresseerd.

Maar de meerderheid van de zaken is niet opgelost.

Ik ken de precieze statistieken niet. Over het algemeen is het moeilijk huurmoorden op te lossen. De moordenaars worden vaak weer door andere criminelen uitgeschakeld, en het is moeilijk te achterhalen wie opdracht heeft gegeven voor de moord. Zelfs als je de verdachte vindt, dan is het moeilijk diens schuld aan te tonen.

Radio-presentatrice en columniste Yulia Latynina, die onlangs uit Rusland is gevlucht omdat ze meermaals is aangevallen, verwijt de overheid een gebrek aan bescherming. Ze zegt: “Het is niet dat Poetin of het Kremlin achter dit soort aanvallen zitten. Ze knipogen naar degenen die ze organiseren.” 

Yulia Latynina had het aan de stok met bepaalde criminele elementen, die haar met stront besmeurden, onder het motto van: ‘We imiteren Latyninas manier schrijven over Rusland”.

Ik vind het walgelijk; ik kan dit soort acties niet goedkeuren.

Maar anders dan Latynina zou ik niet willen beweren dat de staat oppositiejournalisten in het geheel niet beschermt. Er zijn vele gevallen waarbij de daders van soortgelijke acties tegen bekende leden van de oppositie in de gevangenis belandden.

Het zijn steeds liberale journalisten die worden aangevallen. Wat drijft burgers die hiervoor verantwoordelijk zijn? Yulia Latynina zegt dat ze denkt dat de mensen niet echt kwaad zijn op haar. “Hun motivatie is dat ze groot willen worden in de ogen van Poetin.”

Ik deel die mening niet. Mensen zijn wel degelijk boos. Als je Echo Moskou aanzet, het ulra-liberale radiostation waar Latynina nog steeds haar wekelijkse programma presenteert, dan hoor je daar dat de Sovjet-Unie erger was dan Hitlers Duitsland; dat het in de genen van de Russen zit om te leven onder een dictatuur; dat de Russische president optrekt met moordenaars. Zulke uitspraken maken mij kwaad, omdat ze onwaar zijn en oneerlijk.

Russische liberalen worden in eigen land wel uitgemaakt voor ‘landverrader’. Waarom is dat?

Russische liberalen, zoals Vladimir Kara-Murza, spreken zich in het buitenland vaak uit voor hardere sancties tegen Rusland, omdat, zoals ze zeggen, “Poetins regime geen andere taal begrijpt.”

Voor veel kwaadheid zorgden ook liberalen die de slachting goedkeurden die het Oekraïense leger aanrichtte in Donetsk en Loegansk. De krant Sobesednik is daar een voorbeeld van. Er waren zelfs liberalen die zich vrolijk maakten over gesneuvelde Donbass-soldaten.

U erkent dat zowel liberalen als conservatieven zich schuldig maken aan haatzaaïerij, en het verontrust u dat de kloof tussen beide partijen alleen maar groter is geworden. Wat moet er gebeuren?

De meeste haatdragende taal komt van de ultra-liberalen[2] of van voormalige ultra-liberalen die, na de gebeurtenissen in Libië, Syrië en Oekraïne, gewoonweg zijn overgelopen naar het patriottische kamp. Zoals Vladimir Solovjov. Hij werkte lange tijd voor het ultra-liberale tv-station NTV onder de pro-Westerese oligarch Vladimir Goesinski. Daar leerde hij hoe je weg kunt komen met de ergste beledigingen. Van iedereen die tekeer gaat tegen Echo Moskou is hij de grofste.

Er zijn onder Poetin veel maatregelen genomen om de media aan banden te leggen. We hadden het net al over de ‘foreign agents’ wetgeving. Er is nu ook een wet die het aandeel van buitenlandse eigenaren in Russische mediabedrijven beperkt tot 20 procent.

Die wet is heel makkelijk te ontlopen, en dat gebeurt ook. Veel buitenlandse eigenaren maken nu gebruik van dekmantels. Ze betalen Russische bedrijven om zich voor te doen als eigenaar. Zo is het dagblad Vedomosti in Moskou begonnen als gezamenlijk project van The Wallstreet Journal en The Financial Times. Na de invoering van de nieuwe wet heb ik geen verschil waargenomen in de redactionele koers. Deze is nog steeds onversneden pro-Westers, en wie op dit moment de eigenaar ook moge zijn, de ultra-liberale invloed spreekt dagelijks uit de pagina’s.

The Moscow Times van Derk Sauer werk ook met een dekmantel. De krant staat geregistreerd in Nederland, maar wordt uitgegeven door het Russische Korsamedia.
Wat heeft de Russische overheid eigenlijk te vrezen van buitenlandse media-eigenaren? Vormen zij een bedreiging?

Het hangt er van af. Op dit moment niet. Maar in een bepaalde crisissituatie misschien wel. Het is nu al zo dat 80 procent van de Russische kwaliteitspers anti-Poetin is: Vedomosti, Kommersant, RBC, Nezavisimaya Gazeta, Novaya Gazeta, MK, Sobesednik, et cetera.

Op het moment dat president Viktor Janoekovitsj werd afgezet in Oekraïne, had hij 90 procent van de media tegen zich. Het probleem was dat Janoekovitsj zich nooit iets aantrok van wat de kranten over hem schreven. Hij dacht dat economie en diplomatie belangrijker waren. Dat was een grote vergissing.

De meeste Russen verkrijgen hun nieuws van tv-zenders die in eigendom zijn en onder controle staan van de staat. Dus wat valt er dan te vrezen van de oppositiekranten?

Ook op de staatszenders zijn er programma’s waarin kritisch gesproken wordt over de overheid en Poetin persoonlijk. De pro-westerse leider van de ultra-liberale partij Jabloko, Grigory Javlinski, sprak laatst nog 30 minuten aan een stuk op Kanaal 1 over zijn politieke programma en zijn kritiek op Poetins buitenlandpolitiek.

De staatszenders zijn wat dat betreft diverser dan de ultra-liberale pers, waar het anti-Poetin sentiment overheerst.

Verdenkt de Russische overheid buitenlandse NGO’s en media-eigenaren ervan aan te sturen op regime change?

De meeste oorlogen van de afgelopen twintig jaar begonnen als burgeroorlogen, die ontketend werden vanuit het buitenland. In zowel Syrië als Libië begon het met een opstand. Maar die opstanden van radicale soennieten waren aangezwengeld door Al Jazeera en werden daarna volop gesteund door de Westerse media. Met zulke voorbeelden voor ogen, moet je een idioot zijn om niet in te zien dat dezelfde tactieken van regime change ook op Rusland worden uitgetest.

Welke bewijs ziet u dat het Westen aanstuurt op regime change?

De voormalige Amerikaanse vice-president Joe Biden zei, tijdens zijn bezoek aan Moskou in 2010, dat hij niet wilde dat Poetin opnieuw president zou worden. Dit was een openlijke intentieverklaring. Tel daar de retoriek bij op van de  Russische media die onder controle staan van Amerikaanse en Europese eigenaren. Alles wijst op regime change-intenties.

 In 1996 werd president Boris Jeltsin herkozen met behulp van een Amerikaans campagneteam. Misschien dat dat nog een rol speelt in de argwanende manier waarop Russen kijken naar buitenlandse invloeden in hun land?

Het Russische volk is het niet vergeten, maar de belangrijkste rol werd gespeeld door corrupte Russen, de oligarchen die praktisch alle kranten in handen hadden. Jeltsin genoot in januari 1996 een waardering van 5 procent. Hij was zeer impopulair. De oligarchen besloten daarom hun krachten te bundelen en hun kranten aan het werk te zetten om Jeltsin herkozen te krijgen. En het lukte ze nog ook, met de hulp overigens van de buitenlandse media. Zoals een Franse journalist toen tegen mij zei: “In het Westen hebben we maar één kandidaat voor het Russische presidentschap: Jeltsin”.

Volgens hoofdredactrice Eva Hartog van The Moscow Times begeef je je in de gevarenzone als je aan de financiële belangen komt van Poetin en diens naasten. Toen journalisten van RBC een vriend van Poetin in verband brachten met de Panama Papers, kwam RBC in de problemen met de Belastingdienst, werd de hoofdredacteur ontslagen en werd directeur Derk Sauer opeens verdacht van aandelenfraude.

Het heeft RBC er niet van weerhouden door te gaan met het bekritiseren van Poetin. Als je kijkt naar RBC, maar ook naar Kommersant, Novaya Gazeta of Nezavisimaya Gazeta, dan zie zie je dat 50 procent van hun artikelen gaan over Big Money en Poetin of andere regeringsfunctionarissen. En dus is het wel degelijk mogelijk daar over te schrijven.

Kijk ook even wie de voormalige eigenaar is van RBC (de voormalige baas van Derk Sauer, EvdB): de miljardair Mikhail Prokhorov. Hij nam het op tegen Poetin tijdens de presidentsverkiezingen van 2012. Toch bleef de Westerse pers benadrukken dat RBC één van de laatste bastions was van de onafhankelijke journalistiek in Rusland.

Ik vind Prokhorov een cynische en verdorven man. U herinnert zich misschien dat hij in Frankrijk gearresteerd werd? Hij verkeerde in het gezelschap van zestien vrouwen. De politie verdacht hem ervan die vrouwen aan te bieden aan zijn vrienden. Na drie dagen werd hij weer op vrije voeten gesteld. Omdat hij tegen Poetin was, sloot de politie het onderzoek en werd hij door de Franse overheid onderscheiden met het Légion d’Honneur. Het zal waarschijnlijk de enige keer in de Franse geschiedenis zijn geweest dat iemand die er van verdacht werd pooier te zijn op zo’n manier werd geëerd.

Dus u denkt dat de publicatie over de Panama Papers niet heeft geleid tot de problemen bij RBC? Dat het allemaal toeval was?

De naam van Poetin komt helemaal niet voor in de Panama Papers. Alleen een vriend van Poetin, die cellist. Maar hij is niet dezelfde persoon als Poetin, en het is ook geen familielid van Poetin. Maar op de een of andere manier besteedde de Westerse pers, schrijvend over de Panama Papers, meer aandacht aan Poetin dan aan de Oekraïense president Porosjenko, wiens naam wel voorkomt in de Panama Papers omdat hij wel zijn geld op die rekeningen had staan. En niemand die hem vraagt wat hij doet met de pers in zijn land, die drastisch is veranderd onder Porosjenko. Het is in Oekraïne niet langer mogelijk iets positiefs te zeggen over Rusland. Ook is de journalistiek een gevaarlijk beroep  geworden in Oekraïne. Maar de Westerse pers blijft liever gefocust op de positie van journalisten in Rusland. Het lijkt ze niks uit te maken dat sinds Porosjenko aan de macht is er jaarlijks journalisten worden vermoord in Oekraïne.


[1] Nieuwsuur-presentator Eelco Bosch van Rosenthal kondigde vorig jaar Dmitry Babich aan tijdens een bijeenkomst in De Balie door te zeggen dat het onzinnig was te beweren dat RT een ‘propaganda-middel’ is. Zie videoregistratie vanaf de 38ste minuut.

[2] Dmitry Babich verstaat onder ultra-liberalen: neoliberalen. Hij prefereert de term ultra-liberalen, omdat volgens hem het belangrijkste kenmerk van het ultra-liberalisme niet is dat het ‘nieuw’ is maar ‘ultra’, een extreme vorm van liberalisme.

 

Russische media en Nederlandse Ruslandverslaggeving

Dit interview is onderdeel van een reeks interviews en artikelen van Eric van de Beek over de Russische media en de verslaggeving van Nederlandse media over Rusland. Eveneens verschenen in deze reeks:

Posted on 1 Comment

Persvrijheid in Rusland – Vermoordt Poetin journalisten?

In het Westen wordt algemeen aangenomen dat de Russische pers ‘niet vrij’ is. Klopt dat beeld? Vermoordt het Kremlin journalisten? Staatsuniversiteit Moskou: “Buitenlandpolitiek Westen bepaalt visie op onze media.”

The World Press Freedom Index. Jaarlijks worden leden van de pers overal ter wereld getrakteerd op een rangschikking van landen naar de mate van persvrijheid. Villamedia, het huisorgaan van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), deelde begin dit jaar een poster uit van de index aan haar abonnees. Op de poster een afbeelding van de wereldkaart, met elk land aangegeven in een aparte kleur. In het oog springt vooral Rusland, dat gemarkeerd staat in alarmerend rood, en dat vanwege zijn enorme landmassa, ook meteen het meeste rood op de poster in beslag neemt.
‘Rood’ betekent ‘slecht’, zo leert de begeleidende legenda. Er is slechts een handjevol landen waar het nog slechter is gesteld met de vrijheid van de pers, waaronder China, Saoedi-Arabië en Libië. Deze landen staan in het zwart aangegeven.
Ieder jaar publiceert het in Parijs gevestigde Reporters Sans Frontières haar World Press Freedom Index, die de mate van persvrijheid aangeeft per land in het daaraan voorafgaande jaar. In de laatste editie staat Rusland op de 148ste plaats, ver beneden andere westerse landen, en zelfs nog onder Arabische Golfstaten als Koeweit (104), de Verenigde Arabische Emiraten (119) en Qatar (123).

Is het werkelijk zo slecht gesteld met de Russische media? Ondanks alle gruwelverhalen over arrestaties, censuur, propaganda en moorden lijkt het toch nog niet geheel gedaan met de persvrijheid. Kennelijk is het mogelijk voor kranten de president af te beelden als hond; het Russische leger ervan te beschuldigen MH17 neer te hebben gehaald; de president in verband te brengen met witwaspraktijken; Russen uit te maken voor ‘rode fascist’; de Russische minderheid in Oost-Oekraïne uit te maken voor ‘genetisch afval’; zich hardop te verkneukelen over gesneuvelde Russische soldaten in Syrië – en het geweld van het Oekraïense leger in Donbass te rechtvaardigen. Zonder nadelige consequenties. De betrokken journalisten en opinieleiders maken het goed. Ze zijn niet vermoord of gearresteerd. Ze worden niet geweerd van televisie – en de media waar ze hun uitingen deden, hebben geen verschijningsverbod opgelegd gekregen.

De lage positie van Rusland in de World Press Freedom Index van Reporters Sans Frontières staat echter niet op zichzelf. Het land staat ook zeer laag genoteerd in het jaarlijkse Freedom In The World Report van de ‘independent watchdog organization’ Freedom House. Die laatste organisatie houdt kantoor in New York en Washington, en werkt voor haar jaarlijkse persvrijheidsrapport nauw samen met de Nederlandse organisatie Free Press Unlimited.
Volgens Freedom House is de pers in Rusland ‘niet vrij’. Op een schaal van 0 (minst vrij) tot 100 (meest vrij) scoort Rusland niet meer dan 20; dus ver beneden andere westerse landen, op hetzelfde niveau als de Verenigde Arabische Emiraten, Vietnam en Gambia en zelfs slechter dan Turkije waar in 2016 81 journalisten achter slot en grendel zaten.

De doornsee krantenlezer of tv-kijker zal onmiddellijk aannemen dat het met Rusland werkelijk zo slecht gesteld is als de twee persvrijheidsindexen aangeven. Immers: berichten in de Westerse pers over de benarde positie van journalisten elders in de wereld gaan in pakweg 9 op de 10 gevallen over Rusland. Tel daarbij op het, ook in Nederland, wijdverbreide geloof dat Vladimir Poetin journalisten vermoordt.

Klopt dit beeld over de Russische pers? Ruimt Poetin kritische journalisten uit de weg? Zijn de media ‘niet vrij’, zoals Freedom House beweert?

Vermoorde journalisten

Zelfs Ruslands meest uitgesproken oppositiekrant Novaya Gazeta*, waarvan zes reporters zijn vermoord, denkt niet dat Poetin of het Kremlin iets te maken heeft met moorden op journalisten. Het enige waar zij hun overheid van beschuldigen is dat deze onvoldoende maatregelen treft ter bescherming van hun veiligheid.

In elk geval klopt er niets van de bewering dat Poetins greep naar de macht in 1999 het begin inluidde van een golf aanslagen op journalisten. Het omgekeerde is waar; het aantal moorden op journalisten is sindsdien scherp gedaald. De cijfers van het in New York gevestigde Committee To Protect Journalists geven duidelijk aan dat onder Poetins voorganger, Boris Jeltsin, de zaken er veel slechter voor stonden. In Ruslands roerige jaren negentig werden er ruim twee keer meer journalisten vermoord dan in de jaren dat Poetin het land regeerde als premier en president.
Vreemd genoeg werd er tijdens Jeltsins presidentschap weinig ophef gemaakt over de vele dodelijke aanslagen op het perskorps. Niemand die toen beweerde dat Jeltsin journalisten vermoordde.

Het afgelopen jaar (2016) zijn er geen Russische journalisten geliquideerd. Hoewel niet gerapporteerd door Committee To Protect Journalists ** werden er in 2016 wel twee Nederlandse journalisten vermoord: Jeroen Oerlemans in Libië en Martin Kok in eigen land. Niettemin eindigde Nederland op de 2e en 5e plaats van de ranglijsten.

Dus, als het aantal vermoorde journalisten niet heel erg bepalend is voor de weging van persvrijheid in een land, waarom staat Rusland dan zo laag?

Zwarte doos

Beide ranking-organisaties, Reporters Sans Frontières en Freedom House, stellen hun ranglijsten samen aan de hand van enquêtes (hier en hier). Deze worden ingevuld door ‘media experts, advocaten en sociologen’ (Reporters Sans Frontières) of ‘analisten, vooral externe adviseurs’ (Freedom House).
De vragen in de enquêtes gaan over factoren die bepalend zijn voor de vrijheid van journalisten, zoals (zelf-)censuur, concentratie van eigendom van mediabedrijven, pluriformiteit, redactionele onafhankelijkheid en het gemak waarmee straffen worden opgelegd vanwege smaad en laster. Hoewel de ranking-organisaties dus enige transparantie bieden over hun methodiek, doemt toch vooral het beeld op van een zwarte doos, waarin ruwe data onttrokken worden aan het oog van buitenstaanders. Zo verstrekken beide organisaties geen informatie over hoe de respondenten hebben geantwoord op de vragen. Aan het verzoek van de auteur van dit artikel de antwoorden geanonimiseerd vrij te geven (de gemiddelde score op elke vraag) werd geen gehoor gegeven.
Op verzoek was Reporters Sans Frontières nog wel bereid enige data te delen uit hun ‘kwantitatieve analyse’. Zo telde de organisatie vorig jaar 65 gevallen van agressie tegen journalisten, 67 arrestaties en vier journalisten die gevangen zaten. Freedom House meldt in haar rapport alleen het aantal ‘aanvallen op journalisten en bloggers’: 54. Dit cijfer baseert Freedom House op een telling van The Glasnost Defense Foundation.

Geweld, arrestaties en gevangenschap

Volgens Freedom House is geweld tegen journalisten in Rusland ‘heel gewoon’. En op het eerste gezicht, kijkend naar bovengenoemde cijfers (54 ‘aanvallen’ of 65 ‘gevallen van agressie’) lijkt daar weinig tegenin te brengen. Zeker in vergelijking met kampioen persvrijheid Nederland. In ons land telde Reporters Sans Frontières in 2016 slechts 5 gevallen waarbij geweld gebruikt was tegen journalisten. Nu is het echter wel zo dat er in Rusland dertien keer meer journalisten werkzaam zijn dan in Nederland. In Rusland: (200.000). In Nederland: (15.000). Het ligt dus in de lijn der verwachting dat Rusland te kampen heeft met meer geweld dan een klein land als Nederland.
Dit weerlegt nog niet de stelling van Freedom House dat geweld tegen journalisten ‘heel gewoon’ is in Rusland. Maar daar staat tegenover dat zij in hun rapport geen enkele moeite doen hun claim te onderbouwen. Cijfers opvoeren is één ding; daar conclusies aan verbinden is iets anders. ***
Het aantal arrestaties van journalisten in Rusland (67) lijkt echter wel aan de hoge kant. In Nederland zijn in 2016 slechts twee journalisten gearresteerd, de ene een Française, de andere een Nederlandse Turk.

De Française, Florence Hartmann, is vier dagen vastgehouden. Reporters Sans Frontières telde in hetzelfde jaar vier journalisten die in Rusland achter de tralies zaten: RBC-journalist Alexander Sokolov, vanwege de organisatie van een terroristische groep; de Tsjetsjeense journalist Zhalaudi Geriyev vanwege drugsbezit; de Oekraïense journalist Roman Sushchenko vanwege spionage; voormalig hoofdredacteur Aleksandr Tolmachev van Pro Rosto vanwege afpersing.

Censuur, restricties en propaganda

Afgaand op de ‘juryrapporten’ van Freedom House en Reporters Sans Frontières moet het wel heel ernstig gesteld zijn met de staat van de Russische journalistiek. Alsof het al niet erg genoeg is dat er zoveel journalisten geteisterd worden door geweld, arrestaties en celstraffen, ‘impregneert’ de Russische staat haar burgers ook nog eens met “propaganda via de door haar gecontroleerde tv-stations (…) Toonaangevende, onafhankelijke nieuwsorganisaties zijn onder controle gebracht of de nek omgedraaid (…) Websites zijn op zwart gezet en meer en meer bloggers krijgen gevangenisstraffen opgelegd (…) Toonaangevende mensenrechtenorganisaties hebben het stempel van ‘buitenlandse agent’ gekregen (…) De wetgeving biedt de overheid brede bevoegdheid de media op inhoud te sturen.” Enzovoort, enzovoort.

Maar evengoed opnieuw de vraag: Is het werkelijk zo belabberd gesteld met de staat van de Russische journalistiek?

One size fits all?

“Ik heb de indruk dat de situatie veel beter is dan zoals gepresenteerd in de indexen”, zegt professor Andrei Vyrkovsky van de Lomonosov Moscow State University. “De overgrote meerderheid van de Russen heeft door de relatief hoge internetpenetratie vrij toegang tot nieuws en andere informatie uit alle mogelijke bronnen. Verschillende standpunten worden besproken op diverse openbare online platforms. Rusland is in dat opzicht geheel anders dan bijvoorbeeld China, ondanks de wetten en wetten die recentelijk zijn aangenomen om sommige online activiteiten te beperken.”
Vyrkovsky onthoudt zich van commentaar op de methodologie van de ranking-organisaties “omdat dat een grondige analyse vereist”. Toch zou hij niet verbaasd zijn als de hele opzet ervan steevast uitpakt in het voordeel van westerse landen.
Vyrkovsky benadrukt dat persvrijheid niet overgewaardeerd moet worden. Het is belangrijk, maar niet belangrijker dan “het vermogen van lobbygroepen om de media naar hun hand te zetten en zo het publiek te bespelen.” De grip van lobbygroepen op de media werd pijnlijk zichtbaar tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen. “In de democratische campagne tegen Trump werden soms alle journalistieke principes aan de kant gezet”, zegt Vyrkovsky. “Vanwege hun goede toegang tot de massamedia was het standpunt van de Democraten absoluut dominant in het publieke discours. Wil je dus de media in diverse landen met elkaar vergelijken dan zal je daarin ook moeten meenemen het gemak waarmee lobbygroepen de media naar hun hand zetten.”

Professor Elena Vartanova, decaan van de faculteit journalistiek van de Lomonosov Moscow State University, erkent dat de Russische media zo haar problemen kent, zoals “de verschillende manieren waarop informele druk wordt uitgeoefend op de journalistiek en het geweld dat soms zelfs wordt gebruikt.” Maar deze problemen moet wel in de juiste context worden geplaatst. “Rusland is een multiculturele en multi-etnische samenleving”, legt ze uit. “Dit vereist enige regulering van de media.”

“Rusland is erg jong als een democratie”, voegt Vartanova toe. “In 1991 zijn we begonnen met een ‘zero media policy’. Rusland had zo’n beetje de vrijste pers ter wereld. Dit leidde tot allerlei problemen. We leerden al snel dat er beperkingen nodig zijn. Die zijn er overal. In sommige landen hebben journalisten zichzelf regels opgelegd, soms in samenwerking met het publiek en de nieuwsindustrie. In Rusland zijn we nooit zover gekomen. We zijn er nog niet klaar voor. Het maatschappelijk middenveld staat bij ons nog in de kinderschoenen. We zijn op dit unieke moment in de geschiedenis waar wetgevers het werk doen dat gedaan had moeten worden door de samenleving als geheel. Velen in Rusland  houden vast aan de filosofie van de Sovjettijd: ‘Wij nemen geen verantwoordelijkheid, we tonen geen inzet, maar we willen graag iets als Europa hebben, dus laat de staat dat maar even voor ons regelen’.
Er is dus niet alleen onderdrukking van de staat; er is ook de afwezigheid van initiatieven vanuit de beroepsgroep, de media-industrie en het publiek.”

Niettemin denkt Vartanova dat in Rusland de media er meer op vooruit zijn gegaan dan achteruit. “Het zou oneerlijk zijn te ontkennen dat er de afgelopen decennia zoveel ten goede is veranderd. Zeker in vergelijking met de Sovjetperiode, toen er helemaal geen vrijheid van pers was.”

Er bestaat sowieso niet zoiets als een ‘one size fits all’ media systeem, aldus Vartanova. In tegenstelling tot het Westen dat de media wereldwijd naar zijn evenbeeld lijkt te willen herscheppen. “Westerse, Angelsaksische indicatoren worden gebruikt om de Russische media te evalueren.”

Sturing van de publieke opinie

Vartanova vindt dat je geen enkele ranking bij voorbaat kunt vertrouwen. Er kan een verborgen agenda achter schuilgaan. “Sprekend vanuit mijn ervaringen in de wereld van universiteiten en wetenschap stel ik vast dat grote universiteiten rankings inzetten als marketinginstrument om geld uit het buitenland aan te trekken. Hoe hoger je op de ranglijst komt, des te meer studenten zich aanmelden.”
Wat zou de verborgen agenda kunnen zijn achter de persvrijheids-ranglijsten?
Vartanova: “Je zou die ranglijsten kunnen gebruiken als instrument om de publieke opinie te sturen. Ik heb de indruk dat de manier waarop het Westen onze media beoordeelt sterk meebeweegt met veranderingen in het buitenlandbeleid van westerse landen. In de Sovjet-tijd werden we gezien als de vijand, en het Westen bekritiseerde ons mediasysteem. In de jaren negentig werden we dikke vrienden en werd onze ‘zero media policy’ toegejuicht. Sinds het Westen ons weer als de vijand ziet, zien we dit terug in de lage rangschikking.”

Het imago van de Russische media lijkt sterk beïnvloed te worden door verhalen in de westerse pers over de moorden op journalisten. Hoe ziet Vartanova dit?
“Veel van de journalisten die werden vermoord waren misdaadverslaggevers”, zegt ze. “Er is dus mogelijk een sterkere relatie tussen die moorden en de mate van criminaliteit in het land dan met het niveau van persvrijheid. Vooral in de jaren negentig leek dit het geval te zijn. In die tijd was de invloed van de staat veel zwakker.
Je zou de moorden ook juist kunnen zien als een bewijs dat Rusland een zekere mate van persvrijheid kent. De journalisten werden vermoord omdat ze iets hadden gepubliceerd wat iemand niet aanstond, en niet om dat te voorkomen. De moorden hebben journalisten er in elk geval niet van weerhouden explosief materiaal te publiceren.”

Hoe is het mogelijk dat, in weerwil van de feiten, er zo’n sterke overtuiging is dat de moord op journalisten een aanvang nam met het aantreden van Vladimir Poetin? Hij is zelfs beschuldigd van moorden gepleegd tijdens het presidentschap van Jeltsin.
Vartanova: “Het idee dat Poetin journalisten uit de weg ruimt nam een grote vlucht na de moord op Anna Politikovskaja in 2006. Het gebeurde op Poetins verjaardag. En dit was misschien geen toeval. Het werd tot een sinister verjaardagscadeau. Elk jaar als Poetin zijn verjaardag viert, wordt wereldwijd de moord herdacht op Politikovskaja.”


* Novaya Gazeta reageerde niet op interviewverzoeken. En het Nederlandse Free Press Unlimited, dat contact onderhoudt met reporter Pavel Kanygin Novaya Gazeta, was niet bereid de auteur van dit artikel in contact te brengen met hem. Free Press Unlimited wilde niet zeggen waarom.

** Committee To Protect Journalists was niet bereikbaar voor commentaar, en heeft tot op heden de door de auteur van dit artikel gemelde moorden niet in de cijfers over Nederland opgenomen.

*** Freedom House was desgevraagd niet bereid haar stelling te onderbouwen dat in Rusland geweld tegen jouralisten ‘heel gewoon’ is.

Verder lezen:

Russische media en Nederlandse Ruslandverslaggeving

Dit interview is onderdeel van een reeks interviews en artikelen van Eric van de Beek over de Russische media en de verslaggeving van Nederlandse media over Rusland. Eveneens verschenen in deze reeks:

Posted on 2 Comments

“Beeld Nederlanders over Rusland zorgwekkend”

Eva Hartog staat sinds juli van dit jaar aan het hoofd van The Moscow Times van oprichter Derk Sauer, die de Engelstalige krant dit jaar onderbracht in een in Nederland gevestigde stichting. Met het aantreden van Hartog hield de papieren editie op te bestaan, maar met haar vier jaar ervaring als webeditor bij de krant is zij vastbesloten een succes te maken van de overgebleven online-versie.

Is het nog mogelijk een onafhankelijke krant te maken in een land waar de persvrijheid onder druk staat? Wat betekent dit voor de hoofdredactionele koers? Klopt het beeld dat Nederlanders hebben van Rusland? Zucht het Russische volk onder een dictatuur?

The Moscow Times is gevestigd op de bovenste verdieping van een hoog glazen kantoorgebouw, met uitzicht op een stadion in aanbouw voor het WK Voetbal dat volgend jaar in Rusland gehouden wordt. Eva Hartog zwaait er de scepter over een redactioneel team van jeugdige leeftijdgenoten.

Op de dag van interview gaat er een schok door journalistiek Rusland. Tatjana Felgenhauer, adjunct-hoofdredacteur en presentatrice van het radiostation Echo Moskou, wordt in haar nek gestoken, door een man, die later zou verklaren met haar in telepathisch contact te staan. De aangevallen presentatrice is inmiddels buiten levensgevaar, maar Eva Hartog moet nog bekomen van de schrik.

“Ik luisterde elke ochtend naar haar, al jarenlang. Ze is presentatrice bij een klein lokaal station, met een klein publiek. Ze vormt geen enkele bedreiging voor de georganiseerde misdaad of de autoriteiten. Het enige wat ze doet is een ochtendprogramma presenteren, waarin ze de actualiteiten bespreekt, op een stoute, brutale manier, met grapjes. Het feit dat zelfs zo’n journalist al niet veilig is, verlegt de grens.”

De aard van de dreiging voor journalisten is veranderd?

“Vroeger als je een stuk schreef over bijvoorbeeld de FSB of Poetin, dan wist je: ‘Het Kremlin komt achter je aan.’ Dat was niet fijn, want dan werd je doodgeschoten of in elkaar geslagen. Maar de thema’s kon je opnoemen, en je wist wie er achter de aanvallen zat. Dus als je werd doodgeschoten, zoals Anna Politkovskaya, dan wist iedereen meteen: ‘Dat heeft te maken met Tsjetsjenië.’ Dat maakt het niet beter, maar dat maakt het wel heel duidelijk. Wat er nu langzamerhand aan het gebeuren is: Het Kremlin houdt zich minder bezig met het bedreigen of erger van journalisten, maar ze tolereren wel dat andere mensen het doen. Dat betekent dat elke persoon die je tegen komt op straat een potentiële aanvaller is.”

Uit cijfers van het in New York gevestigde Committee To Protect Journalists blijkt dat onder Poetin het aantal vermoorde journalisten sterk is afgenomen. Maar nu zit de pers in Rusland dus met een ander probleem? Eenzame gekken die zich aangemoedigd voelen journalisten aan te vallen.

“In de Russische media is een beeld gecreëerd van mensen die patriottistisch en pro-Kremlin zijn, en aan de andere kant mensen die anti-Kremlin zijn en daarmee westers en vijanden van Rusland. Met het gevolg dat er vigilantes zijn gekomen, die, op eigen initiatief, alleen of in groepjes, achter mensen aangaan.”

Denk je dat het Kremlin het wel best vindt dat eenzame gekken de schrik er in houden bij de oppositie?

“De aanvaller van Tanja Felgenhauer was een psycho, maar het gebeurt wel allemaal in een setting waarin dat getolereerd wordt, zo niet aangespoord. De staat lijkt te zeggen: ‘Wij hebben er niks mee te maken.’

De journaliste die vandaag is aangevallen vormde geen enkele bedreiging voor het Kremlin. Maar de aanvallen op journalisten houden wel de schrik er in. Dit heeft zo zijn voordelen voor de overheid, omdat dat de controle over de media en daarmee de maatschappij versterkt.”

Er zijn geen politici die hun afschuw uitspreken over dit soort aanvallen?

“Dat is nog niet gebeurd. Het is ook geen nationaal thema. Over het algemeen zijn de mensen van de oppositie nichefiguren, dus met weinig naamsbekendheid. Ik denk ook dat, als mensen wel zouden weten over de aanvallen op journalisten, ze vaak hun schouders daarover ophalen, en bij zichzelf denken: ‘Die journalisten roepen het over zichzelf af. Het zijn foreign agents, gesponsord door de Amerikanen.’ Of: ‘Dan moeten ze maar niet dat soort dingen zeggen.”
(The Moscow Times meldde later dat Poetin zich had uitgesproken over de aanval op Felgenhauer, EvdB)

Is het terecht dat de Russen zich zorgen maken over de invloed van het Westen op hun media? Vanuit de VS en tal van Europese landen waaronder Nederland worden vele miljoenen aan belastinggeld besteed aan zogenoemde ‘onafhankelijke Russischtalige media’. Zo ging er Nederlands belastinggeld naar oppositiekrant Novaya Gazeta.

“Ik begrijp de zorgen die de Russen hierover hebben. Maar het is angst grenzend aan paranoia.”

Het is geen gerechtvaardigde angst? Wie de media heeft, heeft de macht.

“Als er een geopolitieke strategie steekt achter geld vanuit het Westen naar Rusland, dan ken ik die niet. Wat ik wel zie zijn kleine NGO’s en kleine mediabedrijven die niks met politiek doen, maar die wel getroffen worden door alle beperkende wetten en maatregelen van de laatste jaren. Zo is er het Levada Center, het enige onafhankelijke enquêtebureau dat we hier hebben, de Maurice de Hond van Rusland. Zij hebben het administratieve stempel gekregen van foreign agent , en dat alleen maar omdat zij mensen vragen naar hun mening over politieke zaken.”

(Met buitenlands geld gefinancierde politiek georiënteerde NGO’s in Rusland moeten zich sinds 2012 registreren als foreign agent. In de VS bestaat al sinds 1938 dergelijke wetgeving, EvdB).

Stel je voor dat de Russen in Nederland gaan doen wat de Nederlandse overheid in Rusland doet: Het financieren van een Nederlandstalige, ‘onafhankelijke’ krant. Hoe zouden onze politici en media reageren?

“Ik vind dat je die vergelijking niet kunt maken. Voor een krant in Nederland is het veel makkelijker om te blijven bestaan dan voor een krant in Rusland. Als jij in Rusland aan onafhankelijke journalistiek wilt doen, dan wordt dat heel lastig zonder hulp vanuit het buitenland. Waar moet je anders het geld vandaan halen? Er wordt in Rusland druk uitgeoefend op sponsors om geen advertenties te plaatsen in onafhankelijke mediabedrijven. Ik heb daar zoveel voorbeelden van gezien.
Als Rusland zich wil beschermen tegen buitenlandse beïnvloeding, dan is daar op zich niks mis mee, maar zorg dan voor een infrastructuur die onafhankelijke berichtgeving mogelijk maakt. En dat is juist wat er niet gebeurt. Door alle beperkende maatregelen van de afgelopen jaren wordt de civil society, het maatschappelijk middenveld, volledig kapot gemaakt.”
(Echo Moskou is in bezit van staatsbedrijf Gazprom, maar laat in uitzendingen regelmatig critici van de Russische regering aan het woord. EvdB)”

Jij stelt dat de Nederlandse en de Russische media niet met elkaar zijn te vergelijken. Maar ranking-organisaties als Reporters Sans Frontières en Freedom House doen dit wel. Ze plaatsen Nederland ergens bovenaan en Rusland nog onder de Verenigde Arabische Emiraten.

“Ik weet niet wat ik van zo’n ranking vind. Behalve dat ik het label ‘not free’ van Freedom House wel op de Russische pers van toepassing vind.”

Jij voelt je niet vrij om te schrijven wat je wilt? Vier jaar geleden plaatste The Moscow Times een artikel over een hond uit Oekraïne die op Poetin leek, met de foto’s  van de hond en Poetin naast elkaar. Dat moet je in Nederland eens proberen met het portret van de koning.

“Dat soort vrijheden heb je dan weer wel in Rusland. Het is niet het best gelezen artikel ooit, maar het komt dicht in de buurt. Het is minstens 200.000 keer gelezen. Nou zitten we bij The Moscow Times wel in een unieke positie. Wij schrijven in het Engels voor een buitenlands publiek. Je kunt dat niet vergelijken met de situatie van Russische journalisten. Ik heb er nog niet één ontmoet die zich vrij voelt. Dat er desondanks journalisten zijn die alles schrijven wat ze willen, bekent niet dat ze vrij zijn. Ze zeggen: ‘Ik zet mijn carrière of leven op het spel om dit te doen.’
Ik ken ook veel mensen die voor staatsbedrijven werken zoals RT en RIA Novosti. Die mensen weten beter dan wie ook hoe onvrij het systeem is. Ze zijn heel pragmatisch daarin. Ze denken: ‘Ik wil geld verdienen.’ En: ‘Het is niet mijn probleem.’
Als je in Rusland bij een oppositiemedium ontslagen wordt, dan zijn er misschien nog maar twee outlets waar je eventueel nog aan de slag kunt. Dat betekent in de praktijk meestal: einde journalistieke carrière. De oppositiemedia zoals Novaya Gazeta werken in hele kleine teams. Veel kans om daar aan de slag te gaan is er dus niet.”

Waar ligt de rode lijn? Waarover kun je wel berichten in Rusland? En waarover niet?

“Die rode lijn ligt in elk geval bij Poetin en zijn naasten. En dan moet het om geld gaan.”

Waar wil jij heen met de krant? Welke koers sla je in, nu de papieren krant is opgehouden te bestaan en je een vijandiger klimaat ervaart voor journalisten?

“De media in Rusland zijn sterk gepolariseerd geraakt. Je zit of aan de Kremlin-kant of in de oppositie. Waar ik het met Derk heel vaak over heb: Wij willen wat meer in het midden gaan zitten, naar een neutrale berichtgeving toe. Daarnaast willen wij in de opiniesectie een podium gaan bieden voor zowel pro-Kremlin-meningen als anti-Kremlin meningen. Dat bestaat nog niet hier. Als er iets gebeurt in Rusland, dan weet je al van te voren welke krant wat zegt en op welke toon. Zo mag je als je voor een oppositiekrant schrijft geen goed woord over Poetin zeggen of over de burgemeester van Moskou, die overigens Moskou heeft omgetoverd tot best een mooie stad. Zelfs dat zeggen is al heel erg controversieel. Want daarmee praat je Poetin goed. Dus kortom, je hebt geen genuanceerd debat omdat je positie moet innemen als krant. Wij proberen dat juist niet te doen.”

Wat was jouw beeld van Rusland toen je vier jaar geleden hierheen kwam? Jouw moeder is Russisch-Oekraïens. Speelde dat een rol?

“Totaal niet. Niemand gelooft dat, maar het is wel zo. Ik ben als standaard-Nederlander naar Rusland gekomen vanuit het idee: ‘Het is hier gevaarlijk en ze lopen achter in hun opvattingen’. Ik ben daar veel zachter en genuanceerder in geworden. Dat heeft Rusland met mij gedaan, niet mijn moeder.
Ik kwam in 2013 naar Rusland, en wat een feestelijk Nederland-Ruslandjaar had moeten worden, liep volledig uit de hand. De Russische marine die het Greenpeace-schip Artic Sunrise enterde, de aanval op de adjunct van de Nederlandse ambassadeur. Er ging van alles mis. Ik heb toen meteen mee kunnen maken hoe aan beide kanten bericht werd. In Rusland was het pure propaganda. Maar wat ik in Nederland teruglas verbaasde mij heel erg. Dat heeft mij wel uit de droom geholpen dat wij aan totaal neutrale journalistiek doen in Nederland.”

Wat ontbrak er aan de Nederlandse berichtgeving over Rusland?

“Ik zag weinig nuance en kennis. Het was een beetje plat. En het werkt nog steeds zo. Volgens mij is dat niet bewust. Maar ik zie vaak weinig van Rusland terug in de berichtgeving. Ik geef op verzoek soms korte praatjes voor groepen Nederlanders die hier naartoe komen, en ik krijg soms ook vrienden en familie op bezoek. Iedereen blijkt dan heel erg verbaasd over hoe Moskou er uitziet, hoe de Russen zijn als je met ze praat over de politieke situatie. Dat zijn allemaal mensen die de Volkskrant of het NRC lezen, het Nederlandse nieuws goed volgen. Zeg maar: de intellectuele elite van Nederland. Hun beeld van Rusland blijkt heel erg af te wijken van wat Rusland werkelijk is, of in elk geval zoals ik Rusland ervaar. Het is voor die mensen bijna een shock Rusland zelf te ondergaan. Ze merken al snel dat er hier ook nuance is, dat hier ook debat bestaat en dat het hier geen primitieve dictatuur is. Ik vind dat zorgwekkend, want dan doe je als krant of televisieprogramma je werk misschien niet goed genoeg. Dan ontbreekt in elk geval een deel van het verhaal. Dat andere deel is heel belangrijk, want anders zal je het nooit snappen. Het blijft dan een mysterie waarom Poetin doet wat hij doet, en waarom mensen hem zo massaal steunen.”

De Russen lopen weg met Poetin omdat de armoede en chaos die ze meemaakten onder Jeltsin nog vers in het geheugen liggen?

“Absoluut. Met Russen sprekend over hun geschiedenis, gaat het altijd gelijk over de jaren negentig, en verder terug gaat het eigenlijk niet. De totale instabiliteit,  de hyperinflatie, geen eten, de bloeiende misdaad, ergens op straat iets moeten verkopen terwijl je eigenlijk academicus bent, de oligarchen die alles naar zich toetrokken. Dat gefaalde experiment van de jaren negentig is bepalender voor hoe mensen nu over de politiek denken dan de ervaring met het communisme. Wij kunnen ons dat in Nederland misschien niet voorstellen, maar het is wel zo.”

Russische media en Nederlandse Ruslandverslaggeving

Dit interview is onderdeel van een reeks interviews en artikelen van Eric van de Beek over de Russische media en de verslaggeving van Nederlandse media over Rusland. Eveneens verschenen in deze reeks: